Go through 7th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 7 Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ to understand textbook questions more clearly.
7th Class Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium
Class 7 Science Chapter 11 Odia Medium
ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ବୃଦ୍ଧି କରିବା
Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତୁ ?
ମଙ୍ଗଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଧ୍ରୁବ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶୁକ୍ର, ଦର୍ପଣ
Answer:
ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କାରଣ ଏହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ।
Question 2.
ସ୍ତମ୍ଭ ‘କ’ରେ ଥିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’ରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ସହିତ ମେଳ କରାଅ ।
| ସ୍ତମ୍ଭ ‘କ’ | ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’ |
| (i) ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରା | (କ) ଆଲୋକକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ କରେ । |
| (ii) ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ | (ଖ) ବସ୍ତୁ ପଛରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳ । |
| (iii) ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ | (ଗ) ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଗଠନ କରେ । |
| (iv) ଛାୟା | (ଘ) ଏହା ଦେଇ ଆଲୋକ ପ୍ରାୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗତିକରେ । |
Answer:
| ସ୍ତମ୍ଭ ‘କ’ | ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’ |
| (i) ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରା | (ଗ) ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଗଠନ କରେ । |
| (ii) ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ | (କ) ଆଲୋକକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ କରେ । |
| (iii) ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ | (ଘ) ଏହା ଦେଇ ଆଲୋକ ପ୍ରାୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗତିକରେ । |
| (iv) ଛାୟା | (ଖ) ବସ୍ତୁ ପଛରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳ । |
Question 3.
ସରୋଜ, ରେଖା, ପ୍ରମୋଦ ଓ ରିମା ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ପାଇପ୍ ଦେଇ ଦେଖୁଛନ୍ତି । ଚିତ୍ରରେ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଦେଖୁପାରିବ ?
Answer:
ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ରେଖା ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ପାଇପ୍ ବାଟଦେଇ ଦେଖୁପାରିବ । କାରଣ ରେଖା ଏକ ସଳଖ ପାଇପ୍ରେ ଦେଖୁଛି ଏବଂ ଆଲୋକ ସର୍ବଦା। ଏକ ସରଳରେଖାରେ ହିଁ ଗତି କରିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଦେଖୁପାରିବେ ନାହିଁ ।
Question 4.
ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ (ଶରୀରର ଛାୟା ଗଠନକୁ ନେଇ) କେଉଁଟି ଠିକ୍ ଚିତ୍ର ?
Answer:
ଶରୀରର ଛାୟା ଗଠନକୁ ନେଇ ‘ଘ’ ହେଉଛି ଠିକ୍ ଚିତ୍ର କାରଣ ଏଠାରେ ଆଲୋକ ଉତ୍ସର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରେ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ବସ୍ତର ଛାୟା (i) ପଶ୍ଚିମରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ପୁନଶ୍ଚ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ଛାୟାର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।
Question 5.
ଚିତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏକ ସ୍ଥିର ଟର୍ଚ୍ଚ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ବଲ୍ ରଖ୍ କାନ୍ଥରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଛାଇକୁ ଦେଖ ପରିସ୍ଥତି
(i) ବଲ୍ ଟର୍ଚ୍ଚର ଅତି ନିକଟରେ ଅଛି ପରିସ୍ଥତି
(ii) ବଲ୍ କାନ୍ଥ ନିକଟରେ ଅଛି । ଉଭୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ (କ ଓ ଖ) ଛାୟାର ସବୁଠାରୁ ସଠିକ୍ ଉପସ୍ଥାପନା ବାଛ ।
Answer:
ପରିସ୍ଥତି (i) ରେ ଛାୟାର ସବୁଠାରୁ ସଠିକ୍ ଉପସ୍ଥାପନା ହେଉଛି ଚିତ୍ର (ଖ) କାରଣ ବଲ୍ ଟର୍ଚ୍ଚର ଅତି ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ବଲ୍ ଅଧିକ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ଅବରୋଧ କରିଥାଏ । ଏହା ଫଳରେ କାନ୍ଥରେ ବୃହତ୍ତର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
ପରିସ୍ଥତି (ii) ରେ ଛାୟାର ସବୁଠାରୁ ସଠିକ୍ ଉପସ୍ଥାପନା ହେଉଛି ଚିତ୍ର (କ) କାରଣ ବଲ୍ କାନ୍ଥ ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ଏହା କମ୍ ପରିମାଣର ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ଅବରୋଧ କରିଥାଏ । ଏହା ଫଳରେ କାନ୍ଥରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
Question 6.
ଚିତ୍ର ଆଧାରରେ ଟର୍ଜର ଅବସ୍ଥିତିକୁ (‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ) ଏବଂ ବଲ୍ ଛାୟାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ) ସହିତ ମିଳାଅ ।
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ଯଦି ଟର୍ଚ୍ଚ ବଲ୍ ପାଖରେ ଥାଏ | ଛାଇ ବଡ଼ ହେବା |
| ଯଦି ଟର୍ଚ୍ଚ ଦୂରରେ ଥାଏ | ଛାଇ ଛୋଟ ହେବା |
| ଯଦି ବଲ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଅଲଗା କରାଯାଏ | ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ |
| ଯଦି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦୁଇଟି ଟର୍ଚ୍ଚ ବଲ୍ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥାଏ | ସ୍କ୍ରିନ୍ରେ ଦୁଇଟି ଛାୟା ଦେଖାଯିବ |
Question 7.
ଧରାଯାଉ ତୁମେ (ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭଳି) ଗଛଟିକୁ ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାରେ ଦେଖୁଛ । ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାରେ ଗଛର କିପରି ପ୍ରତିଛବି ପଡ଼ିବ ତାହାର ଗୋଟିଏ ରୂପରେଖ ଅଙ୍କନ କର ।
Answer:
ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରାରେ ଗଛର ଏକ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।
Question 8.
ଗୋଟିଏ କାଗଜରେ ତୁମ ନାମ ଲେଖ । ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କାଗଜଟିକୁ ଧରି ରଖ । ପ୍ରତିଛବିର ଏକ ରୂପରେଖ ଦିଅ । ତୁମେ କ’ଣ ଭିନ୍ନତା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ? ଏହାର କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
ଗୋଟିଏ କାଗଜରେ ତୁମର ନାମ ଲେଖୁ କାଗଜଟିକୁ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମନାରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଧରିଲେ କାଗଜରେ ଥିବା ଅକ୍ଷରର ପ୍ରତିଛବି ପାର୍ଶ୍ୱ-ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ବ ଓଲଟା ହେବ । ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଓଲଟା ଦେଖାଯିବ । ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଛବି ସମାନ ଆକୃତିର ଓ ବସ୍ତୁଠାରୁ ସମାନ ଦୂରତାରେ ସୃଷ୍ଟିହେବ ।
Question 9.
ସକାଳ ୯ଟା, ୧୨ଟା ଓ ଅପରାହ୍ନ ୪ଟାରେ ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ତୁମ ଛାଇର ଲମ୍ବ ମାପ । ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।
(i) କେଉଁ ସମୟରେ ତୁମ ଛାଇର ଲମ୍ବ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ?
(ii) ଏପରି କାହିଁକି ହୁଏ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ସକାଳ ୯ : ଏହି ସମୟରେ ତୁମ ଛାଇର ଲମ୍ବ ଅଧୂକ ବଡ଼ ହେବ କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶର ତଳଭାଗରେ ବା ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକରଶ୍ମି କୌଣିକ ଭାବେ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ୧୨ : ଏହି ସମୟରେ ତୁମ ଛାଇର ଲମ୍ବ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହେବ, କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅର୍ଥାତ ଆକାଶର ଶୀର୍ଷସ୍ଥାନରେ ରହିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଭୂମି ଉପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ଅପରାହ୍ନ ୪ : ଏହି ସମୟରେ ଛାଇର ଲମ୍ବ ଅଧୁକ ବଡ଼ ହେବ । କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥିବା ରଶ୍ମି କୌଣିକ ଭାବେ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
(i) ମଧ୍ୟାହ୍ନ ୧୨ଟାରେ ଛାଇର ଲମ୍ବ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହେବ ।
Question 10.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉକ୍ତି ଆଧାରରେ ଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ବାଛ । ଉକ୍ତ (କ) : ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିଛବି ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ, ଉକ୍ତି (ଖ) ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ‘ଞ’ ଏବଂ ‘ଙ’ ର ପ୍ରତିଛବି ସମାନ ଦେଖାଯାଇଛି ।
(କ) ଉଭୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ସତ୍ୟ
(ଖ) ଉଭୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ମିଥ୍ୟା
(ଗ) ବକ୍ତବ୍ୟ ‘କ’ ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ ବକ୍ତବ୍ୟ ‘ଖ’ ମିଥ୍ୟା
(ଘ) ବକ୍ତବ୍ୟ ‘କ’ ମିଥ୍ୟା କିନ୍ତୁ ବକ୍ତବ୍ୟ ‘ଖ’ ସତ୍ୟ
Answer:
ଉଭୟ ବକ୍ତବ୍ୟ ସତ୍ୟ ଅଟେ । ଭକ୍ତି (କ)ରେ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ । ଉକ୍ତି (ଖ) ରେ ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବର୍ଣ୍ଣମାଳା ‘T’ ଏବଂ ‘୦’ ର ପ୍ରତିଛବି ସମାନ ଦେଖାଯାଉଛି କାରଣ ଏହାର ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ଏକାପରି ରହିଛି । ଏହି ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ଦର୍ପଣ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଇଥା’ନ୍ତି ।
Question 11.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ଆକୃତିର ଏକ ନଳୀ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ନଳୀର ବ୍ୟାସ ଆକାରରୁ ଟିକିଏ ଛୋଟ ଦୁଇଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ନଳୀକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ ଗୋଟିଏ ପେରିସ୍କୋପ୍ ତିଆରି ପରିପାରିବ କି
ଯଦି ହଁ, ତେବେ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ, କେଉଠାରେ ତୁମେ ଦର୍ପଣ ଦୁଇଟିକୁ ଲଗାଇବ ।
Answer:
(କ) ହଁ, ଏହି ନଳୀକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଗୋଟିଏ ‘ପେରିସ୍କୋପ୍’ ତିଆରି କରିଯାଇପାରିବ । ଏହି ପେରିସ୍କୋପରେ ଆଲୋକ ହୋଲ – ୧ ମଧ୍ୟଦେଇ ପ୍ରବେଶ କଲାପରେ ଦର୍ପଣ – ୧ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଦର୍ପଣ-୨ 
(ଖ) ନଳୀର ଦୁଇ ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ୪୫ କୋଣକରି ଦର୍ପଣ ଦୁଇଟିକୁ ରଖିବାକୁ ହେବ ।
ଦର୍ପଣ-୧ କୁ ପରିସ୍କୋପର ଶୀର୍ଷ ଭାପରେ ୪୫° କୋଣକରି ରଖାଯିବ ଯାହାକି ଆଲୋକକୁ ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ତଳ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବ ।
ଦର୍ପଣ-୨ କୁ ପେରିସ୍କୋପର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ୪୫° କୋଣରେ ରଖୁବାକୁ ହେବ । ଏହି ଦର୍ପଣ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରାଇ, ଦର୍ଶକର ଚକ୍ଷୁ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର କରାଇବ ।
Question 12.
ଆକାଶରେ ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଚଢ଼େଇର ପ୍ରତିଛବି ଆମେ ତଳେ ଦେଖୁ ପାରି ନଥାଉ । ତଥାପି ଚଢ଼େଇଟି ଯେବେ ଭୂମିର ଖୁବ୍ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ ଆମେ ଭୂମି ଉପରେ ଚଢ଼େଇର ଛାଇ ଦେଖିପାରୁ । ଚିନ୍ତା କର ଓ ବୁଝାଅ, ଏପରି କାହିଁକି ହୁଏ ?
Answer:
(କ) ଆକାଶରେ ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଚଢ଼େଇର ପ୍ରତିଛବିକୁ ଆମେ ଭୂମି ଉପରେ ଦେଖୁପାରି ନଥାଉ କାରଣ ଭୂମିଠାରୁ ଚଢ଼େଇର ଦୂରତା ବଢ଼ିଗଲେ, ଚଢ଼େଇର ପ୍ରତିଛବି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକି ଭୂମି ଉପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।
(ଖ) ଯଦି ଚଢ଼େଇଟି ଭୂମିର ଖୁବ୍ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବ ତେବେ ଆମେ ଚଢ଼େଇର ଛାୟା ଦେଖିପାରିବା କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଚଢ଼େଇର ପ୍ରତିଛବି ବା ଛାୟା ପୂର୍ବ ତୁଳନାରେ ଟିକେ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକି ଭୂମି ଉପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ ।
ଅନୁସନ୍ଧାନମୂକ ପ୍ରକଳ୍ପ
୧ । ତୁମେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ ଦେଖୁଛ କି ? ଯଦି ନା, ତେବେ ତୁମେ ବଡ଼ଭାଇମାନଙ୍କଠାରୁ ବୁଝ କି ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ଆଗରୁ ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ ଦେଖୁଥିଲେ କି ନା ? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ସେମାନେ ଏବେ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉ ନାହାନ୍ତି ? ଏହାର କାରଣ ଖୋଜ । ଏହି ବିଷୟକୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ କାହାଣୀ ଲେଖ ।
୨ । କାର୍ଯ୍ୟ-୪ ର ପୁନରାବୃତ୍ତି କର । ଏକ ରଙ୍ଗୀନ ସ୍ୱଚ୍ଛ କାଗଜରେ ଟର୍ଚ୍ଚର ମୁହଁ ଘୋଡ଼ାଇ ଛାଇର ରଙ୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ସ୍ଵଚ୍ଛ, ରଙ୍ଗୀନ କାଗଜ ନେଇ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ
ଉପନୀତ ହେଲ ?
୩ । ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର କେବଳ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ବା ତତୋ ଽ ଧୂକ ଦର୍ପଣକୁ ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ବା ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ରଖାଯାଏ ତେବେ କ’ଣ ହେବ ? ନିମ୍ନ ଚିତ୍ର ଭଳି ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣ ରଖ୍ ଦେଖ ଓ ଛବିର ପ୍ରକୃତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
୪। ତୁମକୁ ଏକ ଛୋଟ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ଖଣ୍ଡ ଦିଆଯାଉଛି । ଦର୍ପଣର ଆକାରଠାରୁ ବହୁତ ବଡ଼ ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଗଛର ପ୍ରତିଛବି ଦର୍ପଣରେ ପଡ଼ିପାରିବ କି ? ଚିନ୍ତା କରି କୁହ । ତା’ପରେ କାର୍ଯ୍ୟଟି ସମ୍ପାଦନ କର । ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୮ ମିନିଟ୍ ୨୦ ସେକେଣ୍ଡ୍ ସମୟ ନିଏ । ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ହଠାତ୍ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ତେବେ ଆମେ ତାହା ଆଉ ୮ ମିନିଟ୍ ୨୦ ସେକେଣ୍ଡ ଯାଏ ଜାଣି ପାରିବା ନାହିଁ ।
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(i) ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ________ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ବାସ୍ତବ
(ii) ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁ ଅପେକ୍ଷା ________ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ସାନ
(iii) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଉଚ୍ଚା ସଙ୍ଗେ _______ ।
Answer:
ସମାନ
(iv) ପରଦା ଉପରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ________ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାସ୍ତବ
(v) ଆମେ ________ ଦ୍ଵାରା ଦେଖାରୁ ।
Answer:
ଆଲୋକ
(vi) ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ________ ରେଖାରେ ଗତି କରେ ।
Answer:
ସରଳ
(vii) ବସ୍ତୁର ପ୍ରତି ବି ମ୍ବ _______ ଦର୍ପଣରେ ଓଲଟା ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
ଅବତଳ
(viii) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ _______ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ଆଭାସୀ (ଅବାସ୍ତବ)
(ix) _______ ଦର୍ପଣରେ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ମୁହଁ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
ଅବତଳ
(x) ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଅତି ନିକଟରେ ବସ୍ତୁ ରଖିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁଠାରୁ ________ ହୁଏ ।
Answer:
ବଡ଼
(xi) ଅବତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରରେ ବସ୍ତୁ ରଖିଲେ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁଠାରୁ ________ ହୁଏ ।
Answer:
ସାନ
(xii) ________ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁଠାରୁ ବହୁତ ସାନ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ
ନିମ୍ନଲିଖ ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଖାତାରେ ଲେଖ । ଠିକ୍ ବାକ୍ୟ ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଏବଂ ଭୁଲ୍ ବାକ୍ୟ ପାଖରେ ଛକି (✗) ଦିଅ ।
(i) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
(✗)
(ii) ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପଛର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମଟରଗାଡ଼ିରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଲଗାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)
(iii) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ସିଧା ଏବଂ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
(✗)
(iv) ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ବାସ୍ତବ, ବଡ଼ ଏବଂ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
(✓)
(v) ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
Answer:
(✓)
(vi) ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆଲୋକର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
(✗)
(vii) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଜଖ ଓ ସମାନ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ।
Answer:
(✓)
(viii) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରତା ବସ୍ତୁର ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରତା ସହ ସମାନ ନୁହେଁ ।
Answer:
(✗)
(ix) ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଦର୍ପଣ ତିନିପ୍ରକାରର ଅଟେ ।
Answer:
(✗)
ରେଖାଙ୍କିତ ପଦ ନ ବଦଳାଇ ଭ୍ରମ ଥିଲେ ସଂଶୋଧନ କର ।
(i) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ ।
(ii) ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପଛର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମଟରଗାଡ଼ିରେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଲଗାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପଛର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମଟରଗାଡ଼ିରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଲଗାଯାଇଥାଏ ।
(iii) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ସିଧା ଏବଂ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ସିଧା ଏବଂ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
(iv) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ବାସ୍ତବ, ବଡ଼ ଏବଂ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ସିଧା ବଡ଼ ଏବଂ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ।
(v) ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ସମ୍ମୁଖ ବକ୍ର ହୋଇ ଭିତରକୁ ପଶିଯାଇଥାଏ ।
(vi) ବସ୍ତୁଠାରୁ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ହୁଏ ।
Answer:
ବସ୍ତୁଠାରୁ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉତ୍ତର ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ହୁଏ ।
ବାମପାର୍ଶ୍ଵର ସମ୍ପର୍କଦ୍ଵୟକୁ ଦେଖୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ବର ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(i) ସମତଳ ଦର୍ପଣ : ଅବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ :: ଅବତଳ ଦର୍ପଣ : ?
Answer:
ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ
(ii) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା : 5 ସେ.ମି. :: ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା : ?
Answer:
5 ସେ.ମି.
(iii) କ୍ଷୌର ଦର୍ପଣ : ଅବତଳ :: ମୋଟରଯାନ ଦର୍ପଣ : ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ
(iv) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ : ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ :: ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ : ?
Answer:
ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ
(v) କାର୍ର ପ୍ରତିଫଳକ : ଅବତଳ ଦର୍ପଣ :: ସ୍କୁଟର ହ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍ରେ ଲାଗିଥିବା ଦର୍ପଣ : ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
ଚାରୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
(i) କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଟେ ?
(କ) ସମତଳ
(ଖ) ଉତ୍ତଳ
(ଗ) ଅବତଳ
(ଘ) ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ନୁହେଁ
Answer:
(ଗ) ଅବତଳ
(ii) ଧରାଶ୍ରୀ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନିକଟରୁ ଦୁଇ ମିଟର ଦୂରତାରେ ରହି ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଦେଖୁଥିଲା । ସେ ଦର୍ପଣ ନିକଟରୁ ଏକ ମିଟର ପଛକୁ ଚାଲିଗଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବଠାରୁ ତାର ଦୂରତା କେତେ ହେବ ?
(କ) ୪ମି.
(ଗ) ୬ ମି.
(ଖ) ୫ ମି.
(ଘ) ୭ ମି.
Answer:
(ଗ) ୬ ମି.
(iii) ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିଫଳକ ?
(କ) ଷ୍ଟେନ୍ଲେସ୍ ଷ୍ଟିଲ୍ ଥାଳି
(ଖ) ଝରକାରେ ଲାଗିଥିବା କାଚ
(ଗ) ଚିକ୍କଣ ମାର୍ବଲ ଚଟାଣ
(ଘ) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
Answer:
(ଘ) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(iv) କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଛୋଟ ଓ ଦର୍ପଣର ପଛପଟେ ଗଠିତ ହେବାଭଳି ଜଣାପଡ଼େ ?
(କ) ସମତଳ
(ଗ) ଉତ୍ତଳ
(ଖ) ଅବତଳ
(ଘ) କୌଣସି ଦର୍ପଣରେ ନୁହେଁ
Answer:
(ଗ) ଉତ୍ତଳ
(v) କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ ?
(କ) ସମତଳ
(ଗ) ଅବତଳ
(ଖ) ଉତ୍ତଳ
(ଘ) କୌଣସି ଦର୍ପଣରେ ନୁହେଁ
Answer:
(ଗ) ଅବତଳ
(vi) ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
(କ) ସମତଳ
(ଗ) ଉତ୍ତଳ
(ଖ) ଅବତଳ
(ଘ) ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ
Answer:
(ଖ) ଅବତଳ
(vii) କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଛୋଟ ଆକାରରେ ଏକ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ ?
(କ) ସମତଳ
(ଗ) ଅବତଳ
(ଖ) ଉତ୍ତଳ
(ଘ) ଉତ୍ତଳ ଓ ଅବତଳ
Answer:
(ଖ) ଉତ୍ତଳ
(viii) ରେଳଗାଡ଼ି, ମୋଟର ଯାନ ଆଦିର ହେଡ୍ ଲାଇଟ୍ରେ କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ଲଗାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଉତ୍ତଳ
(ଖ) ଅବତଳ
(ଗ) ସମତଳ
(ଘ) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(ଖ) ଅବତଳ
(ix) ମୋଟର ସାଇକେଲ ଚାଳକ କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ପଛରୁ ଆସୁଥିବା ଯାନ ବାହ ନ କୁ ଦେଖାରେ ?
(କ) ସମତଳ
(ଗ) ଉତ୍ତଳ
(ଖ) ଅବତଳ
(ଘ) କୌଣସି ଦର୍ପଣରେ ନୁହେଁ
Answer:
(ଗ) ଉତ୍ତଳ
(x) କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପରଦାରେ ପକାଇ ହେବ ?
(କ) ଉତ୍ତଳ
(ଖ) ଅବତଳ
(ଗ) ସମତଳ
(ଘ) କୌଣସି ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ନୁହେଁ
Answer:
(ଖ) ଅବତଳ
ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦରେ ଲେଖି ।
(i) ଲୋକର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସ କିଏ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ
(ii) ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ଗତିପଥ କିପରି ?
Answer:
ସରଳରେଖ୍
(iii) ଯେଉଁ ଦର୍ପଣର କେନ୍ଦ୍ରାଞ୍ଚଳ ମୋଟାହୋଇ ଚାରିପଟ କ୍ରମଶଃ ପତଳା ହୋଇଥାଏ, ତାହା କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(iv) ଯେଉଁ ଦର୍ପଣର ସାମ୍ନାପଟ ଚାମଚ ଭଳି ଭିତରକୁ ପଶିଯାଇଥାଏ, ତାହା କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(v) କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ମୋଟରଯାନର ପଛରେ ଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(vi) ମୋଟରଯାନ ଆଦିର ହେଡ୍ଲାଇଟ୍ ଭିତରେ କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ଲାଗିଥାଏ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(vii) କ୍ଷୌର ହେବା ଦର୍ପଣ କି ପ୍ରକାର ହେବା ଉଚିତ୍ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(i) ଆଲୋକ କିପରି ଗତି କରେ ?
Answer:
ଆଲୋକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ ।
(ii) ଆଲୋକର ଗତିପଥ କିପରି ବଦଳେ ?
Answer:
ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଆଲୋକର ଗତିପଥ ବଦଳେ ।
(iii) ଜଳ ଆଲୋକର ଗତିପଥ ବଦଳାଇପାରେ କି ?
Answer:
ହଁ, ଜଳ ଆଲୋକର ଗତିପଥ ବଦଳାଇପାରେ ।
(iv) ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କାହାକୁ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ ସ୍ରୋତରୁ ସବୁ ଦିଗକୁ ଗତି କରୁଥିବା ଆଲୋକ ଧାରାକୁ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କହନ୍ତି ।
(v) ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ କାହାକୁ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀର ସମାହାରକୁ ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ କ ହନ୍ତି ।
(vi) ଛାୟା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Answer:
ଆଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ଅସ୍ବଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
(vii) ଆମେ ବସ୍ତୁକୁ କିପରି ଦେଖୁ ?
Answer:
ଆଲୋକ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ପଡ଼ି ସେଠାରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଆମ ଚକ୍ଷୁରେ ପଡ଼ିଲେ ଆମେ ବସ୍ତୁ କୁ ଦେଖୁରୁ ।
(viii) ରନ୍ଧ୍ର କ୍ୟାମେରାରେ କିପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଆଲୋକର ଗତିପଥ ସରଳରେଖ୍ ହୋଇଥିବାରୁ ରନ୍ଧ୍ର କ୍ୟାମେରାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଦର୍ପଣଠାରୁ 4 ମିଟର ଦୂରରେ ବସ୍ତୁଟିଏ ଅଛି । ଯଦି ଦର୍ପଣଠାରୁ ଆଉ 2 ମିଟର ଦୂରକୁ ଯିବ, ତେବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।
Answer:
- ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସହ ସମାନ ।
- ବସ୍ତୁଟି ଦର୍ପଣଠାରୁ (2 ମି. + 4 ମି.) = 6 ମିଟର ଦୂରରେ ରହିବ । ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣଠାରୁ 6 ମିଟର ଦୂରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।
Question 2.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କ’ଣ ? ଏଥିରେ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
- ଯେଉଁ ପ୍ରତିଫଳକର ପ୍ରତିଫଳନ କରୁଥିବା ପୃଷ୍ଠ ଅବତଳ, ତାହାକୁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କୁହାଯାଏ I ଏହାର ସାମନାପଟ ବକ୍ର ହୋଇ ଭିତରକୁ ପଶିଯାଇଥାଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ବାସ୍ତବ ଓ ଓଲଟା ହୋଇଥାଏ । ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ର, ବଡ଼ ବା ବସ୍ତୁ ସହ ସମାନ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ ।
Question 3.
ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କ’ଣ ?
Answer:
- ଯେଉଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ପଛପଟେ ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ କୌଣସି ପର୍ଦାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ଧରିହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁହାଯାଏ ।
- କେବଳ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
Question 4.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପ୍ରକୃତି କିପରି ହୁଏ ଲେଖ ।
Answer:
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଅତି ନିକଟରେ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବଡ଼ ଓଲଟା (ଉପରତଳ ଭାବେ) ଓ ବାସ୍ତବ ହୁଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଅତି ଦୂରରେ ବସ୍ତୁ ରଖୁଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ ଓଲଟା ଓ ବାସ୍ତବ ହୁଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣର କେନ୍ଦ୍ରଠାରେ ବସ୍ତୁ ରଖିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମାନ ଓଲଟା ଓ ବାସ୍ତବ ହୁଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ରହେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ଉପରତଳ ଭାବେ ଓଲଟା ଓ ବାସ୍ତବ ହୁଏ । ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ।
Question 5.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ୪ଟି ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
- ଡାକ୍ତରମାନେ ଚକ୍ଷୁ, କାନ, ନାକ ଓ ଗଳାକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲାବେଳେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କ ର ନ୍ତି ।
- ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁ ପାଇଁ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।
- ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଟର୍ଚ୍ଚରେ ଅବତଳ ପ୍ରତିଫଳକ ଲାଗିଥାଏ ।
- କାର, ସ୍କୁଟର ଆଦିର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଲାଗିଥିବା ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳକ ମଧ୍ୟ ଅବତଳ ଅଟେ ।
Question 6.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କିପରି ହୁଏ ଲେଖ ।
Answer:
- ଗୋଟିଏ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଦେଖାଇ ଏହାର କିରଣକୁ ଏକ ପତଳା କାଗଜ ଉପରେ ପକାଇଲେ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ବଳ ଗୋଲାକାର ସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଏହି ଉଜ୍ଜଳ ସ୍ଥାନଟି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ।
- ଏହା ଏକ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଟେ । କାରଣ ଏହାକୁ କାଗଜ ଉପରେ ବା ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରରେ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ ବସ୍ତୁର ଏକ ବାସ୍ତବ, ଓଲଟା ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ଅତି ନିକଟରେ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ ବସ୍ତୁର ଏକ ଆଭାସୀ, ସଳଖ ଓ ବଡ଼ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Question 7.
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ଦୁଇଟି ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
- ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ସ୍କୁଟରର ହ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍ରେ ଲାଗିଥାଏ । ଏଥିରେ ପଛ ଯାନବାହାନଗୁଡ଼ିକର ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖହୁଏ ।
- ରାସ୍ତାର ବତୀଖୁଣ୍ଟରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ପ୍ରତିଫଳକ ଲଗାଯାଇଥାଏ ।
Question 8.
ସମତଳ ଦର୍ପଣର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର :
- ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ମୁହଁ ଦେଖିବାପାଇଁ ଆଇନାରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
- ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପେରିସ୍କୋପ୍ ଗଠନ କରାଯାଇଥାଏ ।
Question 9.
ଆମ୍ବୁଲାନସ୍ ଗାଡ଼ି ଆଗରେ ଓଲଟା ନାମ କାହିଁକି ଲେଖାଯାଇଥାଏ ? ଏହା ଉପରେ ନିଜର ମତ ଦିଅ ।
Answer:
- ଗାଡ଼ିରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଲାଗିଥାଏ । ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ଓ ସାନ ହୁଏ ।
- ପଛରୁ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଆସୁଥିବା ଗାଡ଼ିର ଓଲଟା ଲେଖା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସକୁ ଗାଡ଼ିଚାଳକ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଢ଼ିପାରେ ଏବଂ ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସକୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିଦିଏ ।
- ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପାର୍ଶ୍ଵପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ଓଲଟା ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍ରୂପେ ପଢ଼ି ହୁଏ ।
Question 10.
ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣ ଲେଖ ।
(କ) ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବାମହାତ ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ପରି ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
- ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁପରି ସଳଖ ଓ ସମାନ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।
- ତେଣୁ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବାମହାତ ଦକ୍ଷିଣ ହାତପରି ଦେଖାଯାଏ ।
(ଖ) କ୍ଷୌର ହେଲାବେଳେ ସାମାନ୍ୟ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
- ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଅତି ନିକଟରେ ବସ୍ତୁ ରହିଲେ, ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାସ୍ତବ ଓ ବଡ଼ ହୁଏ ।
- ତେଣୁ କ୍ଷୌରହେବା ଦର୍ପଣ ସାମାନ୍ୟ ଅବତଳ କଲେ, ମୁହଁ ବଡ଼ ଦେଖାଯାଏ ଓ ମୁହଁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ।
(ଗ) ଗାଡ଼ିଚାଳକ ପାଖରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଏ ।
Answer:
- ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା କ୍ଷୁଦ୍ର, ସିଧା ଓ ଅବାସ୍ତବ ହୋଇଥାଏ । ଏଣୁ ବହୁ ଅଞ୍ଚଳ ବା ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଛୋଟ ଆକାର ରେ ଏକ ସମୟରେ ଦେଖ୍ହୁଏ ।
- ମଟର ଗାଡ଼ିର ସମ୍ମୁଖରେ ଡାହାଣପଟେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଲଗାଯାଇଥିବାରୁ ଗାଡ଼ିଚାଳକ ପଛରେ ଆସୁଥିବା ଯାନବାହନକୁ ସୁବିଧାରେ ଦେଖାରେ ।