Class 6

6th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer Pdf Download ଭାରତ ଓ ଆମ ପୃଥିବୀ Bharat O Ama Pruthibi, BSE Odisha Guru Class 6 Social Science Solutions Odia Medium Question Answer, Class 6 Social Science Book Odia Medium Pdf.

BSE Odisha 6th Class Social Science Book Solutions

6th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer

Class 6 Social Science Odia Medium Question Answer

ଭାଗ ‘କ’- ଭାରତ ଏବଂ ବିଶ୍ବ: ଭୂମି ଏବଂ ମାନବ

• Class 6 Social Science Chapter 1 Odia Medium – ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା
• Class 6 Social Science Chapter 2 Odia Medium – ମହାସାଗର ଏବଂ ମହାଦେଶ
• Class 6 Social Science Chapter 3 Odia Medium – ଭୂମିରୂପ ଏବଂ ଜୀବନ

ଭାଗ ‘ଖ’- ଅତୀତର ସ୍ମୃତିଫର୍ଦ

• Class 6 Social Science Chapter 4 Odia Medium – ଇତିହାସର ସମୟସୀମା ଏବଂ ଉତ୍ସ
• Class 6 Social Science Chapter 5 Odia Medium – ଇଣ୍ଡିଆ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭାରତ
• Class 6 Social Science Chapter 6 Odia Medium – ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରାରମ୍ଭ

ଭାଗ ‘ଗ’- ଆମ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା

• Class 6 Social Science Chapter 7 Odia Medium – ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାର
• Class 6 Social Science Chapter 8 Odia Medium – ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା, ବା ‘ଅନେକରେ ଏକ’

ଭାଗ ‘ଘ’- ଶାସନ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର

• Class 6 Social Science Chapter 9 Odia Medium – ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ
• Class 6 Social Science Chapter 10 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୧: ଶାସନବିଧି
• Class 6 Social Science Chapter 11 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୨: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର
• Class 6 Social Science Chapter 12 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୩: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର

ଭାଗ ‘ଡ’- ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ

• Class 6 Social Science Chapter 13 Odia Medium – କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ
• Class 6 Social Science Chapter 14 Odia Medium – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ

BSE Odisha Guru Class 6 Social Science Question Answer

BSE Class 6 Social Science Solutions

Theme A – India and the World: Land and the People

• Chapter 1 Locating Places on the Earth
• Chapter 2 Oceans and Continents
• Chapter 3 Landforms and Life

Theme B – Tapestry of the Past

• Chapter 4 Timeline and Sources of History
• Chapter 5 India, That is Bharat
• Chapter 6 The Beginnings of Indian Civilisation

Theme C – Our Cultural Heritage and Knowledge Traditions

• Chapter 7 India’s Cultural Roots
• Chapter 8 Unity in Diversity, or ‘Many in the One’

Theme D – Governance and Democracy

• Chapter 9 Family and Community
• Chapter 10 Grassroots Democracy Part 1: Governance
• Chapter 11 Grassroots Democracy Part 2: Local Government in Rural Areas
• Chapter 12 Grassroots Democracy Part 3: Local Government in Urban Areas

Theme E – Economic Life Around Us

• Chapter 13 The Value of Work
• Chapter 14 Economic Activities Around Us

BSE Odisha 6th Class Text Book Solutions

6th Class Science Book Odia Medium Question Answer ଜିଜ୍ଞାସା Jigyansa, BSE Odisha 6th Class Science Book Solutions Pdf Download, Class 6 Science Book Question Answer Odia Medium.

BSE Odisha 6th Class Science Book Solutions

6th Class Science Book Odia Medium Question Answer

Class 6 Science Odia Medium Question Answer

• Class 6 Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium – ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାର ଦୁନିଆ
• Class 6 Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium – ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା
• Class 6 Science Chapter 3 Question Answer Odia Medium – ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ
• Class 6 Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium – ଚୁମ୍ବକ ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 6 Science Chapter 5 Question Answer Odia Medium – ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ଏବଂ ଗତି
• Class 6 Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ
• Class 6 Science Chapter 7 Question Answer Odia Medium – ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଏହାର ମାପ
• Class 6 Science Chapter 8 Question Answer Odia Medium – ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା
• Class 6 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium – ପୃଥକୀକରଣର ପଦ୍ଧତି
• Class 6 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium – ଜୀବଜଗତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
• Class 6 Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium – ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
• Class 6 Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium – ଆମ ବିଶ୍ବ

BSE Odisha Guru Class 6 Science Question Answer

BSE Class 6 Science Curiosity Solutions

• Chapter 1 The Wonderful World of Science Class 6 Question Answer
• Chapter 2 Diversity in the Living World Class 6 Question Answer
• Chapter 3 Mindful Eating: A Path to a Healthy Body Class 6 Question Answer
• Chapter 4 Exploring Magnets Class 6 Question Answer
• Chapter 5 Measurement of Length and Motion Class 6 Question Answer
• Chapter 6 Materials Around Us Class 6 Question Answer
• Chapter 7 Temperature and its Measurement Class 6 Question Answer
• Chapter 8 A Journey through States of Water Class 6 Question Answer
• Chapter 9 Methods of Separation in Everyday Life Class 6 Question Answer
• Chapter 10 Living Creatures: Exploring their Characteristics Class 6 Question Answer
• Chapter 11 Nature’s Treasures Class 6 Question Answer
• Chapter 12 Beyond Earth Class 6 Question Answer

Old Syllabus

• Chapter 13 ଚୁମ୍ବକ
• Chapter 14 ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣାବଳୀ
• Chapter 15 ଆଲୋକ
• Chapter 16 ଜଳ
• Chapter 17 ଜୀବଜଗତ ପାଇଁ ବାୟୁର ଗୁରୁତ୍ଵ
• Chapter 18 ଆବର୍ଜନା

BSE Odisha 6th Class Text Book Solutions

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 6 Adolescence: A Stage of Growth and Change MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 6 Adolescence: A Stage of Growth and Change MCQ

Adolescence: A Stage of Growth and Change MCQ Class 7

MCQ On Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7

Question 1.
Sahil and Ritu are going through puberty and experiencing various physical changes. Which of the following change can both of them experience?
(a) Broadening of shoulders
(b) Voice becomes shrill
(c) Development of acne
(d) Breast development
Answer:
(c) Development of acne

Question 2.
During a class discussion on growing up, Nisha asked, “Which age range signifies adolescence in humans?”
(a) 5 to 10 years
(b) 10 to 12 years
(c) 12 to 15 years
(d) 10 to 19 years
Answer:
(d) 10 to 19 years

Question 3.
Tanisha discovers that someone is spreading false and hurtful messages about her on a social media platform. Based on what you know about handling such situations responsibly, which of the following would be the most appropriate way for her to respond?
(a) Ignore the messages and hope the problem goes away.
(b) Respond to the messages by sending hurtful messages back to the person.
(c) Engage in an online argument with the person spreading the messages to clear her name.
(d) Talk to teachers or parents, and report the issue to the social media platform.
Answer:
(d) Talk to teachers or parents, and report the issue to the social media platform.

Question 4.
Arun noticed a bump on his neck and realised that his voice had become hoarse. What is the most likely reason behind this change?
(a) Increase in strength of body
(b) Weight gain
(c) Growth of Adam’s apple
(d) Increase in height
Answer:
(c) Enlargement of the voice box (Adam’s apple in boys) during adolescence causes the voice to crack or become hoarse.

Question 5.
Rehan has been feeling stressed thinking of upcoming exams. His friends offer him cigarettes, saying it will help him relax. What should Rehan do?
(a) Accept it to impress friends
(b) Refuse and walk away
(c) Try it assuming he can stop after exams
(d) Use it to reduce stress
Answer:
(b) Refuse and walk away

Question 6.
Chirag, a 13-year-old boy, has become very inactive and prefers to stay alone in his room. His parents are worried about his emotional well-being. What should his parents do?
(a) Encourage him to do regular exercise and yoga
(b) Let him eat junk food
(c) Increase his screen time
(d) Stop him from meeting friends
Answer:
(a) Encourage him to do regular exercise and yoga

Question 7.
What physical change is the boy observing in himself, as shown in the image given below?

(a) Appearance of facial hair
(b) Increased muscle growth
(c) Increase in height
(d) Pimples on the face
Answer:
(b) Increased muscle growth

Question 8.
Anya heard her aunt saying that her grandmother no longer has periods and wondered why. Her aunt explained that it is a natural part of ageing. At which age range does menstruation typically stop in women?
(a) 35 to 40 years
(b) 40 to 42 years
(c) 55 to 60 years
(d) 45 to 55 years
Answer:
(d) 45 to 55 years

Question 9.
Menstruation typically occurs:
(a) Twice a month
(b) Once a month
(c) Every week
(d) Once a year
Answer:
(b) Menstruation is a monthly phenomenon.

Question 10.
Which of the following food item(s) help fulfil the body’s iron requirement during adolescence?

(a) Apple
(c) Milk
(b) Apple and Spinach
(d) Spinach and Kidney beans
Answer:
(d) Spinach and kidney beans are good sources of iron.

Question 11.
During adolescence, especially girls, experience blood-related health issues caused due to the deficiency of which nutrient?
(a) Calcium
(b) Vitamin D
(c) Vitamin B12
(d) Proteins
Answer:
(c) Vitamin B12

Question 12.
While making a poster on drug prevention, Aman thought which ministry started the Nasha Mukt Bharat Abhiyaan. Identify the correct department.
(a) Ministry of Social Justice and Empowerment
(b) Ministry of Education
(c) Ministry of Health and Welfare
(d) Ministry of Home Affairs
Answer:
(a) Ministry of Social Justice and Empowerment

Question 13.
Identify X and Y in the given flowchart and select the correct option.

X	Y
(a) Substance abuse	Mental health only
(b) Addictive drugs	Physical and mental health
(c) Medicinal drugs	Growth
(d) Substance abuse	Physical and mental health

Answer:
(b) Tobacco, cigarettes, and alcohol are addictive drugs, and they affect both physical and mental health.

Question 14.
Arrange the following stages of human life in the correct order:
(i) Childhood
(ii) Adulthood
(iii) Adolescence
(iv) Old age
(v) Infancy
(a) (i), (v), (iii), (ii), (iv)
(b) (v), (i), (iii), (ii), (iv)
(c) (v), (i), (ii), (iii), (iv)
(d) (i), (v), (ii), (iii), (iv)
Answer:
(b) (v), (i), (iii), (ii), (iv)

Question 15.
Raghav’s school organised an awareness campaign to educate students aged between 10-15 years about adolescence and puberty. While preparing a report, Raghav noted the following points:
(i) Adolescence is the stage of development between childhood and adulthood.
(ii) In adolescent girls, the growth of the voice box causes the voice to sound hoarse.
(iii) The appearance of secondary sexual characteristics marks the onset of puberty.
(iv) During puberty, an individual undergoes only internal changes.
Which of the above statements were incorrectly noted by Raghav?
(a) (i) and (ii) only
(b) (i), (ii), and (iii)
(c) (ii) and (iv) only
(d) (i) and (iii) only
Answer:
(c) (ii) and (iv) only

Question 16.
Vartika recently learnt about government schemes that support menstrual hygiene. In which of the following states has a scheme been implemented to provide free sanitary napkins to schoolgirls?
(i) Karnataka
(ii) Tamil Nadu
(iii) Odisha
(iv) Kerala
(a) (i) and (ii) only
(b) (iii) and (iv) only
(c) (i) and (iii) only
(d) (i), (ii) and (iii)
Answer:
(d) (i), (ii) and (iii)

Question 17.
Ankita notices that her younger brother, Ankur, gets irritated easily and has frequent mood swings. These signs indicate which type of change(s) that Ankur is going through?
(i) Physical changes
(ii) Dietary changes
(iii) Emotional changes
(iv) Behavioural changes
(a) (i) only
(b) (iii) and (iv) only
(c) (i), (ii) and (iii)
(d) (i) and (iv) only
Answer:
(b) Getting irritated easily and having mood swings are signs of emotional and behavioural changes, which are common during adolescence.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): Secondary sexual characteristics are natural signs that the body is preparing for adulthood.
(R): These characteristics mark the onset of puberty.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

2. (A): Adolescence is a period of rapid growth and development.
(R): The duration of adolescence is identical for every individual.
Answer:
(c) Everyone experiences adolescence at their own pace, its duration varies from person-to-person.

3. (A): Hormones are present in different parts of the body and are released all the time.
(R): These chemicals influence the mood and behaviour of adolescents.
Answer:
(d) Hormones are released at specific times as needed by the body in response to signals from the brain.

4. (A): Tobacco, alcohol, and cigarettes are harmful and cause minor health issues.
(R): These substances can be addictive once people start using them.
Answer:
Tobacco, alcohol, and cigarettes are harmful, addictive substances that can cause major health issues.

5. (A): Adolescence is a stage characterised by new experiences and emotions in an individual.
(R): An adolescent brain has the highest capacity for learning.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

6. (A): A proper nutritious diet is required during adolescence.
(R): The diet of an adolescent must include milk, green leafy vegetables, and processed foods.
Answer:
(c) Processed foods are not part of a healthy diet for adolescents.

7. (A): Menstrual hygiene is important for both comfort and health.
(R): To support menstrual hygiene, the government has introduced several schemes.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

8. (A): Sudden mood swings are common during adolescence.
(R): Emotional development and hormonal changes affect adolescent behaviour.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Fill in the Blanks

1. …………is the stage in which the body of an adolescent undergoes external and internal changes.
Answer: Puberty

2. The growth of breasts in girls and facial hair in boys are examples of …………characteristics.
Answer: secondary sexual

3. The phase of …………cycle when blood discharge occurs from the female body is called ………….
Answer: menstrual, menstruation

4. After attaining puberty, boys develop a …………voice.
Answer: deep/hoarse

5. …………involves the use of digital devices such as phones or online platforms to harass others.
Answer: Cyberbullying

6. A balanced diet during adolescence should include carbohydrates, proteins, vitamins, …………and ………….
Answer: minerals, fats

7. Addiction to harmful substances can affect both ………..and …………health.
Answer: physical, mental

8. …………is a mineral essential for the formation of blood and to prevent ………….
Answer: Iron, anaemia

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 True or False

Write true or false. Rewrite the false statements correctly.

1. A regular menstrual cycle signifies healthy reproductive health.
Answer: True

2. The effect of emotional change during adolescence may be advantageous or disadvantageous.
Answer: True

3. Hormones are chemicals that only control physical changes.
Answer: False Hormones can control both internal and external (physical) changes.

4. Adolescence is the period between infancy and childhood.
Answer: False Adolescence is the period between childhood and adulthood.

5. Acne during adolescence is caused by poor hygiene only.
Answer: False Acne during adolescence is mainly caused by hormonal changes that increase oil secretion in the skin. Poor hygiene may worsen it, but it is not the only cause.

6. Adolescents do not need a balanced diet as much as adults.
Answer: False Adolescents need a balanced diet as much as adults.

7. Personal hygiene is important to prevent infections during adolescence.
Answer: True

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Match the Following

Question 1.
Match column I with column II.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Hormones	C.	Chemical messengers
(ii)	Acne	D.	Oily secretion of skin
(iii)	Growth of hair in armpits	A.	Common in boys and girls
(iv)	Growth of moustache	E.	Observed only in boys
(v)	Mood swings	B.	Emotional change

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Shuchi Scheme	C.	Karnataka
(ii)	Free Sanitary Napkin Scheme	D.	Tamil Nadu and Odisha
(iii)	Nasha Mukt Bharat Abhiyaan	A.	Aims to prevent substance abuse among adolescents
(iv)	Rashtriya Kishor Swasthya Karyakram (RKSK)	B.	Aims to improve the health of adolescents

 

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 14 ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 14 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 14 Notes Odia Medium

‘ସମୃଦ୍ଧିର ମୂଳ ହେଉଛି ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଏହାର ଅଭାବ ହିଁ ଭୌତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆଣିଥାଏ । ଫଳପ୍ରଦ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଉଭୟ ବର୍ତ୍ତମାନର ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥାଏ ।’’ – କୌଟିଲ୍ୟ (ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର)

ପ୍ରତିଦିନ ଲୋକମାନେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ରୋଜଗାର କରାଇବାରେ ଓ ଜୀବନକୁ ଗଢ଼ିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ଯଥା- ରୋଜଗାର ମାଧ୍ୟମରେ ବଞ୍ଚିବା ଓ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

ଉତ୍ପାଦନ, ବଣ୍ଟନ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସେବା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦେଶର ପ୍ରଗତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ବାସଗୃହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ରୋଜଗାରକ୍ଷମ କରାଏ ।

ସେମାନେ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ନିଜର ଜୀବନକୌଶଳକୁ ଉନ୍ନତ କରିଥାନ୍ତି ।

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଉପକ୍ରମ :
ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ (Monetary Value) ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।
ଆଜିକାଲି କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ମୋବାଇଲ ଫୋନ ଉତ୍ପାଦନ, ବ୍ୟାଙ୍କ, ସ୍କୁଲ ଓ ହୋଟେଲମାନଙ୍କରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ, ପରିବହନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଡ଼ି ଚଳାଇବା, ଆସବାବପତ୍ର ତିଆରି କରିବା, ମେସିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ପୋଷାକ ସିଲେଇ କରିବା, ସଫ୍ଟୱେୟାର ତିଆରି କରିବା, ଫ୍ରିଜ୍ ଓ ୱାସିଂ ମେସିନ୍ ମରାମତି କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହୋଇଥାଏ ।

ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ (Monetary Value) : କୌଣସି ଜିନିଷର ମୂଲ୍ୟ ଯାହା ଟଙ୍କା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।
ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (Economic Sectors) : ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟାପକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମୂହ ଗୋଟିଏ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ଗୀକରଣ :
ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି- ପ୍ରାଥମିକ (Primary), ଦ୍ଵିତୀୟକ (Secondary) ଏବଂ ତୃତୀୟକ (Tertiary) ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ।

(କ) ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (Primary Activities)
ଯେଉଁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବା ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରର (Primary Sector) ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶସ୍ୟ ଓ ପନିପରିବା ଚାଷ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ, ଖଣିରୁ କୋଇଲା ଉତ୍ତୋଳନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷରୁ ମାଛ, କୁକୁଡ଼ା ପାଳନରୁ ଅଣ୍ଡା ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଅଟେ ।

କୃଷି କାମ କରିବା, ଖଣିଖନନ କରିବା, ମାଛ ଚାଷ କରିବା, ପଶୁପାଳନ କରିବା, ବନୀକରଣ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ହେଉଛି ସାଧାରଣ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର (Economic Sectors) : ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟାପକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମୂହ ଗୋଟିଏ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର : ପ୍ରକୃତିରୁ କଞ୍ଚାମାଲ ଉତ୍ତୋଳନ, ଯଥା — ୬ଷ, ମାଛଧରା, ଜଙ୍ଗଲ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମୂହ ।

ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର (Secondary Sector) : ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପାଦିତ କଞ୍ଚାମାଲରୁ ବିକ୍ରି କିମ୍ବା ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉତ୍ପାଦରେ ପରିଣତ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସହ ଜଡ଼ିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଗୋଷ୍ଠୀ ।

(ଖ) ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (Secondary Activities)
ଯେଉଁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରର ଉତ୍ପାଦନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଉତ୍ପାଦନକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରି ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।

ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୋଠାଘର, ସଡ଼କପଥ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଜଳ, ବିଜୁଳି, ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମଗ୍ରୀର ଯୋଗାଣ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ତିଆରି କଞ୍ଚାମାଲକୁ କାରଖାନା ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ୟୁନିଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଉଦାହରଣ : ମିଲ୍‌ରେ ଅଟା ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ କୃଷିକ୍ଷେତରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଶସ୍ୟର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ଚିନାବାଦାମରୁ ତେଲ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ଚା’ ପାଇଁ ପତ୍ରର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଇତ୍ୟାଦି । ସେହିଭଳି ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା କାଠକୁ ଆସବାବପତ୍ର ଓ କାଗଜରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ, କପାକୁ ପୋଷାକ ତିଆରିରେ ଏବଂ ଲୁହାପଥରକୁ ଇସ୍ପାତ ଓ ଇସ୍ପାତକୁ କାର୍, ଟ୍ରକ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଗାଡ଼ି ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଅଟୋମୋବାଇଲର ପ୍ରକାର	୨୦୨୨ରେ ଭାରତରେ ଉତ୍ପାଦିତ ପରିମାଣ
କାର୍ ଭଳି ଯାତ୍ରୀବାହୀ ଯାନ	୪୫ ଲକ୍ଷ
ଟ୍ରକ୍ ଭଳି ବାଣିଜ୍ୟିକ ଯାନ	୧୦.୩ ଲକ୍ଷ
ତିନିଚକିଆ ଯାନ	୮.୬ ଲକ୍ଷ
ଦୁଇ ଚକିଆ ଯାନ	୨ କୋଟି

(ଗ) ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ (Tertiary Activities)
ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ତୃତୀୟ ସ୍ତରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିମ୍ବା ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ । ଏଥ‌ିରେ ସେହି ସେବାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ନଥାଉ କିନ୍ତୁ ଏହା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – ଟ୍ରକ୍ ଡ୍ରାଇଭର କ୍ଷେତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶସ୍ୟ ଏବଂ ପନିପରିବା, କାରଖାନା ବା ବଜାରକୁ ପରିବହନ ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ଡାକ୍ତର, ନର୍ସ, ଶିକ୍ଷକ, ଓକିଲ ଓ ପାଇଲଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦିଅନ୍ତି । ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ସମେତ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ସାମଗ୍ରୀ ମରାମତି ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଥୁବା ଟେକ୍ନିସିଆନ୍, କାର୍, ଟ୍ରାକ୍ଟର ଭଳି ଗାଡ଼ି ମରାମତି କରୁଥୁବା ମେକାନିକ୍ ଏବଂ ନିୟମିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଥୁବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିସିଆନ୍ ଆଦି ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସେବା ଆମ ଜୀବନକୁ ସହଜ କରିଥାଏ । ମୋବାଇଲ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଜରିଆରେ ଯୋଗାଯୋଗ ସେବା, ସଫ୍ଟୱେୟର ବିକାଶ ଏବଂ ହୋଟେଲ୍, ରେଷ୍ଟରାଣ୍ଟ, ବ୍ୟାଙ୍କ, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଚିକିତ୍ସାଳୟ, ବିମାନ ବନ୍ଦର, ଦୋକାନ ଗୋଦାମ ଇତ୍ୟାଦିରେ ମିଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ସେବା ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଉଦାହରଣ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବା କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର (Tertiary Sector) : ପରିବହନ, ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ପରିଚାଳନା ଭଳି ଉଭୟ ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ।

ଗୋଦାମ (Ware House) : ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି, ବ୍ୟବହାର କରିବା କିମ୍ବା ଦୋକାନକୁ ଯୋଗାଣ ପୂର୍ବରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ବଡ଼ ବନ କୋଠା ଘର ।

କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା :
ପ୍ରାକୃତିକ କଞ୍ଚାମାଲକୁ ବ୍ୟବହାର ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

ତୁଳନାତ୍ମକ ତଥ୍ୟ :
ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ, ଯଥା- ଜମିରୁ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ, ନଦୀ, ଜଳାଶ୍ରୟ ଓ ସମୁଦ୍ରରୁ ମତ୍ସ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ, ବାଉଁଶ, ଫଳ, ଝୁଣା, ମହୁ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ, ଖଣିରୁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ତୋଳନ ଓ ପଶୁପାଳନ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଯଥା- ଧାନରୁ ଚାଉଳ, ଗହମରୁ ଅଟା, କପାରୁ ଲୁଗା, ଆଖୁରୁ ଚିନି, ବାଉଁଶରୁ କାଗଜ, ତୈଳବୀଜରୁ ତେଲ, ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ତିଆରି ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : : ଏହାକୁ ସେବା କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ । ଧାନକୁ ଚାଉଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପରେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ବା ଟ୍ରକ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ଵାରା ପରିବହନ ସେବା ଜରିଆରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଇ ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଅଟେ । ଏହିପରି ବ୍ୟାଙ୍କ, ବୀମା, ବାଣିଜ୍ୟ, ଟେଲିଫୋନ୍, ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ ଇତ୍ୟାଦି ସେବା ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ପ୍ରାଥମିକ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଏବଂ ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉଭୟ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟକ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ସମବାୟ (Cooperative) : ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ବେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଉପାୟରେ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ ସମବାୟର ମାଲିକ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ।

ମଧ୍ୟସ୍ଥି (Middleman) : ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ପାଦକଙ୍କଠାରୁ ଜିନିଷ କିଣି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି । ଦଲାଲମାନେ ଏହି ସେବା ପାଇଁ କିଛି ଅଧ‌ିକ ପାଉଣା ଆଦାୟ କରନ୍ତି ।

ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ : ଉତ୍ପାଦନରୁ ଉପଭୋକ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଆନନ୍ଦ ମିକ୍ସ ୟୁନିୟନ ଲିମିଟେଡ଼, ଅମୂଲ (Amul) ନାମକ ଏକ ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସଂସ୍ଥାର ଏହା ଏକ କାହାଣୀ ।

୧୯୪୦ ଦଶର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆନନ୍ଦ ଜିଲ୍ଲାର କୃଷକମାନେ ଆଖପାଖ ଗାଁକୁ କ୍ଷୀର ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାଲିଚାଲି କିମ୍ବା ସାଇକେଦ୍ଵାରା ନିଜର ଗାଁକୁ ଯିବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

ଗରମ ପାଗରେ କ୍ଷୀର ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଖରାପ ହୋଇ ଛିଣ୍ଡିଯାଏ । ଏଣୁ କ୍ଷୀର ଖରାପ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଚାଷୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ଓ ଏଥ‌ିପାଇଁ ବହୁତ ପରିଶ୍ରମରୁ ଅଳ୍ପ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର ହେଉଥିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥି ଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାଷୀଙ୍କଠାରୁ କମ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର କ୍ଷୀର କିଣି ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ । ଅନେକ ସମୟରେ ଚାଷୀମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତାରିତ ଓ ହଇରାଣ ହେଉଥିଲେ ।

ଦିନେ କୃଷକମାନେ ସାମୂହିକ ଭାବେ ନିଜର ସମସ୍ୟା ନେଇ ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ନେତା ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭ ଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ । ସ୍ଵାଧୀନ ହେବା ପାଇଁ ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନ କରି ମଧ୍ୟସ୍ଥିଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ସର୍ଦାର ପଟେଲଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ କୃଷକମାନେ ସମବ।ୟ ଗଠନ କରି ଦୁଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଓ ବିତରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ଵ ନିଜ ହାତକୁ ନେଲେ ।

ତ୍ରିଭୁବନ ଦାସ ପଟେଲ (ଆଇନଜୀବୀ ଓ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ) ଏବଂ ଡକ୍ଟର ଭର୍ଗିସ କୁରିଆନ୍ (ମୁମ୍ବାଇର ଏକ ଦୁଗ୍ଧ କାରଖାନାରେ କାମ କରୁଥ‌ିବା ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କ) ନେତୃତ୍ଵରେ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ‘ଅମୂଲ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଏହାଦ୍ଵାରା ମହିଳା ଓ କୃଷକମାନେ ଦୁଗ୍‌ଧ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବିକ୍ରିୟକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣି ପାରି ଲେ । ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ, ପାସୁଚରାଇଜେସନ୍ ଓ ବିକ୍ରି ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦକମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ନିଜେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଓ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାଣ୍ଟି ସେମାନଙ୍କର ଆୟ ବଢ଼ାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ହେଲେ ।

ଚାଷୀ ସମବାୟ ସଂସ୍ଥାର ଲାଭ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା । ଯେଉଁ ପରିମାଣର କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିଲା ତାହା ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ କୃଷକମାନେ ସେଥୁରୁ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେ ଲେ ଓ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରି ବଟର ବା ଲହୁଣୀ, ଦୁଗ୍ଧ ପାଉଡ଼ର ଇତ୍ୟାଦି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ଆଜି ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ସମବାୟ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କାରଖାନାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଛି ଓ ସାରା ଦେଶରେ ଉଭୟ ଛୋଟ ବଡ଼ ଖୁଚୁରା ଦୋକାନରେ ଏହାକୁ ବିକ୍ରି କରାଯାଉଛି । ଏହା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ଦେଶକୁ ରପ୍ତାନି ହେଉଛି ।

କ୍ଷୀରକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ଗୋଟିଏ ରୂପରୁ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରାଯାଏ – କ୍ଷୀର ପାଉଡ଼ର, ଘିଅ, ପନିର୍, ବଟର୍ ଇତ୍ୟାଦି କାରଖାନାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏହି ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ଅମୁଲ ତିଆରି କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଉତ୍ପାଦକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିକ୍ରି କରିଥାଏ । ଅମୁଲ ଏହାର ଉତ୍ପାଦ ପରିବହନ ବାଇଁ ଲରି, ଟ୍ରକ, ରେଳବାଇ, ବିମାନ ଓ ପାଣିଜାହାଜ ସେବା ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରେ । ଏହାଦ୍ଵାରା ରିଟେଲ ଷ୍ଟୋର୍ ବା ଖୁଚୁରା କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ସମଗ୍ର ଗୁଜୁରାଟର ସହର, ନଗର ଏବଂ ଗ୍ରାମ ତଥା ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁଗ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧ ଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଣ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ପରିବହନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଖୁଚୁରା ବିକ୍ରୟ ଏକ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ।

ପାସ୍‌ରାଇଜେସନ୍ (Pasteurisation) : କ୍ଷୀରକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖୁବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା । କ୍ଷତିକାରକ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଙ୍କଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ କ୍ଷୀରକୁ ଗରମ କରାଯାଏ ଓ ଥଣ୍ଡା କରାଯାଏ ।

କାରଖାନା (Factory) : ଏକ ଚୁଡ଼ାନ୍ତ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ସହ କୋଠା ସମୂହ ଯେଉଁଠାରେ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନକୁ ଏକାଠି କରି ଶେଷ ଉତ୍ପାଦ ତିଆରି କରାଯାଏ । ଖୁଚୁରା (Retail) : ପୁନଃବିକ୍ରୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି କରାଯାଏ ।

ରପ୍ତାନି (Export) : ଗୋଟିଏ ଦେଶର ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାକୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶର କ୍ରେତା କିମ୍ବା ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ ।

ଅମୁଲ ଭଳି କର୍ଣାଟକର ନନ୍ଦିନୀ, ଦିଲ୍ଲୀ-ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ (NCR)ର ମଦର ଡାଏରୀ, ତାମିଲନାଡୁର ଆଭିନ୍, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ବିଜୟା, ନାଗାଲାଣ୍ଡର କେଭି, ବିହାରର ସୁଧା, ପଞ୍ଜାବର ଭେର୍କା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଓମ୍‌ଫେଡ୍‌ (Omfed) ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଦୁଗ୍ଧ ସଂଗଠନ ଅଛି ।

ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାହାଯ୍ୟରେ, ଆସ ଜାଣିବା ଯେ ତୁମେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ କିପରି ତିଆରି ହୋଇଛି । ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଗଛର ଛାଲିକୁ କାଗଜରେ ପରିଣତ କରିବା ଏବଂ ଛାପିବା ପରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ପରିଣତ ହେଉଥ‌ିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

1. ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ।
2. ବିଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଦ୍ୱାରା ତିନି ପ୍ରକାର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବା କ୍ଷେତ୍ର ଯଥା- ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଓ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ତଥା ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ବୁଝିଲୁ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 13 କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 13 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 13 Notes Odia Medium

ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଉ । ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ବାସଗୃହ, ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇଥାଏ । ବଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବିକା ଏବଂ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ଆବଶ୍ୟକତା ହୋଇଥାଏ ।

ସୁଦୃଢ଼ ଅର୍ଥନୀତି ବିନା କୌଣସି ଦେଶ ବିକାଶ କରିପାରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାଏ । ବିଶେଷକରି ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବିଶାଳ ଦେଶରେ ଅର୍ଥନୀତି କିପରି କାମ କରେ ? ଲୋକମାନେ କେଉଁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିପାରିବେ ? ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ମାନବ ସମ୍ବଳକୁ କିପରି ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ ? – ଏହି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ଉପରେ ଆମେ ଏହି ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।

ଏହି ଭାଗରେ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ସେବାର ଧାରଣା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

‘ଯେତେବେଳେ ତୁମେ କୌଣସି କାମ କରୁଛ, ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କର ନାହିଁ । ଏହାକୁ ବ୍ରତ ଭାବରେ ଏପରିକି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ଭାବରେ ନିଜର ପୁରା ଜୀବନ ନିୟୋଜିତ କର ।’’- ସ୍ଵାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ

ମଣିଷ ଜୀବନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ । ଏହାଦ୍ଵାରା ମଣିଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଥରେ ପହଞ୍ଚାଏ, ଯେପରି ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ପରିବାରର ଦାୟିତ୍ଵ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି ।

ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ରୋଜଗାର କରିବା : ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ କିଣିବା, ଲୁଗା ଓ ବାସଗୃହ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

ସମାଜର ସେବା କରିବା : ଶିକ୍ଷକ, ଡାକ୍ତର, କୃଷକଙ୍କ ଅବଦାନରେ ସମାଜର ଉନ୍ନତି ଘଟିଥାଏ ।

କୌଶଳକୁ ଉନ୍ନତି କରିବା : ନୂଆନୂଆ କୌଶଳ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ପରିବାର, ସମାଜ ତଥା ଦେଶର ଉନ୍ନତି କରିପାରିବା ।

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଅନୁ ଓ କବୀର ପାର୍କରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ ପଡ଼ୋଶୀ ଗୀତା ମାଉସୀଙ୍କୁ ଟ୍ୟାକ୍ସିରୁ ଓହ୍ଲାଉଥ‌ିବାର ଦେଖ‌ିଲେ । ସେ ୟୁନିଫର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସାରି ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲେ । ବାୟୁସେନାର ଜଣେ ପାଇଲଟ ଭାବରେ ସମଗ୍ର ସହର ପାଇଁ ସେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ।

କବୀର : ମାଉସୀଙ୍କ ୟୁନିଫର୍ମ, ଗତକାଲି ଘରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ୟୁନିଫର୍ମ ଭଳି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ ରଙ୍ଗ ଅଲଗା ।
ଅନୁ : ହ୍ୟାଙ୍ଗର ରେ ଥ‌ିବ। ସେହି ୟୁନି ଫ ର୍ମ ଜେଜେବାପାଙ୍କର । ସେ ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବଳରୁ ଅବସର ନେଇଥିଲେ ।

ଅନୁ ର ଜେଜେବାପା ପାଖ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଭୂଗୋଳ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି, ପରିବା ବଗିଚାର ଯନ୍ ନେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ଘର ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷପତ୍ର କିଣାବିକାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ।

ଅନୁର ବାପା : ତାଙ୍କର ଏକ ଡ୍ରେସ୍ ଦୋକାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ୟୁନିଫର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋଷାକ ବିକ୍ରି ହୁଏ । ବାପା ସକାଳୁ ଶୀଘ୍ର ଦୋକାନକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସ୍କୁଲକୁ ଯିବାପରେ ମା’ ଦୋକାନକୁ ଯାଇ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ଅନୁର ମାଆ : ପିଲାମାନେ ସ୍କୁଲରୁ ଘରକୁ ଫେରିବାବେଳେ ମା’ ଫେରି ଆସନ୍ତି । ସେ ଏକ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଗୋଷ୍ଠୀର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସିଲେଇ ଓ ହାତବୁଣା କାମ ଶିଖାନ୍ତି ।

ଅନୁର ଭାଇ ରୋହନ : ସେ ଜଣେ ସଫ୍ଟୱେର ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଆପ୍ଲିକେଶନ୍ ତିଆରି କରୁଥିବା ଶେଷଦିନ ସେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗ ଦେଇଥ‌ିବା ଏକ କମ୍ପାନୀରେ କାମ କରନ୍ତି । ସପ୍ତାହର ଭାବେ ନିକଟସ୍ଥ କଲେଜର ଯୁବ ବିକାଶ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କୌଶଳ ଶିଖାନ୍ତି ।

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଯଥା- ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରାଯାଏ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଥ ବା ଟଙ୍କାର ମୂଲ୍ୟ ଥାଏ, ତାହାକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ବଜାରରେ ସ୍କୁଲ ବ୍ୟାଗ୍ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟବସାୟୀ, ବଜାରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି କରୁଥିବା ଜଣେ କୃଷକ, ମାମଲା ରୁଜୁ କରି ଶୁଳ୍କ ରୋଜଗାର କରୁଥିବା ଜଣେ ଓକିଲ, ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ମାଲ ପରିବହନ କରୁଥିବା ଟ୍ରକ୍ ଡ୍ରାଇଭର୍, କାର୍ ନିର୍ମାଣ କାରଖାନାରେ ନିୟୋଜିତ ଶ୍ରମିକ ଇତ୍ୟାଦି ଟଙ୍କା ବଦଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସମ୍ପତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ ବରଂ କୃତଜ୍ଞତା, ପ୍ରେମ, ଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମ୍ମାନ ଭଳି ଭାବନାକୁ ବୁଝାଏ, ତାହାକୁ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ- ପିତାମାତା, ପରିବାର ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ କାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯୁବକମାନେ ଜେଜେବାପା, ଜେଜେମାଙ୍କ ଯନ୍ ନିଅନ୍ତି ଓ ଘର ର କ୍ଷଣା ବେକ୍ଷଣ ରେ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ।

ପଇସାର ମୂଲ୍ୟ (Money’s Worth) : ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଯେଉଁ ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ରଖୁଥାଏ ଏଥୁରୁ ସେମାନେ ଯେଉଁ ଲାଭ ପାଆନ୍ତି ତାହା ଉପରେ ଏହା ଆଧାରିତ ।

ବଜାର : ବଜାର ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର ବିନିମୟରେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି । ଲୋକମାନେ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଜିନିଷ ଏବଂ ସେବା ବିନିମୟ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ବଜାରରେ ଟଙ୍କାପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକ ବିନିମୟ କରାଯାଏ ।

ଶୁଳ୍କ : ବୃତ୍ତିଗତ ପରାମର୍ଶ କିମ୍ବା ସେବା ବଦଳରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂସ୍ଥାକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦେୟ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଜଣେ ଡାକ୍ତର ଏବଂ ଜଣେ ଓକିଲଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ପାଉଣା ।

ଅନୁ ଏବଂ କବୀରଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଗୀତା ମାଉସୀ ଜଣେ ବାୟୁସେନାର ଦରମାପ୍ରାପ୍ତ ପାଇଲଟ୍ । ସେ ଦେଶର ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଦରମ ପାଉଥବାରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି । ଅନୁଙ୍କ ଭାଇ ରୋହନ ଏକ ସଫ୍ଟୱେର କମ୍ପାନୀରେ କାମ କରି ଦରମା ପାଇଥାନ୍ତି ।

ସପ୍ତାହ ଶେଷରେ, ସେ ନିକଟସ୍ଥ କଲେଜର ଯୁବ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଭାବରେ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର କୌଶଳ ଶିଖାନ୍ତି, ଯାହା ଏକ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଅଟେ ।

ଦରମା (Salary) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିୟମିତ ଦେୟ ସାଧାରଣତଃ ଜଣେ ନିଯୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଜଣେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ମାସିକ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ପ୍ରକାରଭେଦ :
କାବ୍ୟା କମଳାପୁର ଗାଁରେ ଥିବା ତା’ର ମାଉସୀ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲା । ଯିବା ବାଟରେ ସେ ଗାଁ ନିକଟରେ ଏକ ରାଜପଥ ନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳରେ ଭିଡ଼ ଜମିଥିବାର ସେ ଦେଖୁଲା । ଏସକାଭେଟର ଓ ବୁଲଡୋଜର ଆଦି ବଡ଼ ବଡ଼ ମେସିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଟେକ୍ନିସିଆନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଥୁଲା

ଏହି ନୂତନ ରାଜପଥ ନିର୍ମାଣ ହେବା ଫଳରେ ନିକଟସ୍ଥ ସହରକୁ ଯାତ୍ରା ସମୟ ୫ ଘଣ୍ଟାରୁ ମାତ୍ର ୨ ଘଣ୍ଟାକୁ ହ୍ରାସ ହୋଇଯିବ । ଫଳରେ କାବ୍ୟା କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତା’ ମାଉସୀଘରକୁ ଯାଇପାରିବ ।

କାବ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ମାଉସୀଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଉସୀ ତିଆରି କରିଥିବା ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଜିଲାପି ଖାଇବାକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲା ।

କାବ୍ୟାଙ୍କ ମାମୁଁ ଏକ ନିର୍ମାଣ କମ୍ପାନୀରେ ଟେକ୍ନିସିଆନ୍ ଏବଂ ବୁଲଡୋଜର ଚାଳକ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ ଓ ସେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମାସିକ ଦରମା ମିଳୁଥିଲା ।

କାବ୍ୟାଙ୍କ ମାଉସୀ ଗାଁ ଡାକଘରେ ଏକ ଚାକିରି କରି ମାସିକ ଦରମା ପାଉଥିଲେ । ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଫିସ୍ କାମ ସାରି ସେ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବା ଆଭାସୀ ଶିକ୍ଷକ ଆୟୋଜନ କରି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଏହି କ୍ଲାସ୍ ବା ଶିକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସାପ୍ତାହିକ ‘ଫି’ ବା ଦେୟ ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ ।

ସପ୍ତାହ ଶେଷରେ କାବ୍ୟା ତାଙ୍କ ମାଉସୀଙ୍କ ସହ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଆମ୍ବ ଖାଇବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଆମ୍ବ ବଗିଚାକୁ ସାହିଲ ନାମକ ଜଣେ କୃଷି ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଦେଖୁଲା, ଯିଏ କି ନିକଟସ୍ଥ ଜଣେ ପାଇଁ ଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ କାମ ପାଇଁ ଦୈନିକ ପାଉଥିଲେ । ଏଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନଗଦରେ କିଛି ଦରମା ମିଳେ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ସମାନ ମୂଲ୍ୟର ଆମ୍ବ ଆକାରରେ ମିଳେ । ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ମିଳୁଥିବା ଯାଇଥିଲା । ସେଠାରେ ସେ କୃଷକଙ୍କ ଜମି ଚାଷ କରିବା ରୋଜଗାର ରୂପରେ ମଜୁରୀ ଆମ୍ବକୁ ଏକ ପ୍ରକାରର ଦେୟ କୁହାଯାଏ ।

ମଜୁରୀ (Wage) : ନିଯୁକ୍ତିଦାତା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ଦ୍ରବ୍ୟ ଆକାରରେ ଦେୟ ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ଏକ ଅଣ-ନଗଦ (Non Cash) ଦେୟ ।

ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେଉଛି ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରାମୂଲ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି । ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମୂଲ୍ୟ ଯୋଡ଼ିଥାଏ । ଏହାକୁ ମୂଲ୍ୟ ସଂଯୋଜନ କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ :

• କାବ୍ୟାଙ୍କ ବାପା ରାଜେଶ ଜଣେ ବଢ଼େଇ, ଯିଏ ଆସବାବପତ୍ର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ନିକଟସ୍ଥ ବଜାରରୁ ୬୦୦ ଟଙ୍କାରେ କାଠ କିଣୁଥିଲେ ।
• ବିଭିନ୍ନ କାଠ ତିଆରି ଆସବାବପତ୍ର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ସେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଉପକରଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
• ରାଜେଶ ବଜାରରେ ଗୋଟିଏ ଚଉକିର ଦାମ୍ ୧୦୦୦ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ ।

ଚଉକି ପାଇଁ କାଠର କିଣା ମୂଲ୍ୟ ୬୦୦ ଟଙ୍କା) ଅବଶିଷ୍ଟ ୪୦୦ ଟଙ୍କା (୧୦୦୦ – ୬୦୦ ଟଙ୍କା) ରାଜେଶଙ୍କ ଦକ୍ଷତା, ସମୟ ଏବଂ ପରିଶ୍ରମର ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ହିଁ ସେହି ଚୋର ତିଆରିରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଛି ।

ରାଜେଶ କାଠକୁ ଆସବାବପତ୍ରରେ ପରିଣତ କରି ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି । କାଠ କିଣିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଉକି ବିକ୍ରି କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦେୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଏକ ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି ।

ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୌଣସି ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରା ସହିତ ସାମିଲ ହୁଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏହାଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥୁବା ମୂଲ୍ୟ ‘ଆମ ଜୀବନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

(୧) ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା : ମନ୍ଦିର, ଗୁରୁଦ୍ଵାର, ମସଜିଦ୍ ଏବଂ ଚର୍ଚ୍ଚ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମାଗଣାରେ ସେବା ମିଳୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ- ଗୁରୁଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଲଙ୍ଗର ବା ସମୁହ ରୋଷଶାଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ସନ୍ତୋଷ ଏବଂ କୃତଜ୍ଞତା ଭାବନାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ । ଏହାର ପ୍ରତିବଦଳରେ କୌଣସି ଅର୍ଥର ଆଶା ନକରି ସମାଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାନ କରିବାରେ ଏହା ଏକ ଉପାୟ ବା ମାର୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯିବ ।

(୨) ଗୋଷ୍ଠୀ ସହଭାଗିତାର ମହତ୍ତ୍ଵ : ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଆମ ଆଖପାଖକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖୁବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକଙ୍କ ସାମୂହିକ ପ୍ରୟାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଆମେ ଆମ ଘର ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସଫା ରଖୁଥାଉ । ରାସ୍ତାଘାଟ, ଗଳି, ପାର୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ବସାଧାରଣ ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କମ୍ୟୁନିଟି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହା ସାମୁହିକ ପ୍ରୟାସଦ୍ୱାରା ଘର, ପଡ଼ୋଶୀ, ସମାଜ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛ ରହିଥାଏ ।

ଭାରତରେ ବୃକ୍ଷର ମହତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ବନମହୋତ୍ସବ (ଜଙ୍ଗଲର ପର୍ବ) ପାଳନରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମୂହର ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ପଦକ୍ଷେପଦ୍ଵାରା ଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ବୃକ୍ଷରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥାଏ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

• ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
• ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
• ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିପରି ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ସାମଗ୍ରିକ ଜୀବନର ଗୁଣବତ୍ତା ବୃଦ୍ଧିରେ ଯୋଗଦାନ କରେ ତାହା ଆମେ ଜାଣିବା ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 12 ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୩: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 12 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 12 Notes Odia Medium

“ ‘ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ…. ତୁରନ୍ତ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ ହେବା ଉଚିତ… ଯାହା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ଶାସନ କ’ଣ, ମତାଧିକାର କ’ଣ, କ୍ଷମତା କ’ଣ ଏବଂ ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯଥା: ନିଜ ଗାଁ ଓ ସହରରେ ଅଧ‌ିକାର ଓ ସୁବିଧା ସବୁ କ’ଣ ?’’– ରୁସ୍ତମ କେ ସିଦ୍ଧା, ସଦସ୍ୟ, ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା (ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ବିତର୍କ ସମୟରେ, ୧୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୪୯)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଉପକ୍ରମ :
ସ୍ଥାନୀୟ ସ ର କ ର ଭଗି ଦରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରି ୟାରେ ଉତ୍ସାହି ତ କ ରି ବ । ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ଯ ରଖୁଥାଏ, ଯାହା ଆମେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଛୁ ।

ଯେହେତୁ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ତୁଳନାରେ ପରିବେଶ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିବିଧ, ତେଣୁ ଏଥୁରୁ ବୁଝାପଡ଼େ ଯେ ସହରାଞ୍ଚଳ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଜଟିଳ ହୋଇଥ‌ିବ ।

ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ :
ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରୀ ଢାଞ୍ଚାକୁ ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ କୁହାଯାଏ ।

ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାସନର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ହୋଇଛି ଅର୍ଥାତ୍ ଶୀର୍ଷରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଶାସିତ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜନସାଧାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ଦୈନନ୍ଦିନ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥ‌ିବା ସମସ୍ୟା ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ମତ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ସମାଧାନ ମ୍ୟୁନିସ୍‌ପାଲିଟି ବା ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ମାଧ୍ୟମରେ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନଗର ଓ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ୱାର୍ଡ଼ ନାମକ ଛୋଟ ଛୋଟ ୟୁନିଟ୍‌ରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।

ୱାର୍ଡ଼ କମିଟିଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଶିବିର ଆୟୋଜନ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଯାନ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଜିକରଣ, ଜଳଯୋଗାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୃଟି ଦୂରୀକରଣ, ରାସ୍ତାଘାଟ ମରାମତି ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସହରାଞ୍ଚଳର କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ନଜରକୁ ଅଣାଯାଏ ଏବଂ ତା’ର ବିହିତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଏ ।

ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ ଦାୟୀ ରହନ୍ତି ଯଥା— ଭିଭିଭୂମିର ଯନ୍ତ୍ର ନେବା ଶ୍ମଶାନ ସ୍ଥଳର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ଏହାର ପରିଚାଳନା ଓ ନିଷ୍କାସନ, ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ସଠିକ୍ ଯାଞ୍ଚ, ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ଜରିମାନା ଆଦାୟ ଇତ୍ୟାଦି ।

ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ରହିଛି ।

ମାଡ୍ରାସ କର୍ପୋରେସନ୍ :

ମା ‍ । ସ କ ପେଁ । ରେ ସନ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଗ୍ରେଟର ଚେନ୍ନାଇ କର୍ପୋରେ ସନ), ୨୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୬୮୮ରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ପୌର ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅଟେ ।

ଇଷ୍ଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ପୂର୍ବ ବର୍ଷ ଏକ ଚାର୍ଟର (ନିୟମ) ଜାରି କରି ସେଣ୍ଟ ଜର୍ଜ, ଫୋର୍ଟ ସହର ଏବଂ ଫୋର୍ଟଠାରୁ ୧୬ କିଲୋମିଟର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକ ନିଗମରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା ।

୧୭୯୨ର ଏକ ସଂସଦୀୟ ଆଇନ ମାଡ୍ରାସ କର୍ପୋରେସନକୁ ସହରରେ ପୌର ଟିକସ ଆଦାୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ଦେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ପୌର ପ୍ରଶାସନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାନଗର ନିଗମ ରହିଛି ଯଥା – କଟକ, ଭୁବନେଶ୍ଵର, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ସମ୍ବଲପୁର ଓ ରାଉରକେଲା । ସେହିପରି ୪୮ଟି ପୌର ନିଗମ ବା ପୌର ପରିଷଦ ଓ ୬୨ଟି ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ରହିଛି ।

ଚେନ୍ନାଇ ଏବଂ ଇନ୍ଦୋରରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ମହାନଗର ନିଗମ (Municipal Corporation) ରହିଅଛି । ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିସହରରେ ମହାନଗର ନିଗମ ଦେଖାଯାଏ ।

୧ ଲକ୍ଷରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥ‌ିବା ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ପୌର ପରିଷଦ ବା ପୌରପାଳିକା (Municiplatity) ଓ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରରେ ଏକ ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ ବା ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷତ (NAC) ରହିଥାଏ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

1. ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକୃତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଭିନ୍ନ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯାହା ନାଗରିକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ।
2. ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ପରି ସହରାଞ୍ଚଳ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରନ୍ତି ।
3. ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଵାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାମାନେ ଯେପରି ଦକ୍ଷତାର ସହ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି ତାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ମଧ୍ୟ ନାଗରିକମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 11 ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୨: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium

“ ପ୍ରକୃତ ଭାରତ ଏହାର ଗ୍ରାମରେ ବସବାସ କରେ ।’
– ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତବର୍ଷରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଯଥା- ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସରକାରମାନ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଆଲୋଚନା କରିବା ।

ଭାରତବର୍ଷ ଆୟତନରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେଶ ଅଟେ । ଏହି ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ଛଅଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ, ଆଠହଜାର ସହର ଏବଂ ଚାରିହଜାରରୁ ଅଧ‌ିକ ସହର ରହିଛି ।

ଆମର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧.୪ ବିଲିୟନ ଯାହା ଶହେ ଚାଳିଶ କୋଟିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି । ଏଥୁରୁ କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ଲୋକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରନ୍ତି ।

ବିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥ‌ିବା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କିଭଳି ଫଳପ୍ରଦ ଶାସନ କରାଯାଇଛି, ତାହା ପୁଣି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କସହଯୋଗରେ ଏହା ଆଲୋଚନାଯୋଗ୍ୟ ।

ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ ଥ‌ିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୁର ଗ୍ରାମଟି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ । ଏଠାରେ ୨୦୦ ଘର ଓ ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୭୦୦, ସୋମନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ କୃଷକ । ସେମାନେ ଜମି ଚାଷ କରି ଏବଂ ଗାଈ କିମ୍ବା ଛେଳି ପାଳନ କରି କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିଥାନ୍ତି ।

ଅନ୍ୟ କେତେକ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, କିଛି ଯୁବକ ଚାକିରି ସନ୍ଧାନରେ ସହରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ରହିଛି, ଯଥା କ୍ଷେତ ପାଇଁ ପାଣି, କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାର ମରାମତି, ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ । ଏହିସବୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହାର ସମାଧାନ କେବଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବପର ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଆମଦେଶରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ।

ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା :
ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଏହି ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରକୁ ‘ପଞ୍ଚାୟତ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଗ୍ରାମ ପରିଷଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶାସନକୁ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର କରିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ସେଥ୍ପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ସ୍ଵୟଂ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ, ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ସୁଫଳ ଆଦିକୁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିମ୍ନରୁ ଉଚ୍ଚ ଯଥା- ଗାଁ, ବ୍ଲକ ଓ ଜିଲ୍ଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ, ବ୍ଲକ୍ ବା ମଣ୍ଡଳ ସ୍ତରରେ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଓ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରରେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ନାମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ଏକ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଦାୟିତ୍ଵ ଜିଲ୍ଲାର କୃଷି, ବାସଗୃହ, ରାସ୍ତାର ରକ୍ଷାଣବେକ୍ଷଣ, ଜଳସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଓ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ଜୀବନର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥାଏ ।

ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ :
ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନର ସ୍ତର, ଯାହା ଗ୍ରାମର ସ୍ଵାର୍ଥପାଇଁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏ ହା ର ସଦ ସ୍ୟ ମାନେ ସି ଧା ସ ଳ ଖ ଲୋକ ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତର ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ବୟସ୍କମାନଙ୍କର ଏକ ସମୁଦାୟ ବା ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକୃତ । ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚବର୍ଷରେ ଥରେ ନିର୍ବାଚନ ହୋଇଥାଏ ।

ଗ୍ରାମ ସଭାରେ ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ‘ସରପଞ୍ଚ’ ବା ‘ପ୍ରଧାନ’ ନାମକ ଜଣେ ମୁଖୁଆ ବା ସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ଏହି ସଭାରେ ଏବେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ଏହାର ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସହ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ନିୟମିତ ହୋଇଛି ।

ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକ ସରପଞ୍ଚମାନେ
ଦ୍ୟାନେଶ୍ୱର କାମ୍ବଲେ :

1. ଦ୍ୟାନେଶ୍ଵର କାମ୍ବଲେ ଜଣେ କିନ୍ନର ଯିଏ କି ୨୦୧୭ରେ ୬ ଜଣ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସୋଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାର ତରଙ୍ଗପାଲ ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
2. କାମ୍ବଲେଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମାନବ ସେବା, ଗ୍ରାମ ସେବା ଅର୍ଥାତ୍ ଗାଁର ସେବା ହେଉଛି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସେବା ।

ବନ୍ଦନା ବାହାଦୁର ମୈଦା :

ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଖାନଖଣ୍ଡଭି ଗ୍ରାମର ଭିଲ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଦସ୍ୟା ବନ୍ଦନା ବାହାଦୁର ମୈଦା ପୁରୁଷକୈନ୍ଦ୍ରିକ ପ୍ରଥାକୁ ଭୃକ୍ଷେପ ନକରି ନିଜ ଗାଁର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ସରପଞ୍ଚ ହୋଇଥିଲେ ।

ସେ ଗ୍ରାମର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭାରେ ଯୋଗ ଦେବାପାଇଁ ବୁଝାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଓ ପରିମଳ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରି ଦୂରଦୂରାନ୍ତରେ ସ୍ଵୀକୃତି ପାଇଥିଲେ ।

ବନ୍ଦନାଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ଦର୍ଶାଉଛି ମହିଳାମାନେ କିପରି ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ନେତୃତ୍ୱକାରୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ।

ପୋପଟରା ବାଗୁଜୀ ପାୱାର :
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅହମ୍ମଦନଗର ଜିଲ୍ଲାର ‘ହିରେ ବଜାର’ ନାମକ ଏକ ଗାଁରେ ବାରମ୍ବାର ମରୁଡ଼ି ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ।

ପୋପଟରା ବାଗୁଜୀ ପାୱାର ଏହି ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ହେବାପରେ ସେ ଆନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ, ଜଳଛାୟା ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣର ମଡ଼େଲଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ‘ହିଞ୍ଛାରେ ବଜାର’ ଏକ ସବୁଜ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାମରେ ପରିଣତ ହେଲା । ୨୦୦୨ରେ ଶ୍ରୀ ପୋପଟରାଓ ପାୱାରଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ରୁକ୍ମଣି ଗଦବା :
ଜନଜାତି ଅଧୁଷିତ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା, ଜୟପୁର ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଅଧୀନରେ ଥ‌ିବା ଟାକୁଆ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଏକ ଆଦର୍ଶ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ପଡ଼ିଥିଲା ଏହାର ସରପଞ୍ଚ ରୁକ୍ମଣି ଗଦବାଙ୍କ ଉପରେ ଯିଏ ନିଜ ୱାର୍ଡ଼ମେମ୍ବର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପଞ୍ଚାୟତର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ୨୦୧୭ ମସିହା ପରଠାରୁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ଏହା ଅଧୀନରେ ଥିବା ପ୍ରତି ଗାଁରେ ବେକାର ଯୁବକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସ୍ଵାବଲମ୍ବୀ କରିବା, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଭତ୍ତା ପ୍ରଦାନ, ପାନୀୟଜଳ ଯୋଗାଣ, ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ ଓ ଆଲୋକୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରିବା ସହ, ହ୍ଵାଟସପ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଜରିଆରେ ସମସ୍ୟା ଗ୍ରହଣ ଓ ସେସବୁ ସମାଧାନ କରିବା, ନିଜ ପଞ୍ଚାୟତର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମରେ ଚକ୍ଷୁଶିବିର ଆୟୋଜନ ସହ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସବୁ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ରୂପାୟନ ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଉଦ୍ୟମ ଓ ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ଵ ଫଳରେ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଟାଙ୍ଗୁଆ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛି ।

ଆରତୀ ଦେବୀ :
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଆରତୀ ଦେବୀ ୨୦୧୪ରେ ରାଜୀବଗାନ୍ଧି ନେତୃତ୍ୱ ପୁରସ୍କାର ପାଇବା ଆମ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୌରବ ।

ପ୍ରତି ପଞ୍ଚାୟତ ପାଇଁ ଜଣେ ପଞ୍ଚାୟତ ସେକ୍ରେଟାରୀ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥା’ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କାଗଜପତ୍ର ପରିଚାଳନା କରିବା ସହ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖୁ’ନ୍ତି ।

ଆମ ଦେଶର କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ପତରୀ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ, ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଜମି ରେକର୍ଡ଼ର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରନ୍ତି । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପାଟୱାରୀ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ପୁରୁଣା ମାନଚିତ୍ର ଓ ନକ୍ସା ସାଇତି କରି ରଖନ୍ତି ।

ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ ପଞ୍ଚାୟତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ :
ଅନେକ ରାଜ୍ୟର ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି କଳ୍ପେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ କିଛି ଶିଶୁ ପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ବାଲ୍ୟବିବାହକୁ ଦୂର କରିବାପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଅନେକ ପିଲାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛନ୍ତି ।

ଶିଶୁ ପଞ୍ଚାୟତର ସଭ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅଭିଭାବକ ଓ ଅନ୍ୟ ବୟସ୍କମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପଠାଇବାପାଇଁ ବୁଝାଇବା ସହ ଝିଅମାନ’ର ବିବାହ ନ କରି ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।

ଅନେକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁରସ୍କାର ଜିତିଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୁପ, ପଶ୍ଚିମ ସିକ୍କିମ୍ ‘ସାଙ୍ଗଖୁ ରାଧୁ ଖାଣ୍ଡୁ’ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ପିଲାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଅଧିକାରକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯିବା ସହିତ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପଞ୍ଚାୟତ ପକ୍ଷରୁ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକର ଚାରିପାଖରେ ପାଚେରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ଏପରିକି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଞ୍ଚାୟତ ପକ୍ଷରୁ ରୋଷେଇ ଘର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ପ୍ରୟାସପାଇଁ ସାଙ୍ଗକୁ ରାଧୁ ଖାଣ୍ଡୁକୁ ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।

କିଛି ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ବଙ୍କର ରାୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା ‘ବେୟାରଫୁଟ କଲେଜ’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ‘ଶିଶୁ ସଂସଦ’ (Children’s Parliament) ରାଜସ୍ଥାନର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁବିଧାରୁ ବଞ୍ଚତ ଗରିବ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ‘ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଭାଗିଦାରୀ’ ମାଧ୍ୟମରେ ସଶକ୍ତ କରିଥିଲେ ।

୮ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନାଇଟ୍‌ ସ୍କୁଲ ଓ ସଂସଦ ଭଳି ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମାଜିକ ଦ। ୟିତ୍ବ ବେ।ଧ ବି ଷୟରେ ସଚେତନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭୋଟର ପରିଚୟ ପତ୍ର ଓ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ଭଳି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏହି ସଂସଦ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା ।

ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂମାନେ ଏକ ‘କ୍ୟାବିନେଟ’ ଗଠନ କରି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳନାର ତଦାରଖ କରିବା ସହ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ନିଜର ସୁଚିନ୍ତିତ ମତାମତ ରଖୁଥିଲେ । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନେତୃତ୍ଵ ନେବାର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଚେତନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚଳିତ ନିୟମର ସାମନା କରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସମର୍ଥ କରିପାରିଥିଲା ।

ପିଲାମାନେ ଶିକ୍ଷା, ପରିମଳ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମାନତା, ଗୋଷ୍ଠୀ ବିକାଶରେ ଯୋଗଦାନ କରିପାରିଥିଲେ । ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଶିଶୁ ସଂସଦର ଏହି ଅଭିଯାନକୁ ବିଶ୍ଵର ଶିଶୁ ସମ୍ମାନଜନକ ପୁରସ୍କାର ସମେତ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ମିଳିଥିଲା ।

ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଓ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ :
ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସରକାରଙ୍କର ଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ତର ହେଉଛି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି, ଯାହା ବ୍ଲକ୍ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ମଧ୍ଯରେ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏକ ସଂଯୋଗ ସଦୃଶ ।

ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ସଦସ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଥ‌ିରେ ସେହି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ଏବଂ ବିଧାନସଭାର ସ୍ଥାନୀୟ ସଭ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ଯ ରହିପାରନ୍ତି ।

ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତିକୁ ପ୍ରଶାସନ ଦେବାପାଇଁ ଜଣେ OAS ଅଫିସରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥାଏ ଯାହାକୁ ପଞ୍ଚାୟତସମିତି ଉନ୍ନୟନ ଅଧିକାରୀ ବା BDO କୁହାଯାଏ ।

ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତିପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପଞ୍ଚାୟତିରାଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତର (ଜିଲ୍ଲାସ୍ତର)ରେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହା ଉଭୟ ନିର୍ବାଚିତ ଓ ମନୋନୀତ ସରକାରୀ ସଭ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ବା ସଭାପତି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦର ନିର୍ବାଚିତ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଗୋଟିଏ ପରିଷଦ ରହି ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଜିଲ୍ଲାର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହି ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ ଏପରି ବିଶେଷ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ଵାରା ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗ ସେମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ସମସ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଅଭିଯୋଗ କରିପାରିବେ ।

ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସିଟ୍ ସଂରକ୍ଷଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ସଂରକ୍ଷଣ ସୀମା ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ ।

ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ, ସବୁ ରାଜ୍ୟରେ ଟିକେ ଅଲଗା ଅଲଗା । କାରଣ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକାର ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାନ ଏହା ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଗାଁ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବିକାଶରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ କରିଥାଏ ।

ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାୟ ୨,୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କୌଟିଲ୍ୟ (ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଚାଣକ୍ୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା)ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଲିଖୁତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ବ୍ୟତୀତ ଏଥୁରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ କିପରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଓ ପରିଚାଳିତ ହେବା ଉଚିତ, ଅର୍ଥନୀତିକୁ କିପରି ସମୃଦ୍ଧ କରାଯାଇପାରିବ, ଶାସକଙ୍କ କର୍ଜ୍ୟ କ’ଣ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି କରାଯିବ । ଗାଁଠାରୁ ଆଞ୍ଚଳିତ ରାଜଧାନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିପରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ଢାଞ୍ଚା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଉଚିତ ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନକଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ କୌଟିଲ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି : ରାଜା ପ୍ରତି ୧୦ଟି ଗାଁ ପାଇଁ ଏକ ‘ସଂଗ୍ରହଣ’ (ଉପଖଣ୍ଡ ବା ଉପଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ, ପ୍ରତି ୧୦୦ଟି ଗାଁ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘କାର୍ବାଟିକା’ (ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମା) : ପ୍ରତି ୪୦୦ ଗାଁ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘ଦ୍ରୋଣମୁଖ’ ଏବଂ ପ୍ରତି ୮୦୦ ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘ସ୍ଥାନୀୟ’ (ପ୍ରାଦେଶିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

• ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରକୁ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସଂଗଠିତ କରାଯାଇଛି ।
• ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉଭୟ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
• ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନର ଏକ ମାପକାଠି ଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ବିକାଶ ଯୋଜନାରେ ସହଯୋଗ କରିବେ ।
• ଓଡ଼ିଶାରେ ୩୦ଟି ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ, ୩୧୪ଟି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ୬୭୯୮ଟି ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 10 ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୧: ଶାସନବିଧି to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 10 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 10 Notes Odia Medium

“ ରାଜାନଂ ଧର୍ମଗୋଷ୍ଠୀରଂ ଧର୍ମୋ ରକ୍ଷତି ରକ୍ଷିତଃ’’
“‘ଶାସକ ଧର୍ମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ।’’
– ମହାଭାରତ
‘‘ସ୍ଵାଧୀନତା ମାନବର ଜନ୍ମ ଅଧିକାର,
ସ୍ଵାଧୀନ ଭାଷଣ ଆଉ ସ୍ଵାଧୀନ ବିହାର,
ସ୍ଵାଧୀନ ଜୀବନ ପୁଣି ସ୍ଵାଧୀନ ସମିତି,
ଚାରିସ୍ତମ୍ଭେ ମାନବର ସମାଜ ସଂସ୍ଥିତି ।’
– କାରାକବିତା :ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଉପକ୍ରମ :
ମାନବ ସମାଜରେ ଶାସନ ବିଧ୍ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । କାରଣ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଜୀବନଯାପନରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ଏକତ୍ର ବାସ କରୁଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଏବଂ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ସାଧାରଣତଃ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ସୁତରାଂ ସମାଜରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଏବଂ ସୌହାର୍ଘ୍ୟ ବଜାୟ ରଖୁବାପାଇଁ ନିୟମ ଜରୁରୀ ହୋଇଥାଏ ।

ସାଧାରଣ ସ୍କୁଲ୍ ନିୟମ –
ଉପସ୍ଥାନ – ନିୟମିତ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆସିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ।
ଶୃଙ୍ଖଳା – ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପାଇଁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହେବା ଜରୁରୀ ।
ୟୁନିଫର୍ମ – ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ୟୁନିଫର୍ମ ପରିଧାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ତାଙ୍କର ଏକତ୍ଵର ପରିଚୟ ।
ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ବ୍ୟବହାର – ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ସୌଜନ୍ୟମୂଳକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରଣ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ନିୟମ ରହିଛି । ଯଥା-

1. ମୋବାଇଲ୍, ଲାପ୍‌ଟପ୍‌ର ବ୍ୟବହାର ନିଷିଦ୍ଧ ।
2. ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଥଟ୍ଟାମଜା ଏବଂ ପକ୍ଷପାତିତା କରିବା ଅନୁଚିତ ।

ସ୍କୁଲର ପ୍ରଶାସନ ଯଥା ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସେକ୍ରେଟାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବରିଷ୍ଠ କର୍ମଚାରୀମାନେ ସ୍କୁଲର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଶାସନ ଏବଂ ନିୟମ ତିଆରି କରିବା :
ଶାସନ ହେଉଛି ନିଷ୍ପଭିଗୁଡ଼ିକ ନେବାର ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମାବଳୀ ଥାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ ।

ସରକାର କହିଲେ ଏକ ଦଳ, ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ପଦ୍ଧତି ଯେଉଁମାନେ କି ଆଇନ ତିଆରି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ଆଇନକୁ ଲୋକମାନେ ଅନୁସରଣ କରିବାପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥା’ନ୍ତି । କେତେଗୁଡ଼ିଏ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ନିୟମକୁ ଆଇନ କୁହାଯାଏ ।

ନିୟମ ଓ ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ । ଲୋକମାନେ ବା ନାଗରିକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାଜର ନିୟମ ଓ ଆଇନକୁ ତିଆରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।

ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ :
ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି । ଯଥା- ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ।

(i) ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା : ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ହେଉଛି ଏକ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ନୂତନ ନିୟମ ବା ଆଇନ ତିଆରି କରେ । ଆମେ ଏହାକୁ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କହିଥାଉ । ବେଳେବେଳେ ପ୍ରଚଳିତ ଆଇନର ସଂଶୋଧନ, ଉନ୍ନତିକରଣ କିମ୍ବା ଅପସାରଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧୁତ୍ଵ କରୁଥ‌ିବା ଏକ ସଭାଦ୍ଵାରା କରାଯାଏ ।

(ii) କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା – କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ବ୍ୟବସ୍ତାପିକାଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଆଇନଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ । ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା ବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୌଣସି ସଂସ୍ଥା ଏଥୁରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

(iii) ନ୍ୟାୟପାଳିକା ହେଉଛି ଏକ ଅଦାଲତର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ଆଇନକୁ ତର୍ଜମା କରେ, ଏହାର ସୁରକ୍ଷା କରେ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଅଭାବ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ସଂସ୍ଥା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଉଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରେ । ବେଳେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ନେଉଥ‌ିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଠିକ୍ କି ନାହିଁ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାଦ୍ଵାରା ପାରିତ ହୋଇଥିବା ଆଇନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ କି ନୁହେଁ ତାହାକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି ସମ୍ବିଧାନର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ଯ ନେଇଥାଏ ।

ସରକାରଙ୍କର ଏହି ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏହା ଏକ ସାଇବର କ୍ରାଇମ୍ ଉଦାହରଣରୁ ଆମେ ବୁଝିପାରିବା ।

ସାଇବର କ୍ରାଇମ୍ ହେଉଛି ଏକ ଅପରାଧ୍ଵକ କାର୍ଯ୍ୟ । ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ ସରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାରେ ନୂଆ ଆଇନ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ସାଇବର ପୋଲିସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଧରିଥାଏ । ଏହି ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ବିଚାର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୋଷୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ସହ କିଛି ବର୍ଷପାଇଁ ଜେଲଦଣ୍ଡ ଦେଲା । ଏହି ଉଦାହରଣରୁ ଆମେ ବୁଝିଲୁ ଯେ ନୂତନ ଆଇନ କିପରି ତିଆରି ହୁଏ, କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ କିପରି ତର୍ଜମା କରାଯାଏ ।

କ୍ଷମତାର ବିଭାଗୀକରଣ : ସରକାରଙ୍କର ଏହି ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ଯରେ ଯୋଗାଯୋଗ ମଧ୍ୟ ରଖନ୍ତି । ଅଧୂକନ୍ତୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହି ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଲଗା ରୁହନ୍ତି । ଏହି ବିଭାଗୀକରଣକୁ କ୍ଷମତାର ବିଭାଜନ କୁହାଯାଏ । ଏହା ତଦାରଖ ଓ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗ ଆଶାନୁରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସରକାରଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ କ’ଣ କରୁଛି ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ ।

ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ସ୍ତର :
ଯେକୌଣସି ସରକାର ଅତି କମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଯଥା ସ୍ଥାନୀୟସ୍ତର ଜାତୀୟସ୍ତର ।

ଭାରତ ସମେତ ଅନେକ ଦେଶରେ ଏହା ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଯଥା, ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତର, ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ତର ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ତର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।

ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ସହରରେ ଥାଏ । ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଥାଏ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଥାଏ । କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ଏହି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରର ସରକାର ସେମାନଙ୍କ ନିଜନିଜ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରନ୍ତି । ସେହିପରି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝନ୍ତି । ସେହିପରି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସମଗ୍ର ଦେଶର ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝିଥା’ନ୍ତି ।

ଆମର ଅନେକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଆଦର୍ଶ ବାକ୍ୟ (motto) ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଞାରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଆଦର୍ଶ ବାକ୍ୟ ହେଉଛି ‘ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ’, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘କେବଳ ସତ୍ୟର ବିଜୟ ହୁଏ’ । ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆଦର୍ଶ ବାକ୍ୟ ହେଉଛି ‘ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜୟଃ’ ବା ‘ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେଠାରେ ବିଜୟ ଅଛି ।’

ବିଧାନମଣ୍ଡଳରେ ଦୁଇଟି ସଭା ଥିବା ରାଜ୍ୟ : ବିଧାନସଭା ଓ ବିଧାନ ପରିଷଦ ।
(୧) ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ (୨) ବିହାର (୩) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର (୪) କର୍ଣ୍ଣାଟକ (୫) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ (୬) ତେଲେଙ୍ଗାନା ।

ଡକ୍ଟର ଏ.ପି.ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମ :
୧୯୩୧ ମସିହାରେ ତାମିଲନାଡୁର ରାମେଶ୍ଵରମରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଡକ୍ଟର ଏପିଜେ ଅବଦୁଲ କଲାମ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ ।

ଭାରତର ମହାକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ ପରମାଣୁ କ୍ଷମତାର ବିକାଶରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ‘ମିସାଇଲ ମ୍ୟାନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

ଡକ୍ଟର ଅବଦୁଲ କଲାମ ୨୦୦୨ରୁ ୨୦୦୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତର ଏକାଦଶ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଅତି ଉଚ୍ଚ ପଦବୀରେ ଅଧ୍ୟଷ୍ଠିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଓ ଉଦ୍ଭାବନ ପ୍ରତି ନିଜର ପ୍ରବଳ ଆଗ୍ରହ ଯୋଗୁଁ ସେ ଜନସାଧାରଣ ଓ ବିଶେଷ କରି ଯୁବବର୍ଗଙ୍କ ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡି଼ତ ଥିଲେ ।

ଅବଦୁଲ କଲାମ ନିଜର ନମ୍ରତା, ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ସମର୍ପଣ ଏବଂ ଦେଶ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ଥିଲେ । ସେ ଯୁବ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ ପାଇଁ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ନିରନ୍ତର ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ ।

ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବରେ ଯଦିବା ତାଙ୍କର ସ୍ଥିତି ନାମମାତ୍ର ବା ସାଙ୍କେତକ ଥୁଲା, ତଥାପି ଅଗଣିତ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ଭଳି ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ସେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କର କିଛି ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଚିନ୍ତାଧାରା :

1. ‘‘ଆକାଶକୁ ଦେଖ । ଆମେ ଏକୁଟିଆ ନୁହଁ । ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆମର ବନ୍ଧୁ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ଓ ସେଥ‌ିପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବାପାଇଁ ତତ୍ପର ।’’
2. ‘‘ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସଫଳ ହେବାକୁ ହେଲେ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ନିଷ୍ଠା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।’’
3. ‘ଯଦି ତୁମେ ବିଫଳ ହୁଅ, ତଥାପି ହାର ମାନିବ ନାହିଁ, କାରଣ ବିଫଳ (FAIL)ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ଶିକ୍ଷଣରେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରୟାସ’ (First Attempt in Learning) । ଶେଷ କେବଳ ଶେଷ ନୁହେଁ, ବାସ୍ତବରେ ଇ.ଏନ୍.ଡି. (E.N.D.)ର ଅର୍ଥ ପ୍ରୟାସ କେବେ ମରି ନଥାଏ । (Effort Never Dies) । ଯଦି ତୁମେ ଉତ୍ତର ନ ପାଅ, ତେବେ ମନେରଖ ନୋ (NO) ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୁଯୋଗ (Next Opportunity) । ତେଣୁ ଆସି ସକାରାତ୍ମକ ହେବା ।
4. ‘‘ସ୍ଵପ୍ନ ତାହା ନୁହେଁ ଯାହା ତୁମ୍ଭେ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ ଦେଖ, ସ୍ଵପ୍ନ ତାହା ଯାହା ତୁମକୁ ଶୋଇବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।’’
5. ‘‘ଯଦି ଚାରୋଟି ଜିନିଷ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ଯଥା- ଏକ ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁବା, ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିବା, କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବା ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା– ତେବେ କିଛି ବି ହାସଲ ହୋଇପାରିବ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର :
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏପରି ଏକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ପ୍ରାୟ ପୃଥ‌ିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି – ଡେମୋସ୍ (demos) ଅର୍ଥ ଲୋକ ଏବଂ କ୍ରାଟୋସ୍ (kratos) ଅର୍ଥ ଶାସନ ବା କ୍ଷମତା ।

ତେଣୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏକ ସମୟରେ ଶାସନ କରିପାରିବେ ? ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁ ବାଛିଥା’ନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ବିଧାନସଭାକୁ ସଦସ୍ୟମାନେ ବିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ଆସିଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧାୟକ (MLA) କୁହାଯାଏ ।

ସେହିପରି ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସଂସଦକୁ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧ‌ିଙ୍କୁ ସାଂସଦ (MP) କୁହାଯାଏ । ରାଜ୍ୟର ବିଧାନସଭା ହେଉ କିମ୍ବା ଦେଶର ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂ ଦଳ ମାଧ୍ୟମରେ ହୋଇଥାଏ । ସଂଖ୍ୟା ଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କରୁଥିବା ଦଳ ସରକାର ଗଠନ କଲାବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ବିରୋଧୀ ଆସନରେ ବସିଥା’ନ୍ତି ।

ଭାରତ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଏହା ବିଶ୍ଵରେ ସର୍ବବୃହତ ।

୨୦୨୪ ମସିହାରେ ପ୍ରାୟ ୯୭ କୋଟି ଭୋଟର ବା ମତଦାତା ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଦେଇଥିଲେ । ନିୟମ ଅନୁସାରେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଅଧ୍ବକ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ଭାଗ ନେବାର ଅଧିକାର ରହିଛି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଆମ ଦେଶରେ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ଜାତୀୟ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସରକାରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଏ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

1. ଶାସନ ଓ ସରକାର ବିନା କୌଣସି ଦେଶ ଚାଲିପାରିବ ନାହିଁ ।
2. ଆଧୁନିକ ସରକାରର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ରହିଛି – ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା, ଯାହା ଏକାଠି କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
3. ଭାରତ ସରକାର ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି – କେନ୍ଦ୍ର, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ।
4. ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ତାର ସାମଗ୍ରିକ ଢାଞ୍ଚା । ଏହା ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ତରରେ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 9 ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium

ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଯେକୌଣସି ଦେଶର ନାଗରିକମାନେ ଜାଣିବା ଦରକାର ଯେ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।

ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଉପାଦାନ, ସାମଗ୍ରିକ ଶାସନରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର, ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କିମ୍ବା ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ଭାବବିନିୟମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ଭାଗରୁ ଜାଣିବା ।

ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଆମେ ଅଧ୍ବକ ଦାୟିତ୍ଵବାନ ନାଗରିକ ହୋଇପାରିବା, ସରକାରଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ତାହା ବୁଝିପାରିବା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ହେଉ କି ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ନୀତିରେ ନିଜର ମତ ରଖୁପାରିବା ଓ ଶିଖୁରିବା ।

‘ବୈକୁଣ୍ଠ ସମାନ ଆହା ଅଟେ ସେହି ଘର, ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଯହିଁ ଥାଏ ନିରନ୍ତର ।’– ମଧୁସୂଦନ ରାଓ ‘ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ହେଉଛି ପାରିବାରିକ ଜୀବନର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ।’’
ତିରୁବଲ୍ଲଭର

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ପରିବାର :
ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ପରିବାର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ଯଥା ଯୌଥ ପରିବାର, ଏକକ ପରିବାର ଏବଂ ଏକ ପିତା କିମ୍ବା ଏକ ମାତା ଓ ସନ୍ତାନ ଥ‌ିବା ପରିବାର ।

ଯୌଥ ପରିବାର :

ଯୌଥ ପରିବାର ଥିଲା ଭାର ତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ର ମୂଳ ପିଣ୍ଡ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାର ତ ବର୍ଷ ରେ ଏହି ଯୌଥ ପରିବାର ଗଢ଼ି ଉଠି ଥ୍ ଲ। । ଏଥ୍ ରେ ଅନେକ ପିଢ଼ି ଏକାଠି
ର ହି ଥ’ନ୍ତି, ଯ ଥା – ଜ ଜ ବ । ପ।, ଜେଜେମା’, ବଡ଼ବାପା, ବଡ଼ମା’, ଦାଦାଖୁଡ଼ୀ, ବାପା, ମା’, ଭାଇଭଉଣୀ, ଦାଦା ପୁଅ, ଦାଦା ଝିଅ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଏକକ ପରିବାର :
ଏକ କ ପରି ବାର ରେ କେବଳ ପିତାମାତା ଓ ସେ ମା ନ ଙ୍କ ସନ୍ତା ନ ରହିଥା’ନ୍ତି । ଏହିଭଳି ପରିବାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଅଧ‌ିକ ମାତ୍ରାରେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳୁଛି ।

ପିତା କିମ୍ବା ମାତା ଓ ସନ୍ତାନ ଥୁବା ପରିବାର ଏହି ପରିବାରରେ ପିତାମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଜୀବିତ ଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସନ୍ତାନକୁ ନେଇ ଏକ ପରିବାର କରି ରହିଥା’ନ୍ତି ।

ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ :
ପରିବାର ହେଉଛି ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଯେଉଁଥରେ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ । ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵକୁ ବଣ୍ଟନ କରିବା ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ ଓ ସମର୍ଥନ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ପାରିବାରିକ ଜୀବନ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କ, ପରିବାରର ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।

ପରିବାରର ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଷାନୁକ୍ରମିକ ପାଳିତ ହୋଇ ଆସିଥାଏ ଯେଉଁଥରେ ପରିବାରର ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ପରିଚୟ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ରୀତିନୀତି ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବା ସହ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ଵ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ବନ୍ଧନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ ।

ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରେ ନିଯୁକ୍ତିଦ୍ଵାରା ପରିବାରର ଗଠନ କଳକ୍ରମେ ବଦଳିଛି । ସେହିପରି ଅନ୍ୟତ୍ର କିମ୍ବା ବିଦେଶକୁ ସଦସ୍ୟମାନେ ଯିବା ଫଳରେ ପରିବାରର ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି ।

କାହାଣୀ-୧ :
ବର୍ଷା ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ସହରରେ ରହନ୍ତି । ତାଙ୍କ ବାପା ଏକ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ମା’ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଅଟନ୍ତି ।

ବର୍ଷାଙ୍କର ଜଣେ ସାନ ଭାଇ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଜେଜେମା (ବାପାଙ୍କ ମା’), କକା (ବାପାଙ୍କ ଭାଇ) ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖୁଡ଼ୀ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ରହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଝିଅ ଅଛି । ସେ ବର୍ଷାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀ ଅଟେ ଓ ତାକୁ ସେ ମିନି ବୋଲି ଡାକେ ।

ବର୍ଷାର ଦାଦା ନିକଟରେ ଚାକିରି ହରାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଖୁଡ଼ି ଜଣେ ଗୃହିଣୀ ଅଟନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ପୂରା ପରିବାର ରଜପର୍ବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବର୍ଷାଙ୍କ ଜେଜେମା’ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ରଜପର୍ବ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣିପାରୁ ନାହାନ୍ତି ।

ତେଣୁ ବର୍ଷାଙ୍କ ପିତାମାତା, ବର୍ଷା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସପିଂ ବା କିଣାକିଣି କରିବାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଲେ । ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣିଲେ । ଫଳରେ ବର୍ଷ! ଆଶା କରିଥିବା ଦାମୀ ପୋଷାକ ପରିବର୍ତ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଏକ କମ୍ ଦାମ୍‌ର ପୋଷାକ କିଣିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ଜେଜେମା’ ବର୍ଷାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥୁଲେ ଯେ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଏହିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଥା’ଛି । ବର୍ଷା ନିଜର ପୋଷାକକୁ ନେଇ ମନଦୁଃଖ କରି ନଥୁଲା, ପରନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ନୂଆ ପୋଷାକ ମିଳିଥିବାରୁ ସେ ଖୁସି ହୋଇଥିଲା ।

କାହାଣୀ-୨ :
ଏବେ ଆମେ ନବରଙ୍ଗପୁରର ଏକ ଗାଁକୁ ଯିବା । ପଙ୍କଜଠାରୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରର କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ।
ମୋ ନାଁ ପଙ୍କଜ । ଆମେ ରହୁଥ‌ିବା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୁଁ ବହୁତ ଭଲ ପାଏ, ଯଦିଓ ଏ ଜୀବନ ବେଳେବେଳେ କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ । ମୋ ବାପା ଏକ ଛୋଟ ତେଜରାତି ଦୋକାନ ଚଳାନ୍ତି । ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବା ନିମନ୍ତେ ସ୍ଥାନୀୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ସମବାୟରେ ମୋ ମା’ ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ସୌଖୀନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା- ଲାଖଚୁଡ଼ି, ଚୁଡ଼ି ବାକ୍ସ, ନାମ ଫଳକ ଓ କଳସ ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଥିବାରୁ ମୋ ବାପା ଘର ସଫା କରିବା, ଛୋଟ ପରିବା ବଗିଚାର ଯନ୍ ନେବା ଏବଂ ଘରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି । ଅନେକ ସମୟରେ ବାପା ମୋ ଜେଜେମା’ଙ୍କୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ଜେଜେମା’ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ଶୁଣାଇବା ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ସବୁ ରଖୁଥା’ନ୍ତି ଯେଉଁଥ‌ିରେ କି ହସ – ଖୁସି ତଥା ବହୁତ ଶିଖୁବାର କଥା ରହିଥାଏ । ମୋ ବ୍ୟତୀତ ହୁଏତ ତାଙ୍କୁ କେହି ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରି ନଥୁବେ ।

ଜେଜେବାପା ପାଠପଢ଼ାରେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ସ୍କୁଲ ପାଇଁ ବସ୍‌ଷ୍ଟାଣ୍ଡକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ସେ ଆମ କଲୋନୀରେ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେତେବେଳେ ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଜୁଳି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଯାଇ ନିକଟସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ବାତ୍ୟାରେ ଆମ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ମରାମତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଟଙ୍କା ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ।

ଆମେ ଭାଗ୍ୟବାନ ଯେ ପିତାମାତା ଆମର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥା- ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷାକର ଯନ୍ ନେଇଥା’ନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଖର୍ଚ୍ଚ ଆସେ, ମୁଁ ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖୁଛି ଯେ ସେମାନେ ଏକାଠି ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି । ମା’ କୁହନ୍ତି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେକୌଣସି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଆମେ ସର୍ବଦା କିଛି ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ।

ଗୋଷ୍ଠୀ :
ଉଭୟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଜୀବନଯାପନ କରିଥାନ୍ତି । ପାରିବାରିକ ଜୀବନରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ ଓ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇ ଦେଇ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ସମାଜରେ ସହଯୋଗ ଏବଂ ଏକତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥାଏ । ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଢ଼ି ଉଠେ । ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ପରିବାର ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପଠନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହା କିଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ସମୂହଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ବୁଝାପଡ଼େ ।

ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଝାବୁଆ ସହରର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୋର ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଥିଲା । ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ପରିବାରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକାଠି ହେବାର ହାଲ୍ମା ପରମ୍ପରା ଅନୁସରଣ କରି, ଭିଲ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଶହ ଶହ ଗ୍ରାମରେ ହଜାର ହଜାର ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ । ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭିଲ୍‌ମାନେ ଅନେକ ଖାଲ ଖୋଳିଥିଲେ ଏବଂ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ଯ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି କାମ ପାଇଁ କୌଣସି ପାରିଶ୍ରମିକ ପାଉ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବରେ ଏହା କରିଥିଲେ । ହାମା ପରମ୍ପରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପୃଥ‌ିବୀ ମାତାଙ୍କ ସେବା କରିବା । ୨୦୧୯ରେ ଶିବଗଙ୍ଗା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଶ୍ରୀ ମହେଶ ଶର୍ମାଙ୍କୁ ଭିଲ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହିତ ତାଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

୨୦୧୫ର ଚେନ୍ନାଇ ବନ୍ୟା ସମୟରେ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ନଦୀର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଯାତାୟାତ କରିପାରୁ ନଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦୋକାନ ବଜାର ବନ୍ଦ ରହିବା ସହ ଅଧିକାଂଶ ସେବା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଅନେକ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ବିଶେଷ କରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇ କରି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ ।

୧୯୯୯ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶା ମହାବାତ୍ୟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେଖାଦେଇଥ‌ିବା ବାତ୍ୟା ପ୍ରଭାବରେ ବହୁ ଧନଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହ ରାସ୍ତାଘାଟ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହାୟତାର ହାତ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ।

ଉପରୋକ୍ତ ବାସ୍ତବ ଜୀବନ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ । ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳଠାରୁ ଟିକିଏ ଭିନ୍ନ ।

୨୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଅହମ୍ମଦାବାଦ (ଗୁଜରାଟ)ର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଅଟୋ ମରାମତି ଗ୍ୟାରେଜର ମାଲିକ, କମଲ ପରମାର ରାସ୍ତାରେ କିଛି ଗରିବ ଓ ଅସହାୟ ପିଲାଙ୍କୁ ଦେଖ‌ିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଅଧାରୁ ପାଠ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ କେବେବି ସ୍କୁଲ ଯାଇ ନଥିଲେ । ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିସମାପ୍ତି ପରେ କମଲ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ସାଢ଼େ ୫ଟାରୁ ସାଢ଼େ ୯ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ଅବୈତନିକ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ରାତ୍ରି ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ୧୫୦ ଜଣ ପିଲା ନିୟମିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟର କିଛି ଶିକ୍ଷକ ଏହା ଦେଖୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏହି ପି ଲା । ମା ନ ଙ୍କ ର ଶିକ୍ଷାଦାନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କହିଛନ୍ତି, ‘ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କର ବସିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବେଞ୍ଚ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ‘ସାଇଲେନ୍ସ ଜୋନ୍’ ବା ନିଃଶବ୍ଦ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ଏବଂ ସେହି ବାଟଦେଇ ଯାଉଥ‌ିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ପିଲାମାନେ ଶିକ୍ଷକମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ସେଥୁପ୍ରତି ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମୋତେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା ତାହା ଅବିଶ୍ଵସନୀୟ ଥିଲା । ନିୟମିତ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢୁଥିବା କିଛି ବଡ଼ ପିଲା ମଧ୍ୟ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଭାବରେ କମଲଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ ପଢ଼ାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କହିଲେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଯାଉଥୁଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ବହୁତ କିଛି ଶିଖୁଲୁ ।’’

ବିଗତ ୩୦ କିମ୍ବା ୪୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ପ୍ରକାରର ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି । ଅନେକ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ‘ସ୍ଥାୟୀ ବାସିନ୍ଦା କଲ୍ୟାଣ ସଂଘ’ (Resident’s Welfare Association) ହେଉଛି ଏହାର ଉଦାହରଣ । ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ନିୟମାବଳୀ ନିଜେ ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି । ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା, ସାଧାରଣ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଯନ୍ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟରେ ନିୟମ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ଏକ ଜାତି ବା ଏହାର ଏକ ଉପଭାଗକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଷ୍ଠୀ କୁହାଯାଏ ।

ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ଅଞ୍ଚଳ, ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ବା ଆଗ୍ରହର ସମଭାବାପନ୍ନ ଦଳ, ବିଶେଷ କରି ଏକ ଛୋଟ ଦଳର ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ କୁହାଯାଇପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ‘ମୁମ୍ବାଇର ପାର୍ସୀ ସମୁଦାୟ’, ‘ଚେନ୍ନାଇର ଶିଖ୍ ସମୁଦାୟ’, ‘ଆମେରିକାର ଭାରତୀୟ ସମୁଦାୟ’, ‘ଓଡ଼ିଶାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ସମୁଦାୟ’, ‘ଆମ ସ୍କୁଲର କଳା ସମୁଦାୟ’, ‘ଗାଁର କୃଷକ ସମୁଦାୟ’ ଇତ୍ୟାଦି …. ତାଲିକା ଅସୀମ ।

ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ ହୋଇପାର । ଯେପରିକି ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀର ଏକ ସଦସ୍ୟ ଓ ତତ୍ ସହିତ ‘କ୍ରୀଡ଼ା ସମୁଦାୟ’, ‘ଜାତୀୟ ସେବା ଯୋଜନା’ (NSS), ଜାତୀୟ ସମର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ବାହିନୀ ‘(NCC) ଓ ‘ବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଡ୍ରାମା କ୍ଲବ୍’ ଇତ୍ୟାଦିର ତୁମେ ମଧ୍ଯ ସଦସ୍ୟ ଅଟ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

• ପରିବାର ହିଁ ମାନବ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ । ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ କର୍ଭବ୍ୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ।
• ଗୋଷ୍ଠୀ ଏକ ବଡ଼ ଏକକ । ଏଥିରେ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମର୍ଥନ ଓ ସହଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ‘ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗୋଷ୍ଠୀ ରହିଛି ।
• ଶେଷରେ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 8 ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା, ବା ‘ଅନେକରେ ଏକ’ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 8 Notes Odia Medium

‘ହେ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା ସ୍ଵୀକାର କର, ଯେପରି ମୁଁ ଅନେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶର ଆନନ୍ଦ କେବେବି ହରାଇବି ନାହିଁ ।”
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର

‘ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତାର ନୀତି ଯାହା ଭାରତ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସ୍ଵାଭାବିକ ରହି ଆସିଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ଚରିତାର୍ଥ କରିବା ଭାରତର ଅସ୍ତିତ୍ଵର ମୌଳିକ ଗତିପଥ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକୃତି, ଅନେକରେ ଏକ, ଏହା ଭାରତକୁ ତାହାର ସ୍ଵଭାବ ଓ ସ୍ଵଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ।’’
ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ

ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ବିବିଧତା :
ଆମ ଦେଶ ଭାରତବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ । ଏ ଦେଶରେ ଭରି ରହିଛି । ଏକ ବିବିଧତା ଯାହାକୁ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ, ଭାଷା, ଧର୍ମ, ଲିଖନ ପ୍ରଣାଳୀ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଥା ପରମ୍ପରା, ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବିବିଧତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଆଷ୍ଟ୍ରୋପୋଲଜିକାଲ୍ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା) ନାମକ ଏକ ଜାତୀୟ ସଂଗଠନ ଦେଶର ପ୍ରାୟ ୪୬୩୫ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ନେଇ ଏକ ‘ପିପୁଲ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ’ ନାମକ ଏକ ସର୍ଭେ କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥୁରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ୩୨୫ଟି ଭାଷା, ୨୫ଟି ଲିପି ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ନିଜ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁନାହାଁନ୍ତି । ସେମାନେ ମୂଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ନିଜ ବୃଦ୍ଧିକୁ ନେଇ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି ।

ବିବିଧତା ପ୍ରକୃତରେ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ । ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ତଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଐତିହାସିକ୍ ଭିନ୍ସେଣ୍ଟ ସ୍ମିଥ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।

ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ :
ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଚାଉଳ, ବାର୍ଲି, ଗହମ, ବାଜରା, ଜୁଆର, ମାଣ୍ଡିଆ ପରି ଶସ୍ୟରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଡାଲି, ଚଣା ଆଦି ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ଏସବୁକୁ ‘ମୁଖ୍ୟ ଶସ୍ୟ’ କୁହାଯାଏ । କାରଣ ଏହା ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ମୌଳିକ ଖାଦ୍ୟ ।

ସେହିଭଳି ହଳଦୀ, ଜିରା, ଅଳେଇଚ, ଅଦା ଭଳି କିଛି ସାଧାରଣ ମସଲା ମଧ୍ୟ ସାରା ଦେଶରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । କିଛି ସାଧାରଣ ପନିପରିବା, ସାଧାରଣ ତେଲ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଆମେ ଏହି ମସଲା ତାଲିକା ଜାରି କରିପାରିବା ।

ବୟନ ଏବଂ ପୋଷାକ :

ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜର ପୋଷାକ ଏବଂ ପୋଷାକ ପରିଧାନ ଶୈଳୀ ବିକଶିତ କରିଛନ୍ତି । ତଥାପି ଆମେ କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ପୋଷାକରେ ସମାନତା ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ । ଏହାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଶାଢ଼ି, ଯାହାକୁ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନେ ପିନ୍ଧୁଥୁବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ।

ଅଧିକାଂଶ ଶାଢ଼ୀ କପା କିମ୍ବା ରେଶମ ସୂତାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ସିନ୍ଥେଟିକ୍ କପଡ଼ାରେ ଶାଢ଼ି ଅଧୂକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହେଲାଣି । ବିଭିନ୍ନ କିସମର ଶାଢ଼ି ମଧ୍ୟରେ ବନାରସୀ, କାଞ୍ଜିବରମ୍, ପାଇଥାନୀ, ପାଟଣା ପୋଟେଲା, ମୁଗା କିମ୍ବା ମହୀଶୂର ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି ଯାହା ରେଶମ ଶାଢ଼ି ଅଟେ । ଆହୁରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ସୂତା ଶାଢ଼ି ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାଢ଼ୀର ନାମ – (୧) ସମ୍ବଲପୁରୀ (୨) ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ (୩) ବମକେଇ ପାଟ (୪) ମିରଗାନ୍ ଶାଢ଼ି (କୋଟପାଡ଼) (୫) ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଶାଢ଼ୀ (ରଘୁରାଜପୁର) (୬) ମାଣିଆବନ୍ଧ ପାଟ ।

ଶାଢ଼ି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ବୁଣିବା ଚିତ୍ର ୮.୩ : ରଙ୍ଗୀନ ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ରର କିଛି ନମୁନା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଡିଜାଇନ୍ କରି ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କିଛି ଡିଜାଇନ୍ କପଡ଼ାର ଅଂଶ ହୋଇଥିଲାବେଳେ ଆଉ କିଛି କପଡ଼ା ବୁଣିଲାପରେ ଚିତ୍ର ଆକାରରେ ଛପା ଯାଇଥାଏ । ଶାଢ଼ିଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ।

ଶାଢ଼ିର ଏକ ଲମ୍ବା ଇତିହାସ ରହିଛି । ବୈଶାଳୀ (ବର୍ତ୍ତମାନ ବିହାର)ର ଏହି ପଥର କାର୍ଯ୍ୟ ବା ରିଲିଫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଅଟେ ।

ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଭାରତ ବିଶ୍ଵରେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ କପା ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଭାରତୀୟ ବସ୍ତ୍ର ୟୁରୋପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରପ୍ତାନି କରାଯାଉଥିଲା । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ୟୁରୋପରେ ଛିଟ ଲୁଗା (Chintz) ନାମକ ଏକ ପ୍ରକାର ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଥବା କପଡ଼ା ଏତେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା ଯେ କିଛି ୟୁରୋପୀୟ ପୋଷାକର ବିକ୍ରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଶେଷରେ ନିଜ ଉତ୍ପାଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବାପାଇଁ ଇଂଲଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ଭାରତରୁ ଛିଟ ଲୁଗା (Chintz) ଆମଦାନୀ ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ ।

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପର୍ବପର୍ବାଣି :
ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପର୍ବପର୍ବାଣି ପାଳିତ ହୁଏ । ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିହୁଏ ।

ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପାଳନ ହେଉଥ‌ିବା ଏକ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ ହେଉଛି ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଦେଶର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଏହାର ନାମ ଅଲଗା ଅଲଗା ଥାଏ । ଏହା ବିଶେଷତଃ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଜାନୁୟାରୀ ୧୪ ତାରିଖରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ଏହା ଶସ୍ୟ ଅମଳ ଋତୁର ଆରମ୍ଭକୁ ସୂଚିତ କରେ ।

ଅକ୍ଟୋବର, ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ଅନେକ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ, ଦଶହରା, ଦୀପାବଳୀ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରଧାନ ।

ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପର୍ବ ତାମିଲନାଡୁରେ ପୋଙ୍ଗଲ, ଆସାମରେ ବିହୁ, ପଞ୍ଜାବରେ ଲୋହରୀ, ଗୁଜରାଟରେ ଉତ୍ତରାୟନ ପର୍ବ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ମହାକାବ୍ୟର ପ୍ରସାର :
ସାହିତ୍ୟ ହେଉଛି ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ, ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ବହୁଳ ବିବିଧତା ଦେଖାଯାଏ ।

ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମଜାଦାୟକ ଗଳ୍ପ, ଯେଉଁଥିରେ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜୀବନ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ । ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ରର ପାଖାପାଖୁ ୨୦୦ଟି ରୂପାନ୍ତର ୫୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାରେ ଅଛି ।

ରାମାୟଣ, ମହାଭାରତ – ଏହି ଦୁଇଟି ମହାକାବ୍ୟ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ସ୍ୱରୂପ । ଏହି ଦୁଇଟି ମହାକାବ୍ୟକୁ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରାଯାଇଛି । ସାଧାରଣ ନିରକ୍ଷର ଲୋକେ ବି ଏହାକୁ ଶୁଣି ଏବଂ ବୁଝି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉତ୍‌ପନ କରି ଜୀବନ ଦର୍ଶନର ମାର୍ଗ ଦର୍ଶାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଏହି ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ମହାକାବ୍ୟର ମୂଳ ସଂସ୍କୃରଣ ପ୍ରାୟତଃ ୭୦୦୦ ପୃଷ୍ଠା ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ, ଯେଉଁଥରେ କି ଏହି ମହାକାବ୍ୟର ନାୟକ ଧର୍ମ ସଂସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ତଥା ପାପ ବିନାଶନ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ମହାଭାରତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେମାନେ ହରାଇଥୁବା ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ରାମାୟଣରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପରମଭକ୍ତ ହନୁମାନ ସହାୟତାରେ, ପନ୍ଥୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ ଓ ନିହତ କରିଥିଲେ ।

ଉପରୋକ୍ତ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ କାହାଣୀ ରହିଛି ଯାହା ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ବିବିଧତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଦେଶର ଏକତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦିଗରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

ମହାକାବ୍ୟ (Epic) : ସାଧାରଣତଃ ନାୟକ ଏବଂ ଅତୀତର ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ଦୁଃସାହସିକ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ଏକ ଲମ୍ବା କବିତା ।

କାଶ୍ମୀର ସମେତ ଭାରତର ଉତ୍ତର – ପୂର୍ବ ଏବଂ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧିକାଂଶ ଜନଜାତି ଙ୍କର ଏ ଦୁଇ ମହାକାବ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଟି କିମ୍ବା ଉଭୟର ନିଜସ୍ଵ ସଂସ୍କରଣ ରହିଛି । ଏହି ଜନଜାତି ସଂସ୍କ ର ଣ ରୁ ଡ଼ି କ ମୌଖ୍ୟକ ଭାବରେ ପ୍ରଚାରିତ ଏବଂ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ରାମାୟଣ ମ ହା। ଭାର ତ ର ନ । ୟ କ ମା ନେ (ସାଧାରଣତଃ ପଞ୍ଚ-ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ପାଣ୍ଡ ବ କି ମ୍ବା ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ତଥା ଶତ୍ରୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ) କି ପରି ଜନ ଜାତି ମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ଗୁ ଡ଼ି କ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ।

ନୃତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଜେ.ଏସ୍.ସିଂହ ‘ପିପୁଲ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡି ଆ’ ପ୍ର କ ଳ୍ପ ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନ। ଦେଇଥିଲେ । ସେ ମହାଭାରତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ ପୂର୍ବକ କହିଥିଲେ, ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ ଦେଶରେ ଏମିତି କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ଯେଉଁଠି ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଭଳି ବୀରମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିନାହାନ୍ତି । ରାମାୟଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ କଥା କୁହାଯାଇପାରେ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ

• ଭାରତ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ଦୃଶ୍ୟ, ଲୋକ, ଭାଷା, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ, ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏବଂ ରୀତିନୀତିରେ ବିବିଧତା ପ୍ରଦାନ କରେ ।
• ବିବିଧତା ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସହଜରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏଥ‌ିରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏକତା ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
• ଭାରତର ଏକତା ବିବିଧତାକୁ ପାଳନ କରେ କାରଣ ବିବିଧତା ବିଭାଜନ କରେ ନାହିଁ – ଏହା ସମୃଦ୍ଧ କରେ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 7 ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାର to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 7 Notes Odia Medium

ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଭାରତର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତି ରହିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ନୀତି ଏବଂ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏହା କିପରି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ଏବଂ ଏହା କିପରି ଆମକୁ ଆମ ସମୟର ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ତାହା ଏହି ଭାଗରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିବା ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯାହାଦ୍ଵାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛାତ୍ର ଆମ ସଭ୍ୟତାର କିଛି ସାଂସ୍କୃତି ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ବୁଝିବା ସହିତ ଏହାର ମୂଲ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବେ ।

ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାର
‘ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପଭି ଓ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଧନ ଯାହା ଚୋରି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ଶାସକମାନେ ବାଜ୍ୟାପ୍ତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, …. ଯାହା ଏକ ବୋଝ ନୁହେଁ କାରଣ ଏହାର କୌଣସି ଓଜନ ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସର୍ବଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।”
ଶୁଭାଷିତ (ନୀତି ଶତକ)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଅନେକ ସହସ୍ରାବ୍ଦର ପୁରୁଣା ଅଟେ । ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକତ୍ରିତ ଅଟେ ।

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ, ଦର୍ଶନ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ଔଷଧ, ଧର୍ମ, ଶାସନ କଳା, ଯୁଦ୍ଧକଳା ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ବିଷୟରେ ଶାଖା ରହିଛି । ଏଠାରେ ଦର୍ଶନ କହିଲେ ଆମେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସନ୍ଧାନୀ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ବୁଝାଏ ଯେଉଁମାନେ ମାନବ ଜୀବନ ତଥା ଜଗତ ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଥାନ୍ତି ।

ଅନେକ ପ୍ରକୃତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତର କିଛି ସାଂସ୍କୃତିକ ମତ ମୂଳ ସିନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ହରପ୍ପା କିମ୍ବା ସିନ୍ଧୁ–ସରସ୍ଵତୀ ସଭ୍ୟତା ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ।

ବେଦ ଓ ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତି : (କ) ବେଦ କ’ଣ ?
ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ‘ବିଦ୍’ରୁ ‘ବେଦ’ ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି । ବେଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ । ବେଦ ଚାରିପ୍ରକାରର ଅଟେ, ଯଥା ଋଗ୍‌ଵେଦ, ସାମ୍ବବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଏବଂ ଅଥର୍ବ ବେଦ । ଋଗ୍‌ଵେଦ ବିଶ୍ଵର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଟେ ।

ବେଦର ଅନ୍ୟନାମ ଶ୍ରୁତି ଅଟେ । ଏଥୁରେ ହଜାର ହଜାର ମନ୍ତ୍ର ରହିଛି, ଯାହାକି ଗୀତ ଆକାରରେ ଗାନ କରାଯାଏ । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମତରେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫ମରୁ ୨ୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ବେଦର ରଚନା ହୋଇଥିଲା ।

୨୦୦୮ ମସିହାରେ ୟୁନେସ୍କୋ ବୈଦିକ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ମାନବିକତାର ମୌଖକ ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୃତି ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ଦେଇଥିଲା ।

ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଋଷି ଏବଂ ଋଷିକାଙ୍କଦ୍ଵାରା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ରଚିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ, ମିତ୍ର, ସରସ୍ଵତୀ ଆଦି ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ କବିତାତ୍ମକ ରୂପରେ ସମ୍ବୋଧୂ କରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଋଷି ଓ ଋଷିକାମାନେ ସେହି ଦେବଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ । ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି – ‘ଏବଂ ସତ୍ ବିପ୍ରା ବହୁଧା ବଦନ୍ତି ।’’ ଅର୍ଥାତ୍ ପରମ ସଭା (ପରମ ବାସ୍ତବତା) ଗୋଟିଏ କିନ୍ତୁ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଅନେକ ନାମ ଦିଅନ୍ତି ।

ଋକ୍‌ବେଦର ଶେଷ ମନ୍ତ୍ର (ପଦ) ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ପାଇଁ ଆହ୍ଵାନ ଦେଇଥାଏ ।
“ଏକତ୍ରିତ ହୁଅ, ଏକତ୍ରିତ କଥା ହୁଅ, ତୁମର ମନ ଏକ ହେଉ, ତୁମର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକ ହେଉ …. ଏକଜୁଟ ହେବା ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉ, ତୁମର ହୃଦୟକୁ ଏକଜୁଟ କର…. ତୁମର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏକ ହେଉ, ସମସ୍ତେ ସହମତି ହୁଅ ।’’

ଆଧ୍ୟାମିକ (Spiritual) – ଆତ୍ମା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ (ସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଆତ୍ମନ୍) ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ହେଉଛି ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ ବାହାରେ ଏକ ଗଭୀର କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଦିଗର ଅନୁସନ୍ଧାନ ।

ସାଧକ (Seeker) – ଯିଏ ଏ ଦୁନିଆର ସତ୍ୟକୁ ଖୋଜୁଛି । ସେ ଜଣେ ଋଷି, ସାଧୁ, ଯୋଗୀ, ଦାର୍ଶନିକ ଇତ୍ୟାଦି ହୋଇପାରନ୍ତି ।

ୟୁନେସ୍କୋ (UNESCO) – ୟୁନେସ୍କୋର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ଶିକ୍ଷା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍ଗଠନ । ଏହା ଶିକ୍ଷା, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍ଗଠନ । ଏହା ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବାର୍ତ୍ତାଳାପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରେ ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (Cosmos) – ସଂସାର ବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ସୌହାର୍ଘ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତ ।

ବିଶ୍ଵଦର୍ଶନ (Worldview) – ପୃଥ‌ିବୀ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ।

(ଖ) ବୈଦିକ ସମାଜ :
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୈଦିକ ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ‘ଜନ’ ବା ‘ବଂଶ’ରେ ଅର୍ଥାତ୍ ବୃହତ୍ତର ଜନଗୋଷ୍ଠୀରେ ସଙ୍ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

କେବଳ ଋକ୍ ବେଦରେ ଏଭଳି ୩୦ରୁ ଅଧିକ ‘ଜନ’ଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ- ଭରତ, ପୁରୁଷ କୁରୁ, ଯଦୁ, ତୁର୍ବସସ୍ ପ୍ରମୁଖ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଂଶ ଉପମହାଦେଶର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ ।

ଏହି ଜନମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାଜକୁ କିପରି ଶାସନ କରୁଥିଲେ ସେ ବିଷୟରେ ଅଧ‌ିକ କିଛି ଜଣାନାହିଁ । ବେଦରେ ଆମକୁ କେବଳ ରାଜା (ରାଜା ବା ଶାସକ), ସଭା ଓ ସମିତି ଭଳି ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ କିଛି ସୂତ୍ର ମିଳେ, ଯାହା ଉଭୟ ସାମୂହିକ ସମାବେଶକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

ବୈଦିକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅନେକ ବୃତ୍ତି ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯେପରିକି କୃଷିବିତ୍, ବୁଣାକାର, କୁମ୍ଭାର, ନିର୍ମାତା, ବଢ଼େଇ, ବୈଦ, ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ବାରିକ, ପୂଜକ ଇତ୍ୟାଦି ।

ବୈଦ (Healer) – ଯିଏ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଉପଶମ ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଉପଚାର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ।

(ଗ) ବୈଦିକ ଚିନ୍ତାଧାରା :
ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତିରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କିମ୍ବା ସାମୂହିକ ଲାଭ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନେକ ରୀତିନୀତି ‘ଯଜ୍ଞ’ ଆଦି ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଦୈନନ୍ଦିନ ରୀତିନୀତି ସାଧାରଣତଃ ଅଗ୍ନି ସହ ଜଡ଼ିତ ଦେବତା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଅର୍ପଣ ଆକାରରେ ହେଉଥୁଲା ଯାହାକି ସମୟକ୍ରମେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ ହୋଇଗଲା ।

ବୈଦିକ ଧାରଣା ଉପରେ ରଚିତ ‘ଉପନିଷଦ’ ନାମକ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଣିଷର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଏବଂ କର୍ମ ଘେନି ଫଳ ଉପରେ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଉପନିଷଦ ମଧ୍ଯ ଆତ୍ମାର ଧାରଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରଚାର କରିଥାଏ । ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋଗ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାପାଇଁ କାମନା କରିଥାଏ ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବେଦରୁ ଆହୁରି ଅନେକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଯୋଗ, ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତିର ଚେତନାରେ ବ୍ରହ୍ମର ଅନୁଭବ ହାସଲ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାଗୁଡ଼ିକ ସନାତନ ଧର୍ମର ମୂଳଭିଭି, ଯାହାକୁ ଆମେ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଛୁ ।

ଚେତନା (Consciousness) – ସଚେତନ ହେବାର ଗୁଣ ବା ଅବସ୍ଥା, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ସ୍ଵୟଂ ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ ହେବା ।

ଉପନିଷଦର କାହାଣୀ : ଶ୍ଵେତକେତୁ ଏବଂ ବାସ୍ତବତାର ବୀଜ (ଛାନ୍ଦୋଗ୍ୟ ଉପନିଷଦ)
ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣି ବେଦ, ଶିଖୁବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ଏକ ଗୁରୁକୁଳକୁ ପଠାଇଥିଲେ । ୧୨ ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ଵେତକେତୁ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ନେଇ ବହୁତ ଗର୍ବିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଉଦ୍ଦାଳକ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯାହାର ଉତ୍ତର ଶ୍ଵେତକେତୁ ଦେଇପାରି ନଥିଲେ ।

ଉଦ୍ଦାଳକ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ, ବ୍ରହ୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ ଯେମିତି ବରଫଳର ମଞ୍ଜିକୁ ଯଦି ଖୋଲିବା ତାହା ଶୂନ୍ଯ ରହିଛି କିମ୍ବା ଯେମିତି ଗୋଟିଏ ମାଟିର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁସ୍ଥାନରେ କିପରି ଅଛନ୍ତି, ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ୟତର ବରଗଛ ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ ।

ସେହିଭଳି ଆମ ଆଖପାଖରେ ଥ‌ିବା ସବୁ କିଛି ସେହି ସମାନ ତତ୍ତ୍ଵରୁ ଉଭା ହୋଇଛି, ତାହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ । ସେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରିଥିଲେ, ‘ସବୁକିଛି ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ଵରେ ଗଠିତ ।…. ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ଵେତକେତୁ ।’’

ନଚିକେତା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁସନ୍ଧାନ (କଥୋପନିଷଦ)
ଥରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଏକ ଯଜ୍ଞରେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଚିକେତା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କୁ କେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ ? ପିତା କ୍ରୋଧୃତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ମୁଁ ତମୁକୁ ଯମକୁ ଦେବି’’ – ଅର୍ଥାତ୍ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତାଙ୍କୁ ।

ତା’ପରେ ନଚିକେତା ଯମଙ୍କ ଦୁନିଆକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯମ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା – ‘ଦେହର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ’ଣ ହୁଏ ?’’

ଯମ ଉତ୍ତର ନଦେଇ, ଟାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବାଳକଟି ଅଟଳ ରହିଲା । ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଯମ ବୁଝାଇଲେ ଯେ, ଆତ୍ମା ସବୁ ଜୀବଙ୍କ ଭିତରେ ଗୁପ୍ତରେ ରହିଥାଏ । ଏହା ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ନା ମରିଥାଏ । ଏହା ଅମର ଅଟେ । ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିବା ପରେ ନଚିକେତା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଖୁସିରେ ସ୍ଵାଗତ କରିଥିଲେ ।

ଗାର୍ଗୀ ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍ୟ ସମ୍ବାଦ (ବୃହଦାରଣ୍ୟକ ଉପନିଷଦ)
ଥରେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଜନକ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ବିତର୍କର ବିଜେତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କଲେ । ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଋଷି ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ ରାଜାଙ୍କ ଦରବାରକୁ ଆସି ଅନେକ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଋଷିକା ଗାର୍ଗୀ ତାଙ୍କୁ ସଂସାରର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ନଥିଲେ ।

ଏହି ସମୟରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଗାର୍ଗୀ ନିଜର ପ୍ରଶ୍ନ ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ଯାଜ୍ଞବଲ୍ୟ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ସଂସାର, ଯାହାକି ଋତୁ, ନଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସବୁକିଛିର ମୂଳ କାରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ :
ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବେଦର କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵକୁ ଅନେକ ଧର୍ମ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ନିଜର ବିକାଶ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା । ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ ଅଢ଼େଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବା ଗୌତମ ନେପାଳର କପିଳବାସ୍ତ ନଗରର ଲୁମ୍ବିନିଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଯେକି ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ।

୨୯ ବର୍ଷ ବୟସରେ ରଥରେ ସହର ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲାବେଳେ ଚାରିଗୋଟି ଦୃଶ୍ୟ ବୁଦ୍ଧଦେବଙ୍କ ଜୀବନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା । ଏହି ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଥୁଲା, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି, ଅସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୃତବ୍ୟକ୍ତିର ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଏବଂ ଗୃହତ୍ୟାଗୀ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ । ଏସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ସଂସାର ପ୍ରତି ବୈରାଗ୍ୟଭାବ ଜାତ କରିଥିଲା ଏବଂ ସେ ରାଜମହଲ ତ୍ୟାଗ କରି ସତ୍ୟର ଅନୁସନ୍ଧାନ ପାଇଁ ନିଷ୍ପଭି ନେଇଥିଲେ ।

୩୫ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବୋଧଗୟାଠାରେ ଏକ ପିପ୍ପଳ ଗଛ ତଳେ ଅନେକ ଦିନ ଧ୍ୟାନ କରିବାପରେ ସେ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ ।

ସେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ, ଅବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣକୁ ଦୂର କରିବାପାଇଁ ଏକ ନିୟମ ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ । ଏହାପରଠାରୁ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ବୁଦ୍ଧ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ‘ଜାଗ୍ରତ ବ୍ୟକ୍ତି’ ।

ବୁଦ୍ଧଦେବ ନିଷ୍ଠାପରଭାବେ ଆନ୍ତରିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ତଥା ସଂଯମତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅହିଂସାର ସୂତ୍ର ନିହିତ ଥିଲା ।

‘ଜଳଦ୍ଵାରା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଅନେକ ଲୋକ ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଗାଧୋଇ ଥାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେ ହିଁ ପବିତ୍ର, ଯାହା ପାଖରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ବାସ କରେ । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ହଜାର ଥର ଜିତିବାଠାରୁ ନିଜକୁ ନିଜେ ଜିତିବା ହେଉଚି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉପଲବ୍ଧି ।’’ ଏହି କଥା ତାଙ୍କ କଥାକୁ ସରଳ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏ ବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସିନୀମାନଙ୍କପାଇଁ ବୁଦ୍ଧଦେବ ମଠ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ।

ବୁଦ୍ଧ ସଂଘ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବା ଭିକ୍ଷୁ (ଏବଂ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ, ଭିକ୍ଷୁଣୀ ବା ସାୟୀ) ମାନଙ୍କର ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ବାଣୀ ଓ ଉପଦେଶର ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ ।

ଭାରତ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଏସିଆ ଉପରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରଭାବ ବହୁମାତ୍ରାରେ ଥିଲା । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଆଜି ବି ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ (Ascetic) – ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ଚେତନାପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କଠୋର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଏ ।

ଆକର୍ଷଣ (Attachment) – ସାଧାରଣତଃ ଭାବନା ବା ଅଭ୍ୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ କାହା ସହିତ କିମ୍ବା କୌଣସି ଜିନିଷ ସହିତ ବନ୍ଧନରେ ରହିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

ସାଧୁ (Monk) – ଏମିତି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ସଂସାରର ସ୍ଵାଭାବିକ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଧାର୍ମିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରନ୍ତି । ଜଣେ ସାଧୁ ସାଧାରଣତଃ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଅର୍ଥାତ୍ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଜୀବନ ପାଇଁ କଠୋର ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅନ୍ତି ।

ସାଧୁ (Nun) – ଜଣେ ସାଧୁଙ୍କ ସମକକ୍ଷର ନାରୀ ।

ଜୈନ ଧର୍ମ :
ଜୈନଧର୍ମର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ବର୍ଦ୍ଧମାନ ମହାବୀର ।

ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏକ ରାଜପରିବାରରେ ଆଧୁନିକ ବିହାରର ବୈଶାଳୀ ସହରରେ ରାଜକୁମାର ବର୍ତମାନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ମାତ୍ର ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ସନ୍ଧାନରେ ଯିବାକୁ ସ୍ଥିରକରି ସେ ଗୃହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୨ ବର୍ଷ ପରେ ଅସୀମ ଜ୍ଞାନ ବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ସେ ମହାବୀର ବା ମହାନାୟକ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅର୍ଜିତ ଜ୍ଞାନରୁ ଯାହା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ତାହା ପ୍ରଚାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ଜୈନ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ଅହିଂସା, ଅନେକାନ୍ତବାଦ ଓ ଅପରିଗ୍ରହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଓ ବେଦାନ୍ତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହିତ ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ସମାନ ହୋଇଥ‌ିବା ଏହି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଅଟେ । ମହାବୀରଙ୍କ ପ୍ରଥମ ବିଚାରଧାରାକୁ ଏହି ଉକ୍ତିଦ୍ଵାରା ବୁଝାଯାଇପାରେ –

‘‘ ନି ଶ୍ଵାସ ନେଉଥ‌ିବା, ବିଦ୍ୟମାନ୍, ଜବିତ, ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହିଂସା ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅପମାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ହେୟଜ୍ଞାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।’’

ଅପରିଗ୍ରହର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ଅନ-ଅଧିକାର’ ଏବଂ ଏହା ଭୌତିକ ସମ୍ପଭିଠାରୁ ଅଲଗା ହେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ, ଜୀବନରେ ପ୍ରକୃତରେ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ସେଥିରେ ନିଜକୁ ସୀମିତ ରଖୁବା ଉଚିତ । ଜୈନଧର୍ମ ମଧ୍ଯ ମନୁଷ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରସ୍ପର ସହ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରେ, କାରଣ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ବିନା ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ । ପ୍ରକୃତି, ଉଭିଦ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥ‌ିବା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହି ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି ।

‘ଜୈନ୍ ବା ଜୈନ ଶବ୍ଦଟି ‘ଜିନ’ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ବିଜେତା’ । ଏହା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଅଜ୍ଞତା ଏବଂ ମୋହର ବିଜୟକୁ ସୂଚିତ କରେ, ଯାହାଦ୍ଵାରା କି ଜ୍ଞାନର ପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ବୌଦ୍ଧ କାହାଣୀ :
ଭାରତୀୟ ପିଲା ଓ ବୟସ୍କଙ୍କ ପିଢ଼ିକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିବା ଜାତକ କାହାଣୀକୁଗଡ଼ିକ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କାହାଣୀ କହେ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସରଳ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ ।

ଏକ ଜଣାଶୁଣା କାହାଣୀରେ ବୁଦ୍ଧ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ରାଜା ଥିଲେ । ସେମାନେ ଏକ ବିରାଟ ଗଛ ନିକଟରେ ରହୁଥିଲେ ଯାହା ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଫଳଯୁକ୍ତ ଥିଲା । ମାଙ୍କଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବିନା କୌଣସି ଫଳ ତୋଳା ହେଉ ନଥୁଲା, ତା’ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦିନେ ତଳେ ବହିଯାଉଥୁବା ଝରଣାରେ ଏକ ପାଚିଲା ଫଳ ଖସିପଡ଼ିଲା । ସ୍ରୋତରେ ବହିଯାଇ ଏହା ଜାଲରେ ଲାଗିବାରୁ ମହଲକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା । ରାଜା ଏହାର ସ୍ଵାଦରେ ଏତେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସେହି ଗଛକୁ ଠାବ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ ଯେଉଁଥୁରୁ ଏହା ଆସିଥିଲା ।

ବହୁ ଖୋଜାଖୋଜି କରିବା ପରେ ସେମାନେ ଗଛଟିକୁ ପାଇଲେ ଏବଂ ମାଙ୍କଡ଼ମାନେ ଗଛର ଫଳକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବାର ଦେଖ‌ିଲେ । ସୈନିକମାନେ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ମାଙ୍କଡ଼ ରାଜା ନିଜ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଥିଲା ଯେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଝରଣା ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଜେ ତାହା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ।

ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବହୁତ ବଡ଼ ହୋଇଥିବାରୁ ମାଙ୍କଡ଼- ରାଜା ଅନ୍ୟ କୂଳରେ ଥିବା ଏକ ଗଛକୁ ଧରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଝରଣା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୋଲ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯଦିଓ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ଯ ଘଟିଥିଲା ।

ଦୂରରୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥ‌ିବା ରାଜା, ମାଙ୍କଡ଼-ରାଜାଙ୍କ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ବଳିଦାନରେ ବହୁତ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ରାଜାର ଭୂମିକା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ।

ଏକ ଜୈନ କାହାଣୀ :
ରୋହିଣେୟ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ଦକ୍ଷ ଚୋର ଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସକୁ ବିଫଳ କରି ଦେଇଥିଲା । ଏକ ସହରକୁ ଯିବା ବାଟରେ ସେ ହଠାତ୍ ମହାବୀରଙ୍କ ଏକ ଉପଦେଶରୁ କିଛି ବାକ୍ୟ ଶୁଣିଲା ଯାହା କି ଅଜ୍ଞାନ ରୂପକ ଅଜ୍ଞାନତାର ସାଧାରଣ ଜୀବନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଦେଉଥିଲେ ।

ସହରରେ ରୋହିଣେୟଙ୍କ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ ଗିରଫ କରାଗଲା । ସେ ଜଣେ ସରଳ କୃଷକ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପରିଚୟ ସ୍ଵୀକାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଚତୁର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ରୋହିଣେୟ ମହାବୀରଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ପକାଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଯୋଜନାକୁ ଠାବ କରି ଏହାକୁ ବିଫଳ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ।

ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି ରୋହିଣେୟ ମହାବୀରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନିଜର ଅପରାଧ ସ୍ଵୀକାର କରିବା ସହ ସେ ଚୋରି କରିଥିବା ଧନ ଫେରସ୍ତ କରିବା ସହ କ୍ଷମା ମାଗିଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ସାଧୁ ହୋଇଗଲେ, ସେ ଯେଉଁ ଭ୍ରମରେ ରହୁଛନ୍ତି ତାହା ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ।

କାହାଣୀଟି ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ଦର୍ଶାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୀବନରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ସୁଯୋଗ ମିଳିବା ଉଚିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଏ ।

ଉଭୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନ ଧର୍ମରେ ଅହିଂସା ହେଉଛି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ପଶୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଶାରୀରିକ ହିଂସା ନ କରିବା ଠାରୁ ଅଧିକ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଚିନ୍ତାରେ ହିଂସାରୁ ସଂଯମ ରହିବା, ଯେପରିକି କାହା ପ୍ରତି ଖରାପ ଭାବନା ନ ରଖୁବା । ଯଦି ଆମେ ନିଜକୁ ଧାନର ସହ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥାଉ, ତେବେ ଆମେ ଏଭଳି ନକରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିବା ଏବଂ ଏହାକୁ ସକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଶିଖୁପାରିବା । ବେଳେବେଳେ ଏଭଳି ନକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଉଭୟ ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନଧର୍ମରେ ସାଧୁ ଓ ବେଳେ ବେଳେ ସାଧୁମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଶିକ୍ଷାକୁ ଦୂର ଦୂର । ନ୍ତ ରେ ପ୍ର ସା ର କରିବାପାଇଁ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଭ୍ରମଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରି ଥ୍ଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ନୂତନ ମଠ ସୃ ଷ୍ଟି କରିଥିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ପଥରରେ କଟାଯାଇଥିବା ଗୁମ୍ଫାରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ ।

ସେହି ସମୟରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଯାହାକୁ ‘ଚାର୍ବାକ’ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ (ବେଳେବେଳେ ‘ଲୋକାୟତ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଏହି ଭୌତିକ ଜଗତ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଜିନିଷ ଯାହା ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁପରେ କୌଣସି ଜୀବନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟଟି ବିଶେଷ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିପାରି ନଥିଲା ଏବଂ ସମୟ କ୍ରମେ ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା ।

ଇଂରାଜୀରେ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଓ ଶିଖ୍ ଧର୍ମକୁ ‘ଧର୍ମ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ‘ଧର୍ମ ଶବ୍ଦ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ବୋଲି ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ ଏକମତ ହୁଅନ୍ତି ।

ଜୈନ ଧର୍ମ ଓ ଖାରବେଳ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଜୈନଧର୍ମକୁ ଅଧୀକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ମିଳିଥିଲା । ସେ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀ (CE) ରେ କଳିଙ୍ଗରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟସ୍ଥ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରୁ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ ।

ସେ ଜୈନ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ଜୈନ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ସହିତ ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ଜୈନଧର୍ମର ପ୍ରସାରରେ ଅବଦାନ ରଖୁଥିଲେ ।

ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ପ୍ରାକୃତ ଶିଳାଲେଖ ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ସେ ପୂର୍ବ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଜୈନମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ । ବିଶେଷକରି ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଥ‌ିବା ଜୈନ ଗୁମ୍ଫା ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ ।

ଖାରବେଳ ଜୈନ ତପସ୍ଵୀ (ଶ୍ରମଣ)ଙ୍କ ପ୍ରତିପାଳନ ପାଇଁ ଭୂମି ଏବଂ ସମ୍ପଦ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଜୈନ ଧର୍ମର ଧାର୍ମିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରି ଜୈନ ଶ୍ରାବକ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସମ୍ମାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲେ ।

ଖାରବେଳଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଉଦୟଗିରି ଖଣ୍ଡିଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୈନ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପଥରକଟା ଗୁମ୍ଫା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା ।

ରାଣୀଗୁମ୍ଫା, ହାତୀଗୁମ୍ଫା, ଏବଂ ଗଣେଶ ଗୁମ୍ଫା ଭଳି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଗୁମ୍ଫାରେ ଜୈନ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିବା ଶିଳାଲେଖ ଏବଂ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳେ ।

ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାର ଇତିହାସ :
ଖଣ୍ଡଗିରି ଏବଂ ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠରେ ମହାମେଘବାହନ ରାଜବଂଶର ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଜୈନ ଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିବାପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ମୋଟ ୧୧୭ଟି ଗୁମ୍ଫା ଥୁଲା, ଯାହା ମଧ୍ଯରୁ ଆଜି କେବଳ ୩୩ଟି ଗୁମ୍ଫା ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ୩୩ଟି ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ ୧୫ଟି ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧୮ଟି ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଯମଜ ଗୁମ୍ଫା ଦୁଇଟି ସଂଲଗ୍ନ ପାହାଡରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା କୁମାରୀ ପର୍ବତମାଳାର ଅଂଶବିଶେଷ ।

ଏହି ବହୁସ୍ତରୀୟ ପଥର-କଟା ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସରେ ଜୈନ ଧର୍ମର ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ଦର୍ଶାଏ । ପୂର୍ବରୁ କଟକ କିମ୍ବା କଟକ ଗୁମ୍ଫା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକୁ ୧୯ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜଣେ ଯୁବ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀ ଆଣ୍ଠୁ ଷ୍ଟର୍ଲିଙ୍ଗ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ।

ଜୈବ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଯାଯାବର ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସେମାନଙ୍କର ରହଣି ସମୟରେ, ରାଜା ଖାରବେଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବ ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନେବେ ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିପାରିବେ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁମ୍ଫାରେ ଏକ ଉତ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଛୋଟ ନାଳ ଆକାରରେ ପାଣି ମିଳୁଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁମ୍ଫାରେ ସହଜ ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ଗାତ ଥିଲା, ଦୀପ ଜଳାଇବାପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ବିଶ୍ରାମ ଭାବରେ କାମ କରିବାପାଇଁ ଏକ ମହଲା ସାମାନ୍ୟ ଢଳିଥିଲା । ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକର ଉପର କୋଠରୀ ଥୁଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ଯେ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ ।

ଜୈନ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଏପରି ଏକ ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଜୈନ ଧର୍ମର ୨୪ତମ ତୀର୍ଥଙ୍କର (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ) ମହାବୀର ଜୈନ କୁମାରୀ ପର୍ବତକୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ଜୈନ ଧର୍ମର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଆସିଛି ।

ଶିଳାଲେଖ – ଏହି ଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥରେ ଅନେକ ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି । ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଅନ୍ୟତମ ଯାହାକି ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ।

ଜନଜାତି :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଜନଜାତି ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ନଥୁଲା — ଜନଜାତିମାନେ କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିବେଶରେ ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ପର୍ବତରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ‘ଜନ’ ଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ଇଂରାଜୀରେ ‘ଟ୍ରାଇବ୍’ ଓ ‘ଟ୍ରାଇବାଲ୍ କମ୍ୟୁନିଟି’ ଏବଂ ହିନ୍ଦୀରେ ‘ଜନଜାତି’ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୧୧ରେ ଭାରତ ଅଧିକାଂଶ ରାଜ୍ୟରେ ୭୦୫ଟି ଜନଜାତି ଥିଲେ, ଯାହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧୦୪ ନିୟୁତ ଥିଲା, ଯାହାକି ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ବ୍ରିଟେନ୍‌ର ଜନସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଅଧୂକ ।

ଭାରତୀୟ ଗଣରାଜ୍ୟର ସମ୍ବିଧାନରେ, ଆମ ଭାଷା ଓଡ଼ିଶା ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ମୋଟ ୬୪ଟି ଭିନ୍ନ ଜନଜାତିକୁ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ଦେଇଛି, ଏହି ୬୪ଟି ଭିନ୍ନ ଜନଜାତିକୁ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ଦେଇଛି । ଏହି ୬୪ଟି ଜନଜାତି ମଧ୍ୟରୁ, ୧୩ଟି ‘ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ବଳ ଅବହେଳିତ ଜନାଜତି’ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ନାମିତ ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜନଜାତି ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିବା ମାନବବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସଭ୍ୟ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ‘ଆଦିମ’ ବା ‘ନିମ୍ନ’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ ।

ଜନଜାତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରମ୍ପରା :
ଲୋକ ଏବଂ ଜନଜାତି ପରମ୍ପରା ତଥା ପ୍ରମୁଖ ବିଚାରଧାରା ମଧ୍ଯରେ ନିରନ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ବଳବତ୍ତର ରହିଛି । ଉଭୟ ଦିଗରେ ଦେବଦେବୀ, ଧାରଣା, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ରୀତିନୀତିର ମଧ୍ଯରେ ଅବାଧ ଭାବ ବିନିମୟ ହୋଇଆସିଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପୁରୀ (ଓଡ଼ିଶା)ରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ଜଗନ୍ନାଥ ମୂଳତଃ ଜଣେ ଆଦିବାସୀ ଦେବାତ ଥିଲେ ।

ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ମାତୃଦେବୀଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ମଧ୍ଯ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ହୋଇଆସୁଛି । ଅପର ପକ୍ଷରେ କେତେକ ଜନଜାତି ବହୁପୂର୍ବରୁ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମହାଭାରତ ଏବଂ ରାମାୟଣରେ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାମିଲନାଡୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଭଳବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ।

ଜନଜାତିମାନେ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ତାମିଲନାଡୁର ନୀଳଗିରିର ତୋଡ଼ା ଆଦିବାସୀ ପାଇଁ, ଏହି ପର୍ବତମାଳାର ତିରିଶରୁ ଅଧ୍ଵ ଶିଖର ଦେବତା କିମ୍ବା ଦେବୀଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ସେହି ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ପବିତ୍ର ଯେ ତୋଡ଼ା ଜନଜାତିମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାଇ ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିବାରୁ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତି ।

ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଅନେକ ଜନଜାତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏକ ମିଳିତ ରୂପ ଡୋନିଯୋଲୋଙ୍କୁ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯିଏକି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ମାନ୍ୟତା ହାସଲ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଏହା ମଧ୍ୟ ଭାରତର କିଛି ଅଂଶରେ ଖଣ୍ଡୋବା ଦେବତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ ।

ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ମୁଣ୍ଡା ଓ ସାନ୍ତାଳ ଆଦିବାସୀମାନେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ସିଙ୍ଗବଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ନିୟମଗିରି ପର୍ବତକୁ ଡଙ୍ଗରିଆମାନେ ଦେବତା ବା ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ହଜାର ହଜାର ଜାତି ଓ ଜନଜାତି ଇତିହାସର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପରସ୍ପରକୁ ସେମାନଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ଵାସ ଓ ପ୍ରଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛନ୍ତି । ହିନ୍ଦୁଧର୍ମଦ୍ଵାରା ଜନଜାତି ଧର୍ମ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ସମସ୍ତେ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସତ ଯେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ କେବଳ ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହାର ସମଗ୍ର ବିକାଶ ସମୟରେ ଜନଜାତି ଧର୍ମଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ।

ବିପ୍ଳବୀ ଧରଣୀଧର ନାଏକ :
ଧରଣୀଧର ନାୟକ ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁଝର ଅଞ୍ଚଳର ଜଣେ ସାହସୀ ଆଦିବାସୀ ନେତା ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଥିଲେ ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୮୬୦-୭୦ ଦଶକରେ ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜାଙ୍କ ସାମନ୍ତବାଦୀ ଅତ୍ୟାଚାର ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆଦିବାସୀ ବିଦ୍ରୋହରେ ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥୁଲେ ଧରଣୀଧର ନାୟକ । ତାଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହ କେଉଁଝର ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ସାମନ୍ତବାଦୀ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବିରୋଧୀ ଭାବନାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା ।

ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଦିବାସୀ ପ୍ରତିରୋଧର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା । ବଢୁଥିବା ଅଶାନ୍ତିରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଧରଣୀଧର ନାଏକଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଧରଣୀଧର ନାୟକଙ୍କୁ ଆଦିବାସୀ ଚେତନାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାହସର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଓଡ଼ିଶାବାସୀମାନେ ମନେରଖୁଛନ୍ତି ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଜନଜାତିଙ୍କ ଧର୍ମୀୟ ଭାବନା :
ମକର ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୂଖ୍ୟତଃ ସାଧାରଣ ବର୍ଗ ଏବଂ ଆଦିବାସୀ (ଜନଜାତି)ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହି ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାରେ ଧାନ ଫସଲ ଅମଳ ପରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେଉଁଝର ଏବଂ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ ।

ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତିକୁ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଓଡ଼ିଶାରେ ଟୁସୁ ପର୍ବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଚାଉଳ ଏବଂ ଧାନ ହେଉଛି ଏହି କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପର୍ବର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା କ୍ଷେତରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଶେଷ ଧନା ଗଦା, ଟୁସୁକୁ ଯୁବତୀମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ପୌଷ ମାସର ଶେଷ ଦିନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥ‌ିବା ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକରେ ଖାଦ୍ୟ, ମେଳା, ସଙ୍ଗୀତ ଆଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମୁଖ୍ୟତଃ କୁଡୁମି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମହିଳାମାନେ ଏହି ପର୍ବକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ
ଭାରତରେ ପ୍ରାରମ୍ଭକ ଗ୍ରନ୍ଥ ବେଦ ଅନେକ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ବେଦାନ୍ତ ଏବଂ ଯୋଗ ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା ।

ବୌଦ୍ଧ ଓ ଜୈନଧର୍ମ ବେଦର କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ପ୍ରଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ ।

ଯଦିଓ ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନୀତି ଏବଂ ପଦ୍ଧତି ଥୁଲା, ତଥାପି ସେମାନେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖର କାରଣ ଏବଂ ଅଜ୍ଞତା ଦୂର କରିବାର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ଖୋଜୁଥିଲେ ।

ଜନଜାତିଙ୍କ କଳା ବା ପ୍ରଥା ଓ ବିଶ୍ଵାସ ପ୍ରଣାଳୀ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ସହ ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଛି । ଆଦିବାସୀ ବିଶ୍ଵାସ ପ୍ରଣାଳୀ ସାଧାରଣତଃ ଭୂମି ଏବଂ ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ଏହା ସହ ଭୂମିରେ, ସେମାନେ ଦେବତ୍ଵର ଏକ ଉଚ୍ଚତର ଧାରଣାରେ ବ୍ରତୀ ହୋଇଥାନ୍ତି ।