Class 7

Go through 7th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer and Class 7 Social Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium ନୂତନ ଅଭ୍ୟୁଦୟ : ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 4 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଧୃତିକୁ ବିଚାର କରି, ତୁମ ଦଳ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କର । ଏକ ପ୍ରଜାମଙ୍ଗଳକାରୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସୁପାରିଶଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଜ ଦଳ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଏକ ପ୍ରଜାମଙ୍ଗଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସୁପାରିଶଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷରୂପେ ପ୍ରଣିଧାନଯୋଗ୍ୟ ।
(i) ଦେଶ – ବା ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା– କୌଟିଲ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟ ବା ତା’ର ରାଜଧାନୀର ମୁଖ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି । ଜଣେ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ । ରାଜ୍ୟ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଓ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ସଶକ୍ତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନର ଆବଶ୍ୟକତା ବି ରହିଛି ।

(ii) ସମ୍ବଳର ବିନିଯୋଗ– କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଭୂମିକୁ ଏକ ବୃହତ୍ ସମ୍ବଳଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଏହା କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଖଣି, ଜଙ୍ଗଲ, ସହ ହାତୀ ଭଳି ପଶୁଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହେବା ସହିତ ଗୋଚାରଣ ପାଇଁ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ଦରକାର ।

(iii) ଗମନାଗମନ ସୁବିଧା– କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ମତରେ ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ସ୍ଥଳପଥରେ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜଳପଥ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଦେବା ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ।

ସର୍ବୋପରି ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କୃଷି, ଖଣିଜଦ୍ରବ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଇତ୍ୟାଦି ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 2.
ପାଠ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ ସମାଜରେ ଶାସକମାନେ କିପରି ମନୋନୀତ ହେଉଥିଲେ ?
Answer:
ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ ସମାଜରେ ଏକ ଉନ୍ନତ ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ଶାସକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଦଳ କିମ୍ବା ଜନର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥିଲା । ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ଦଳର ବିଜ୍ଞ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାସକଙ୍କୁ ମନୋନୀତ କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚିତ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ପରିଷଦର ଶାସକଙ୍କୁ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରୀତାକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲା । ପ୍ରାଗ୍ ବୈଦିକ ସମାଜରେ କିଛି ମହାଜନପଦର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ରାଜା ପୂର୍ବ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ରାଜଗାଦିରେ ବସୁଥିଲେ । ସେ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି, ଜଣେ ରାଜା ପରିଷଦର ବିନା ପରାମର୍ଶରେ କୌଣସି ଆଇନକୁ ଜୋର ଜବରଦସ୍ତ ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରୁନଥିଲେ । ସୁତରାଂ ଜନ କିମ୍ବା ମହାଜନପଦରେ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା ।

Question 3.
ମନେକର ତୁମେ ଜଣେ ଐତିହାସିକ, ମହାଜନପଦମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ (ପ୍ରନ୍‌ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ) ବ୍ୟବହାର କରିବ ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ତୁମକୁ ଇତିହାସ ବୁଝିବାରେ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
ମୁଁ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ହୋଇଥିଲେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ତତ୍‌କାଳୀନ, ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥନୀତିକ, ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜନୀତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେ ସମୟରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଜନପଦ ଏବଂ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଜାଣିବାପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(i) ପୁରାତନ ବସ୍ତୁ- ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୁରାତନ ବସ୍ତୁ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା, ସରଞ୍ଜାମ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ଏବଂ କାରିଗରୀ କୌଶଳ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶେଷ ବିବରଣୀ ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ପୁରାତନ ଖନନ ସ୍ଥଳ– ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଥ‌ିବା ପୁରାତନ ଖନନ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକରୁ ସହରାଞ୍ଚଳର ଯୋଜନା, କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସାମାଜିକ ବିଭିନ୍ନତା ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଶିଳାଲେଖ– ରାଜା ମହାରାଜାଙ୍କ ଖୋଦିତ ଶିଳାଲେଖକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସେମାନଙ୍କ ଶାସନ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ– ମୁଁ ସର୍ବଶେଷରେ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନରୁ ତଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନେକ କଥା ଜାଣିଥା’ନ୍ତି । ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଧର୍ମପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ବୈଦିକ ସାହିତ୍ୟ, କାବ୍ୟ, ପୁରାଣ, ମହାକାବ୍ୟ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଲୋକକଥା, ଲୋକ ସାହିତ୍ୟ ଗଳ୍ପ, ନାଟକ ଇତ୍ୟାଦିର ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହିଭଳି ଜଣେ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରାଚନୀ ଭାରତ ଇତିହାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଲୌହଧାତୁ କିପରି ସହର ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ତୁମ ପାଠ୍ୟ ବିଷୟରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରରୁ ଲେଖ ।
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଲୌହଧାତୁ ସହର ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସରଞ୍ଜାମ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଏବଂ ପଥର ଅପେକ୍ଷା ଏହା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ।

ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରଞ୍ଜାମ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଥିଲା । କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୌହ ନିର୍ମିତ ସରଞ୍ଜାମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଜମି ହଳ କରିବାଠୁ ଫସଲ ଅମଳ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲା । ଏହାଦ୍ଵାରା କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ।

ସେହିପରି ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ଖଡ଼ଗ, ଢାଲ, ବର୍ଚ୍ଛା, ଇତ୍ୟାଦି ସଶକ୍ତ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଣ ଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଏବଂ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଅପେକ୍ଷା ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ଯକ ଶକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା । ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ସହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲେ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୬୭) :

Question 1.
ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ବିଲୟ ପରେ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଗର ସଭ୍ୟତାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । କାଳକ୍ରମେ ଏହା ସମଗ୍ର ମହାଦେଶରେ ବିସ୍ତାରଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହାହିଁ ଥିଲା ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ ।

Question 2.
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଜନପଦ ଓ ମହାଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା କାହିଁକି ?
Answer:
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଷୋଡ଼ଶ ଜନପଦ ଓ ମହାଜନପଦ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବାର ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି । ଏହି ଜନପଦ ଏବଂ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଜଣେଜଣେ ଶାସକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଥିଲା । ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ମଗଧ, ବତ୍ସ, କୋଶଳ, ଅବନ୍ତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅବସ୍ଥା ଉନ୍ନତ ଥିଲା ।

Question 3.
ସେମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପତ୍ର ବା ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ ଜଣେ ଶାସକ ବା ରାଜାଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ଗୋଷ୍ଠୀର ବିଜ୍ଞଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମକ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥିଲା । ରାଜା ବା ଶାସକ ଏହି ଦୁଇ ସଭାର ସହାୟତାରେ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ । ଫଳରେ ଶାସକ ବା ରାଜା ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରୀ ହୋଇପାରୁ ନଥିଲେ । ଅପାରଗ ଶାସକଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାର କ୍ଷମତା ସଭା ଓ ସମିତିର ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜ ପଦ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ହେଲା ଓ ରାଜା ଅଧ‌ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଏହି ଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଗଧ, କୋଶଳ, ବତ୍ସ ଓ ଅବନ୍ତୀ । ପ୍ରଦତ୍ତ ମାନଚିତ୍ର ଦେଖୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ?
Answer:

ମହାଜନପଦ	ରାଜଧାନୀ	ବର୍ତ୍ତମାନ ନାମ
ମଗଧ	ରାଜଗୃହ	ପାଟନା, ବିହାର
କୋଶଳ	ଶ୍ରାବସ୍ତୀ	ଅଯୋଧ୍ୟା, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
ବତ୍ସ	କୌଶାମ୍ବୀ	କୌଶାଢୀ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
ଅବନ୍ତୀ	ଉଜ୍ଜୟିନୀ	ଉଜ୍ଜୟିନୀ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ

Question 2.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତୋଟିକୁ ଆଜିର ଭାରତୀୟ ସହର ସହିତ ଯୋଡ଼ି ପାରିବ ? ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଏହା କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ନେଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 3.
ଠିକ୍ ( ✓) କିମ୍ବା (✗) ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସ୍ତମ୍ଭ ପୂରଣ କର, ଯାହାକି ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ।

Answer:

	ପ୍ରଥମ ସହରୀକରଣ	ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ	✗	✓
ମଠ | ବିହାର	✗	✓
ସାହିତ୍ୟ	✓	✓
ବ୍ୟବସାୟ	✓	✓
ଯୁଦ୍ଧକଳା	✓	✓
ତମ୍ବା | ବ୍ରୋଞ୍ଜ	✓	✓
ଲୌହ	✗	✓

 

Question 4.
ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ କାହିଁକି ? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତା କର ।
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବୃତ୍ତିଗତ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ । ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଅନୁଯାୟୀ ବୃତ୍ତି ଚୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ଉକ୍ତ ବୃତ୍ତିକୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପରେ ପରବର୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଆମ ଦେଶ ଭାରତବର୍ଷରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବୃତ୍ତିକୁ ନେଇ କାଳକ୍ରମେ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଜାତି ପ୍ରଥାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ସାଞ୍ଚ୍ ସ୍ତପର କ ଚିତ୍ରର ଏକ କମାର ଶାଳ/ ଧାତୁ କର୍ମଶାଳାର ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରମିକ, କାଠ ଓ ପାଣି ନେଇ ନିଆଁ ଜାଳି ଲୁହାକୁ ପିଟିବାର ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଥିବା କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ସହରଗୁଡ଼ିକର ଛାପାଯୁକ୍ତ ମୁଦ୍ରା

ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଜ ନିଜର ବୃତ୍ତିକୁ କୌଳିକ ବୃତ୍ତି ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ବୃତ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହ ମାନବ ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

Question 5.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜରେ କେଉଁ କେଉଁ ବୃତ୍ତିଧାରୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ, ତା’ର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରୁ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜର ଦକ୍ଷତାନୁସାରେ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହର ପନ୍ଥା ହୋଇ ରହିଥିଲା । ଯଦିଓ ଜାତିଭିଭିକ ସମାଜ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, କିନ୍ତୁ ତା’ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ କୃଷି କରିବା, ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା, ମାଟିପାତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିବା, ପଥର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଶିକାର କରିବା, ଫଳମୂଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ମେଣ୍ଢା ପାଳନ କରିବା, ଲୌହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ମାଛ ଧରିବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଜାତିପ୍ରଥାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ଧର୍ମୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେଶ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବେପାର ବାଣିଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ତିନିଜାତିଙ୍କର ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହେଲେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର

Question 1.
ସମାଜରେ ଅନେକ ରୂପରେ ଅସମାନତା ରହିପାରେ । ତୁମେ କେବେ କୌଣସି ଘଟଣା ଦେଖୁଛ କି ଯାହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି ହୋଇଥବ ? ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ସମାଜରେ ସମାନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ? ଯଦି ହଁ ତେବେ କାହିଁକି ? ସମାଜରୁ ଅସମାନତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଛ କି ?
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
‘ଭାରତର ନଗର ସଭ୍ୟତା’ ହିସାବରେ କାହାକୁ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା

Question 2.
ମହାଜନପଦର ଅର୍ଥନୈତିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ କ’ଣ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଉର୍ବର ମୃତ୍ତିକା

Question 3.
ଜନ ଅର୍ଥ ଲୋକମାନେ ଓ ପଦ ଅର୍ଥ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ପାଦରଖ୍ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜନପଦ

Question 4.
ଷୋଡଶ ମହାଜନପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ?
Answer:
ମଗଧ, କୋଶଳ, ବତ୍ସ ଓ ଅବନ୍ତୀ

Question 5.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ପରିଷଦର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ସଭା ଓ ସମିତି

Question 6.
ଲୁହାକୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧାତୁ ଭାବରେ କେବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ

Question 7.
ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଧାତୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ରୂପା

Question 8.
ବେଦରେ କେଉଁ ଚାରିଗୋଟି ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ?
Answer:
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର

Question 9.
ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ କେବେ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ ?
Answer:
ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ

Question 10.
ଦକ୍ଷିଣା ପଥର କୋଶମ୍ବୀ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜ ସନ୍ନିକଟ

Question 11.
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ର ପ୍ରଥମ ଖନନ କେବେ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୪୮ ମସିହା

Question 12.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ତିନିଗୋଟି ରାଜବଂଶର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଚେର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ

Question 13.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନଶାଳୀ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଥୁଲା ?
Answer:
ସେଠିକାର ଖଣିମାନଙ୍କରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ପ୍ରସ୍ତର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ

Question 14.
ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ଯ ଭାରତରେ କେବେ ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ

Question 15.
‘ସଭା’ରେ କେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ

Question 16.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର କେତେଗୋଟି ମହାଜନପଦ ସର୍ବପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା ?
Answer:
ଷୋହଳଟି

Question 17.
ତାମିଲନାଡୁର ଏରୋଡ଼ା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଶାମୁକା ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳିଥିଲା ?
Answer:
କୋଡୁମାନଲ

Question 18.
ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ କ’ଣ ଗଠନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କେବେ ଯୋଗାଯୋଗର ରାସ୍ତା ଖୋଲା ଯାଇଥିଲା ?
(କ) ଖ୍ରୀ.ପୂ.ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ
(ଖ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ
(ଗ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩ୟ
(ଘ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪ର୍ଥ
Answer:
(କ) ଖ୍ରୀ.ପୂ.ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ

Question 2.
ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ସଭ୍ୟତାରେ ନଗର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ?
(କ) ଲୌହ ସଭ୍ୟତା
(ଖ) ତାମ୍ର ଯୁଗ
(ଗ) ଗଙ୍ଗାନଦୀ ସଭ୍ୟତା
(ଘ)ଽ ହରପ୍‌ପା ସଭ୍ୟତା
Answer:
(ଘ)ଽ ହରପ୍‌ପା ସଭ୍ୟତା

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ନଗରଗୁଡ଼ିକର ପରିଚୟ କାହାଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା ?
(କ) ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ
(ଖ) ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ପାଇଁ
(ଗ) ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ
(ଘ) ଭୌଗୋଳିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ
Answer:
(ଖ) ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ପାଇଁ

Question 4.
ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁର୍ନଗଠନ ଆରମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ପୂର୍ବ ଭାରତ
(ଖ) ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ
(ଗ) ଉତ୍ତର ଭାରତ
(ଘ) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ
Answer:
(ଗ) ଉତ୍ତର ଭାରତ

Question 5.
ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ହିସାବରେ କାହାକୁ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବେଦ
(ଖ) ଉପନିଷଦ
(ଗ) ଆରଣ୍ୟକ
(ଘ) ସଂହିତା
Answer:
(କ) ବେଦ

Question 6.
ଉନ୍ନତ ସହରୀକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ?
(କ) ଅର୍ଥନୀତି
(ଖ) ରାଜନୀତି
(ଗ) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା
(ଘ) ପୁରାତନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ
Answer:
(ଗ) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା

Question 7.
ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରେ ମହାଜନପଦ ମାନଙ୍କରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ପାଇଁ କେଉଁ ଧାତୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ଲୁହା
(ଖ) ତମ୍ବା
(ଗ) ଦସ୍ତା
(ଘ) ରୂପା
Answer:
(ଘ) ରୂପା

Question 8.
କେଉଁମାନେ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗର ସେବାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରୁଥିଲେ ?
(କ) ବ୍ରାହ୍ମଣ
(ଖ) କ୍ଷତ୍ରୀୟ
(ଗ) ବୈଶ୍ୟ
(ଘ) ଶୂଦ୍ର
Answer:
(ଘ) ଶୂଦ୍ର

Question 9.
ଲୋକମାନେ କେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ?
(କ) ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ କ୍ଷତି ହେଲେ
(ଖ) ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲେ
(ଗ) ଆର୍ଥିକ ଅନାଟନ ସମୟରେ
(ଘ) ପାରିବାରିକ କଳହ ସମୟରେ
Answer:
(ଖ) ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲେ

Question 10.
ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେଉଁମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଅଧ‌ିକ କଠୋର ହୋଇପାରିଥିଲା ?
(କ) ମୋଗଲ ଶାସନ କାଳରେ
(ଖ) ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ
(ଗ) ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଶାସନ କାଳରେ
(ଘ) ଡଚ୍ ଶାସନ କାଳରେ
Answer:
(ଖ) ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ

Question 11.
ବତ୍ସ ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନଟି ବେଶ୍ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା ?
(କ) କୌଶମ୍ବୀ
(ଖ) ନଲାର ଗଡ଼
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼
(ଘ) ଭାରି କଚ୍ଛ
Answer:
(କ) କୌଶମ୍ବୀ

Question 12.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ରାଜବଂଶ ନଥିଲା ?
(କ) ଚେର
(ଖ) ଚୋଳ
(ଗ) ଗଜପତି
(ଘ) ପାଣ୍ଡ୍
Answer:
(ଗ) ଗଜପତି

Question 13.
ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ଵପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ପ୍ରତାପଗଡ଼
(ଖ) ଆଠଗଡ଼
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼
(ଘ) ପିଥୁରାଗଡ଼
Answer:
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼

Question 14.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ସହ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ କରି ଲାଭବାନ ହେଉଥ୍ଲେ ?
(କ) ନଡ଼ିଆ
(ଖ) ଗୁଆ
(ଗ) ପାନ
(ଘ) ମସଲା
Answer:
(ଘ) ମସଲା

Question 15.
ଭାରତର କେଉଁ ସ୍ଥାନର ଲୋକମାନେ ଶାମୁକାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରୁଥିଲେ ?
(କ) କେରଳ
(ଖ) ତାମିଲନାଡୁ
(ଗ) ଆନ୍ଧ୍ର
(ଘ) ଓଡ଼ିଶା
Answer:
(ଖ) ତାମିଲନାଡୁ

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ତତ୍କାଳୀନ ମଗଧ ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ________ ଥିଲା ।
(ରାଜଗିରି, ରନ୍‌ଗିରି, ଲଳିତଗିରି, ଉଦୟଗିରି)
Answer:
ରାଜଗିରି

Question 2.
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ନଗର ସଭ୍ୟତା ଭାବେ ____________ ସଭ୍ୟତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।
(ମହେଞ୍ଜୋଦାର, ହରପ୍ପା, ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା, ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା)
Answer:
ସିନ୍ଧୁସଭ୍ୟତା

Question 3.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉର୍ବର ମୃତ୍ତିକା ___________ ଅର୍ଥନୈତିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ଥିଲା ।
(ସଭା, ସମିତି, ପରିଷଦ, ମହାଜନପଦ)
Answer:
ମହାଜନପଦ

Question 4.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସଭ୍ୟତା ____________ ନଦୀ ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
(ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ, କାବେରୀ ଓ ଗୋଦାବରୀ, ମହାନଦୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ନର୍ମଦା ଓ ତାପ୍ତି)
Answer:
ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ

Question 5.
ଗାନ୍ଧାର ଭାରତରେ ____________ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
(ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ)
Answer:
ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ

Question 6.
ରାଜାମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ _____________ ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ।
(ବିଶାଳ ତୋରଣ, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵାର, ଗଡ଼ଖାଇ, ମାଟିତଳ ରାସ୍ତା)
Answer:
ଗଡ଼ଖାଇ

Question 7.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦର ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି _____________ ଥିଲା ।
(ପରିଷଦ, ପାରିଷଦ, ପାରିତୋଷିକ, ପରାମର୍ଶଦାତା)
Answer:
ପରିଷଦ

Question 8.
ଜଣେ ଅପାରଗ ଶାସକକୁ ବହିଷ୍କାର କ୍ଷମତା __________ ଥିଲା ।
(ମହାରାଜା, ଜନସାଧାରଣ, ସଭା ଓ ସମିତି, ମହାମନ୍ତ୍ରୀ)
Answer:
ସଭା ଓ ସମିତି

Question 9.
ପୂର୍ବରୁ ମଗଧ ବର୍ତ୍ତମାନ _____________ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।
(ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ)
Answer:
ବିହାର

Question 10.
ସଭା ଓ ସମିତିର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଐତିହାସିକମାନେ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ____________ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରିଛନ୍ତି । (ଲୋକତନ୍ତ୍ର, ଲୋକପାଳ, ଲୋକସେବା, ରାଜ୍ୟସଭା )
Answer:
ଲୋକତନ୍ତ୍ର

Question 11.
ବତ୍ସ ଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ________________ ଥିଲା ।
(ଭ୍ରାକି, ମଲ୍ଲ, ମଗଧ, କୋଶାସ୍ତ୍ରୀ)
Answer:
କୋଶାସ୍ତ୍ରୀ

Question 12.
ଜୈନଧର୍ମ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ _____________ ଯୁଗରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
(ବୈଦିଗ୍ ଯୁଗ, ଆଧୁନିକ ଯୁଗ, ପୁରାତନ ଯୁଗ, ତାମ୍ର ଯୁଗ)
Answer:
ବୈଦିଗ୍ ଯୁଗ

Question 13.
ଲୁହାର ଆବିଷ୍କାର ____________ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଉନ୍ନତି ଆଣିଥିଲା ।
(ଶିଳ୍ପ, ଖଣି, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ)
Answer:
କୃଷି

Question 14.
ବୈଶ୍ୟମାନେ ____________ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ ।
(କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, ଦାନଧର୍ମ, ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ)
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ

Question 15.
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ତତ୍କାଳୀନ ____________ ର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
(କଳିଙ୍ଗ, କୋଶାମ୍ବି, ବସ୍ତ୍ର, ପାଣ୍ଡ୍ଯ)
Answer:
କଳିଙ୍ଗ

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଭକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କୌଟିଲ୍ୟ ନାମରେ ଜଣେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 2.
ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଜନପଦ ମଗଧର ରାଜଧାନୀ ରାଜଗିର୍ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 3.
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ପଟୁମାଟିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ହୋଇପାରିଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 4.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଓ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜନପଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ମହାଜନପଦ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 5.
ସଭା ଓ ସମିତି ମାନଙ୍କରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 6.
କୋଶାୟୀ ବତ୍ସ ଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 7.
ଭାରତ ଇତିହାସରେ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 8.
ରୂପା ଏକ କଠିନ ଧାତୁ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 9.
ସମାନତା ଏକ ଆଦର୍ଶ ଯାହା ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଦୌ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିନଥାଏ ।
Answer:

Question 10.
ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର କୁହାଯାଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 11.
ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ଵ ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ।
Answer:
✓

Question 12.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାସ୍ତାମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 13.
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ଭାରତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
✗

Question 14.
ଆମର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 15.
ଉତ୍ତର ଭାରତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଧନଶାଳୀ ଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 16.
ବୟସ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ‘ସଭା’ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 17.
ପ୍ରାୟତଃ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ‘ବେଳକୁ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ପତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରିବା
କ୍ଷତ୍ରୀୟ	ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ
ବୈଶ୍ଯ	ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ
ଶୂଦ୍ର	ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା
ଚଣ୍ଡାଳ	ସମାଜର ସେବା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ
କ୍ଷତ୍ରୀୟ	ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା
ବୈଶ୍ଯ	ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରିବା
ଶୂଦ୍ର	ସମାଜର ସେବା
ଚଣ୍ଡାଳ	ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମଗଧ	ଓଡ଼ିଶା
କୋଶଳ	ବିହାରର କିଛି ଅଂଶ
ଅବନ୍ତୀ	ପ୍ରୟାଗରାଜ
କୋଶାମ୍ବୀ	ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମଗଧ	ବିହାରର କିଛି ଅଂଶ
କୋଶଳ	ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
ଅବନ୍ତୀ	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
କୋଶାମ୍ବୀ	ପ୍ରୟାଗରାଜ
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼	ଓଡ଼ିଶା

 

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଭାରତରେ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ	ସଂଘ ଗଠନ
ଜନ	ଦୁର୍ଗ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ଲୋକମାନେ
ମହାଜନପଦ	ପୂଜାପାଠ
ଗଡ଼ଖାଇ	ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଭାରତରେ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ	ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର
ଜନ	ଲୋକମାନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ପୂଜାପାଠ
ମହାଜନପଦ	ସଂଘ ଗଠନ
ଗଡ଼ଖାଇ	ଦୁର୍ଗ

 

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦	ଉପମହାଦେଶରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଉନ୍ନତି
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦	ମହାଜନପଦର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦	ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ସହର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ	ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦	ମହାଜନପଦର ପତନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦	ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ସହର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦	ମହାଜନପଦର ପତନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦	ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ	ମହାଜନପଦର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦	ଉପମହାଦେଶରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଉନ୍ନତି

 

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ କେବେ ଓ କେଉଁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?)
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦ ଶେଷ ବେଳକୁ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏଠାରେ ଜନସାଧାରଣ କୁଳ, ଗୋତ୍ର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାରାଣ ଭାଷା ସହିତ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 2.
ମହାଜନପଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ଏହାର ବିସ୍ତୃତି କିପରି ଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଓ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜନପଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ବୃହତ ଅଞ୍ଚଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ‘ମହାଜନପଦ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
2. ଏହା ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଗାନ୍ଧାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ‘ଅସ୍ମକ’ ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ‘ଗୋଦାବରୀ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।

Question 3.
‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ କ’ଣ ? ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କେଉଁଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ?
Answer:

1. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦର ‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥୁଲା, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ଦଳର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା ।
2. ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ବେଦରେ ‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

Question 4.
ଲୁହାର ବ୍ୟବହାର କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଲୁହା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧାତୁ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ।
2. ଲୁହାର ଆବିଷ୍କାର ହେବା ଫଳରେ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିଥିଲା । ଲୁହାଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ଓ ହାଲୁକା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯଥା- ଖଣ୍ଡା, ବର୍ଚ୍ଛା, ଶର, ଢାଲ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

Question 5.
‘ପଞ୍ଚମାର୍କ’ ମୁଦ୍ରା କାହାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ଏହା କେଉଁଥରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା ?
Answer:

1. ରୂପା ଏକ ନରମ ଧାତୁ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।
2. ଏହାର ନରମ ସ୍ଵଭାବ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଦେହରେ ପଞ୍ଚ ବା ଆହତଦ୍ଵାରା ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ଛପା ଯାଇପାରୁଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ମୁଦ୍ରାକୁ ‘ପଞ୍ଚମାର୍କ’ ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଉଥିଲା ।

Question 6.
ପ୍ରଥମେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ କେତେ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Answer:

1. ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ଜାତି, ଯାହା ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ସମୁଦାୟକୁ ବୁଝାଉଥିଲା ।
2. ସେମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବିକା ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳୀ ଥିଲେ ।

Question 7.
ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ସାମରିକ ଅଭିଯାନରେ ଦୁଇମାର୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଯଥା- ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥ ।
2. ଉତ୍ତରାପଥ ସାଧାରଣତଃ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ପୂର୍ବ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣାପଥ– ଯାହା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜ ସନ୍ନିକଟ ଏବଂ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବସ୍ତ୍ର ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଥିଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ନୂତନ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ନଗର ସଭ୍ୟତା କେବେ ଓ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ? ଏହାର କେତେଗୋଟି ଉତ୍ସ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ଏକ ନୂତନ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ନଗର ସଭ୍ୟତାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏହି ନଗର ସଭ୍ୟତା ବିଶେଷକରି ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଓ ଏହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରେ ଧୂରେଧ୍ୟରେ ଉପମହାଦେଶରେ ବିସ୍ତାରଲାଭ କରିଥିଲା ।
3. ଏହାର ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଉତ୍ସ ଥିଲା । ପ୍ରଥମଟି ହେଲା- ପ୍ରସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟଟି ଥୁଲା ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ।

Question 2.
ମହାଜନପଦର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଥୁଲା ?
Answer:

1. ମହାଜନପଦର ଅଧିକାଂଶ ସହର ଆକାରରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଗ ବା ଗଡ଼ଖାଇଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ।
2. ଦୁର୍ଗର ଦ୍ଵାର ପ୍ରାୟତଃ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଥ‌ିବାରୁ ପ୍ରବେଶ ପଥଦେଇ ଯିବା ଆସିବା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହୁଥିଲା ।
3. ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ‘ଦୁର୍ଗ’ ବା ‘ଗଡ଼ଖାଇ’ଗୁଡ଼ିକ ୫୦୦ ବର୍ଷର ପ୍ରାଚୀନ ହୋଇଥିଲେ ବି ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଥୁଲା ?
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ବା ଶାସକମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଥିଲେ । ଯାହାର ଅର୍ଥ ଜଣେ ରାଜା ବା ଶାସକ, ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ବା ଶାସକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ।
2. ରାଜା ଖଜଣା ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
3. ରାଜଧାନୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କିମ୍ବା ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ରାଜା ଏକ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

Question 4.
ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ କେଉଁସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ଜନପଦ କିମ୍ବା ମହାଜନପଦ ଯୁଗ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା, ଯାହା ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଚାଲି ଆସୁଅଛି ।
2. ପରବର୍ତୀ ବୈଦିକ ଯୁଗ, ବିଶେଷ କରି ଜୈନ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସେମାନଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ କୃତି ହେଉଛି ଅନ୍ୟତମ ।
3. ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ବିଦ୍ଵାନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ସନ୍ୟାସିନୀ, ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁ ନିଜ ନିଜର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ବିଚାର ଓ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ । ଭାରତୀୟ କଳାର ନବୀକରଣ ହେବା ସହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଯୁଗରେ ଏହାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।

Question 5.
ପୂର୍ବେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ଯାହାକି ବର୍ତ୍ତମାନର ଭୁବନେଶ୍ଵର କଳିଙ୍ଗର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ?
Answer:

1. ଭାରତର ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ବା ଆଜିର ଭୁବନେଶ୍ଵର ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
2. ସେତେବେଳେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ଓ ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
3. ଏହା ଏକ ବର୍ଗାକାର ଭୂମି ଉପରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଦୁର୍ଗୀକରଣ ସହ ଏହାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଚେର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ ଭଳି ତିନୋଟି ରାଜବଂଶର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଜାତି ଓ ଉପଜାତିମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ ?
Answer:
(i) ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଦୁଇଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଗୋଟିଏ ଥୁଲା ଜାତି ଅନ୍ୟଟି ଥିଲା ଉପଜାତି ।

(ii) ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବିକା ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳୀ ଥିଲେ । କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ, ଧାତୁ କାରିଗର ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

(iii) ଜାତି ସହିତ ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଗର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ର ଧାରଣା ବେଦରୁ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା, ଯଥା- ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ।

(iv) ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୈଦିକ ଯୁଗଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜ୍ଞାନର ବିତରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, କ୍ଷତ୍ରୀୟମାନେ ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହୁଥିଲେ ।

(v) ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରୁଥିବାବେଳେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାରିଗରି ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୂଣ ହୋଇ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗର ସେବାରେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସେବା ଏକ ଉନ୍ନତ ସମାଜ ଗଠନରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

Question 2.
ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଜା ରାଜୁଡ଼ାମାନେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କିପରି ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମହାଜନପଦ ମାନଙ୍କରେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାବତ୍ସଳ ଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପରିଷଦ, ପ୍ରଶାସକଙ୍କ ଉପଦେଶ ସହ ନିଜର ଅନୁଭବକୁ ନେଇ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
3. ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ଜଣେ ଅପାରଗ ଶାସକଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାର କ୍ଷମତରେ ‘ସଭା ଓ ସମିତି’ କିମ୍ବା ପରିଷଦ ହାତରେ ଥିଲା ।
4. ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ କେତେକ ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା ।
5. କେହି କେହି ରାଜା ବା ଶାସକ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପରିଷଦର ସମର୍ଥନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ରାଜା ବା ଶାସକମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ରାଜାମାନେ ଖଜଣା ଆଦାୟ କରିବା ସହିତ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ରାଜଧାନୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗମାନ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ । ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ପାଖରେ ଏକ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

Question 3.
କୌଟିଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ନୂତନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଢଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଯାଇଛନ୍ତି ?
Answer:

1. କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କୌଣସି ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ତା’ର ରାଜଧାନୀ ଓ ମୁଖ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
2. ରାଜ୍ୟଭୂମି କେବଳ ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କୃଷିପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
3. ସେଠାରେ ଖଣି, ଜଙ୍ଗଲ ସହ ହାତୀ ଭଳି ପଶୁମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହେବା ସହିତ ଗୋଚର ପାଇଁ ଭୂମି ଅନୁକୂଳ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ଦରକାର ।
4. ଏହା ଜଳ ନିମିତ୍ତ କେବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଅନୁଚିତ । ଏଥରେ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ସ୍ଥଳପଥରେ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜଳପଥ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
5. ରାଜ୍ୟରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଯାହାକି ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହେବା ସହିତ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ କିସମର ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଦରକାର ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Extra Questions

Class 7 Science Chapter 4 Extra Questions on The World of Metals and Non-metals

The World of Metals and Non-metals Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
A non-sonorous material breaks into pieces when struck with a hammer. Can it be a metal? Give a reason for your answer.
Answer:
No. Metals are generally sonorous, malleable and therefore, do not break on hammering. The given material can be a non-metal like coal, sulphur, etc. or a material like glass.

Question 2.
Radhika’s mother uses an aluminium foil to pack her food for lunch. Which physical property of metals is utilised in making foils? Can her mother use sulphur or wooden sheets for wrapping food?
Answer:
Malleability is the property of metals that is utilised in making foils. This is the property of metals by virtue of which they can be beaten into thin sheets. No, sulphur or wooden sheets cannot be used for wrapping food. This is because they are nonmalleable and brittle. They cannot be converted into foils (thin sheets) on beating, as they will break into pieces.

Question 3.
Harish found a block in his garage. He wanted to figure out if it was made up of a metal. Suggest at least one physical test that he can perform to determine if the block is made up of metal. What can he conclude about the nature of the block based on this test?
Answer:
Harish can perform a hammering test on the block to assess its properties. If the block flattens or bends without breaking, it indicates malleability, a key characteristic of metals.
This test allows him to make informed conclusions: if the block demonstrates malleable behaviour, it is likely to be made of metal. On the other hand, if it breaks or cracks during the test, it suggests that it is probably a non-metal or some other material.

Question 4.
One day, while cooking, Priyanka’s mother accidentally hurt her hand by touching the handle of a hot pan. Between plastic and aluminium, what is the handle likely to be made of and why?
Answer:
The handle of the pan is likely to be made of aluminium as aluminium, being a metal, is a good conductor of heat. Whereas plastic is a poor conductor of heat.

Question 5.
Name any two metals that have wide usage in household electrical appliances. Also, explain the reason.
Answer:
Aluminium and copper are two metals that are widely used in household electrical appliances. This is because aluminium and copper are ductile and good conductors of electricity.

Question 6.
After heavy rains over a few days, Akhilesh saw the deposition of reddish-brown flakes on the iron gate in his house. He wanted to protect it from further damage. If you were Akhilesh’s friend, what methods would you suggest to him to prevent the gate from rusting?
Answer:
Rusting of iron can be prevented by painting, oiling, greasing, or applying a protective layer of zinc metal on the iron.

Question 7.
Why do statues made of copper turn green after many years? Name the process responsible for this change.
Answer:
Copper statues turn green due to the formation of a green layer when copper reacts slowly with air, moisture, and other substances present in the air. This process is called corrosion.

Question 8.
(i) Why is sodium stored in kerosene?
(ii) Name the non-metal that is commonly used as an antiseptic substance.
Answer:
(i) Sodium reacts vigorously with oxygen and water, generating a lot of heat. Therefore, it is stored in kerosene to prevent its exposure to moisture and air.
(ii) Iodine

Question 9.
X is a non-metal that is stored under water, while Y is a metal that gets rusted when exposed to air and water. Identify X and Y. Give reasons for these observations.
Answer:
X is phosphorus, and it is stored under water as it readily reacts with atmospheric air and catches fire. Y is iron, as it reacts with air and water and acquires a brown deposit called rust.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Complete the table by writing the materials in the column corresponding to the property they show.
Iron, silver, aluminium, wood, a piece of coal, a lump of sulphur, a glass, copper, gold, rubber

Answer:

Malleable	Brittle	Neither malleable nor brittle
Iron, silver, aluminium, copper, gold	A piece of coal, a lump of sulphur, a glass	Wood, rubber

Question 2.
A student is asked to identify an unknown solid substance using only physical properties. The substance is dull, non-sonorous and breaks on hammering.
(i) Is the substance more likely to be a metal or a non-metal?
(ii) Give two reasons to support your answer.
Answer:
(i) The substance is likely to be a non-metal.
(ii) Non-metals are generally dull in appearance and brittle; they break when hammered and do not produce a ringing sound (non-sonorous).

Question 3.
Consider the three materials, viz., copper, iodine and plastic.
(i) Which of the given materials can be used to make electrical wires and why?
(ii) Which of the given materials can be used for making the outer covering of the wire to provide safety, and why?
(iii)Which of the given materials is/are nonmetal(s)?
Answer:
(i) Copper can be used to make electrical wires as copper is a good conductor of electricity and is also ductile.
(ii) Plastic should be used for making the outer covering of the wire because it is a poor conductor of electricity.
iii) Among the given materials, only iodine is a non-metal.

Question 4.
A metal X, in the presence of air and water, undergoes corrosion and forms a brown flaky substance, Y. However, oil or paint can be applied on the surface of metal X to prevent corrosion.
(i) Identify metal X and substance Y.
(ii) Explain how oiling or painting the surface of metal X helps to prevent corrosion.
Answer:
(i) Metal X: Iron; Substance Y: Rust
(ii) Corrosion of iron (rusting) takes place in the presence of air and water to form rust (brown flaky substance). When oil or paint is applied to the surface of iron, it forms a protective layer that prevents air and water from coming into contact with the surface of iron. Hence, rusting is prevented.

Question 5.
An element P, on burning in air, produces a gas Q. When gas Q is dissolved in water, it forms sulphurous acid.
(i) Identify element P and gas Q.
(ii) Explain the nature of the oxide of element P.
Answer:
(i) Element P: Sulphur; Gas Q: Sulphur dioxide
(ii) The oxide of sulphur, i.e., sulphur dioxide, is acidic in nature. This can be confirmed via a litmus test. Sulphur dioxide gas, when dissolved in water, forms sulphurous acid that turns blue litmus red, confirming the acidic nature of sulphur dioxide.

Question 6.
Name any three non-metals with their uses in everyday life.
Answer:
Three non-metals with their uses in everyday life are as follows:

• Carbon: It is the building block of all life forms. It is a key component of proteins, fats, and carbohydrates, which are necessary for growth and energy.
• Nitrogen: It is used in the manufacturing of fertilisers and other chemicals. It is an essential nutrient for the growth of plants.
• Oxygen: It is essential for respiration in humans and animals.

Question 7.
(i) How are metal oxides different from non-metal oxides? How can you test the chemical nature of both these oxides?
(ii) Why does an iron nail placed inside a glass bottle filled with silica gel not acquire rust?
Answer:
(i) Metal oxides are basic in nature, while nonmetal oxides are acidic in nature. The chemical nature of these oxides can be tested with the help of a litmus test. Metallic oxides turn red litmus blue, while non-metallic oxides turn blue litmus red.

(ii) The presence of silica gel inside the glass bottle makes the air dry and therefore rusting cannot take place in the absence of water/moisture. The presence of both air and water is required for rusting.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Metals and non-metals show different physical and chemical properties.
(i) Differentiate between metals and non-metals on the basis of malleability, electrical conductivity and sonority.
(ii) State one difference between metals and nonmetals based on the nature of their oxides.
Answer:
(i)

Property	Metals	Non-metals
Malleability Electrical Conductivity Sonority	Malleable Good conductors Sonorous	Not malleable (Brittle) Poor conductors Non-sonorous

(ii) Metals form basic oxides, while non-metals form acidic oxides.

Question 2.
A student wants to classify substances as metals or non-metals based only on their physical properties.
(i) State any two physical tests that the student can perform.
(ii) What observations would indicate that a substance is a metal?
(iii) Why is it not advisable to depend on only one property for classification?
Answer:
(i) Hammering (malleability) test, electrical conductivity test, sonority test, heat conductivity test, etc.
(ii) If the substance is malleable, sonorous, conducts heat or electricity, it is likely to be a metal.
(ii) Some substances show exceptions; therefore, more than one property must be considered. For example, generally metals are solid at room temperature, but mercury is a metal that is liquid at room temperature.

Question 3.
In a science experiment, sulphur powder is burned in air to produce gas A. The gas produced is collected in a gas jar to which some water is added, and solution B is formed. The resulting solution $B$ is then tested using red and blue litmus papers, as shown in the given picture:

(i) Identify gas A and solution B.
(ii) Give the word equations for the reactions taking place.
(iii) Is gas A acidic or basic in nature? How can you tell this by using blue and red litmus papers?
Answer:
(i) Gas A is sulphur dioxide, and solution B is sulphurous acid.
(ii)

(iii) Gas A is acidic in nature. This can be confirmed by the following test:
When the aqueous solution of A, i.e., solution B is tested with blue litmus paper, it turns red. Whereas, when tested with red litmus paper, the colour of the litmus paper does not change.

Question 4.
Answer the following questions.
(i) Why is iron heated before being beaten with a hammer?
(ii) Which other metals can be beaten in the same way as iron? Define the property responsible for this phenomenon.
(iii) Does wood behave like iron when beaten with a hammer? Explain.
Answer:
(i) Iron is heated before being beaten with a hammer to reduce its hardness. This makes it easier to mould it into desired forms through hammering.
(ii) Metals such as gold, silver, copper, and aluminium can also be beaten in the same way as iron due to their high malleability. Malleability is defined as the property of metals by which they can be beaten into thin sheets without breaking.
(iii) No, wood does not behave like iron when beaten with a hammer because it is not malleable like metals. When wood is beaten, it breaks or cracks instead of getting flattened.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
While visiting a jewellery shop with her mother, Roshni admired the brilliant shine and intricate designs of gold and silver ornaments, along with the copper sculptures on display. She began to wonder why gold and silver are commonly used to make ornaments. She also recalled an interesting fact her teacher had shared in class – just one gram of gold can be drawn into a thin wire nearly 2 kilometres long.

(i) Which properties of metals are highlighted in the given passage?
Answer:
Lustre, malleability and ductility.

(ii) Which of the following statements is/are incorrect about gold and silver?
1. Gold and silver are the most malleable metals.
2. Silver foil is used for decorating some sweets.
3. Gold and silver are poor conductors of heat.
4. A piece of gold, when hammered, gets broken down into pieces, thus it is brittle in nature.
(a) Statement 3 only
(b) Statements 3 and 4
(c) Statements 1 and 2
(d) Statement 4 only
Answer:
Lustre, malleability and ductility.

(iii) Mention any two properties of gold and silver that make them suitable for making jewellery.
Answer:
Gold and silver are good conductors of heat. Gold is malleable, not brittle.

OR

(iii) Define corrosion. How does it affect an object made up of copper?
Answer:
Malleability

• Lustre
• Ductility
• Resistance to corrosion

Question 2.
In a scientific experiment performed to determine the nature of metallic and non-metallic oxides, Amit burned some substances to obtain their respective oxides and mixed the oxides with water to determine their nature using litmus papers. While doing the experiment, he observed that some substances were stored separately, immersed in different types of liquids. Such observations sparked curiosity in his mind.

(i) Give one example of a metal that is stored in kerosene and one example of a non-metal that is stored in water.
Answer:
Sodium is a highly reactive metal that is stored in kerosene oil because it reacts violently with air and water. Phosphorus (non-metal) is stored in water because it catches fire on exposure to air.

(ii) What happens when iron is kept exposed to moist air for a long period of time?
Answer:
Iron undergoes rusting when exposed to moist air for a long period of time. A layer of a brown, flaky substance gets formed on its surface, also known as rust.

(iii) What is the nature of the oxide formed when magnesium is burned in air? How will you confirm its nature?
Answer:
Magnesium burns in air to form magnesium oxide, which is basic in nature. This can be confirmed by testing the aqueous solution of the magnesium oxide (magnesium hydroxide) with red litmus paper. The red litmus paper turns blue, indicating the basic nature of the oxide.

OR

(iii) What happens when blue litmus paper is dipped in a solution of sulphur dioxide gas dissolved in water? Give a reason for your answer.
Answer:
When sulphur dioxide is dissolved in water, it forms sulphurous acid, which is acidic in nature. Therefore, blue litmus paper will turn red when dipped in this solution.

Question 3.
During the summer holidays, Charit went to Mumbai with his family. While riding in the car, they crossed a sea link suspension bridge. Charit was amazed by its massive structure. He asked his father about the science behind the bridge. Charit’s father explained the types of materials used in the formation of and their properties.

(i) The ropes used in suspension bridges are made up of steel wires. What other material(s) is/are mixed with iron to make steel wires? Also, explain the reason behind it.
Answer:
Steel is a mixture of metal (iron) and nonmetal (carbon). This is done to increase the strength of suspension bridges so that they can lift heavy objects.

(ii) If the bridge were made up of only iron, would it have acquired rust after some time?
Answer:
Yes, if the bridge were made up of only iron, it would have acquired rust after some time unless some preventive measures (like oiling, painting or galvanisation) are used.

(iii) State the conditions essential for rusting.
Answer:
The two essential conditions required for rusting are air and water.

OR

(iii) Can only a non-metal be used to make cables to support the heavy loads of a bridge? Give a reason for your answer.
Answer:
No, only a non-metal cannot be used to make cables to support heavy loads of a bridge because most non-metals are not strong and flexible enough to support heavy.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Activity Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

1. The following pictures show different properties of metals:

(i) Identify and define the properties shown in pictures A and D.
Answer:
The property of metals shown in picture A is malleability. The property of metals by which they can be beaten into thin sheets is known as malleability.
The property of metals shown in picture D is sonority. The property of metals by which they produce a ringing sound when struck against a hard surface is called sonority.

(ii) Which of the following statements is incorrect based on the above properties and uses of metals?
(a) Copper wires are used in electrical appliances due to the properties shown in pictures B and C.
(b) Picture D shows the sonorous nature of the metals.
(c) Picture A shows the properties of metals, due to which they can be used to make sheets and foils.
(d) Pictures A and B, respectively, show the ductility and malleability of metals.
Answer:
(d) Picture A shows malleability, while picture B shows ductility.

(iii) Can X be a lump of sulphur as shown in picture C? Explain your answer.
Answer:
No, X cannot be a lump of sulphur. This is because sulphur is a non-metal and a poor conductor of electricity.

OR

(iii) Gold and silver are used in making ornaments due to their highly lustrous appearance. Apart from this, which other two properties shown in the pictures make them suitable for making ornaments?
Answer:
Properties shown in pictures A and B i.e., malleability and ductility, respectively.

Question 2.
Consider the following objects/materials and complete the table given below:

Answer:

Object /Material	Metal/Non-metal/Other	Sonorous (Yes/No)	Malleable (Yes/No)	Ductile (Yes/No)
A. Silver coin B. Glass C. Rubber gloves D. Sulphur	Metal Other Other Non-metal	Yes No No No	Yes No No No	Yes No No No

The World of Metals and Non-metals Extra Questions for Practice

Question 1.
Why does a metal spoon produce a ringing sound when it falls on the floor, whereas a plastic spoon does not?
(a) A metal spoon is always larger in size than a plastic spoon.
(b) Metals are malleable, while plastics are not.
(c) Metals are sonorous, while plastics are not.
(d) Since the plastic spoon is not made up of metal, it is sonorous.
Answer:
(c) Metals are sonorous i.e., they produce a ringing sound when struck against a hard surface. Other materials like plastics are not sonorous, and hence, are unable to produce such ringing sound.

Question 2.
In a science experiment, two identical iron nails are taken and kept under different conditions for 10 days:
Nail A is kept in water with a layer of oil on the top. – Nail B is kept in dry air.
In which nail, A or B, does rusting occur?
(a) Nail A only
(b) Nail B only
(c) Both A and B
(d) Neither A nor B
Answer:
(d) The presence of both air and water is essential for rusting to occur on iron articles.

Question 3.
A student is given three substances – X, Y, and Z with the following properties:
X- Reacts vigorously with oxygen and water; thus, it is kept under kerosene.
Y- Malleable and used in making foils to wrap food items.
Z- Reacts with air to form a black coating on its surface.
Which of the following options correctly identifies X, Y, and Z?
(a) X – Sodium, Y – Silver, Z – Copper
(b) X – Silver, Y – Aluminium, Z – Iron
(c) X – Potassium, Y – Iron, Z – Gold
(d) X – Sodium, Y – Aluminium, Z – Silver
Answer:
(d) X – Sodium, Y – Aluminium, Z – Silver

Question 4.
Which of the following statements is incorrect?
(a) Sulphur is malleable and a good conductor of electricity.
(b) Most of the metal oxides are basic in nature.
(c) A metal spoon conducts heat, while a plastic spoon does not.
(d) Rusting of iron can be prevented by painting the iron surface.
Answer:
(a) Sulphur is a non-metal. It is neither malleable nor a good conductor of electricity.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): Copper and aluminium can be used to make cooking utensils.
Reason (R): Metals are generally good conductors of electricity.
Answer:
(b) Copper and aluminium can be used to make cooking utensils because metals are generally good conductors of heat.

Question 6.
Assertion (A): A piece of coal or a lump of sulphur is considered brittle in nature.
Reason (R): They break into pieces when hammered.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
During a lab experiment, Vamik observed that a silver spoon became hot quickly in hot water, but a wooden spoon remained cool. What is the possible reason for this Which one of these spoons will produce a ringing sound when struck against a hard surface?
Answer:
The silver spoon became hot quickly as silver is a good conductor of heat, while the wooden spoon did not, as wood is a poor conductor of heat. A silver spoon will produce a ringing sound when struck against a hard surface, as it is sonorous in nature.

Question 8.
(i) You are given a few objects – a piece of aluminium foil, an iron nail, a piece of coal, and a piece of dry wood. Which of these objects will cause the bulb of the tester circuit to glow when connected in the gap of the circuit? Give a reason for your answer.
Answer:
A piece of aluminium foil and an iron nail can make the bulb of the tester circuit glow, whereas a piece of coal, and a piece of dry wood cannot make the bulb of the tester glow in an electric circuit. This is because aluminium and iron are good conductors of electricity, while coal (carbon) and wood are poor conductors of electricity.

(ii) In the jewellery-making process, a goldsmith draws gold into thin wires for making a twisted design. Which physical property of metals is utilised in this case?
Answer:
Ductility.

Question 9.
(i) A teacher asked students to identify a material suitable for making electric wires. The material must: – conduct electricity well – be drawn into thin wires
Among rubber, copper and sulphur, which material best satisfies both of these conditions? Justify your choice.
Answer:
Among the given materials, copper best satisfies the given conditions. Copper is ductile (can be drawn into thin wires) and a very good conductor of electricity. Sulphur is not ductile and is a poor conductor of electricity. Similarly, rubber is neither ductile nor a good conductor of electricity.

(ii) Do the oxides of magnesium and sulphur have the same nature? Give a reason for your answer.
Answer:
No, the oxides of magneisum and sulphur do not have the same nature as the former is basic in nature, while the latter is acidic in nature.

Question 10.
(i) Anita wants to make a handle for a cooking vessel. She is given two materials, wood and iron. Which material should she use to make the handle, and why?
Answer:
Anita should use the wood to make the handle of the cooking vessel.
This is because wood is a poor conductor of heat and will not heat up while cooking in the vessel. This will prevent her hands from burning while holding the vessel. On the other hand, iron, being a metal, is a good conductor of heat. Hence, it will become very hot and will be unsase to touch while cooking.

(ii) Give examples of any two materials that are malleable as well as good conductors of heat
Answer:
Silver and aluminium.

Question 11.
A science teacher conducted a few experiments to explain the physical properties of metals and non-metals. To do so, she selected three materials: P, Q, and R. She then tested their physical properties, including conductivity, malleability, ductility, lustre, and sonority.
The following observations were made based on these experiments: – Material P was lustrous, highly ductile, malleable and did not corrode in moist air.

• Material Q was a good conductor of heat, hard, and could be easily corroded. It acquired a reddish-brown flaky layer on its surface on prolonged exposure to air and water.
• Material R was non-sonorous, dull in appearance, and a poor conductor of heat.

(i) Which of the given materials is most suitable for making ornaments, and why?
Answer:
Material P is most suitable for making ornaments as it is lustrous, malleable. ductile and does not corrode when exposed to moist air.

(ii) Among copper, rubber, aluminium and gold, which could be material R and why?
Answer:
Rubber is non-sonorous, dull in appearance, and a poor conductor of heat, as it is not a metal.

(iii) What could be material Q ? What are the different methods of preventing its corrosion? Explain any one method.
Answer:
Material Q could be iron. The corrosion of iron is known as rusting. It can be prevented by painting, greasing, galvanisation, etc.
In galvanisation, a thin layer of zinc is coated on iron to prevent its exposure to air and water.

OR

(iii) What type of oxide is formed when material Q is burned in the presence of oxygen? How can it be tested using litmus papers?
Answer:
Since material Q is a metal (iron), it forms a basic oxide when burned in the presence of air (oxygen). The aqueous solution of basic oxide turns red limus paper blue, and does not change the colour of a blue limus paper.

Question 12.
A student claims that a single physical property alone is enough to classify substances as metals or non-metals.
(i) Do you agree with this statement? Give a reason.
Answer:
No, a single physical property is not sufficient because some substances show exceptions. For example, a substance can be soft and/or liquid at room temperature, but it can still be a metal.

(ii) Mention one chemical property that helps distinguish metals from non-metals.
Answer:
The nature of oxides can be used as a basis for distinguishing metals from non-metals. Metals generally form basic oxides, while non-metals generally form acidic oxides.

(iii) Give two examples each of a metal and a non-metal with their uses.
Answer:
Examples of metals: Copper and aluminium
Uses:

• Copper is used to make electrical wires.
• Aluminium is used to make foil to wrap food items.

Examples of non-metals: Nitrogen and chlorine
Uses:

• Nitrogen is used in making fertilisers.
• Chlorime is used in water purification.

Go through 7th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer and Class 7 Social Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium ପାଣିପାଗକୁ ବୁଝିବା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 2 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ପାଣିପାଗ ଯନ୍ତ୍ର ସହ ଏହା ମାପୁଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର ।

ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର	ପାଗର ଉପାଦାନ
(୧) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର	(କ) ବର୍ଷଣ
(୨) ଆମିନୋମିଟର	(ଖ) ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ
(୩) ବାରୋମିଟର	(ଗ) ପବନର ଦିଗ ଓ ବେଗ
(୪) ଥର୍ମୋମିଟର	(ଘ) ଆର୍ଦ୍ରତା
(୫) ରେନ୍ ଗଜ୍	(ଙ) ତାପମାତ୍ରା

Answer:

ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର	ପାଗର ଉପାଦାନ
(୧) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର	(ଘ) ଆର୍ଦ୍ରତା
(୨) ଆମିନୋମିଟର	(ଗ) ପବନର ଦିଗ ଓ ବେଗ
(୩) ବାରୋମିଟର	(ଖ) ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ
(୪) ଥର୍ମୋମିଟର	(ଙ) ତାପମାତ୍ରା
(୫) ରେନ୍ ଗଜ୍	(କ) ବର୍ଷଣ

Question 2.
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଜୁନ ମାସରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ ମୁମ୍ବାଇ ପରିଭ୍ରମଣ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ପୋଷାକ ନେବ ଚିନ୍ତା କରୁଛି । ସେ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହେଲା, ଯେଉଁଥରେ ସେଠିକାର ତାପମାତ୍ରା ୨୯° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ୮୪° ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଲା । ତୁମେ ତାକୁ କି ପ୍ରକାର ପୋଷାକ ନେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବ ।
Answer:
ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ଜୁନ୍ ମାସର ପାଗ ହେଉଛି ଗରମ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଆର୍ଦ୍ର । ତେଣୁ ଏଥ‌ିପାଇଁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତ୍ସାକୁ ହାଲୁକା ଏବଂ ଢିଲା ପୋଷାକ ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ତନ୍ତୁରେ ତିଆରି ସେହି ପୋଷାକ ନେବାପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ।

Question 3.
କିଛି ପିଲା ମିଶି ଏକ ରେନ୍ଗଗଜ୍ (ବୃଷ୍ଟି ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର) ତିଆରି କରିଛ ବୋଲି ଭାବ । ରେନ୍ଗଗଜ୍‌ କେଉଁଠି ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ ଦଳଗତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କର ଓ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । (ନିମ୍ନ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ)
(୧) ବିଦ୍ୟାଳୟର ପରିବା ଉଦ୍ୟାନ
(୨) ବିଦ୍ୟାଳୟ କୋଠାର ପାହାବ
(୩) ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମି
(୪) ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରାଚୀର
(୫) ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରର ବାରଣ୍ଡା
ଦଳଗତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ତୁମେ ସ୍ଥାନଟି ବାଛିବାର କାରଣ ଲେଖ ।
Answer:
ବୃଷ୍ଟିମାପକ ଯନ୍ତ୍ରଟିକୁ ଖୋଲାପଡ଼ିଆ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ । କାରଣ ଏଠାରେ କେବଳ ବର୍ଷାପାଣି ସଂଗୃହୀତ ହେବ । ପ୍ରକୃତ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ଜଣାପଡ଼ିବ । ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ମଝିର ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଗଛର ପାଣି କିମ୍ବା ପାଣି ଛିଟିକା ସଂଗୃହୀତ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ କେବଳ ବର୍ଷାପାଣି ସଂଗୃହୀତ ହେବ ଏବଂ କେତେ ବର୍ଷା ହୋଇଛି ତାହା ସଠିକ୍ ଜଣାପଡ଼ିବ ।

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ତା ୦୧.୦୨.୨୦୨୪ରିଖ ପାଇଁ ପ୍ରଦତ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲେଖାଟିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । (ସୂଚନା : ତାପ ବ୍ୟବଧାନ, ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବର୍ଷଣ ଆଦି ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କର ।)

Answer:
ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ ଏବଂ ସମୂଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଶୀତଳ ଗରମ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ପାଣିପାଗ ବିଭାଗଦ୍ଵାରା ତା୦୧.୦୨.୨୦୨୪ରିଖ ସାରଣୀରୁ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେଠାକାର ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ଯେତିକି ରହିବା କଥା ତା’ଠାରୁ ସର୍ବଦା କମ୍ ରହିଅଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ସେଠାରେ ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ରହୁଅଛି । କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ୫.୩° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ କମ୍ ଏବଂ ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରାର ବ୍ୟବଧାନ ପହଲାଗ୍ରାମଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ୨.୦° ସେଲସିୟସ୍ ଥିବାବେଳେ ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ଆଦୌ ବ୍ୟବଧାନ ନାହିଁ । ସେହିଦିନ ମୁଜାଫରାବାଦ୍ୱାରେ ସର୍ବାଧିକ ତାପମାତ୍ରା ୮.୫°ସେ. ଥିବାବେଳେ ଗୁଲମାର୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନ ଅର୍ଥାତ୍ ସେଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ୨.୬°ସେ. ରହିଅଛି । ଏହିଦିନର ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଗୁଲମାର୍ଗରେ – ୭.୬°ସେ. ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିଥ‌ିବାବେଳେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ନିମ୍ନତମ ତାପମାତ୍ରା ୫.୬°ସେ. ମୁଜାଫରପୁରଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।

ଗୁଲମାର୍ଗ ସେହିଦିନ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ସବୁଠାରୁ ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ସେହିଦିନର ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧ‌ିକ ୯୭% କାଜିଗଣ୍ଡ ଓ କୁକେରନାଗଠାରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଛି । ଘ୧୭.୩୦ ସୁଦ୍ଧା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ୧୦୦% ଥିବାବେଳେ କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ସେହି ସମୟରେ ୯୦% ଥିଲା । ସେହିଦିନ ସର୍ବାଧ‌ିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ୩୬.୨ ମି.ମି. କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ବୃଷ୍ଟିପାତ ୧୩.୪.ମି.ମି. ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ଓ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତୁଷାରପାତ ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ୩୫.୦ ସେ.ମି. ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ୨.୪ ସେ.ମି. ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଛି । ଏଥୁରେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ସେହିଦିନର ପାଗ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଥିଲା ।

Question 5.
ନିମ୍ନରେ ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ତା ୦୧.୦୫.୨୦୨୫ରିଖ ପାଇଁ ପ୍ରଦତ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲେଖାଟିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । (ସୂଚନା : ତାପ ବ୍ୟବଧାନ, ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବର୍ଷଣ ଆଦି ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କର ।)

ଟିପ୍ପଣୀ : ACT ଅର୍ଥ ପ୍ରକୃତ, NOR ଅର୍ଥ ସ୍ଵାଭାବିକ, DEP ଅର୍ଥ ସ୍ଵାଭାବିକରୁ କମ୍ । ଅଧ୍ବକ, R/F ହେଉଛି ବର୍ଷା, TR ନଗଣ୍ୟ ପରିମାଣ, S/N ତୁଷାରପାତ ।
Answer:
ତା୦୧.୦୫.୨୦୨୫ରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାନ୍ତରେ ତାପମାତ୍ରା ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ କମ୍ ଥିଲା । ଉଭୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ଭୁବନେଶ୍ଵର, ବାଲେଶ୍ଵର, ଚାନ୍ଦବାଲି, ଗୋପାଳପୁର, ପୁରୀ, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, କେନ୍ଦୁଝର ଓ ହୀରାକୁଦଠାରେ ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ କମ୍ ଥିଲା । ପାରାଦ୍ଵୀପରେ ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ସର୍ବାଧ‌ିକ ୦.୭° ସେଲସିୟସ୍ ଥ‌ିବାବେଳେ କେନ୍ଦୁଝରର ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ସର୍ବନିମ୍ନ -୪.୪° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ଥିଲା । ଏହିଦିନ ସମ୍ବଲପୁରର ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବାଧୁକ ୩୮.୭° ସେଲସିୟସ୍ ଥିବାବେଳେ କେନ୍ଦୁଝରର ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବନିମ୍ନ ୨୦.୬° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ରେକର୍ଡ ହୋଇଥିଲା । ସେହିଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ପାଗ ଶୁଖୁଲା ଥିଲା ଏବଂ କେନ୍ଦୁଝରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସବୁ ସ୍ଥାନର ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଥିଲା । ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଶତକଡ଼ା ୭୬ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ସକାଳ ୮.୩୦ରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଘ୧୭.୩୦ ବେଳକୁ ଏହା ୭୦%କୁ ଖସି ଆସିଥିଲା । ସେଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥୁବା ସ୍ଥାନ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଯାହା ସକାଳ ୮.୩୦ରେ ୫୫% ଥିବାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ୧୭.୩୦ରେ ୩୫% ଥିଲା ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୭) :

Question 1.
ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ଆମେ କିପରି ମାପିବା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ?
Answer:
(i) ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏବଂ ନିଜର ଅନୁଭବଦ୍ଵାରା ମାପିପାରିବା ।

(ii) ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଆର୍ଦ୍ରତା ଜାଣିବାପାଇଁ ହାଇକ୍ରୋମିଟର, ପବନର ବେଗ ଜାରିବାପାଇଁ ଆମିନୋମିଟର, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ ଜାଣିବାପାଇଁ ବାରୋମିଟର, ତାପମାତ୍ରା ଜାଣିବାପାଇଁ ଥର୍ମୋମିଟର, ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ମାପିବା ପାଇଁ ରେନ୍ଗଗଜ୍ ଏବଂ ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାପାଇଁ ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ।

(iii) ବେଳେବେଳେ ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ଆକାଶରେ ଥିବା ବାଦଲକୁ ଦେଖୁ ପାଣିପାଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆମେ ସମ୍ୟକ୍ ଅନୁଭବ କରିପାରିଥାଉ ।

Question 2.
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ କିପରି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଝଡ଼ ତୋଫାନ, ମରୁଡ଼ି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଆଦି ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
(i) ପାଣିପାଗର ସଠିକ୍ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ ପାଇଁ ସତର୍କ କରିବା ସହିତ, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ସରକାରଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ତଥା ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ସାମନା କରିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖୁଥାଏ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆଗୁଆ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ଜରୁରୀ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗାଣ, ଭିଭିଭୂମି ମଜ୍‌ବୁତ୍ କରିବା ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ସତର୍କ କରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

(iii) ଆଗୁଆ ସୂଚନା ପାଇବାଦ୍ଵାରା ଲୋକମାନେ ନିଜର ଧନ, ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜପତ୍ରକୁ ନିରାପଦରେ ରଖୁବା ସହିତ ନିଜର ପିଇବା ପାଣି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖୁଥାନ୍ତି । ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ବହୁ ଧନଜୀବନକୁ ଆସନ୍ନ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଥାଏ ।

ଆସ ନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Question 1.
ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପାଣିପାଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ତୁମେ କି କି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କର ? ଓଡ଼ିଆରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ଉଷୁମ, ଶୀତୁଆ, ଖରା, ଆରାମଦାୟକ, ଗୁଳୁଗୁଳିଆ ଓ ମେଘୁଆ ଆଦି ଶବ୍ଦ ପାଗ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପାଣିପାଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆମେ ଗରମ, ଝାଞ୍ଜି, କୋହଲା, କୁହୁଡ଼ିଆ, ଶୀତୁଆ, ଖରାଟିଆ, ମେଘୁଆ, ଗୁଳୁଗୁଳିଆ ଓ ଆରାମଦାୟକ ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।

Question 2.
ପାଗକୁ ଅଧ୍ବକ ସଠିକ୍‌ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିବାର ଆଉ କେଉଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଥାଇପାରେ ? ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟପନ୍ଥା ବିଷୟରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଚିନ୍ତା କର ।
Answer:
ଉପଗ୍ରହ, ରାଡ଼ାର ଓ ପାଗ ବେଲୁନ୍ ସହାୟତାରେ ଆମେ ପାଗକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍‌ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିଥାଉ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ମଧ୍ୟ ପାଗକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇପାରେ । ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପାଇବାପରେ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜପତ୍ର, ଜିନିଷପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖୁବାପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ସହ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ନିକଟରେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଜିନିଷପତ୍ର ଯଥା ଔଷଧ, ମହମବତୀ, ପିଇବାପାଣି, ଶୁଖୁଲା ଖାଦ୍ୟ (ଛତୁଆ, ବିସ୍କୁଟ୍) ଆଦି ଯୋଗାଡ଼ କରି ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ତୁମ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥ‌ିବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅ । ସେମାନେ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି କରନ୍ତି ପଚାରି ବୁଝ । ପ୍ରକୃତିର କେଉଁ ସଙ୍କେତଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥା’ନ୍ତି ? ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି କରାଯାଏ ତାହା ନିଜ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର ।
Answer:
ଆମ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥିବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପାଗର ପୂର୍ବନୁମାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପଚାରିବା ପରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାଶରେ ବାଦଲର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବା, ବେଙ୍ଗର ରଡ଼ି, ପାଇନ୍ ଗଛର ଶଙ୍କାକୃତି ଫଳ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତାଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେବା ଏବଂ ଶୁଖୁଲା ପାଗରେ ଫଳ ଖୋଲିବା ଆଦି ବହୁ ସଙ୍କେତରୁ ପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ପାଗର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପିବାପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି । କେତେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିଛି ଘଣ୍ଟା, କିଛି ଦିନ, ବା କିଛି ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ବର୍ଷା କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ? ଏହାର କୌଣସି କାରଣ ଚିନ୍ତା କରିବ କି ?
Answer:
ଜଳଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମହାସାଗର, ସାଗର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଆଦିର ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତାପରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳୀୟବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବସ୍ତରରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ବାଦଲ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ବାଦଲ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥଣ୍ଡା ହେବାପରେ ଅଧିକ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳକଣାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀ ବକ୍ଷକୁ ବର୍ଷା ଆକାରରେ ଝରି ପଡ଼ିଥାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ ବର୍ଷା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ଏଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରର ବିଭିନ୍ନ ଦିନର ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ଦିଆଯାଇଛି । ଦର୍ଶାଇଥବା ସପ୍ତାହରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା କେତେ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି ? ସର୍ବନିମ୍ନ କେତେ ? ଏହାର ବ୍ୟବଧାନ ହିସାବ କର ।

Answer:
ଏହି ଚାର୍ଟରେ ସପ୍ତାହରେ ସର୍ବାଧ୍ଵକ ୩୮° ସେଲସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରା ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି । ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ୨୦° ସେଲସିୟସ୍ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି । ଏହାର ବ୍ୟବଧାନ ୧୮° ସେଲସିୟସ୍ ।

Question 6.
ଉପରୋକ୍ତ ତାଲିକାର ଅନୁସରଣରେ ତୁମେ ଏକ ସପ୍ତାହର ବିଭିନ୍ନ ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ତାଲିକା ତୁମ ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବେ ।

Question 7.
ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ବୃଷ୍ଟିମାପକ ଯନ୍ତ୍ରଭଳି ଆଉ ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କର । ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଟିକୁ କୌଣସି ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ନେଇ ରଖ । ବର୍ଷାକୁ ବାଧା ଦେଲାଭଳି କୌଣସି ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ବା ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକାଠାରୁ ଏହା ଦୂରରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଯନ୍ତ୍ରଟି ଏକ ସମତଳରେ ରହିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ଯେପରି ପବନରେ ଢଳି ନଯାଏ ବା ଗଡ଼ି ନ ପଡ଼େ ସେଥ‌ିପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବା । ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିମାପକ ଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ସଂଗୃହୀତ ବର୍ଷା ଜଳର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ତେବେ ମନେରଖ, ଏକ ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ମୁଖ୍ୟତଃ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ମାସ ଧରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚାରୁ ରୂପେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । (ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାରପାତ ହେଉଥବ ସେଠାରେ ବରଫ ତରଳିଲା ପରେ ହିଁ ମାପ ନିଆଯିବ ।) ତୁମ ପାଖରେ ଥ‌ିବା ବୃଷ୍ଟିପାତର ତଥ୍ୟରୁ ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସପ୍ତାହର ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଏବଂ ସପ୍ତାହରୁ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ୍ଟିପାତରେ ଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ନିଜର ମତାମତ ଦିଅ ।

Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରନ୍ତୁ ।

Question 8.
ଆର୍ଦ୍ରତା ପୁରୀ କିମ୍ବା ରାଉରକେଲା କେଉଁଠି ଅଧୁକ ଥବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ପୁରୀ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ଥ‌ିବାରୁ ଏଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ଏବଂ ରାଉରକେଲା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଥବ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣିପାରୁଥ‌ିବ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ କିପରି ? ପୁରୀ ଓ ରାଉରକେଲା ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ତରକୁ ଆମେ କିପରି ତୁଳନା କରିବା ? ଏ ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା ପୁରୀଠାରେ ଅଧୂକ ଥ‌ିବ । ସମୂଦ୍ର ହେଉଛି ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ଏକ ବିରାଟ ଉତ୍ସ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରଚୁର ଜଳକଣା ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ବାୟୁରେ ମିଶିଥାଏ । ପୁରୀ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ, ମାତ୍ର ରାଉରକେଲା ନିକଟରେ ସମୁଦ୍ର ନ ଥିବାରୁ ସେଠାକାର ବାୟୁରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣ କମ୍ ଥାଏ । ସୁତରାଂ ସେଠାରେ ପୁରୀଠାରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କମ୍ ରହିଥାଏ । ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଣିପାଗ ବିବରଣୀକୁ ଦେଖୁବା । ପୁରୀ ଓ ରାଉରକେଲାର ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ତରକୁ ତୁଳନା କରିପାରିବା । ପାଣିପାଗ ବିବରଣୀରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଶତକଡ଼ା କେତେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ରହିଛି ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ । ସେଥୁରୁ ଆମେ ଏହି ଦୁଇ ସ୍ଥାନରେ ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ତୁଳନା କରିପାରିବା ।

Question 9.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଦଳ ଗଠନ କର । ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମ ପାଇଁ କିପରି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଛି ଆଲୋଚନା କର । ତୁମେ ଆଲୋଚନା କରିଥିବା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ତୁମେ ଯେଉଁ ପାଣିପାଗର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ତର୍ଜମା କରିଛ, ତାହାକୁ ପାଖରେ ବସିଥିବା ଦଳ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର । ଅନାଲୋଚିତ ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ପଚାରି ବୁଝ । ପାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେତେ ପ୍ରକାରର ଅବସ୍ଥା ତୁମେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଲ ?
Answer:
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ କିପରି ସତର୍କ ରହବାକୁ ହେବ, ତାହାର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁସ୍ତରରେ ଯଥା- ସରକାରୀ, ବେସରକାରୀ, ସାମାଜିକ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ରହିଛି ।

(i) ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଏହା କୃଷକକୁ ବିହନ ବୁଣିବା | ଗଛ ଲଗାଇବା, ଜମିରେ ପାଣି ମଡ଼ାଇବା, ଫସଲ ଅମଳ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

(ii) ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ଟ୍ରେନ୍, ପାଣିଜାହାଜ ତଥା ଗାଡ଼ି ମୋଟର ଚଳାଇବା ତଥା ବାହାରକୁ ବୁଲିଯିବା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଘନ କୁହୁଡ଼ି, ବାତ୍ୟା, ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଆଦିରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ । ସୁତରାଂ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନଦ୍ଵାରା ଆମକୁ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ । ଅନେକ ଧନଜୀବନ ହାନିକୁ ରୋକାଯାଇଥାଏ ।

(iii) ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ସରକାର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଣିପାଗରେ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ (ବନ୍ୟା ଓ ବାତ୍ୟା ସମୟରେ) ଲୋକଙ୍କୁ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ, ଶୀତ ଲହରୀ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚରମ ପାଗ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୋଷାକ, ପାନୀୟ ତଥା ଘର ବାହାରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସତର୍କତାମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥାନ୍ତି ।

(v) ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସଞ୍ଚାଳନକାରୀ ସଂସ୍ଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥାନ୍ତି ।

(vi) ସର୍ବୋପରି ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ପାଣିପାଗର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଠିକ୍ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ, ଘରେ ବାହାରେ ସବୁଠି ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି ଆମ ଧନଜୀବନ ହାନି ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ତାହାର ଏକ ତାଲିକା କର ।

Question 10.
ସେହି ଦିନ କେଉଁ କେଉଁ ଘଟଣାବଳୀ ସଙ୍ଗଠିତ ହେଉଛି ? ଲୋକ ମାନେ କେଉଁ ସବୁ ପାଣି ପାଗ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ସତର୍କ ର ହି ବାକ୍ସ ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି ?
Answer:

ଉପରେ କ୍ତ ପାଣି ପାଗ ମାନଚିତ୍ରରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିହୁଏ କି ଯେ କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ର ବ ହ, ଗୁଳୁଗୁଳି, ବିଜୁଳି ଓ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ସହ ବର୍ଷା, ଅନ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବଳ ପବନ ବହିବା ସହ ବର୍ଷା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଉଷ୍ମ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ଯୋଗୁଁ ଭାରୀ ବର୍ଷା ହେବାର ସୂଚନ। ମିଳୁଛି । ଏସବୁ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି ।

Question 11.
କେଉଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଦକ୍ଷିକାଂଶ, ଗୁଜୁରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନର ପୂର୍ବଭାଗ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଆସାମ, ମେଘାଳୟ ଆଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 12.
ଭାରତର କେଉଁସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଗ ଖରାପ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ ?
Answer:
ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର, ସିକିମ୍, ନାଗାଲାଣ୍ଡ, ମିଲୋରାମ୍ ତ୍ରିପୁରା, ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣଂଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ପାଇଁ ପାଗ ଖରାପ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ ।

Question 13.
କେଉଁସବୁ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମପ୍ରବାହର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ?
Answer:
ଗୁଜୁରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନ, ପଞ୍ଜାବ, ହରିଆନା, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର ଆଦି ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ।

Question 14.
ତ୍ରିପୁରା ଓ ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପରେ କେଉଁସବୁ କାରଣପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
ତ୍ରିପୁରା ଓ ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପରେ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ଓ ବିଜୁଳି ସହ ବର୍ଷା ହେବାର ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ମାପିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ କାହିଁକି ? କେଉଁମାନେ ଏହି ଚାପ ମାପକୁ କାମରେ ଲଗାଇଥାନ୍ତି ବା ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ପାଣିପାଗର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ, ବିମାନ ଚଳାଚଳ, ନୌଚଳାଚଳ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ମାପିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କାରଣ ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ବା ହ୍ରାସ ମୂଖ୍ୟତଃ ଚାପରୁ ଜଣାଯାଇଥାଏ । ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ବିମାନ ଚଳାଚଳ, ନାବିକ, ପର୍ବତାରୋହୀ ଏବଂ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା (GPS) ବିକାଶ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚାପକୁ କାମରେ ଲଗାଇଥା’ନ୍ତି ବା ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।

Question 2.
ଶିମିଳି ତୁଳା ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡୁଥ‌ିବା ଦେଖୁଛ କି ? ଯଦି ପବନ ବହୁ ନଥା’ନ୍ତା ଏ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ?

Answer:
ହଁ, ଶି ମିଳି ତୁଳାଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ିଥାଏ । ଯଦି ପବନ ବହୁନଥା’ନ୍ତା ଏ ମଞ୍ଜି ଗୁଡ଼ିକ ଗଛତଳେ ଗଦା ହୋ ଇ ଏଣେତେଣେ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତା ।

Question 3.
କ’ଣ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବିକ୍ଷେପ ହୋଇଥା’ନ୍ତେ କି ?
Answer:
ନାଁ, ପବନ ବହୁ ନଥିଲେ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବିକ୍ଷେପ ହୋଇ ନଥା’ନ୍ତେ । ଫଳରେ ଶିମିଳି ଗଛର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରି ନଥା’ନ୍ତା ।

Question 4.
ଗୋପାଳପୁରର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ୮୪% ଓ ନୂଆପଡ଼ାର ଆର୍ଦ୍ରତା ୫୨% । ଉକ୍ତ ଦୁଇଗୋଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠାରେ ତୁମ ଓଦା ଲୁଗାଟି ଶୀଘ୍ର ଶୁଖୁବ ? ଯଦି ଉଭୟ ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ଥାଏ ତା’ହେଲେ କେଉଁଠି ଅଧ‌ିକ ଝାଳ ବୋହିବ ?
Answer:
ଗୋପାଳପୁର ଏବଂ ନୂଆପଡ଼ା ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ ଓଦା ଲୁଗାଟି ନୂଆପଡ଼ାରେ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖୁଯିବ ।
ଯଦି ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ଥାଏ ତା’ହେଲେ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ଅଧିକ ଝାଳ ବୋହିବ ।

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ପାଗର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଗର ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଉପାଦାନ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ, ପବନ ।

Question 2.
ବର୍ଷା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ କିପରି ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଇଥାନ୍ତି ?
Answer:
ବର୍ଷା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତିକୁ ବ୍ୟବହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଦେଇଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ପାଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ବର୍ଷା, ମେଘୁଆ, ଆର୍ଦ୍ର, ତୁଷାରପାତ, ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 4.
ଭାରତର ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କ’ଣ ?
Answer:
ଭାରତର ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ‘ଆଦିତ୍ୟାତ୍ ଜୟତେ ବୃଷ୍ଟି’’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

Question 5.
ପବନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ ।

Question 6.
ଆର୍ଦ୍ରତା କ’ଣ ?
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ ।

Question 7.
ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ କାହାଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ ତାପମାତ୍ରା, ବାୟୁଚାପ ଓ ସ୍ଥାନ ଆଦି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 8.
ପାଣିପାଗ କାହା ସହିତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ।
Answer:
ଜଳବାୟୁ ସହିତ ପାଣିପାଗ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
‘ପାଣିପାଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୃଥ୍ବୀ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷରେ ନୂତନତା ଆଣିଥାଏ ।’’- କିଏ କହିଥିଲେ ?
(କ) ଟି.ଏଚ.ମାର୍ଶାଲ୍
(ଖ) ମାର୍ଶାଲ ଫ୍ରାଷ୍ଟ
(ଗ) ହେରୋ.ଡଟସ୍
(ଘ) ଟି.ଏଚ.ଗ୍ରୀନ୍
Answer:
(ଖ) ମାର୍ଶାଲ ଫ୍ରାଷ୍ଟ

Question 2.
ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ସମୋଷିୟର
(ଖ) ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍
(ଗ) ଆକ୍ୟୁସ୍ପିୟର
(ଘ) ମେସୋସ୍ପିୟର
Answer:
(ଖ) ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍

Question 3.
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍ ଉଚ୍ଚତା କେଉଁଠାରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ
(ଖ) କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ
(ଗ) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ
(ଘ) ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ
Answer:
(ଗ) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ

Question 4.
ହିମ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ହିମବୃଷ୍ଟିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ତୁଷାରପାତ
(ଖ) କୁଆପଥର
(ଗ) ଜଳୀୟବାଷ୍ପ
(ଘ) କାକର
Answer:
(କ) ତୁଷାରପାତ

Question 5.
ବାୟୁଚାପକୁ ମାପିବାପାଇଁ କେଉଁ ଏକକର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) କିଲୋଗ୍ରାମ୍
(ଖ) ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍
(ଗ) ମିଲିବାର
(ଘ) ମିଟର
Answer:
(ଗ) ମିଲିବାର

Question 6.
ଆନିମୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ର କ’ଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବାୟୁର ବେଗ
(ଖ) ବର୍ଷାର ବେଗ
(ଗ) ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା
(ଘ) ବାୟୁର ଚାପ
Answer:
(କ) ବାୟୁର ବେଗ

Question 7.
କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ମାପ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଥର୍ମୋମିଟର
(ଖ) ଲାକ୍ଟିମିଟର
(ଗ) ବାରୋମିଟର
(ଘ) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର
Answer:
(ଘ) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର

Question 8.
ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ କେଉଁ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୮୬୫
(ଖ) ୧୮୭୫
(ଗ) ୧୮୮୫
(ଘ) ୧୮୯୦
Answer:
(ଖ) ୧୮୭୫

Question 9.
ପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୂଖ୍ୟତଃ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାର ଆଗାମୀ ସୂଚନୀ କେଉଁମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ
(ଖ) ଅସରପାମାନଙ୍କ
(ଗ) ଝିଟିପିଟି
(ଘ) ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ
Answer:
(କ) ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ

Question 10.
ଏକ ଶୀତଳ ଗୃହର ତାପମାତ୍ରା ଯଦି ୧୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ (୧୫°C) ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ, ତେବେ ଏହା ___________ ଫାରେନ୍‌ହିଟ୍ ସହ ସମାନ ।
(କ) ୪୫° F
(ଖ) ୫୫° F
(ଗ) ୫୯°F
(ଘ) ୬୨° F
Answer:
(ଗ) ୫୯°F

Question 11.
କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ, ବୃଷ୍ଟି ପରିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ___________ ଦ୍ଵାରା ମପାଯାଏ ।
(କ) ସେନ୍ଗଜ
(ଖ) ରେନ୍‌ଜ୍
(ଗ) ମେନ୍‌ଜ
(ଘ) ଗଜ୍
Answer:
(ଖ) ରେନ୍‌ଜ୍

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 2.
ବାୟୁର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଆନିମୋମିଟର

Question 3.
ବାୟୁରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ପରିମାଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ହାଇଡ୍ରୋମିଟର

Answer:4.
ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ରେନ୍ଗଗଜ୍

Question 5.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର

Answer:6.
ପୃଥ‌ିବୀର ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ

Question 7.
ଜଳର ଗ୍ୟାସୀୟ . ଅବସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜଳୀୟବାଷ୍ପ

Question 8.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ତୁଷାରପାତ

Question 9.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ପାଗ

Question 10.
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ପ୍ରବାହିତ ବେଗଶାଳୀ ଧୂଳି ଓ ବାଲି ମିଶା ପବନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଲୁ ।

ଏକପଦରେ ପ୍ରକାଶ କର ।

Question 1.
ତାପମାତ୍ରା ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର –
Answer:
ଥର୍ମୋମିଟର

Question 2.
ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକ –
Answer:
ବାତାଶଙ୍କୁ

Question 3.
ବାୟୁର ଚାପକୁ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକ –
Answer:
ମିଲିବାର

Question 4.
ଘଟଣା ଜାଣିବାପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନ କରିବା-
Answer:
ପୂର୍ବାନୁମାନ

Question 5.
ଜଳର କଠିନ ଅବସ୍ଥା-
Answer:
ବରଫ

Question 6.
ଜଳ ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା-
Answer:
ଜଳୀୟବାଷ୍ପ

Question 7.
ନୂତନ ଜଳବାୟୁ କିମ୍ବା ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଖାପଖୁଆଇ ଚଳିବା –
Answer:
ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହେବା

Question 8.
ହିମ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ହିମ ବୃଷ୍ଟି –
Answer:
ତୁଷାରପାତ

Question 9.
ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର କଠିନ ବରଫର ଗୋଲାକାର ବୃଷ୍ଟିପାତ –
Answer:
କୁଆପଥର

Question 10.
ପାଗର ଧାରାବାହିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ କ୍ରମବିବର୍ତ୍ତନ –
Answer:
ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନ

Question 11.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥା –
Answer:
ପାଗ

Question 12.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କେତେ ଉଷ୍ଣ କେତେ ଶୀତଳ –
Answer:
ତାପମାତ୍ରା

Answer:13.
ଆକାଶରୁ ପଢ଼ୁଥିବା ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପ –
Answer:
ବର୍ଷଣ

Answer:14.
ଗତିଶୀଳ ବାୟୁ –
Answer:
ପବନ

Question 15.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣ –
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ___________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପାଗ

Question 2.
ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ ____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ

Question 3.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାୟୁ

Question 4.
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍ ଭୂଭାଗର __________ ରୁ ___________ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
Answer:
୬ ରୁ ୧୮ କି.ମି.

Question 5.
ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନର __________ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
Answer:
ଉଚ୍ଚତା

Question 6.
ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାରପାତ ହେଉଥ‌ିବ ସେଠାରେ ___________ ତରଳିଲାପରେ ହିଁ ମାପ ନିଆଯିବ ।
Answer:
ବରଫ

Question 7.
___________ ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁଚାପ ମପାଯାଏ ।
Answer:
ବାରୋମିଟର

Question 8.
ଲଦାଖର ଖାରଡୁଙ୍ଗଲା ଭଳି ସ୍ଥାନ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନର ____________ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
୫୬୦୦

Question 9.
___________ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 10.
ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକ ଗୁଡ଼ିକୁ ____________କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାତାଶଙ୍କୁ

Question 11.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା

Question 12.
ବାୟୁରେ ଆଦୌ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ନଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଶତକଡ଼ା _____________ ଏବଂ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା _________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
୦%, ୧୦୦%

Question 13.
୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ୪୮୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର __________ ରାଜ୍ୟରେ ରହିଅଛି ।
Answer:
ସିକିମ୍

Question 14.
____________ ଋତୁରେ ବାଷ୍ପୀଭବନ ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ବର୍ଷା

Question 15.
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୀତଳବାୟୁ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ _________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସଙ୍କୁରିତ

Question 16.
________ ମଣ୍ଡଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍‌ର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ ।
Answer:
କ୍ରାନ୍ତୀ

Question 17.
ବାୟୁଚାପ ୧୦୦୦ ମିଲିବାରରୁ କମିଗଲେ ___________ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ଅବପାତ

Question 18.
__________ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଉପକୂଳ ।

ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵର ଶବ୍ଦଦ୍ୱୟର ସମ୍ପର୍କ ଦେଖୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ବାରୋମିଟର : ବାୟୁର ଚାପ :: ରେନ୍ଗଗଜ୍ : ____________
Answer:
ବୃଷ୍ଟିପାତ

Question 2.
ବାୟୁଚାପ : ମିଲିବାର :: ଉତ୍ତାପ : __________
Answer:
ସେଲ୍‌ସିୟସ୍

Question 3.
ପବନର ବେଗ : ଆନିମୋମିଟର :: ପବନର ଦିଗ : ____________
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 4.
ହାଇକ୍ରୋମିଟର : ଆର୍ଦ୍ରତା :: ଥର୍ମୋମିଟର : ___________
Answer:
ତାପମାତ୍ରା

Question 5.
ଶୀତଳ ବାୟୁ : ନିମ୍ନଚାପବାୟୁ :: ଉଷ୍ମବାୟୁ : ____________
Answer:
ଉଚ୍ଚଚାପ ବାୟୁ ।

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପାଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ, ପବନ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ।

Question 2.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ କୁହାଯାଏ ।
2. ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଥାକ ପରେ ଥାକ ଥବା କୌଣସି କେକ୍ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ ।

Question 3.
ଭାରତରେ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏହାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ୧୮୭୫ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏହାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ‘ଆଦିତ୍ୟାତ୍ ଦାୟତେ ବୃଷ୍ଟି’’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ବାକ୍ୟାଶଟି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ମନୁସ୍ମ ତି’ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ଳୋକଟିର ଅର୍ଥ ହେଲା- ‘‘ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବର୍ଷାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରୁ ଜୀବଜଗତ ଉପ୍ତି ହୁଏ ।

Question 4.
ବାରୋମିଟର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:

1. ବାରୋମିଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ବାୟୁର ଚାପ ମପାଯାଏ ।
2. ମିଲିବାର ଏକକ ଦ୍ଵାରା ବାୟୁଚାପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ସ୍ତର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ କ୍ରାନ୍ତିମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଅଧ୍ବକ ।
Answer:
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର ସ୍ତର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ କ୍ରାନ୍ତିମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । କାରଣ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେଠାକାର ଶୀତଳ ବାୟୁ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ସ୍ତରର ଉଚ୍ଚତା ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ମାତ୍ର କ୍ରାନ୍ତି ମଣ୍ଡଳରେ ସେଠାକାର ଉଷ୍ମବାୟୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟରର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ମଣିଷ ଅଣନିଶ୍ଵାସୀ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାର ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇଥାଏ ।
Answer:
ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ବାୟୁ ପତଳା ଥାଏ ଏବଂ ପତଳା ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ କମ୍ ଥାଏ ଯାହାକି ମନୁଷ୍ୟର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ମଧ୍ଯ କମ୍ ହୋଇଥାଏ । ରକ୍ତରେ କମ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଶୁଥ‌ିବାରୁ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ମଣିଷ ବେଳେବେଳେ ଅଣନିଶ୍ଵାସୀ ହୋଇଯାଇଥାଏ ଏବଂ ତା’ର ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ସହ ହୋଇ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।

Question 3.
ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପାଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ପାଣିପାଗକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଯନ୍ତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକାଠି ମିଳିଥାଏ ।

Question 4.
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆଜିକାଲି ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ଵ ବହନ କରେ ।
Answer:
ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଣିପାଗ ମାପିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଗୁଡ଼ିକର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥାନ୍ତି ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ପାଣିପାଗ ଓ ଜଳବାୟୁ ।
Answer:

ପାଣିପାଗ	ଜଳବାୟୁ
(i) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଣିପାଗ କୁହାଯାଏ ।	(i) କୌଣସି ସ୍ଥାନର ପାଣିପାଗର ବହୁବର୍ଷ ଧରି ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜେଳବାୟୁ ‘
(ii) ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।	(ii) ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ନୁହେଁ ।

Question 2.
ଥର୍ମୋମିଟର ଓ ବାରୋମିଟର ।
Answer:

ଥର୍ମୋମିଟର	ବାରୋମିଟର
(i) ଥର୍ମୋମିଟରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯାଏ ।	(i) ବୀରେ (ମି ଟର ରେ, ବାୟୁର ଚାପ ମାପ କରାଯାଏ ।
(ii) ଥର୍ମୋମିଟରରେ ତାପମାତ୍ରାକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ କିମ୍ବା ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍‌ହିଟ୍ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।	(ii) ରୋମିଟରରେ ବାୟୁର ଚାପ ମାପିବାପାଇଁ ମିଲିବାର ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Question 3.
ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ ଓ ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା ।
Answer:

ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ	ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା
(i) କୌଣସି ଦିନରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନକୁ ବୁଝାଏ ।	(i) ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା କହିଲେ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରାକୁ ବୁଝାଏ ।
(ii) ତାପମାତ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାପାଇଁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରୁ ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାକୁ ବିୟୋଗ କରାଯାଏ ।	(ii) ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା। ନିର୍ୟ ୟ କରିବାପାଇଁ କୌଣସି ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାକୁ ସେହି ଦିନର ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ସହିତ ଯୋଗକରି ଦୁଇରେ ଭାଗ କରାଯାଏ ।

Question 4.
ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ଵୟଂ ଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ।
Answer:

ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର	ସ୍ଵୟଂ ଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର
(i) ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ପାଣିପାଗର ବିଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।	(i) ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟର ବିନା ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମିଳିଥାଏ ।
(ii) ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରଯାଇ ପାଣି ପାଗର ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।	(ii) ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା । ପାଣି ପାଗର ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।

 

Question 5.
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଆନିମୋମିଟର
Answer:

ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର	ଆମିନୋମିଟର
(i) ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।	(i) ପବନର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଟ୍ରମୋସିୟର୍ :
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହି ସ୍ତରରେ ଭୂଭାଗ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷଲତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ମାନବଜାତି ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
3. ଏହି ସ୍ତରରେ, ପାଣିପାଗ ଜନିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥାଏ ।
4. ଏହା ଭୂଭାଗରୁ ୬ ରୁ ୧୮ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।

Question 2.
ଆଦିମ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର କେଉଁ କେଉଁ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିପାରୁଥିଲା ?
Answer:

1. ଆଦିମ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିପାରୁଥିଲା । ତାହାହେଲା –
2. ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଡୁଥ‌ିବା ପକ୍ଷୀ, ଅଣ୍ଡାବୋହି ନେଉଥ‌ିବା ପିମ୍ପୁଡ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବା ଆଦି ଘଟଣା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା, ବେଙ୍ଗ ରଡ଼ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଇନ୍ ଫଳର ପେନ୍ଥା ଆଗାମୀ ସମୟରେ ଝଡ଼ବର୍ଷା ହେବାର ମୂଲ୍ୟବାନ ସୂଚନା

Question 3.
ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର :
Answer:

1. ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁଚାପଭଳି ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।
2. ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ମିଳୁଥିବା ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବେଶ୍ ସଠିକ୍ ଓ ଉଚିତ୍ ସମୟରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୋଇଥାଏ ।
3. ଏହିଗୁଡ଼ିକ କୃଷି, ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଚଳାଚଳ, ପାଣିଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ତଥା ପରିବେଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

Question 4.
‘ଅବପାତ’ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ର –
Answer:

1. ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳରେ ଉପରେ ବା ତଳେ ଥିବା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁର ଚାପ ସବୁବେଳେ ସମାନ ରହିନଥାଏ ।
2. ବେଳେବେଳେ ଏଠାରେ ବାୟୁଚାପ ନାଟକୀୟ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏପ୍ରକାର ସ୍ଥିତିକୁ ଅବପାତ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି ।
3. ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବା ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ବାତାଶଙ୍କୁ –
Answer:

1. ଉଡାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକଗୁଡ଼ିକୁ ‘ବାତାଶଙ୍କୁ’ କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଉଡ଼ାଣ ଓ ଅବତରଣ ସମୟରେ ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
3. ଏହି ପ୍ରକାର ତାଙ୍କୁ କାରଖାନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ଯେଉଁଥୁରୁ ଧୁଆଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରର ନାମ କ’ଣ ? ଏହା ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର କୁହାଯାଏ l
2. ଏହି ସ୍ତରରେ ଭୂଭାଗସ୍ଥ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷଲତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ’ ଆଦି ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
3. ଏହି ସ୍ତରରେ ପାଣିପାଗ ଜନିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥାଏ ।
4. ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ଭୂଭାଗରୁ ୬ ରୁ ୧୮ କି.ମି. ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
5. ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ସ୍ତର ଉଚ୍ଚତା ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିଥାଏ କାରଣ ଏଠାକାର ଶୀତଳ ବାୟୁ ଘନିଭୂତ ହୋଇ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଥାଏ । କ୍ରାନ୍ତୀମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ କାରଣ ଏଠାକାର ଉଷ୍ମବାୟୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ପାଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
2. ତାପମାତ୍ରା – ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କେତେ ଉଷ୍ମ ବା ଶୀତଳ ।
3. ବର୍ଷଣ – ଆକାଶରୁ ପଢ଼ୁଥ‌ିବା ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପ ଯଥା- ବୃଷ୍ଟିପାତ, ତୁଷାରପାତ, ହିମମିଶ୍ରିତ ବୃଷ୍ଟି ବା କୁଆପଥର ବୃଷ୍ଟି ଇତ୍ୟାଦି ।
4. ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ – ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଅନୁଭୂତ ଆମ ଉପରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁର ଓଜନ ।
5. ପବନ – ଗତିଶୀଳ ବାୟୁର ବେଗ ଓ ଦିଗ ।
6. ଆର୍ଦ୍ରତା – ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣ ।

Question 3.
ବାୟୁର ଦିଗ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଓ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
(i) ଦିଗବାରେଣୀ ବା ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।

(ii) ଏହି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଖମ୍ବ ଉପରେ ଏକ ଘୂର୍ଣାୟମାନ ତୀର ଲାଗିଥାଏ । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ମୁନିଆ ପରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ମାଛ ଲାଞ୍ଜ ସଦୃଶ ଚଉଡ଼ା ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ପବନ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ମୁନିଆ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ପବନ ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ବହୁଛି ସେହି ପଟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ପବନ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ବହୁଥୁଲେ ତୀରଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଥାଏ ।

(iv) ପୁଚ୍ଛ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ପଟେ ଥାଏ । ଏପରିକି ଏହା ଅତି ହାଲୁକା ପବନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ ।

(v) ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକଗୁଡ଼ିକୁ ‘ବାତାଶଙ୍କୁ’’ (wind sock) କୁହାଯାଏ । ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଉଡ଼ାଣ ଓ ଅବତରଣ ସମୟରେ ପବନରେ ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 4.
ବାୟୁର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ? ଏଥୁରେ କି ପରି ବାୟୁ ମପାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(i) ବାୟୁର ବେଗ ମାଗିବାପାଇଁ ଆନିମୋମିଟର ନାମକ ଏକ ସରଳ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ଏଥରେ ତିନୋଟି ବା ଚାରୋଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ଗୋଲାକାର ଧାତବ କପ୍ ରହିଥାଏ । ଏହି କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବଭାବେ
ଥ‌ିବା ଏକ ଧାତବ ଖମ୍ବ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ । ପବନ ବହିଲେ କପ୍ ଭିତରେ ପବନ ପଶେ ଓ କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗେ । ପବନର ବେଗ ବୃଦ୍ଧିସହ କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧ‌ିକ ବେଗରେ ଘୁରି ଥାଏ ।

(iii) ଧାତବ ଖମ୍ବର ମୂଳରେ ଘଣ୍ଟାପରି ଏକ ପରିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ଥାଏ । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟି ତା’ରଦ୍ଵାରା କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ । ଫଳତଃ ପବନର ବେଗ ନିମ୍ନରେ ଥିବା ମାପ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଜଣାପଡ଼େ । କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କେତେଥର ଘୁରିଛନ୍ତି, ତାହା ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ହିସାବ ରଖେ ଏବଂ ବାୟୁର ବେଗକୁ କିଲୋମିଟର ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

Question 5.
ଆମେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ବୃଷ୍ଟିପାତକୁ କିପରି ମାପି ପାରିବା ?

Answer:

1. କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ, ବୃଷ୍ଟି ପରି ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ବା ରେ ନ୍ ଗଡ୍ ଦ୍ଵାର। ମପାଯାଇଥାଏ ।
2. ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ଉପର ଅଂଶରେ ଏକ କାଚ କାହାଳୀ ଥାଏ । କାହାଳୀର ନିମ୍ନଭାଗ ଏକ ସିଲିଣ୍ଡର ସଂଗ୍ରହ କାହାଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
3. ବର୍ଷା ହେଲେ କାହାଳୀ ଉପରେ ପଡୁଥ‌ିବା ଜଳ ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଏକ ଇଞ୍ଚ/ମିଲିମିଟର ଦାଗ ଥିବା ମାପକ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ ।
4. ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯେତେବେଳେ ସିଲିଣ୍ଡର ଭିତରେ ପାଣି ୫ ମି.ମି. ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ୫ ମି.ମି. ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 6.
ଆର୍ଦ୍ରତା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାକୁ କେଉଁଥରେ ମପାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ ।
2. ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ, ତାପମାତ୍ରା, ପବନ, ବାୟୁଚାପ ଓ ସ୍ଥାନ ଆଦି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।
3. ବାୟୁରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣ’ ‘ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ଶତକଡ଼ା ବାୟୁରେ ଆଦୌ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ନଥୁଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା (ଶୂନ୍ୟ ଶତକଡ଼ା) ୦% ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ୧୦୦% (ଶହେ ଶତକଡ଼ା) ହୋଇଥାଏ । ତେବେ ପାଗ ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ୨୦% ରୁ ୪୦% ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ । ଆର୍ଦ୍ର ପାଣି ପାଗରେ ଏହା ୬୦% ରୁ ୮୦% ରହିଥାଏ ।
4.  ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ହାଇକ୍ରୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପି ପାରିବା ।
5. ଏହି ହାଇଡ୍ରୋମିଟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଟେ ।

Question 7.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାକୁ କେଉଁଥରେ ମପାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଝଡ଼ ତୋଫାନ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ ଉପର ଓ ଚାରିପାର୍ଶ୍ଵର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଓଜନ ଦ୍ଵାରାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ପାଗ ଦ୍ଵାରା ଭାରି (ଗୁମ୍‌ମ୍) ଲାଗିଥାଏ । ଏହା ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ସହ ଜଡ଼ିତ ।
2. ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
3. ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁ ପତଳା ଥାଏ, ତେଣୁ କମ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳିଥାଏ ।
4. ସମୁଦ୍ରର ଉପକୂଳରେ ଉପରେ ବା ତଳେ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଳେବେଳେ ବାୟୁଚାପ ନାଟକୀୟ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅବପାତ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ରବୋଲି କହିଥାନ୍ତି । ଅବପାତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବା ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।
5. ବାରୋମିଟର ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁଚାପ ମପାଯାଏ । ମିଲିବାର ଏକକ ଦ୍ଵାରା ବାୟୁଚାପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ ।
6. ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନର ସାଧାରଣ ବାୟୁଚାପ ୧୦୧୩ ମିଲିବାର ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁଚାପ ୧୦୦୦ ମିଲିବାରରୁ କମିଗଲେ ଅବପାତରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 8.
ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ଆମକୁ କିପରି ଭାବରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:

1. ଆଜିକାଲି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ।
2. ଏହିସବୁ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁଚାପ ଭଳି ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।
3. ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ମିଳୁଥିବା ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବେଶ୍ ସଠିକ୍ ଓ ଉଚିତ ସମୟରେ ଉପଲବ୍‌ଧ
   ହୋଇଥାଏ ।
4. ଏହି ଗୁଡ଼ିକ କୃଷି, ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଚଳାଚଳ, ପାଣିଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ତଥା ପରିବେଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 1 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ତୁମ ମତରେ, ଭାରତର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ ? ସେଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ବୋଲି ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ମୋ ମତରେ ଭାରତର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଲା- ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏବଂ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ । ନିମ୍ନରେ ଏହାର କାରଣ ପ୍ରଦତ୍ତ ହୋଇଛି ।

(i) ପ୍ରଥମତଃ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ । ଏହା କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆରୁ ପ୍ରବାହିତ ଥଣ୍ଡା ପବନରୁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଏହା ଦେଶର ଜଳବାୟୁକୁ ମଧ୍ଯ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳେ । ଏହା ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ, ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ଏକ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପଟୁମାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ଉତ୍ସ । ଏଣୁ ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।

(v) ପଞ୍ଚମତଃ, ଏହି ସମତଳ ଭୂମି ଗମନାଗମନର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ପାଇଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଯଦି ହିମାଳୟ ନଥା’ନ୍ତା ଭାରତ କିପରି ଦେଖାଯାଇଥା’ନ୍ତା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ସଂକ୍ଷୀପ୍ତ ଟୀପ୍ପଣୀ ଲେଖ କିମ୍ବା ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମ ଭାବନାର ପରିପ୍ରକାଶ କର ।
Answer:
ଯଦି ହିମାଳୟ ନଥା’ନ୍ତା ଭାରତର ଭୁଗୋଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।
(i) ପ୍ରଥମତଃ, ଏହାଦ୍ଵାରା ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତା ।
(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ଆମର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଚିରସ୍ରୋତା ହୋଇପାରିନଥା’ନ୍ତା ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ, ଗଙ୍ଗାନଦୀର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଉର୍ବର କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇନଥା’ନ୍ତା, କି ଆମର ପ୍ରଧାନ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗହମ ଏବଂ ଧାନ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରି ନଥା’ନ୍ତା ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ, ଆମର ଶୈଳନିବାସଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇପାରିନଥାନ୍ତା ଯଦ୍ଵାରା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପ୍ରକଳ୍ପ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।

(v) ପଞ୍ଚମତଃ, ଆମ ଦେଶର ଜଳବାୟୁ ଶୁଖୁଲା ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥା’ନ୍ତା
(vi) ସର୍ବଶେଷରେ, ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁର ପ୍ରବେଶ ରୋକିବାକୁ ଭୌଗୋଳିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନଥା’ନ୍ତା ।

Question 3.
ଭାରତକୁ ଏକ ‘କ୍ଷୁଦ୍ର ମହାଦେଶ’ କୁହାଯାଏ । ତୁମେ ଯାହା ପଢ଼ିଛ, ତାହା ଆଧାରରେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଏପରି ହୋଇଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟଦେଶଠାରୁ ତାକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରଖୁଛି । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ରହିଥିବାବେଳେ ପଶ୍ଚିମ ସୀମାନ୍ତରେ ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଆରବ ମହାସାଗର ରହିଅଛି । ସେହିପରି ଭାରତର ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଏକ ବିଶାଳ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଅଛି । ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଭାରତକୁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରଖୁଛି ।

(ii) ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ, ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ରହିଛନ୍ତି ।

(iii) ଶେଷରେ ଭାରତର ୨୮ଟି ରାଜ୍ୟର ଅଧ୍ଵବାମୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାଷା, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିବିଧତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଭାରତକୁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମହାଦେଶ ରୂପେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 4.
ଓଡ଼ିଶାର ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ନଦୀର ଉତ୍ପରିସ୍ଥଳରୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କର । ଲୋକମାନେ ନଦୀକୁ କି କି ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ? ତାହା ଶ୍ରେଶୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ନଦୀ ହେଉଛି ଋଷିକୁଲ୍ୟା । ଏହି ନଦୀ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଦାରିଙ୍ଗବାଡ଼ି ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପତ୍ତିଲାଭ କରି ଓଡ଼ିଶାର କନ୍ଧମାଳ ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଅଛି । ଏହି ନଦୀର ଜଳକୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳସେଚନ, ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ, ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର, ଶିଳ୍ପ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 5.
ଭାରତର ଦକ୍ଷିତାଂଶକୁ କାହିଁକି ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଆମ ଦେଶର ମଧ୍ଯ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହା ହେଉଛି ବହୁ ପୁରାତନ ଭୂମିରୂପ ଯାହାର ତିନି ପାର୍ଶ୍ବରେ ଆରବ ସାଗର, ଭାରତ ମହାସାଗର ଓ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଘେରି ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏକ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ସ୍ଥଳଭାଗର ତିନି ପାର୍ଶ୍ବରେ ଜଳଭାଗ ଥାଏ ତାହାକୁ ଉପଦ୍ଵୀପ କୁହାଯାଏ । ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମିରେ ତିନିପାର୍ଶ୍ଵ ଜଳଭାଗଦ୍ଵାରା ବେଷ୍ଟିତ ଥିବାରୁ ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣଂଶକୁ ଏକ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 6.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ୟୁନେସ୍କୋଦ୍ଵାରା ଘୋଷିତ କେଉଁ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀଟି ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଲାଗିଲା ? ତାର ଆକର୍ଷଣୀୟତା ଏକ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ମାଧ୍ଯମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ୟୁନେସ୍କୋଦ୍ଵାରା ବିଶ୍ଵମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଭାରତର ପଶ୍ଚିମଘାଟକୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧୂକ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ବୋଲି ଭାବୁଛି । ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଅଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀର ଭଳି ରହିଅଛି । ସେଥ‌ିରେ ବହୁତ ଜଳପ୍ରପାତ ରହିଛି ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମୌସୁମୀରେ ତୀଖ ଧାରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ପୁନଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଭାରତର ଜଳବାୟୁକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା କରାଇଥାଏ ଯାହା କୃଷିପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପର୍ବତମାଳାର ଉତ୍ତରାଂଶକୁ ସହ୍ୟାଦ୍ରୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ତା’ର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ।

Question 7.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଥିବା ଭାରତର ଦୁଇଗୋଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ତାହା ଚିହ୍ନଟ କର । ସେହି ସ୍ଥାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ଭୌତିକ ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେବ ?
Answer:
ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିଲ୍ଲୀରେ ବାସ କରୁଛୁ । ଭାରତର ଭୌତିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲାପରେ ଆମେ ଉପସଂହାରରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ ଯେ ଗଙ୍ଗରାନଦୀର ସମତଳଭୂମିକୁ ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ । ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଗୋମୁଖ୍ ବା ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ତୁଷାରସ୍ରୋତରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଅଛି । ଏହା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ । ଏହାର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଏକଚଟାଣ ପରି ଏବଂ ଉର୍ବରା । ଯମୁନା ନଦୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଏକ ଶାଖା ନଦୀ, ଯାହାକି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି । ଦିଲ୍ଲୀର ଅବସ୍ଥିତି ଏଠାକାର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏକ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଦିଲ୍ଲୀ ହରିଆନାର ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏବଂ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମରେ ରହିଅଛି ।

Question 8.
ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭାରତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟମାନ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନୀୟଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁରେ ଉପଲବ୍ଧ ପନିପରିବାକୁ କିପରି ଅନ୍ୟ ଋତୁରେ ଶୁଖାଇ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭାତରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଆମ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ପଦ୍ଧତି ଆଲୋଚନା କରାଗଲା ।

1. ଧାନ ସଂରକ୍ଷଣ ନିମିତ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଖଣି ଖୋଳି ପୋତି ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
2. ଲଙ୍କା, ହଳଦୀ, ମାଛ, ପଣସ ମଞ୍ଜି, ମଟର ମଞ୍ଜି, ପାମ୍ପଡ଼ ଓ ଆମ୍ବ ଆଦିକୁ ଖରାରେ ଶୁଖାଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ ।
3. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ସବୁଜ ପନିପରିବାକୁ ଶୀତଳଭଣ୍ଡାରଗୁଡ଼ିକରେ ସଂରକ୍ଷଣ ରଖ୍ ଅଣ ଋତୁରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
4. କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥା- ଆମ୍ବୁଲ, ଲେମ୍ବୁ ଆଚାର ଓ ଶୁଖୁଆ ଆଦିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଲୁଣ ଦେଇ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଥାଏ ।
5. ଆମ୍ବ, ଲେମ୍ବୁ, ରସୁଣ, କଞ୍ଚାଲଙ୍କା, ଅଦା ଆଦି ଆଚାରକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧ‌ିକ ତେଲ (ସୋରିଷ | ବାଦାମ ତେଲ) ଦେଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଥାଏ ।
6. ଘିଅକୁ ଅଧ୍ୟକ ସମୟ ନିଆଁରେ ବସାଇ ଈଷତ୍ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଉପରୋକ୍ତ କେତେକ ପଦ୍ଧତି ତୁମ ଘରେ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳରେ ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଶିକ୍ଷକ ବା ଅଭିଭାବକଙ୍କଠାରୁ ବୁଝି ନିଅ ।

Question 9.
ବହୁ ବିଭିନ୍ନାଞ୍ଚଳ (ପର୍ବତ, ମରୂଭୂମି, ସମତଳଭୂମି, ଉପକୂଳ) ସତ୍ତ୍ଵେ ଭାରତ ଗୋଟିଏ ଦେଶ ହୋଇ ରହିଛି । ଭୂଗୋଳ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ଏକତ୍ର କରିବାରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ?
Answer:
ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ଅନେକ ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ରହିଅଛି । ଏଥୁରେ ବରଫାବୃତ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା, ଅସହ୍ୟ ଗରମ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥ‌ିବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି, ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଭରା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି ଇତ୍ୟାଦି ରହିଅଛି । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଆରବସାଗର, ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ଭଳି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳରାଶି ରହିଅଛି । ସୁତରାଂ ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥା- ମୃତ୍ତିକା, ଉଭିଦ, ପ୍ରାଣୀଜଗତ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ତାରତମ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

1. ହିମାଳୟ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥ‌ିବା ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।
2. ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ଭଳି ନଦୀ କୃଷି ବ୍ୟତୀତ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଛି ।
3. ସେହିପରି ନୌବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର, ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ଭାରତ ମହାସାଗର ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଛନ୍ତି ।

ସୁତରାଂ ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ଏକତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧) :

Question 1.
ଭାରତର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା-

1. ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା,
2. ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ବିଶାଳ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ,
3. ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ,
4. ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି,
5. ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ।

Question 2.
ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ଆମ ଜୀବନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ?
Answer:
ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ଜଳବାୟୁ, ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାଦ୍ଵାରା ଆମ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କୃଷି, ପରିବହନ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ ଆହ୍ଵାନ ଏବଂ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷରେ ଥୁବା ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ କ’ଣସବୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ସେଥ‌ିରେ ତୁମେ ଦେଖୁଲ ? ପୂନୀ ପୂର୍ବ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲେ ।ଚି ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂମିରୂପ ଯଥା – ପର୍ବତ, ସମତଳଭୂମି ଓ ମାଳଭୂମି କ ଥା ମନେ ପକାଅ । ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ କେଉଁ କେଉଁ ଭୂମିରୂପକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲ ? ମାନଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ କାହିଁ କି
ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଥାଏ ? (ଏହି ମାନଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ସୂଚକାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚତା ଦର୍ଶାଏ ।)
Answer:

(i) ଏହି ପୁସ୍ତକ ର ଶେଷରେ ଥ‌ିବା ଭାରତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଆମେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା, ଉତ୍ତରସ୍ଥ ସମତଳଭୂମି, ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି, ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା, ଭାରତୀୟ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଓ ଲାକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛୁ ।

(ii) ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ପର୍ବତ, ମାଳଭୂମି, ମରୁଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମତଳଭୂମିର ଭୂମିରୂପକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ ।

(iii) ମାନଚିତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଅଛି ।

Question 2.
ପୂର୍ବ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିଥବା ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ବିଷୟରେ ତୁମର ମନେ ପଡ଼ୁଛି କି ? ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହାର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମାଗତ ବିସ୍ତୃତି କେତେ ତୁମେ ଜାଣି ପାରୁଛ କି ?
Answer:
ଉ ଭାରତର ୮°୬ରୁ ୩୭°୪ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶରେ ଏବଂ ୬୮୭’ ରୁ ୯୬°୨୫’ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ଯରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାର ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷାଂଶୀୟ ବିସ୍ତୃତି ପ୍ରାୟ ୨୯° ଏବଂ ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ରାଘିମାଗତ ବିସ୍ତୃତି ପ୍ରାୟ ୨୯° ।

Question 3.
ଭାରତର ଏକ ଭୌତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଉପରୋକ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଅ
Answer:
ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ନିଜେ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ହିମାଳୟ, ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି, ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଆଦି ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।

Question 4.
ନିକଟରୁ ଦେଖୁଲେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲାପରି ମନେହୁଏ । ଏଥ‌ିରେ ଥିବା ଅନେକ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ୮୦୦୦ ମିଟରରୁ ଅଧ୍ୟକ । ମିଳିତ ଭାବେ ଏହିସବୁ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ତୀୟ’ (Eight Thousanders) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପର୍ବତମାଳା ଏସିଆର ଛଅଗୋଟି ଦେଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଭାରତ, ନେପାଳ, ଭୁଟାନ, ଚୀନ, ପାକିସ୍ଥାନ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ । ତୁମେ ପୃଥିବୀର ଉଚ୍ଚତମ ପବ’ତର ନାମ ଜାଣିଛ କି ?

Answer:
ପୃଥ‌ିବୀର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ନାମ ହେଉଛି ମାଉଣ୍ଟ ଏଭେରେଷ୍ଟ । ଏହି ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ୮୮୪୮ ମିଟର କିମ୍ବା ୨୯,୦୩୨ ଫୁଟ ଅଟେ । ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରମୁଖ ଉପନଦୀ ଭାଗିରଥୀ

Question 5.
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ? ଏଥ‌ିପାଇଁ ଭାରତର ଭୌତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରର ସାହାଯ୍ୟ ନିଅ ।
Answer:
ହଁ, ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଥ‌ିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ସିକିମ୍, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ମଣିପୁର, ମେଘାଳୟ, ମିଜୋରାମ୍, ନାଗାଲାଣ୍ଡ, ତ୍ରିପୁରା, ଆସାମ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ । ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ଓ ଲଦାଖ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 6.
ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ନଦୀ ଯଥା- ଗଙ୍ଗା, କାବେରୀ, ଯମୁନା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦେବୀଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି, ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର’ ଭାବେ ଜଣା, ନଦୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ଶୁଷ୍କ ରହିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅଧ୍ଵ ଜଳରେ ପୂରି ଉଠେ । ଏପରି କାହିଁକି ହୁଏ ଜାଣିପାରୁଛ କି ?
Answer:
ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଗୋଟିଏ ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥ‌ିବା ବରଫ ତରଳିଥାଏ । ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀପରି ଅନେକ ଦୀକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀ ବର୍ଷା ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କ ରେ ନା । ହିଁ, କରିଥା’ନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ନ ଦୀର ଜଳ ଶୁ ଖ୍ ଯାଇଥା’ନ୍ତା ।

Question 7.
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏପରି ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାର ବାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?

Answer:
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ ଘନ ଜନବସତି ଅଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ଘର ଏବଂ ରାସ୍ତା ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜା ରହିଛି ।

Question 8.
ବାଲୁକାସ୍ତପର ଆକୃତି କିପରି ? ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ପଥରରେ ତିଆରି ଓ ସେମାନେ ସ୍ଥିର, ବାଲି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ପର୍ବତ ଆକୃତି କିପରି ହୋଇଛି, ଯଦିବା ଏହା ବାଲିରେ ତିଆରି ?
Answer:
ବାଲୁକା ସ୍ତପ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୁପ ସଦୃଶ ଅଟେ । ଏହାର ଆକୃତି ଅର୍ଥବୃତ୍ତାକାର ବା ଗମ୍ବୁଜାକାର ଅଟେ । ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ପଥରରେ ତିଆରି ଓ ସେମାନେ ସ୍ଥିର, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବାଲିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ି ସ୍ତର ସ୍ତର ହୋଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜମା ହେବାଦ୍ଵାରାରା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ଲଭାବେ ଏହା ପର୍ବତ ଆକୃତି ହୋଇପାରିଛି ।

Question 9.
ବହିରେ ଥ‌ିବା ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଛି ଚିହ୍ନଟ କର । ଦିଲ୍ଲୀ, ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିୟାଣା ଓ ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଏହା ଲମ୍ବିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲ କି ?
Answer:
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଇଛି । ଦିଲ୍ଲୀ, ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିୟାଣା ଓ ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଏହା ଲମ୍ବିଛି ବୋଲି ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥାଉ ।

Question 10.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରବାହକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଗତିକରି ପରିଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ମୁଖ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀ ଯଥା ଝେଲମ୍ ଚେନାବ୍, ରବି, ସତ୍‌ଜ୍ ଏବଂ ବିପାସା ନଦୀ ସିନ୍ଧୁନଦୀରେ ମିଶି ଶେଷରେ ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀରେ ମିଶି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଦାବରୀ କ୍ରିଷ୍ଣା ଏବଂ କାବେରୀ ନଦୀ ମାଳଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଗତିକରି ଶେଷରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ନର୍ମଦା ଏବଂ ତାପ୍ତି ନଦୀ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରି ଶେଷରେ ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

Question 11.
ଜନାଜତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ଆସାମ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜୁରାଟ ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି । ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଥିବା ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ଓ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 12.
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ର, ସ୍କୁଲ ଆଟ୍‌ଲାସ୍ କିମ୍ବା କାନ୍ଥ ଟଙ୍ଗା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଥ‌ିବା ପାଞ୍ଚଗୋଟି ନଦୀର ନାମ ଲେଖ । ଭାରତ ଉପକୂଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ର, ସ୍କୁଲ ଆଟ୍‌ଲାସ୍ କିମ୍ବା କାନ୍ଥ ଟଙ୍ଗା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଜାଣିଲୁ ଯେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଞ୍ଚଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀର ନାମ ହେଲା- ଗଙ୍ଗା, ବହ୍ମପୁତ୍ର, ଗୋଦାବରୀ, କ୍ରିଷ୍ଣା ଓ ମହାନଦୀ । ଭାରତର ଉପକୂଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୋଆ, ଗୁଜୁରାଟ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, କେରଳ, ତାମିଲନାଡୁ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ଓଡ଼ିଶା ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ।

Question 13.
ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଅନେକ ସ୍ରୋତରେ ବା ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ? ସବିଶେଷ ଜାଣିବାପାଇଁ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀର ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଅନେକ ସ୍ରୋତରେ ବା ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ ଏହାକୁ ଶାଖାନଦୀ କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶମାନଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶମାନଙ୍କର ନାମ ହେଲା – ଭାରତ, ପାକିସ୍ଥାନ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ନେପାଳ, ଭୂଟାନ୍, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ମିଆଁମାର ।

Question 2.
ଭାରତର କେଉଁ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ତା’ର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି ?
Answer:
ଭାରତର ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ତା’ର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି ।

Question 3.
‘ଟନ୍‌ କୁଶ୍’’ କ’ଣ ?
Answer:
ରାଜସ୍ଥାନରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଟନ୍‌ କୁଣ୍ଡ’ କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ସିୱାଲିକ୍ କ’ଣ ?
Answer:
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀକୁ ସିଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ ?) କୁହାଯାଏ ।

Question 5.
ଚମରୀଗାଈକୁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଭାବରେ ପାଳନ କରନ୍ତି ?
Answer:
ହିମାଳୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚମରୀଗାଈକୁ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବରେ ପାଳନ କରନ୍ତି ।

Question 6.
‘ଗୋମୁଖ’ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗୋମୁଖ ସ୍ଥାନଟି ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ତୁଷାର ସ୍ରୋତର ନିଘାଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 7.
ଥର୍ ମରୁଭୂମି କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ
Answer:
ଥର୍ ମରୁଭୂମି ରାଜସ୍ଥାନ, ଗୁଜୁରାଟ, ପଞ୍ଜାବ ଓ ହରିୟାଣା ରାଜ୍ୟରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ।

Question 8.
ଉପହ୍ରଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୂଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ ଉପହ୍ରଦ କୁହାଯାଏ ।

Question 9.
ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଅବସ୍ତିତ ।

Question 10.
ସୁନ୍ଦରବନ କେଉଁ କେଉଁ ନଦୀଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସୁନ୍ଦରବନ ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 11.
ଗାରୋ, ଖାସି ଓ ଦୟନ୍ତିଆ ପାହାଡ଼ କେଉଁ ମାଳଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗାରୋ, ଖାସି ଓ ଦୟନ୍ତିଆ ପାହାଡ଼ ମେଘାଳୟ ମାଳଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ

Question 2.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ମାଉଣ୍ଟଆବୁ

Question 3.
କାହାକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
ହିମାଳୟ

Question 4.
ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
ବରଫର ଘର

Question 5.
ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥ‌ିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥିରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ପଥର ଏବଂ କାଠ

Question 6.
ବରଫ ଚିତାବାଘ ଏବଂ ଆଇବେକ୍ସ ନାମକ ପାହାଡ଼ିଆ ଛେଳି କେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ?
Answer:
ଲଦାଖ

Question 7.
ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏକ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମି

Question 8.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ପଶ୍ଚି ମାଂଶରେ ଏକ ବାଲୁକାପ୍ରାନ୍ତର ରହିଛି ? ଏହାକୁ କେଉଁ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ?
Answer:
ଥର୍ ମରୁଭୂମି

Question 9.
ଭାରତର ଥର୍ ମରୁଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜୈସଲମେର

Question 10.
ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ଲଦାଖ

Question 11.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ଜରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ତୀୟ

Question 12.
ସାଗର, ହ୍ରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀଭଳି ବୃହତ୍ ଜଳଭାଗରେ ନଦୀ ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ମୁହାଣ

Question 13.
ପୂର୍ବଘାଟ ଓ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି

Question 14.
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇଥିବା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଉପହ୍ରଦ ବା ଲାଗୁନ୍

Question 15.
ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି କେଉଁଠାରେ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
ବ୍ୟାରେନ୍ ଦ୍ଵୀପ

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶ ନୁହେଁ ?
(କ) ପାକିସ୍ଥାନ
(ଖ) ବଙ୍ଗଳାଦେଶ
(ଗ) ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ
(ଘ) ଶ୍ରୀଲଙ୍କା
Answer:
(ଗ) ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ

Question 2.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ହିମାଳୟର ଅନ୍ୟନାମ ?
(କ) ହିମାଦ୍ରୀ
(ଖ) ହିମାଚଳ
(ଗ) ସିବାଲିକ୍
(ଘ) ଆରାବଳୀ
Answer:
(କ) ହିମାଦ୍ରୀ

Question 3.
ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି କୁହାଯାଏ ?
(କ) ସିବାଲିକ୍
(ଖ) ଥର୍
(ଗ) ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ
(ଘ) ଲଦାଖ
Answer:
(ଘ) ଲଦାଖ

Question 4.
ପାଙ୍ଗଙ୍ଗସୋ କ’ଣ ?
(କ) ହ୍ରଦ
(ଖ) ଦ୍ଵୀପ
(ଗ) ଶାଖାନଦୀ
(ଘ) ପାର୍କ
Answer:
(କ) ହ୍ରଦ

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଟି ଲଦାଖର ନୁହେଁ ?
(କ) ବରଫ ଚିତାବାଘ
(ଖ) ଆଇବେକ୍ସ
(ଗ) ତିଦ୍ଦତୀୟ ମୃଗ
(ଘ) ଜେବ୍ରା
Answer:
(ଘ) ଜେବ୍ରା

Question 6.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଲଦାଖର ଆକର୍ଷଣୀୟ ପର୍ବ ?
(କ) ବିହୁ
(ଖ) ଦଶହରା
(ଗ) ଲୋସାର
(ଘ) ଗଣେଶପୂଜା
Answer:
(ଗ) ଲୋସାର

Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ପର୍ବତମାଳା ମାର୍ବଲ, ଗ୍ରାନାଇଟ୍‌, ଦସ୍ତା ଏବଂ ତମ୍ବାଭଳି ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମଘାଟ
Answer:
(ଖ) ଆରାବଳୀ

Question 8.
ପୂର୍ବଘାଟ ଓ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ଡେକାନ୍
(ଖ) ମାଲୟେସିଆ
(ଗ) ମାଳନ
(ଘ) ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡ
Answer:
(କ) ଡେକାନ୍

Question 9.
ମାଉଣ୍ଟଆବୁ କେଉଁ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଉଚ୍ଚତମ ଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
Answer:
(ଖ) ଆରାବଳୀ

Question 10.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ସହରକୁ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀ କୁହାଯାଏ ।
(କ) ଜୈସଲମେର
(ଖ) ଅମୃତସର
(ଗ) ଚିତୋର
(ଘ) ଦୁର୍ଗାପୁର
Answer:
(ଖ) ଅମୃତସର

Question 11.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବଶ୍ରେଣୀର କେଉଁ ଦିଗରେ ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
(କ) ଉତ୍ତର
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ
Answer:
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ

Question 12.
‘ଟନ୍‌କା କୁଣ୍ଢି’ କ’ଣ ?
(କ) ଜଳାଶୟ
(ଖ) ସମୁଦ୍ର
(ଗ) ଝରଣା
(ଘ) ନଦୀ
Answer:
(କ) ଜଳାଶୟ

Question 13.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତର କେଉଁ ଦିଗରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
(କ) ଉତ୍ତର
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ
Answer:
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ

Question 14.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ମରୁଭୂମିଟି ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି ଅଟେ ?
(କ) ଲଦାଖ
(ଖ) ଥର୍
(ଗ) ସାଇବେରିଆ
(ଘ) କେଉଁଟି ନୁହେଁ
Answer:
(କ) ଲଦାଖ

Question 15.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧିହାର ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ___________ |
(କ) ୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର
(ଖ) ୫ ମିଲିମିଟର
(ଗ) ପାଞ୍ଚ ଇଞ୍ଚ
(ଘ) ପାଞ୍ଚ ଡେସିମିଟର
Answer:
(ଖ) ୫ ମିଲିମିଟର

Question 16.
କାହାକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ କୁହାଯାଇଛି ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
(ଘ) ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ
Answer:
(କ) ହିମାଳୟ

Question 17.
ଭାଗିରଥୀ କେଉଁ ନଦୀର ଉପନଦୀ ଅଟେ ?
(କ) ଗଙ୍ଗା
(ଖ) ଜମୁନା
(ଗ) ସରସ୍ଵତୀ
(ଘ) ମହାନଦୀ
Answer:
(କ) ଗଙ୍ଗା

Question 18.
ଗୋମୁଖରୁ କେଉଁ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ?
(କ) ଗଙ୍ଗା
(ଖ) ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର
(ଗ) ଗୋଦାବରୀ
(ଘ) କାବେରୀ
Answer:
(କ) ଗଙ୍ଗା

Question 19.
ହିମାଳୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
(କ) ବରଫର ଘର
(ଖ) କାଠର ଘର
(ଗ) ପଥର ଘର
(ଘ) ଛାତ ଘର
Answer:
(କ) ବରଫର ଘର

Question 20.
ଧାଜି ଦେୱାରୀ କ’ଣ ?
(କ) ଘର
(ଖ) ଯାନ
(ଗ) ସହର
(ଘ) ନଦୀ
Answer:
(କ) ଘର

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ମାନଚିତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପକୁ ଚିହ୍ନାଇବାପାଇଁ __________ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
ରଙ୍ଗ

Question 2.
ହିମାଳୟରେ ଥିବା ସୁଉଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ______________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାୟ

Question 3.
ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭାରତ ____________ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଭୂଭାଗର ଅଂଶ ଥିଲା ।
Answer:
ଖଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ

Question 4.
ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ

Question 5.
ଆମ ଦେଶରେ ଥିବା ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି __________ ଅଟେ ।
Answer:
ଲଦାଖ

Question 6.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି ହିମାଳୟର __________ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଦକ୍ଷିଣ

Question 7.
ବାଲୁକାସ୍ତପର ଆକୃତି ____________ ଅଟେ ।
Answer:
ଗମ୍ବୁଜାକାର

Question 8.
ରାଜସ୍ଥାନରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖୁଥ‌ିବା ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଟନ୍‌ ବା କୁଣ୍ଡ

Question 9.
ପଶ୍ଚିମଘାଟକୁ _____________ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।
Answer:
ୟୁନେସ୍କା

Question 10.
ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଗୁଜୁରାଟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ____________ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
Answer:
କେରଳ

Question 11.
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଲାଗୁନ ବା ଉପହ୍ରଦ

Question 12.
ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଉତ୍ତରାଂଶକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସହ୍ୟାଦ୍ରୀ

Question 13.
ନଦୀ, ବୃହତ୍ ଜଳଭାଗ ଯଥା ସାଗର, ହ୍ରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀରେ ମିଶିଥାଏ ଯାହାକୁ ନଦୀର ___________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ମୁହାଣ

Question 14.
ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ____________ ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
Answer:
୩୬

Question 15.
ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ___________ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ।
Answer:
ବ୍ୟାରେନ୍

Question 16.
ହିମାଳୟରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ __________କି.ମି. ।
Answer:
୨୫୦୦ କି.ମି.

Question 17.
ମାଲବାର ଉପକୂଳର ନିକଟରେ __________ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଲାକ୍ଷା

Question 18.
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଉତ୍ପ ___________ ରୁ ହୋଇଛି ।
Answer:
ଗୋମୂଖ

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ସ୍କୁଲ୍ ଉକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
Answer:
✗

Question 2.
ମାଉଣ୍ଟ ଏଭେରେଷ୍ଟ ଏବଂ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଗା ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ହିମାଳୟର ନଉଶ୍ଚୟୀ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ।
Answer:
✓

Question 3.
ହିମାଚଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
✗

Question 4.
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଆମେ ଏକ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇଥାଉ, ଯାହାକୁ କି ଥର୍ ମରୁଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✗

Question 5.
ରାଜସ୍ଥାନର ଜଓ୍ୱାରଠାରେ ଥ‌ିବା ଦସ୍ତା ଖଣି ପ୍ରାୟ ଆଠ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବର ଅଟେ ।
Answer:
✓

Question 6.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କୁମ୍ଭଲଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିରୋଧକ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
✗

Question 7.
ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ତୁଳନାରେ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ।
Answer:
✗

Question 8.
ନର୍ବଦା ଓ ତାୟୀ ପଶ୍ଚିମାଭିମୂଖୀ ନଦୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରି ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଥର୍ ମରୁଭୂମି	ହିମାଦ୍ରୀ
ବ୍ୟାରେଜ ଦ୍ଵୀପ	ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ	ଚମରୀଗାଈ
ଲଦାଖ	ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି
କାଞ୍ଚନଗଙ୍ଗା	ରାଜସ୍ଥାନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସୁନ୍ଦର ବନ	ଲଦାଖ
ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି	ଦାର୍ଜିଲିଂ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା
ମଶୌରୀ	ପାୱାରହାଉସ୍ ଜଳପ୍ରଗାତ
ପେରି ଆଲ୍‌ କେନାଲ୍	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ

 

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଥର୍ ମରୁଭୂମି	ରାଜସ୍ଥାନ
ବ୍ୟାରେଜ ଦ୍ଵୀପ	ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ	ଚମରୀଗାଈ
ଲଦାଖ	ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି
କାଞ୍ଚନଗଙ୍ଗା	ହିମାଦ୍ରୀ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସୁନ୍ଦର ବନ	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ
ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି	ଲଦାଖ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	ଦାର୍ଜିଲିଂ
ମେଶୌରୀ	ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା
ପେରିଆଲ୍‌ କେନାଲ୍	ୱାରହାଉସ୍ ଜଳପ୍ରଗାତ

 

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

Question 1.
ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ” ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳିଥାଏ ।
2. ଏହା ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୂଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
3. ଏହି ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀଗୁଡ଼ିକ କୋଟି କୋଟି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷି ଓ କଳକାରଖାନାକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
4. ସେଥ‌ିପାଇଁ ହିମାଳୟକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 2.
ସିୱାଲିକ୍ ଉପରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟୀପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:

1. ସିୱାଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ) ହିମାଳୟର ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟାଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଅଟେ ।
2. ଏହା ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
3. ଏହାର ପାଦଦେଶ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସମୃଦ୍ଧ ଅଟେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ହିମାଳୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ଅଞ୍ଚଳସ୍ଥ ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟେ ।

Question 3.
ଭାରତର କେଉଁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ?
Answer:
ଭାରତର ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ୟୁନେସ୍କୋରା ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ଯଥା— (i) ହିମାଳୟସ୍ଥ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ (ii) ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସଲମେର (iii) ପଶ୍ଚିମଘାଟ (iv) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ଓ ସୁନ୍ଦରବନ ।

Question 4.
ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ ବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Question

1. ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ନାମ ହେଲା, ସାନ୍ତାଳ, ବୈଗ, ଭିଲି ଏବଂ କୋରକୁ ।
2. ଏହି ଆଦିବାସୀ ଜନଜାତିମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ପରିସ୍କର ଭିତରେ ଭାରତର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।
3. ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରକୃତି ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ।

Question 5.
ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ?
Answer:
(i) ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କାରଣ ଆମର ଅନେକ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ସେଠାରେ ‘ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍’ ନାମକ ବନ୍ଦୀଶାଳାରେ ବହୁ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ।

(ii) ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସେହି ମହାନ୍ ବଳିଦାନକୁ ମନେ ରଖୁବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖୁଛନ୍ତି ।

Question 6.
ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି କେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ? ଏଠାରେ କ’ଣ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ?
Answer:

1. ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଆଣ୍ଡାମାନ୍ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ୟାରେନ୍ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
2. ଏଠାରେ ଧୁଆଁ ଓ ଲାଭା ଆକାଶକୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 7.
ଭାରତ ଧୀରେ ଧୀରେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି ? ଏହି ଚଳନ ବାର୍ଷିକ କେତେ ସେଣ୍ଟିମିଟର ହାରରେ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଭାରତ ଧୀରେ ଉତ୍ତରସ୍ଥ ଏସିଆ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି ।
2. ଏହି ଚଳନ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର ହାରରେ ହୋଇଥାଏ ।

Question 8.
ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି ? ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:

1. ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଯଥା- ହିମ ଓ ଆଳୟ ।
2. ହିମ କହିଲେ ବରଫ ଓ ଆଳୟର ଅର୍ଥ ଘର । ତେଣୁ ହିମାଳୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ‘ବରଫର ଘର’’ ।

Question 9.
ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା କେତେଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ?
Answer:

1. ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ ହେଉଛି ଏକ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଯାହାକି କେରଳର ମାଳାବାର ଉପକୂଳ ନିକଟସ୍ଥ ଆରବ ସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
2. ଏହି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ୩୬ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ଭୌଗୋଳିକ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ଲଦାଖକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଭୂଭାଗ ପଥୁରିଆ ଓ ଆବଡ଼ା ଖାବଡ଼ା । ଏଠାକାର ଭୂ-ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠର ଭୂପ୍ରକୃତି ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 2.
ହିମାଳୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଅଧିବାସୀମାନେ ଚମରୀଗାଈ ବା ୟାକ୍ ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
ହିମାଳୟ ଏକ ବରଫାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟେ । ଏହିଠାରେ ଜଳବାୟୁରେ ଚମରୀଗାଈ ହିଁ ଜୀବନଧାରଣ କରିପାରିବ । କ୍ଷୀର, ମାଂସ, ପଶମ ଏବଂ ଗୋବର ପାଇଁ ଏଠାକାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗାଈକୁ ପରିବହନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ହିମାଦ୍ରୀରେ ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ (ବୃହତ୍ ହିମାଳୟ) ହେଉଛି ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ । ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ରହିଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

Question 4.
ହିମାଚଳରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଛି ।
Answer:
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମାଚଳ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାକାର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତା ଓଁ ‘ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ନୈନିତାଲ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ), ସିମଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଛି ।

Question 5.
‘ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ କାଠ ଓ ପଥରରେ ତାଙ୍କର ଘରଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ପଥର ଓ କାଠର ବ୍ୟବହାର କରି ଘର ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଘର ଉଷ୍ଣ ରଖୁବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଏହାକୁ ମୃଦୁ ଭୂମିକମ୍ପ ଜନିତ କ୍ଷୟକ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।

Question 6.
ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ କମ୍ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ?
Answer:
ମରୁଭୂମି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ଅତି ଉତ୍ତପ୍ତ ଦିନ, ଶୀତଳ ରାତି ଓ ଜଳାଭାବ ଜନିତ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ପ୍ରତିହତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ କମ୍ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ।

Question 7.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।
Answer:
ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥ‌ିବା ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀ ସମୂହଦ୍ଵାରା ସଞ୍ଚିତ ପଟୁମାଟିଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୃତ୍ତିକା ସମୃଦ୍ଧ । ଏହି ପୃରିକାରେ ପ୍ରଚୁର ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର ଓ କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ଏବଂ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳୀ । ଉକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ଉତ୍ସ । ତେଣୁ ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।

Question 8.
ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ’ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
Answer:
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳି ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀଗୁଡ଼ିକ କୋଟି କୋଟି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷି ଓ କଳକାରଖାନାଙ୍କୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 9.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଅନେକ ସଂସ୍କୃତି, ଆସ୍ଥା ଓ ଉଦ୍ଭବ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।
Answer:
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ସେଠାରେ ଅନେକ ମଠ, ମନ୍ଦିରମାନ ଗଢ଼ିଉଠିଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ଭଗବତ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ଧ୍ୟାନ ନିମନ୍ତେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

Question 10.
ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନପାଇଁ ବହୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଗୋମୁଖରୁ ହୋଇଅଛି । ଏହି ନଦୀ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ । ସୁତରାଂ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥାନ୍ତି ।

Question 11.
ପାଙ୍ଗ ହ୍ରଦର ଜଳ ଲୁଣିଆ ଅଟେ ।
Answer:
ଲଦାଖର ପାଙ୍ଗଙ୍ଗ୍ ସୋ ହ୍ରଦର ଜଳ ଲୁଣିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନ୍ୟ ହ୍ରଦ ପରି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏହି ଲବଣତାର କାରଣ ଅଟେ ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ହିମାଚଳ ଏବଂ ହିମାଦ୍ରୀ
Answer:

ହିମାଚଳ	ହିମାଦ୍ରୀ
(i) ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ।	(i) ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ ।
(ii) ହିମାଚଳର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟିପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ନୈନିତାଲ, (ଉତ୍ତର ରଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ) ସିମିଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଅଛି ।	(ii) ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ର ହି ଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ । ନାହିଁ ।

 

Question 2.
ଲାକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ।
Answer:

ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ	ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ
(i) କେରଳର ମାଲବାର ଉପକୂଳର ନିକଟସ୍ଥ ଆରବ ସାଗରରେ ଲକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅବସ୍ଥିତ ।	(i) ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
(ii) ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ୩୬ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।	(ii) ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ବଡ଼ ଦ୍ଵୀପକୁ ନେଇ ଏହି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଗଠିତ ।

Question 3.
ଥର୍ ‘ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଲଦାଖ
Answer:

ଥର୍ ମରୁଭୂମି :	ଲଦାଖ :
(i) ଥର୍ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଉଷ୍ଣ ମରୁଭୂମି ।	(i) ଲଦାଖ ଏକ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି ଅଟେ ।
(ii) ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଓଟ ଉପରେ ନିର୍ଭର । କରନ୍ତି ।	(ii) ଏଠାରେ ଆଇବେକ୍ସ ନାମକ ପାହାଡିଆ ଛେଳି ଓ ତିଦ୍ଦତୀୟ ମୃଗ ବାସ କରନ୍ତି ।
(iii) ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂଭାଗ ବାଲୁକାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।	(iii) ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ର ଭୂ ଭାଗ ପଥୁରି ଓ ଆ ଆବଡ଼ାଖାବଡ଼ା ।

 

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାକୁ କେତେ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Question
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଗୋଟି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ (Range) ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(i) ହିମାଦ୍ରୀ (ବୃହତ୍ ହିମାଳୟ) ହେଉଛି ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ । ଏଥିରେ ମାଉଣ୍ଟ୍ ଏଭେରେଷ୍ଟ ଓ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଗା ଭଳି ନଭଶ୍ଚମୀ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ରହିଛି । ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ରହିଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

(ii) ହିମାଚଳ (ମଧ୍ଯ ହିମାଳୟ) ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାକାର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ନୈନିତାଲ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ), ସିମଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ଏଠାରେ ରହିଛି ।

(iii) ସିଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ) ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତ୍ତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ । ଏହା ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହାର ପାଦଦେଶ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସମୃଦ୍ଧ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ହିମାଳୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ (ଉତ୍ତରସ୍ଥ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ) ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ।

Question 2.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହୋଇଛି ?
Answer:
ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭାରତ ଗଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ ନାମରେ ଏକ ବିଶାଳ ଭୂଭାଗର ଅଂଶ ଥିଲା । ଏହା ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ପଡ଼ୋଶୀ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତ ମୁଖ୍ୟ ଭାଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା । ପ୍ରାୟ ୫୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହା ୟୁରେସିଆ (ୟୁରୋପ + ଏସିଆ) ଭୂଭାଗର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ସହ ଧକ୍‌କା ଖାଇଲା । ୟୁରେସିଆ ଭୂଭାଗକୁ ଠେଲିବା ଯୋଗୁଁ ତତ୍‌ମଧ୍ଯସ୍ଥ ସ୍ଥଳଭାଗ କୁଞ୍ଚ ହୋଇ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ହେଲା । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏକ ଗାଲିଚାକୁ ଠେଲିବା ଯୋଗୁ ସେଥ‌ିରେ ପଢ଼ୁଥ‌ିବା ଭାଙ୍ଗ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ । ଏହିପରି ଭାବେ ବିଶାଳ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

Question 3.
ଭାରତର କେଉଁ ସ୍ଥାନ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଏସିଆ ମହାଦେଶର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ‘‘ମାୱଲିନୋଙ୍ଗ’’ ଗ୍ରାମ ମେଘାଳୟ ରାଜ୍ୟ ଖାସିପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

(ii) ଏହି ସ୍ଵଚ୍ଛ ମନୋରମ ଗ୍ରାମ ଏହାର ସୁପରିଚାଳିତ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ବାଉଁଶରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପାତ୍ର ଓ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଜୀବନଯାପନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

(iii) ଏହି ଗ୍ରାମ ଏହାର ଜୀବନ୍ତ ‘ଚେରସେତୁ’ପାଇଁ ପରିଚିତ, ଯାହାକି ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଚେରରେ ବୁଣାଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ନିମ୍ନୋକ୍ତ କାରଣରୁ ମାୱଲିନୋଙ୍ଗ ଗ୍ରାମ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

Question 4.
ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଏସିଆର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ କିପରି ପୃଥକ୍ କରୁଛି ?
Answer:
ଭାରତର ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ରହିଅଛି । ପଶ୍ଚିମ ଭୂଭାଗରେ ଥ‌ିବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଜଳଭାଗ ରୂପେ ଆରବ ସାଗର ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି । ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି । ଏହିପରି ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଏସିଆର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ପୃଥକ କରୁଛି ।

Students can use Class 7 Math Solution Odia Medium and Class 7 Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium ସଂଖ୍ୟାର ମଝିରେ ବିନ୍ଦୁର କମାଲ to check their answers after solving exercises.

7th Class Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium

Class 7 Maths Chapter 3 Odia Medium

3.1 କ୍ଷୁଦ୍ର ଏକକର ଆବଶ୍ୟକତା
Page No. (47 to 48)

Question 1.
ସ୍କେଲ୍‌ର କେଉଁ ଏକକଟି ସ୍ପର ଠିକ୍ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ତୁମକୁ ସହାୟକ ହେବ ? କାହିଁକି ?
Solution:
ତୃତୀୟ ସ୍କେଲ୍‌ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେ.ମି.କୁ 10 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ଏକକଟି ସ୍ଫୁର ପ୍ରକୃତ ମାପର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।

Question 2.
2\(\frac{7}{10}\) ସେ.ମି.ର ଅର୍ଥ କ’ଣ ? (ପ୍ରଥମ ସ୍ଫୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ)
Solution:
ସ୍କେଲ୍‌ରେ, ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । 2\(\frac{7}{10}\)
ସେ.ମି. ଲମ୍ବକୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ସ୍କେଲ୍‌ରେ ‘0’ ରୁ ‘2’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ ଏବଂ ତା’ରେ 10 ଭାଗରୁ 7 ଭାଗ ନେଲେ, ସ୍କୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ -2 ସେ.ମି. ଏବଂ \(\frac{7}{10}\) ସେ.ମି. 2\(\frac{7}{10}\) ବା ସେ.ମି. ହେବ ।

Question 3.
ସେହିପରି 3\(\frac{2}{10}\) ସେ.ମି. କୁ କିପରି ବୁଝିବା ?
Solution:
ଆମେ 2\(\frac{7}{10}\) ସେ.ମି.କୁ 2 ପୂର୍ଣ୍ଣ 7 ବିଭକ୍ତ 10 ସେ.ମି. 3\(\frac{2}{10}\) ସେ.ମି.କୁ 3 ପୂର୍ବ 2 ବିଭକ୍ତ 10 ସେ.ମି. ରୂପେ ପଢୁ ବା 2\(\frac{7}{10}\) ସେ.ମି.କୁ 2 ସେ.ମି. ଓ 7 ଦଶାଂଶ ସେ.ମି. ଏବଂ 3\(\frac{2}{10}\) ସେ.ମି.କୁ 3 ସେ.ମି. ଓ 2 ଦଶାଂଶ ସେ.ମି. ରୂପେ ପଢ଼ିପାରିବା ।

Question 4.
ତୁମେ କହିପାରିବ କି ? ସ୍ଟର ଲମ୍ବ ମାପିବା ପାଇଁ ଏକକ ଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା ?
Solution:
ସ୍ଫୁର ଲମ୍ବ ସଠିକ୍ ପାଇବା ପାଇଁ ଏକକ ଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 5.
ଗୋଟିଏ ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ଏବଂ ଏହାକୁ ସେଣ୍ଟିମିଟରରେ ଲେଖ (ସ୍ଫୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ପାଇଁ ଯେପରି ଉପରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି) କଲମ, ପେନସିଲ୍, ରବର ଏବଂ ତୁମ ପସନ୍ଦର ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ବସ୍ତୁ ନେଇପାର ।

Solution:
ରବରର ମାପ = 2\(\frac{4}{10}\) ସେ.ମି. । ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 4\(\frac{5}{10}\) ସେ.ମି. ।
ସ୍କେଚ୍ ପେନ୍‌ର କ୍ୟାପ୍‌ଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 1\(\frac{4}{10}\) ସେ.ମି. ।

ଛୋଟ ଜିନିଷର ଠିକ୍ ମାପ ପାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।

3.2 ଦଶାଂଶ
Page No. (49 to 52)

Question 1.
ନିମ୍ନରେ କେତେକ ସଂଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ଆସ ଏହାକୁ କିପରି ପଢ଼ାଯାଏ ଜାଣିବା । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
Solution:
4\(\frac{1}{10}\) → (ଚାରି ଓ ଏକ ଦଶାଂଶ) \(\frac{4}{10}\) → (ଚାରି ଏକ ଦଶାଂଶ କିମ୍ବା ଚାରି ଦଶାଂଶ) \(\frac{41}{10}\) → (ଏକଚାଳିଶ ଓ ଏକ ଦଶାଂଶ)
41\(\frac{1}{10}\)→ (ଏକଚାଳିଶ ଏକ ଦଶାଂଶ କିମ୍ବା ଏକଚାଳିଶ ଦଶାଂଶ)

Question 2.
ନିମ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଊକ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ ।
(a) \(\frac{9}{10}\)
(b) 1\(\frac{7}{10}\)
(c) \(\frac{130}{10}\)
(d) 13\(\frac{1}{10}\)
(e) 10\(\frac{5}{10}\)
(f) 7\(\frac{6}{10}\)
(g) 6\(\frac{7}{10}\)
(h) \(\frac{4}{10}\)
Solution:

ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ, \(\frac{131}{10}\) ହେଉଛି ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ଓ \(\frac{4}{10}\) ହେଉଛି ସାନ ସଂଖ୍ୟା ।
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବକ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖୁଲେ ଆମେ ପାଇବା

Question 3.
ନିମ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଊକ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ ।
4\(\frac{1}{10}\), \(\frac{4}{10}\), \(\frac{41}{10}\), 41\(\frac{1}{10}\)
Solution:
\(\frac{1}{10}\) ହେଉଛି କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ଓ \(\frac{411}{10}\) ହେଉଛି ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା । ତେଣୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବକ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ

Question 4.
ଦୋକାନରୁ ସରିତା 2\(\frac{7}{10}\) ଏକକ ଲମ୍ବର ଓ 3\(\frac{6}{10}\) ଲଳିତା ଏକକ ଲମ୍ବର ରିବନ କିଣିଲେ, ଉଭୟ ମୋଟ କେତେ ଦୈର୍ଘ୍ୟର ରିବନ କିଣିଲେ ?
Solution:
ମୋଟ ରବିନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ସରିତା ରିବନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 2 ଏକକ ଓ 7 ଦଶାଂଶ ଏକକ ଏବଂ ଲଳିତା ରିବନର
ଦୈର୍ଘ୍ୟ 3 ଏକକ ଓ 6 ଦଶାଂଶ ଏକକର ସମଷ୍ଟି ସହ ସମାନ ।
ତେଣୁ, 2 ଏକକ ଓ 7 ଦଶାଂଶ ଏକକ + 3 ଏକକ ଓ 6 ଦଶାଂଶ ଏକକ
= (2 + 3) ଏକକ ଓ (7 + 6) ଦଶାଂଶ ଏକକ = 5 ଏକକ 13 ଦଶାଂଶ ଏକକ
= 6 ଏକକ ଓ 3 ଦଶାଂଶ ଏକକ (13 ଦଶାଂଶ ଏକକ = 1 ଏକକ ଓ 3 ଦଶାଂଶ ଏକକ)
ମୋଟ ରବିନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 6 ଏକକ 3 ଦଶାଂଶ ଏକକ = 6
ଏଠାରେ ସମାଧାନ କଲେ,
(a) (2 + 3) + (\(\frac{7}{10}\) + \(\frac{6}{10}\)) = (2 + 3) + (\(\frac{13}{10}\)) = 5 + \(\frac{13}{10}\)
= 5 + \(\frac{10}{10}\) + \(\frac{3}{10}\) = 5 + 1 + \(\frac{3}{10}\) = 6 + \(\frac{3}{10}\) = 6\(\frac{3}{10}\)

(b) 2\(\frac{7}{10}\) + 3\(\frac{6}{10}\) = 5\(\frac{13}{10}\) = 6\(\frac{3}{10}\)

(c) ଉଭୟ ମାପକୁ ଦଶାଂଶରେ ପରିଣତ କରି ଯୋଗ କରି ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ ।
27 ଦଶାଂଶ ଓ 36 ଦଶାଂଶ = 63 ଦଶାଂଶ = \(\frac{27}{10}\) + \(\frac{36}{10}\) = \(\frac{63}{10}\)
\(\frac{63}{10}\) = 60 ଦଶାଂଶ (\(\frac{60}{10}\)) ଓ 3 ଦଶାଂଶ (\(\frac{3}{10}\)) =
= 6 ଓ 3 ଦଶାଂଶ = 6\(\frac{3}{10}\)

Question 5.
ମହୁମାଛି ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଦିଆଯାଇଅଛି । ଏହାର ମୋଟ ଲମ୍ବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

ମୁଣ୍ଡ : 2\(\frac{3}{10}\) ଏକକ, ଛାତି : 5\(\frac{4}{10}\)
ଏକକ, ପେଟ : 7\(\frac{5}{10}\) ଏକକ ।
Solution:
ମୁଣ୍ଡର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 2\(\frac{3}{10}\) ଏକକ, ଛାତିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5\(\frac{4}{10}\) ଏକକ, ପେଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 7\(\frac{5}{10}\) ଏକକ
ମହୁମାଛିର ମୋଟ ଲମ୍ବ = 2\(\frac{3}{10}\) + 5\(\frac{4}{10}\) + 7\(\frac{5}{10}\)
= (2 + 5 + 7)(+\(\frac{3}{10}\) + \(\frac{4}{10}\) + \(\frac{5}{10}\)) = 14 + \(\frac{12}{10}\) = 14 + \(\frac{10+2}{10}\)
= \(\frac{14}{10}\) + \(\frac{10}{10}\) + \(\frac{2}{10}\) = 14 + 1 + \(\frac{2}{10}\) = 15 + \(\frac{2}{10}\) = 15\(\frac{2}{10}\) ଏକକ ।
∴ ମହୁମାଛିର ମୋଟ ଲମ୍ବ 15 \(\frac{2}{10}\) ଏକକ ।

Question 6.
ଶୈଳକାର ହାତର ଲମ୍ବ 12\(\frac{4}{10}\) ଏକକ ଏବଂ ତା’ର ପାପୁଲିର ଲମ୍ବ 6\(\frac{7}{10}\) ଏକକ ଅଟେ । ତେବେ ତା’ର ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଲମ୍ବ କେତେ ?

Solution:
ଶୈଳଜାର ମଧ୍ୟମ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଲମ୍ବ ହେବ = (12 + \(\frac{4}{10}\)) – (6 + \(\frac{7}{10}\))

ଏଠାରେ = 4 ଦଶାଂଶରୁ 7 ଦଶାଂଶ ବିୟୋଗ କରିହେବ ନାହିଁ । ତେଣୁ 12 ଏକକରୁ 1. ଏକକ ଆଣି ଏହାକୁ 10 ଦଶାଂଶ ଏକକରେ ପରିଣତ କରାଗଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଏକକ ଓ 14 ଦଶାଂଶ ଏକକ ହେଲା, 14 ଦଶାଂଶ ଏକକକୁ 7 ଦଶାଂଶ ଏକକ ଏବଂ 11 ଏକକରୁ 6 ଏକକ ବିୟୋଗ କରାଗଲା ।

Question 7.
ଉଭୟ ଲମ୍ବକୁ ଦଶାଂଶରେ ପରିଣତ କରି ସମାଧାନ କର ।
Solution:
124 ଦଶାଂଶ – 67 ଦଶାଂଶ = 57 ଦଶାଂଶ = \(\frac{124}{10}\) – \(\frac{67}{10}\) = \(\frac{57}{10}\)
= 50 ଦଶାଂଶ \(\frac{50}{10}\) ଓ 7 ଦଶାଂଶ \(\frac{7}{10}\) = 5 ଓ 7 ଦଶାଂଶ = 5\(\frac{7}{10}\)

Question 8.
ଗୋଟିଏ ରୋହୀ ମାଛର ଲମ୍ବ 36\(\frac{2}{10}\) ସେ.ମି. ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଇଲିଶି ମାଛର ଲମ୍ବ 31\(\frac{9}{10}\) ସେ.ମି.। ତେବେ ରୋହୀ ମାଛଟି, ଇଲିଶିମାଛଠାରୁ କେତେ ଅଧିକ ଲମ୍ବା ?

Solution:
ରୋହୀ ମାଛର ଲମ୍ବ = 36\(\frac{2}{10}\), ଇଲିଶି ମାଛର ଲମ୍ବ = 31\(\frac{9}{10}\)
ରୋହୀ ମାଛଟି ଇଲିଶି ମାଛଠାରୁ ଲମ୍ବ = 36\(\frac{2}{10}\) – 31\(\frac{9}{10}\) = (\(\frac{360}{10}\) + \(\frac{2}{10}\) – (\(\frac{310}{10}\) + \(\frac{9}{10}\))
= \(\frac{362}{10}\) – \(\frac{319}{10}\) = \(\frac{41}{10}\) = \(\frac{40}{10}\) = \(\frac{40}{10}\) + \(\frac{1}{10}\) = 4 + \(\frac{1}{10}\) = 4\(\frac{1}{10}\)
ରୋହୀ ମାଛଟି, ଇଲିଲିମାଛଠାରୁ କେତେ 4\(\frac{1}{10}\) ଲମ୍ବା ।

Question 9.
ନିମ୍ନ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମକୁ ଦେଖୁ ପରବର୍ତୀ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଖାଲିସ୍ଥାନରେ ପୂରଣ କର ।

Solution:

3.3 ଶତାଂଶ
Page No. (53 to 58)

Question 1.
ଏହି ଛୋଟ ଅଂଶର ଲମ୍ବ କେତେ ? ଏହିଭଳି କେତୋଟି ଛୋଟ ଅଂଶ ନେଲେ 1 ଏକକ ହେବ ?
Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶାଂଶକୁ ସମାନ 10ଟି ଛୋଟ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକକ 10ଟି ଦଶାଂଶ ଏକକ ଅଟେ ତେଣୁ 1 ଏକକ = 100 ଶତାଂଶ ଏକକ ।
ତେଣୁ 1 ଶତାଂଶ ଏକକ ହେଉଛି । ଏକକର \(\frac{1}{100}\) ଅଂଶ ।

Question 2.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଙ୍ଗା କାଗଜଟିର ଲମ୍ବ କେତେ ଜାଣିବା ?
Solution:
ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ ଏହା 4 + \(\frac{4}{10}\) + \(\frac{5}{100}\) ଲମ୍ବ, ଏହାକୁ 4 ଏକକ 4 ଦଶାଂଶ ଓ 5 ଶତାଂଶ ଏକକ ବୋଳି ପଢ଼ାଯାଏ ।

Question 3.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଟିକୁ ଦେଖ୍ ଖାଲି କୋଠରିରେ ଚିହ୍ନିତ ଅଂଶର ଲମ୍ବ କେତେ ଲେଖ ।

Solution:
ପ୍ରଥମ କୋଠରି = \(\frac{5}{10}\) + \(\frac{5}{10}\) = \(\frac{50}{100}\) + \(\frac{5}{100}\) = \(\frac{55}{100}\)
ଦ୍ଵିତୀୟ କୋଠରି = 1 + \(\frac{5}{10}\) + \(\frac{5}{100}\) = \(\frac{100}{100}\) + \(\frac{50}{100}\) + \(\frac{5}{100}\) = \(\frac{155}{100}\)
ତୃତୀୟ କୋଠରି = 1 + \(\frac{7}{10}\) + \(\frac{4}{100}\) = \(\frac{100}{100}\) + \(\frac{70}{100}\) + \(\frac{4}{100}\) = \(\frac{174}{100}\)
ଚତୁର୍ଥ କୋଠରି = 2 + \(\frac{2}{100}\) = \(\frac{200}{100}\)
+ \(\frac{2}{100}\) = \(\frac{202}{100}\) =
ପଞ୍ଚମ କୋଠରି = 2 + \(\frac{4}{10}\) + \(\frac{240}{100}\)

• ନିମ୍ନ ଛବିରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ତାରର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଦିଆଯାଇଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଲମ୍ବକୁ ସୂଚାଉଛି ।

• 1\(\frac{1}{10}\)\(\frac{4}{10}\) = ଏକ ଏକକ, ଏକ ଦଶାଂଶ ଏକକ ଓ ଚାରି ଶତାଂଶ ଏକକ ।
1\(\frac{14}{100}\) = ଏକ ଏକକ ଓ ଚଉଦ ଶତାଂଶ ଏକକ ।
\(\frac{114}{100}\) = ଏକ ଶହ ଚଉଦ ଶତାଂଶ ଏକକ ।

Question 4.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ୍ ତାରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଲେଖ ଓ ପଢ଼ ।


Solution:
(a) ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5\(\frac{3}{10}\)\(\frac{7}{100}\) = 5 ଏକକ, 3 ଦଶାଂଶ ଓ 7 ଶତାଂଶ ।
5 + \(\frac{37}{100}\) = 5 ଏକକ ଓ 37 ଶତାଂଶ ।
\(\frac{537}{100}\) = 537 ଶତାଂଶ ।

(b) ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 15 + \(\frac{3}{100}\) = 15 ଏକକ ଓ 3 ଶତାଂଶ ।
\(\frac{1500}{100}\) + \(\frac{3}{100}\) = \(\frac{1503}{100}\) = 1503 ଶତାଂଶ ।

(c) ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7\(\frac{5}{10}\)\(\frac{2}{100}\) = 7 ଏକକ, 5 ଦଶାଂଶ ଓ 2 ଶତାଂଶ ।
= 7 + \(\frac{5}{10}\) + \(\frac{2}{100}\) = 7\(\frac{52}{100}\) = 7 ଏକକ ଓ 52 ଶତାଂଶ ।
\(\frac{700}{100}\) + \(\frac{52}{100}\) = \(\frac{752}{100}\) = 752 ଶତାଂଶ ।

(d) 9\(\frac{8}{10}\) ଏକକ ଓ 9 ଦଶାଂଶ । 9\(\frac{80}{10}\) = 9 ଏକକ ଓ 80 ଏକକ ।
\(\frac{980}{10}\) = 980 ଶତାଂଶ ।

Question 5.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲମ୍ବରୁ କେଉଁଟି ବୃହତ୍ତର ଓ କେଉଁଟି କ୍ଷୁଦ୍ରତରୁ ଏହି ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦତ୍ତ ସ୍କୁଲରେ ଚିହ୍ନିତ କର ।
(a) \(\frac{3}{10}\), \(\frac{3}{100}\), \(\frac{33}{100}\)

(b) 3\(\frac{1}{10}\), \(\frac{30}{10}\), 1\(\frac{3}{10}\)

(c) \(\frac{45}{100}\), \(\frac{54}{100}\), \(\frac{5}{10}\), \(\frac{4}{10}\)

(d) 3\(\frac{6}{10}\), 3\(\frac{3}{100}\), 3\(\frac{6}{10}\)\(\frac{6}{100}\)

(e) \(\frac{8}{10}\)\(\frac{2}{100}\), \(\frac{9}{100}\), 1\(\frac{8}{100}\)

(f) 7\(\frac{3}{10}\)\(\frac{5}{100}\), 7\(\frac{5}{10}\), 7\(\frac{41}{100}\)

(g) \(\frac{65}{10}\)\(\frac{15}{100}\), 5\(\frac{87}{100}\), 5\(\frac{7}{100}\)

Solution:

Question 6.
15\(\frac{3}{10}\)\(\frac{4}{100}\) ଓ 2\(\frac{6}{10}\)\(\frac{8}{100}\) ର ଯୋଗଫଳ କେତେ ?
Solution:

Question 7.
ଏହି ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵୟ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି କି ?
Solution:
ହଁ, ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵୟ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି । ପଦ୍ଧତି-1ରେ ଧାଡ଼ି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଯୋଗ ଏବଂ ପଦ୍ଧତି-2ରେ ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି । ଉଭୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଏକକ ସହ ଏକକ, ଦଶାଂଶ ଏକକ ସହ ଦଶାଂଶ ଏବଂ ଶତାଂଶ ଏକକ ସହ ଶତାଂଶ ଏକକରେ ଯୋଗ ହୋଇ ଶତାଂଶରେ ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି ।

Question 8.
483 + 268 ର ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦେଖ । ପୂର୍ବ ପଦ୍ଧତି ସହ ଏହି ପଦ୍ଧତିର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି କି ?
Solution:
ହଁ, 483 + 268 = (400 + 80 + 3) + (200 + 60 + 8)
= (400 + 200) + (80 + 60) + (3 + 8) = 600 + 140 + 11
= 600 + 150 + 1 = 600 + 100+ 50 + 1 = 700 + 50 + 1 = 751

Question 9.
15\(\frac{3}{10}\)\(\frac{4}{100}\) ଓ 2\(\frac{6}{10}\)\(\frac{8}{100}\) କୁ ଶତାଂଶରେ ପରିଣତ କରି ନିମ୍ନମତେ ଯୋଗ କରାଯାଈପାରେ ।
Solution:

Question 10.
ବିୟୋଗ କର : 25\(\frac{9}{10}\) – 6\(\frac{4}{10}\)\(\frac{7}{100}\) ?
Solution:
ପଦ୍ଧତି – 1

Question 11.
ଶତାଂଶରେ ପରିଣତ କରି ସମାଧାନ କର :
ବିୟୋଗ କର : 15\(\frac{3}{10}\)\(\frac{4}{100}\) – 2\(\frac{6}{10}\)\(\frac{8}{100}\)
Solution:

Question 12.
653 ଓ 268 ର ବିୟୋଗକୁ ଦେଖ । ପୂର୍ବ ପଦ୍ଧତି ସହ ଏହି ପଦ୍ଧତିର କିଛି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି କି ?
Solution:
653 – 268 = (600 + 50 + 3) – (200 + 60 + 8)
= (600- 200) + (50 – 60) + (3 – 8)
= (600 – 200) + (40 – 60) + (13 – 8)
= (600 – 200) + (40 – 60) + 5
= (500 – 200) + (140 – 60) + 5
= 300 + 80 + 5 = 385

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ଯୋଗଫଳ ଓ ବିୟୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
(a) \(\frac{3}{10}\) + 3\(\frac{4}{100}\)
(b) 9\(\frac{5}{10}\)\(\frac{7}{100}\) + 2\(\frac{1}{10}\)\(\frac{3}{100}\)
(c) 15\(\frac{6}{10}\) + 3\(\frac{4}{100}\) + 14\(\frac{3}{10}\) + 3\(\frac{6}{100}\)
(d) 7\(\frac{7}{100}\) – 4\(\frac{4}{100}\)
(e) 8\(\frac{6}{100}\) -5 \(\frac{3}{100}\)
(f) 12\(\frac{6}{10}\) + 3\(\frac{2}{100}\) – \(\frac{9}{10}\) + 3\(\frac{9}{100}\)
Solution:

3.4 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ସ୍ଥାନୀୟମାନ
Page No. (59 to 64)

Question 1.
1 ଏକକକୁ ସମାନ 4 ଭାଗ, ସମାନ 5 ଭାଗ, ସମାନ 8 ଭାଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମାନ ଭାଗରେ ଆମେ ବିଭକ୍ତ କରିପାରିବା ନାହିଁ କି ?
Solution:


ହଁ, କରିପାରିବା ।
• 1 ଏକକକୁ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ \(\frac{1}{10}\), \(\frac{2}{10}\), \(\frac{3}{10}\), …………….. \(\frac{9}{10}\), \(\frac{10}{10}\), ହେବ ।
• 1 ଏକକକୁ 4 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ \(\frac{1}{4}\), \(\frac{2}{4}\), \(\frac{3}{4}\), \(\frac{4}{4}\) ହେବ ।
• ଯଦି ଆହୁରି ଠିକ୍ ମାପ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ପୁନର୍ବାର 4 ସମାନ ଭାଗରେ
ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ 1 ଏକକର \(\frac{1}{16}\) ଅଂଶ. ଏହି 16 ଅଂଶ ମିଶି 1 ଏକକ ହେବ ।

Question 2.
1 ଏକକୁ ପ୍ରତିଥର 10 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା କାହିଁକି ?
Solution:
କାରଣ, ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଲିଖନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଲିଖ୍ ଏକ ସଂପ୍ରସାରିତ ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ
10 ର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ 284 ରେ 2 ହେଉଛି ଶତକ (100) ସ୍ଥାନୀୟ, 8 ହେଉଛି ଦଶକ (10) ସ୍ଥାନୀୟ ଓ 4 ହେଉଛି ଏକକ (1) ସ୍ଥାନୀୟ ଅଙ୍କ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଏହାର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ସ୍ଥାନୀୟମାନର 10 ଗୁଣ । ସେହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଏହାର ଠିକ୍ ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନୀୟମାନର 10 ଭାଗ ।
10ଟି 1, 10 ହୁଏ ।
100 ଟି 10, 1000 ହୁଏ ।
10ଟି 100, 1000 ହୁଏ, ଇତ୍ୟାଦି ।

ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁବାର ପ୍ରଣାଳୀକୁ 1 ଠାରୁ ଛୋଟ ଅଂଶରେ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ଆମେ 1 କୁ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରୁ । ଏହା 1 ଦଶାଂଶ ଅଟେ । ଏହାକୁ ଆହୁରି 10 ଭାଗ କଲେ 1 ଶତାଂଶ ମିଳେ, ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 3.
ଏହାକୁ ପୁନର୍ବାର ବିସ୍ତାରିତ କରିପାରିବା କି ?
Solution:
ହଁ, କରିପାରିବା ।

Question 4.
\(\frac{1}{100}\) କୁ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ କେତେ ହେବ ?
Solution:

ଏହା \(\frac{1}{1000}\) ହେବ । ଏହାକୁ ଏକ ସହସ୍ରାଶ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ, ଏକ ହଜାର ସହସ୍ରାଶ = 1 ଏକକ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋପାନରେ 10,000ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ସ୍ଥାନକୁ ବିସ୍ତାରିତ କଲେ ବଡ଼ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଏବଂ \(\frac{1}{1000}\) ର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ସ୍ଥାନକୁ ବିସ୍ତାରିତ କଲେ କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ଥାନୀୟମାନ, ଆମେ ପାଇପାରିବା ।

• ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁବାର ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ “ଦଶମିକ ପଦ୍ଧତି” (Decimal System) କୁହାଯାଏ । କାରଣ ଏହା ସଂଖ୍ୟା 10) ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ ‘decem’ ଅର୍ଥ ଦଶ, ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଦଶଃ ସହିତ ସମାନ । ଓଡ଼ିଆ, କୋଙ୍କଣୀ, ମରାଠୀ, ଗୁଜୁରାଟୀ, ହିନ୍ଦୀ, କାଶ୍ମୀରୀ, ବୋଡ଼ୋ ଏବଂ ଆସାମୀ ଭଳି ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଦଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 5.
ଆମେ ଭଗ୍ନାଂଶ ବିଷୟରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିପରିବା ।
(a) କେତୋଟି ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ 1 ହେବ ?
Solution:
1000 ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ । ହେବ ।

(b) କେତୋଟି ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ 1 ଦଶାଂଶ ହେବ ?
Solution:
100 ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ 1 ଦଶାଂଶ ହେବ ।

(c) କେତୋଟି ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ 1 ଶତାଂଶ ହେବ ?
Solution:
10 ସହସ୍ରାଶ ହେଲେ 1 ଶତାଂଶ ହେବ ।

(d) କେତୋଟି ଦଶାଂଶ ହେଲେ 10 ହେବ ?
Solution:
100 ଦଶାଂଶ ହେଲେ 10 ହେବ ।

(e) କେତୋଟି ଶତାଂଶ ହେଲେ 10 ହେବ ?
Solution:
1000 ଶତାଂଶ ହେଲେ 10 ହେବ ?

Question 6.
4\(\frac{2}{10}\) କୁ 42 ଭାବରେ (2 × \(\frac{1}{10}\) ରେ \(\frac{1}{10}\) କୁ ବାଦଦେଇ) ଲେଖିପାରିବା କି ?
Solution:
ନା, ଆମେ ଏହାକୁ 42 ଭାବରେ ଲେଖିପାରିବା ନାହିଁ ।
42 ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 4 ଦଶ 2 ଏକ ଏବଂ 4\(\frac{2}{10}\) ଅର୍ଥ ହେଉଛି 4 ଏକ 2 ଦଶାଂଶ । 705 ର ଅର୍ଥ –
(a) 7 ଶହ, 0 ଦଶ 5 ଏକକ = (700 + 0 + 5)
(b) 7 ଶହ, 0 ଏକ 5 ଦଶାଂଶ =
(70 + 0 + \(\frac{5}{10}\))
(c) 7 ଶହ, 0 ଦଶାଂଶ 5 ଶତାଂଶ = (7 + 0 + \(\frac{5}{100}\))

• ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଚିହ୍ନଟ / ଜାଣିବା ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାର ଶେଷରେ ଏବଂ ଭଲସଂଖ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହେଉଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ଆମେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ (.) ଚିହ୍ନକୁ ବିଭାଜକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ଯାହାକୁ ଦଶମିକ ବିନ୍ଦୁ (decimal point) କୁହାଯାଏ ।

• ଉପରୋକ୍ତ ପରିମାଣକୁ ଦଶମିକ ପଦ୍ଧତିରେ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା ।

ପରିମାଣ	ଦଶମିକ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସଂକେତ
7 ଶହ, 0 ଦଶ 5 ଏକକ (700 + 0 + 5)	705
7 ଦଶ, 0 ଏକ 5 ଦଶାଂଶ (70 + 0 + \(\frac{5}{10}\) )	70.5
7 ଏକ, 0 ଦଶାଂଶ 5 ଶତାଂଶ (7 + 0 + \(\frac{5}{100}\)	7.05

ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଅନୁସାରେ ଲେଖିଲେ-

• 70.5 କୁ ସତୁରୀ ଦଶମିକ ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ଦଶ 5 ଦଶାଂଶ ।
• 7.05 କୁ ସାତ ଦଶମିକ ଶୂନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ଏକ 5 ଶତାଂଶ ।
• 0.274 କୁ ଶୂନ୍ୟ ଦଶମିକ ଦୁଇ ସାତ ଚାରି । ଏହାକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦଶମିକ ଦୁଇଶହ ଚଉସ୍ତରୀ ବୋଲି ପଢ଼ିବା ନାହିଁ କାରଣ 0.274 ଅର୍ଥ = 2, 7, 4 ର ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଯଥାକ୍ରମେ 2 ଦଶାଂଶ, 7 ଶତାଂଶ ଏବଂ 4 ସହସ୍ରାଶ ଅଟେ ।

Question 7.
ଏକ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଦଶମିକ ରୂପରେ ଓ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଅନୁଯାୟୀ ଲେଖ ଏବଂ ପଢ଼ ।
(a) 2 ଏକ 3 ଦଶାଂଶ 5 ସହସ୍ରାଶ
(b) 1 ଦଶ 5 ଦଶାଂଶ
(c) 4 ଏକ 6 ଶତାଂଶ
(d) 1 ଶହ 1 ଏକ 1 ଶତାଂଶ
(e) \(\frac{8}{100}\) ଓ \(\frac{9}{10}\)
(f) \(\frac{5}{100}\)
(g) \(\frac{1}{10}\)
(h) 2\(\frac{1}{100}\), 4\(\frac{1}{10}\) ଏବଂ 7\(\frac{7}{1000}\)
Solution:


ଆସ ବଡ଼ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଲେଖୁବା ।
23 ଶହ = 23 × 100 = 2000 + 300 = 2300

ସହସ୍ର	ଶତକ	ଦଶକ	ଏକକ
	23
2	3	0	0

23 ଦଶ = 23 x 10 = 200 + 30 = 230

ସହସ୍ର	ଶତକ	ଦଶକ	ଏକକ
		23
	2	3	0

Question 8.
234 ଦଶାଂଶକୁ ଦଶମିକ ରୂପରେ କିପରି ଲେଖୁବା ?
Solution:
234 ଦଶାଂଶ = \(\frac{234}{10}\)
= \(\frac{200}{10}\) + \(\frac{30}{10}\) + \(\frac{4}{10}\)
= 20 + 3 + \(\frac{4}{10}\)
= 23.4

ଶତକ	ଦଶକ	ଏକକ	ଦଶାଂଶ	ଶତାଂଶ
			234
	2	3	4

Question 9.
ନିମ୍ନ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଦଶମିକ ରୂପରେ ଲେଖ । (a) 234 ଶତାଂଶ (b) 105 ଦଶାଂଶ
Solution:
(a) 234 ଦଶାଂଶ = \(\frac{234}{100}\) + \(\frac{200+30+4}{100}\) = \(\frac{200}{100}\) + \(\frac{30}{100}\) + \(\frac{4}{100}\) = 2 + \(\frac{3}{10}\) + \(\frac{4}{100}\)
2 ଏକକ + 3 ଦଶାଂଶ + 4 ଶତାଂଶ = 2.34

(b) 105 ଦଶାଂଶ = \(\frac{105}{10}\) = \(\frac{100+0+5}{10}\) = \(\frac{100}{10}\) + \(\frac{0}{10}\) + \(\frac{5}{10}\) = 10 + \(\frac{5}{10}\) = 10.5

3.5 ମାପର ଏକକ
Page No. (64 to 69)

Question 1.
1 ମି.ମି. ଯେ କେତେ ସେଣ୍ଟିମିଟର ? (ମିଲିମି.କୁ ସେ.ମି. କଲେ \(\frac{1}{10}\) ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ ହେବ ।)
Solution:
1 ମି.ମି. = \(\frac{1}{10}\) ସେ.ମି. = 0.1 ସେ.ମି. (1 ସେ.ମି.ର 1 ଦଶାଂଶ)

Question 2.
(a) 5 ମି.ମି. (b) 12 ମି.ମି. ଯେ କେତେ ସେ.ମି. ?
Solution:
(a) 5 ମି.ମି. = \(\frac{5}{10}\) ସେ.ମି. = 0.5 ସେ.ମି. ।
(b) 12 ମି.ମି. = 10 ମି.ମି. + 2 ମି.ମି. = 1 ସେ.ମି. + \(\frac{2}{10}\) ସେ.ମି. = 1.2 ସେ.ମି. ।

Question 3.
56 ସେ.ମି. ଯେ କେତେ ମି.ମି. ?
Solution:
1 ସେ.ମି. = 10 ମି.ମି.।
5.6 ସେ.ମି. = 5 ସେ.ମି. + 0.6 ସେ.ମି. = 50 ମି.ମି. + 6 ମି.ମି. = 56 ମି.ମି.

Question 4.
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

12 ମି.ମି. = 1.2 ମି.ମି.	56 ମି.ମି. = 5.6 ସେ.ମି.	70 ମି.ମି. = 0.7 ସେ.ମି.
_________ = 0.9 ମି.ମି.	134 ମି.ମି. = _______ ସେ.ମି.	______ ମି.ମି. = 203.6 ସେ.ମି.

Solution:

12 ମି.ମି. = 1.2 ମି.ମି.	56 ମି.ମି. = 5.6 ସେ.ମି.	70 ମି.ମି. = 0.7 ସେ.ମି.
9 ମି.ମି. = 0.9 ମି.ମି.	134 ମି.ମି. = 13.4 ସେ.ମି.	2036 ମି.ମି. = 203.6 ସେ.ମି.

Question 5.
କିଛି ଜିନିଷ କେତେ ଛୋଟ ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ ଆନୁମାନିକ ମାପନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।

Solution:

• ମଣିଷର କେଶ ପ୍ରାୟ 0.1 ମି.ମି. ମୋଟା ।
• ଖବର କାଗଜର ମୋଟେଇ = 0.05 ମି.ମି. ରୁ 0.08 ମି.ମି. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ ।
• ସୋରିଷ ମଞ୍ଜିର ମୋଟେଇ 1 ମି.ମି. ରୁ 2 ମି.ମି. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।
• ଫାରୋହ ପିମ୍ପୁଡ଼ି ଭାରତର ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରଜାତିର ପିମ୍ପୁଡ଼ି, ଯାହାର ଲମ୍ବ = 1.5 ମି.ମି. ରୁ 2 ମି.ମି. ଅଟେ । ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
• ଆଞ୍ଜେଲା ନାନା, ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଗେଣ୍ଡା (ସ୍ଥଳ ଭାଗରେ) ପ୍ରଜାତିର ଯାହାର ଖୋଳପାର ବ୍ୟାସ (.7 ମି.ମି. । ଏଗୁଡ଼ିକ ମାଲେସିଆରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।
  1 ମିଟର = 100 ସେ.ମି. । 1 ସେ.ମି. = \(\frac{1}{100}\) = 0.01

Question 6.
(a) 10 ସେ.ମି.
(b) 15 ସେ.ମି.କୁ ମିଟରରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
Solution:
(a) 10 ସେ.ମି. = \(\frac{1}{10}\) = 0.1

(b) 15 ସେ.ମି. = \(\frac{15}{100}\) ମି.
= \(\frac{10}{100}\) ମି. + \(\frac{5}{100}\) ମି.
= \(\frac{1}{10}\) ମି. + \(\frac{5}{100}\) ମି.
= 0.15 ମି. ।

Question 7.
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

36 ସେ.ମି. = ………… ମି.	50 ସେ.ମି. = ………… ମି.	………… ସେ.ମି. = 0.89 ମି.
4 ସେ.ମି. = ………… ମି.	325 ସେ.ମି. = ………… ମି.	……….. ସେ.ମି. = 2.07 ମି.

Solution:

36 ସେ.ମି. = 0.36 ମି.	50 ସେ.ମି. = 0.5 ମି.	89 ସେ.ମି. = 0.89 ମି.
4 ସେ.ମି. = 0.04 ମି.	325 ସେ.ମି. = 3.25 ମି.	207 ସେ.ମି. = 2.07 ମି.

ବିସ୍ତାରିତ ଉତ୍ତର :
(a) 36 ସେ.ମି. = \(\frac{36}{100}\) ମି. = (\(\frac{30}{100}\) + \(\frac{6}{100}\)) ମି. = (0.30 + 0.06) ମି. = 0.36 ମି. ।

(b) 50 ସେ.ମି. = \(\frac{50}{100}\) ମି. = \(\frac{5}{10}\) ମି. = 0.5 ମି. ।

(c) 0.89 ମି. = \(\frac{89}{100}\) ମି. = \(\frac{89}{100}\) × 100 ସେ.ମି. = 89 ସେ.ମି. ।

(d) 4 ସେ.ମି. = \(\frac{4}{100}\) ମି. = 0.04 ମି. ।

(e) 325 ସେ.ମି. = \(\frac{300+20 +5}{2}\) ମି. = \(\frac{300}{100}\) + \(\frac{20}{100}\) + \(\frac{5}{100}\) ମି. = 3 + \(\frac{2}{10}\) + \(\frac{5}{100}\) ମି. = 3 + 0.20 + 0.05 ମି. = 3.25 ମି. ।

(f) 2.07 ମି. = \(\frac{207}{100}\) = \(\frac{207}{100}\) × 100 = 207 ସେ.ମି ।

Question 8.
1 ମିଟରରେ କେତୋଟି ମିଲିମିଟର ଅଛି ?
Solution:
1 ମିଟରରେ 1000 ମିଲିମିଟର ଅଛି ଓ 1 ମିଲିମିଟର = \(\frac{1}{1000}\) ମିଟର

Question 9.
1 ମିଲିମିଟର = \(\frac{1}{1000}\) ମିଟର ଲେଖୁପାରିବା କି ?
Solution:
ହଁ, ଲେଖୁପାରିବା ।

ଓଜନ ମାପର ଏକକରେ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା :
Question 1.
5 ଗ୍ରାମ୍ ଯେ, କେତେ କି.ଗ୍ରା. ?
Solution:
5 ଗ୍ରାମ୍ = \(\frac{5}{1000}\) କି.ଗ୍ରା. = 0.005 କି.ଗ୍ରା. ।

Question 2.
10 ଗ୍ରାମ୍ = କେତେ କି.ଗ୍ରା. ?
Solution:
10 ଗ୍ରାମ୍ = \(\frac{10}{1000}\) କି.ଗ୍ରା. = \(\frac{1}{100}\) କି.ଗ୍ରା. = 0.010 କି.ଗ୍ରା. = 0.01 କି.ଗ୍ରା.

Question 3.
254 ଗ୍ରାମ୍ ଯେ କେତେ କି.ଗ୍ରା. ?
Solution:
ଯେହେତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 1 ଗ୍ରାମ୍ ଯେ 1 କିଲୋଗ୍ରାମ୍‌ର 1 ସହସ୍ରାଶ,
ତେଣୁ 254 ଗ୍ରାମ୍‌କୁ ଆମେ ଲେଖୁବା = \(\frac{254}{1000}\) କିଲୋଗ୍ରାମ୍
= (\(\frac{200}{1000}\) + \(\frac{50}{1000}\) + \(\frac{4}{1000}\)) କି.ଗ୍ରା. = (\(\frac{2}{10}\) + \(\frac{5}{100}\) + \(\frac{4}{1000}\)) କି.ଗ୍ରା. = 0.254 କି.ଗ୍ରା.

Question 4.
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

465 ଗ୍ରା. = ………………….	68 ଗ୍ରା = ………………….	1560 ଗ୍ରା. = ………………….
704 ଗ୍ରା = ………………….	………………….= 0.56 କି.ଗ୍ରା.	………………….= 2.5 କି.ଗ୍ରା.

Solution:

465 ଗ୍ରାମ୍ = 0.465 କି.ଗ୍ରା.	68 ଗ୍ରାମ୍ = 0.068 କି.ଗ୍ରା.	1560 ଗ୍ରା. = 1,56 କି.ଗ୍ରା.
704 ଗ୍ରାମ୍ = 0.704 କି.ଗ୍ରା.	560 ଗ୍ରାମ୍ = 0.56 କି.ଗ୍ରା.	2500 ଗ୍ରାମ୍ = 2.5 କି.ଗ୍ରା.

ବିସ୍ତାରିତ ଉତ୍ତର :
(a) 465 ଗ୍ରା. = \(\frac{465}{1000}\) କି.ଗ୍ରା. = [\(\frac{400}{1000}\) + \(\frac{60}{1000}\) + \(\frac{5}{1000}\)] କି.ଗ୍ରା.
= (0.400 + 0.060 + 0.005) କି.ଗ୍ରା.= 0.465 କି.ଗ୍ରା.

(b) 68 ଗ୍ରା. = \(\frac{68}{1000}\) = [\(\frac{60}{1000}\) + \(\frac{8}{1000}\)] = (0.06 + 0.008) କି.ଗ୍ରା. = 0.068 କି.ଗ୍ରା.

(c) 1560 ଗ୍ରା. = \(\frac{1560}{1000}\) କି.ଗ୍ରା. \(\frac{1000}{1000}\) + [\(\frac{500}{1000}\) + \(\frac{60}{1000}\)] କି.ଗ୍ରା.
= [1 + \(\frac{5}{10}\) + \(\frac{6}{100}\)] କି.ଗ୍ରା. = (1 + 0.5 + 0.06) କି.ଗ୍ରା. = 1.56 କି.ଗ୍ରା.

(d) 704 ଗ୍ରା. = \(\frac{704}{1000}\)
କି.ଗ୍ରା. = [\(\frac{700}{1000}\) + \(\frac{4}{1000}\)] କି.ଗ୍ରା.
= (0.700 + 0.004) କି.ଗ୍ରା. = 0.704 କି.ଗ୍ରା. = କି.ଗ୍ରା.

(e) 0.56 କି.ଗ୍ରା. = 0.56 × 1000 ଗ୍ରା. = 560 ଗ୍ରା.

(f) 2.5 କି.ଗ୍ରା. = 2.5 × 1000 ଗ୍ରା. = \(\frac{25}{10}\) × 1000 ଗ୍ରା. = 2500 ଗ୍ରା.
1 ଗ୍ରାମ୍ = 1000 ମିଲିଗ୍ରାମ୍ = \(\frac{1}{1000}\) ଗ୍ରାମ୍ = 0.001 ଗ୍ରାମ୍ ।

ଟଙ୍କା – ପଇସା ହିସାବରେ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା :
Question 1.
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

10 ପଇସା = ……………………..	= ……………………..ପଇସା = 0.05 ଟଙ୍କା	= …………………….. ପଇସା = 0.36 ଟଙ୍କା
= …………………….. = 0.50 ଟଙ୍କା	99 ପଇସା = = ……………………..	250 ପଇସା = = ……………………..

Solution:

10 ପଇସା = 0.10 ଟଙ୍କା	5 ପଇସା = 0.05 ଟଙ୍କା	36 ପଇସା = 0.36 ଟଙ୍କା
50 ପଇସା = 0.50 ଟଙ୍କା	99 ପଇସା = 0.9୨ ଟଙ୍କା	250 ପଇସା = 2.50 ଟଙ୍କା

ବିସ୍ତାରିତ ଉତ୍ତର :
1 ଟଙ୍କା = 100 ପଇସା । 1 ପଇସା = \(\frac{1}{100}\) ଟଙ୍କା
(a) 10 ପଇସା = \(\frac{10}{100}\) ଟଙ୍କା = \(\frac{1}{10}\) = ଟଙ୍କା = 0.10 ଟଙ୍କା ।
(b) 0.05 ଟଙ୍କା = 0.05 × 100 ପଇସା = \(\frac{5}{100}\) x 100 ପଇସା = 5 ପଇସା ।
(c) 0.36 ଟଙ୍କା = \(\frac{36}{100}\) × 100 ପଇସା = 36 ପଇସା ।
(d) 0.50 ଟଙ୍କା = 0.50 x 100 ପଇସା = \(\frac{50}{100}\) ×100 ପଇସା = 50 ପଇସା ।
(e) 99 ପଇସା = \(\frac{99}{100}\) ଟଙ୍କା = 0.99 ଟଙ୍କା ।
(f) 250 ପଇସା = \(\frac{250}{100}\) ଟଙ୍କା = (\(\frac{200+50}{100}\)) ଟଙ୍କା = (\(\frac{200}{100}\) + \(\frac{50}{100}\) ଟଙ୍କା = 2.50 ଟଙ୍କା ।

3.4 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଚିହ୍ନଟ ଓ ତୁଳନ
Page No. (70 to 73)

Question 1.
ସଂଖ୍ୟାରେଖା ଉପରେ 1 ଓ 1.1 ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Solution:

Question 2.
ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ଥିବା ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକର ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ଚିହ୍ନଟ କର ଏବଂ ଲେଖ ।
Solution:

ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶୂନ୍ଯ (0)ର ପହଳି :
0.2, 0.20, 0.200 ସମସ୍ତ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ଯାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ, ଯେହେତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 2 ଦଶାଂଶକୁ ସୂଚାଏ । କିନ୍ତୁ 0.2, 0.02 ଏବଂ 0.002 ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ଅଟେ ।
Question 1.
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଟି କ୍ଷୁଦ୍ରତର ଏବଂ କେଉଁଟି ବୃହତ୍ତର ?
Solution:
0.2, 0.02 ଏବଂ 0.002 ମଧ୍ଯରୁ 0.002 ସଂଖ୍ୟାଟି କ୍ଷୁଦ୍ରତର ଏବଂ 0.2 ସଂଖ୍ୟାଟି ବୃହତ୍ତର ।

Question 2.
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଅଟନ୍ତି ? 4.5, 4.05, 0.405, 4.050, 4.50, 4.005, 04.50
Solution:
ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା 4.5, 4.50, 04.50 ସମାନ ଅଟନ୍ତି କାରଣ ସଂଖ୍ୟା ଶେଷରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନଥାଏ । 4.05, 4.005 ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ।
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ର (a)ରେ ସଂଖ୍ୟାରେଖାକୁ ଦେଖ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ କରାଯାଇ ସଂଖ୍ୟା 4.185 ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି ।

Question 3.
ଚିତ୍ର (b) ର ଶେଷ ସଂଖ୍ୟା ରେଖାରେ (?) ସୂଚିତ ଅଂଶଟି କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ ?
Solution:
ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ (?) ସୂଚିତ ଅଂଶଟି 3.59 ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଉଛି ।

Question 4.
(a) 9.876 (b) 0.407 କୁ ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Solution:

Question 5.
ନିମ୍ନ ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ a, b, c କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ସୂଚିତ କରେ ଲେଖ ।

Solution:
‘b’ କୋଠରିଟି ସଂଖ୍ୟା 7 ଓ 8 ମଧ୍ୟରେ ଥିବାରୁ 7.5 । ସେହିପରି ‘a’ କୋଠରି ‘6’ ଉପରେ ଏବଂ ‘c’ କୋଠରି ୨ ଓ 10 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା 9.5 କୁ ସୂଚାଉଛି ।

‘b’ କୋଠରିଟି ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା 7.5 କୁ ସୂଚିତ କରେ କିପରି ? ଏଠାରେ 5 ଏକକକୁ, 5 ଓ 10 ମଧ୍ୟରେ ସମାନ 10 ଭାଗ କରାଯାଇଅଛି, ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 2 ଭାଗ 1 ଏକକ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ 1 ଭାଗ \(\frac{1}{2}\) ଏକକ ଅଟେ । ‘a’ ଓ ‘b’ କୋଠରି କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ ?

Question 6.
ସେହିଭଳି ନିମ୍ନ କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଏ ଲେଖ ।

Solution:
8.1 – 8.0 = 0.1
0.1 କୁ 10 ଭାଗ କଲେ ପ୍ରତି ଭାଗ = 0.1 × \(\frac{1}{10}\) = 0.01
∴ d = 8 + (0,01 × 2) = 8.02
∴ c = 8 + (0.01 × 5) = 8.05
f = 4.3 + (0.05 × 2) = 4.4
g = 4.3 + (0,05 × 5) = 4.55
h = 4.8 + (0.05 × 2) = 4.9

Question 7.
6.456 ଓ 6.465 ମଧ୍ଯରେ କେଉଁଟି ବଡ଼ ?
Solution:
6.465 ସଂଖ୍ୟାଟି ବଡ଼ ।
ଦୁଇଟି ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ତୁଳନା (ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବାଧ‌ିକ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଅନୁଯାୟୀ), ଯଦି ଦୁଇଟି ସମାନ ଓ ବାମ ପାଖ ଅଙ୍କ ସମାନ, ତେବେ ତା’ ପରବର୍ତୀ ଅଙ୍କର ତୁଳନା କରି ବଡ଼ ଅଙ୍କଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଟି ସଂଖ୍ୟାଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ହେବ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରାଯାଏ ।

Question 8.
କେଉଁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଟି ବଡ଼ ?
(a) 1.23 କିମ୍ବା 1,32
(b) 3.81 କିମ୍ବା 13.800
(c) 1.009 କିମ୍ବା 1,090
Solution:
(a) 1.32 ବଡ଼
(b) 13.800 ବଡ଼
(c) 1,090 ବଡ଼

ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା
Question 1.
0.9, 1.1, 1.01 ଏବଂ 1.11 ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହି ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି 1 ର ନିକଟବର୍ତୀ ।
Solution:
ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ତୁଳନା କରିବାକୁ ହେଲେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଊକ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖୁବାକୁ ହେବ 0.9 < 1 < 1.01 < 1.1 < 1.11, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ । ର ପରବର୍ତ୍ତୀ 1.01, 1 ଠାରୁ \(\frac{10}{100}\) ଅଧିକ, ମାତ୍ର 0.9, 1 ଠାରୁ \(\frac{1}{100}\) ସାନ । ତେଣୁ, 1 ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଉଛି 1.01 ।

Question 2.
ଉପରୋକ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି 1.09ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ?
Solution:
1.1 ସଂଖ୍ୟାଟି 1,09ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ

Question 3.
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି 4 ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ? 3.56, 3.65, 3.099
Solution:
3.65 ସଂଖ୍ୟାଟି 4ଟି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ

Question 4.
0.8, 0.69, 1.08 ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି 1ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ?
Solution:
1.08 ସଂଖ୍ୟାଟି 1 ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ

Question 5.
4, 1, 8, 2 ଓ 5 ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଥରେ ମାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ ଯେପରିକି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 25ରେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବ ?
Solution:
24.851 ସଂଖ୍ୟାଟି 25ର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ

3.7 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ ଓ ବିୟୋଗ
Page No. (74 to 76)

Question 1.
ପ୍ରିୟା ତା’ର ସ୍କର୍ଟ ତିଆରି ପାଇଁ 2.7 ମି. ଓ ଶୈଳଜା ତା’ର କୁର୍ଭି ତିଆରି ପାଇଁ 3.5 ମି. କପଡ଼ା ଦରକାର କରନ୍ତି । ତେବେ ସ୍କର୍ଟ ଓ କୁମ୍ଭୀ ତିଆରି ପାଇଁ ମୋଟରେ କେତେ କପଡ଼ା ଆବଶ୍ୟକ ?
Solution:
ଏଠାରେ ଆମକୁ 2.7 ମିଟର ଓ 3.5 ମିଟରର ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ । ଯୋଗର ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ କରାଯିବ ।
∴ 2,7 ମିଟର + 3.5 ମି. = 6.2 ମି.
∴ ସମୁଦାୟ 6.2 ମି, କପଡ଼ା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ।

Question 2.
ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଶୈଳଜା କପଡ଼ାର ପରିମାଣ କେତେ ଅଧିକ ?
Solution:
ଏଠାରେ 3.5 ଓ 2.7 ମି.ର ବିୟୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ ।

∴ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ଶୈଳଜାର ୦.୫ ମିଟର କପଡ଼ା ଅଧିକ ।
ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ସଂପ୍ରସାରିତ ସ୍ଵଭାବିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ ଏବଂ ବିୟୋଗ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନରେ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ ଏବଂ ବିୟୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରାଯାଇପାରିବ ।

Question 3.
75.345 ଓ 86.691 ର ଯୋଗଫଳ ନିମ୍ନରେ ସ୍ଥାନୀୟମାନ ଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଦିଆଗଲା ।
Solution:

ନିଜେ କରି ଦେଖ

Question 1.
ଯୋଗଫଳ ନିଶ୍ଚୟ କର ।
(a) 5.3 + 2.6
(b) 18 + 8.8
(c) 2.15 + 5.26
(d) 9.01 + 9.10
(e) 29.19 + 9.91
(f) 0.934 + 0.6
(g) 0.75 + 0.03
(h) 6.236 + 0.487
Solution:

Question 2.
ବିୟୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
(a) 5.6 – 2.3
(b) 18 – 8.8
(c) 10.4 – 4.5
(d) 17 – 16.198
(e) 17 – 0.05
(f) 34.505 – 18.1
(g) 9.9 – 9.09
(h) 6.236 – 0.487
Solution:

ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମ :
Question 1.
ଏହି କ୍ରମରେ ପରବର୍ତୀ 3 ଟି ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ ।
Solution:
4.4, 4.8, 5.2, 5.6, 6.0, 6.4, 6.8, 7.2

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ପଦଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ କ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି ସେହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ 3ଟି ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ ।
(a) 4.4, 4.45, 4.5, …., …., …
(b) 25.75, 26.25, 26.75, …., …., …
(c) 10.56, 10.67, 10.78, …., …., …
(d) 13.5, 16, 18.5, …., …., …
(e) 8.5, 9.4, 10.3, …., …., …
(f) 5, 4.95, 4.90. …., …., …
(g) 12.45, 11.95, 11.45, …., …., …
(h) 36.5, 33, 29.5, …., …., …
Solution:
(a) 4.4, 4.45, 4.5, 4.55, 4.6, 4.65
(b) 25.75, 26.25, 26.75, 27.25, 27.75, 28.25
(c) 10.56, 10.67, 10.78, 10.89, 11, 11.11
(d) 13.5, 16, 18.5, 21, 23.5, 26
(e) 8.5, 9.4, 10.3, 11.2, 12.1, 13
(f) 5, 4.95, 4.90, 4.85, 4.80, 4.75
(g) 12.45, 11.95, 11.45, 10.95, 10.45, 9.95
(h) 36.5, 33, 29.5, 26, 22.5, 19

3.8 ଦଶମିକ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ବକ ତଥ୍ୟ
Page No. (78 to 80)

Question 1.
ବସ୍ ମଧ୍ୟାହ୍ନର 4.5 ଘଣ୍ଟାପରେ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବ । ତେବେ ବସ୍ତୁଟି କେତେବେଳେ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବ : ଅପରାହ୍ନ 4,05, ଅପରାହ୍ନ 4.5, ଅପରାହ୍ନ 4.25 । କେଉଁଟି ଠିକ୍ ?
Solution:
ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ = 12ଘଣ୍ଟା ବସ୍‌ 4.5 ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା = 16.5 ଘଣ୍ଟା = ଅପରାହ୍ନ 16.5 ଘଣ୍ଟା ଏଠାରେ କୌଣସିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ପରେ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବ । ପହଞ୍ଚିବା ସମୟ = 12ଘଣ୍ଟ + 4.5 = ଅପରାହ୍ନ 4ଟା 30 ମିନିଟ୍ ଏଠାରେ କୌଣସିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।

Question 2.
ଜଣେ ଝିଅ ଏକ ଦ୍ଵାର ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖୋଲା ସ୍ଥାନର ପ୍ରସ୍ଥ 2 ଫୁଟ 5 ଇଞ୍ଚ ମାପିଲା କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ବଢ଼େଇକୁ 2.5 ଫୁଟ ଚଉଡ଼ାର ଏକ ଦ୍ଵାର ତିଆରି କରିବାକୁ କହିଲା । ବଢ଼େଇଟି 2 ଫୁଟ 6 ଇଞ୍ଚ ଚଉଡ଼ାର କବାଟଟିଏ ତିଆରି କଲା । କବାଟଟି ସେଠାରେ ଲାଗିପାରିଲା ନାହିଁ କାହିଁକି ।
Solution:
1 ଫୁଟ = 12 ଇଞ୍ଚ, 0.5 ଫୁଟ = 6 ଇଞ୍ଚ । 2.5 ଫୁଟ 2 ଫୁଟ 6 ଇଞ୍ଚ ହେବ କିନ୍ତୁ 2 ଫୁଟ 5 ଇଞ୍ଚ ନୁହେଁ । ତେଣୁ କବାଟଟି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଲାଗିପାରିଲା ନାହିଁ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ 

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାକୁ ଦଶମିକ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(a) \(\frac{5}{100}\)
(b) \(\frac{16}{1000}\)
(c) \(\frac{12}{10}\)
(d) \(\frac{254}{1000}\)
Solution:
(a) \(\frac{5}{100}\) = 0.05

(b) \(\frac{16}{1000}\) = \(\frac{10}{1000}\) + \(\frac{6}{1000}\) = 0.01 + 0.006 = 0.016

(c) \(\frac{12}{10}\) = \(\frac{10}{10}\) + \(\frac{2}{10}\) = 1 + 0.2 = 1.2

(d) \(\frac{254}{1000}\) = \(\frac{200}{1000}\) + \(\frac{50}{1000}\) + \(\frac{4}{1000}\) = = 0.2 + 0.05 + 0.004 = 0.254

Question 2.
ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦଶାଂଶ, ଶତାଂଶ ଓ ସହସ୍ରାଶର ଯୋଗଫଳ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(a) 0.34
(b) 1.02
(c) 0.8
(d) 0.362
Solution:
(a) 0.34 = \(\frac{34}{100}\) = \(\frac{30}{100}\) + \(\frac{4}{100}\) = \(\frac{3}{10}\) + \(\frac{4}{100}\)

(b) 1.02 = \(\frac{102}{100}\) = \(\frac{100}{100}\) + \(\frac{2}{100}\)

(c) 0.8 = \(\frac{8}{10}\)

(d) 0.362 = \(\frac{362}{1000}\) = \(\frac{3}{10}\) + \(\frac{6}{100}\) + \(\frac{2}{1000}\)

Question 3.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରରେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଦଶମିକ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚିତ କରୁଅଛି ?
im56
Solution:
6.4 ଓ 6.5 ମଧ୍ଯରେ 4 ଭାଗ ଅଛି ।
∴ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ 0.1 ର \(\frac{1}{4}\) ଅଂଶ କିମ୍ବା \(\frac{1}{10}\) ର \(\frac{1}{4}\) ଅଂଶ = \(\frac{1}{40}\) = 0.025
6.4 ପରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ = a = 6.4 + 2 × 0.025 = 6.4 + 0.05 = 6.45
6.5 ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାଗ = c = 6.5 + 0.025 = 6.525
6.5 ପରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ = d = 6.5 + 2 × 0.025 = 6.5 + 0.05 = 6.55

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଅଧଃକ୍ରମରେ ସଜାଅ ।
(a) 11.01, 1.011, 1.101, 11.10, 1.01
(b) 2.567, 2.675, 2.768. 2.499. 2.698
(c) 4.678 ଗ୍ରାମ୍, 4.595 ଗ୍ରାମ୍, 4.600 ଗ୍ରାମ୍, 4.656 ଗ୍ରାମ୍, 4.666 ଗ୍ରାମ୍ ।
(d) 33.12 ମି., 33.31 ମି., 33.133 ମି., 33.331 ମି., 33.313 ମି.
Solution:
ଅଧଃକ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖୁଲେ –
(a) 11.10, 11.01, 1.101, 1.011, 1.01
(b) 2.768, 2.698, 2.675. 2.567. 2.499
(c) 4.678 ଗ୍ରାମ୍, 4.666 ଗ୍ରାମ୍, 4.656 ଗ୍ରାମ୍, 4.600 ଗ୍ରାମ୍, 4.595 ଗ୍ରାମ୍ ।
(d) 33.331 ମି., 33.313 ମି., 33.31 ମି., 33.133 ମି., 33.13 ମି.

Question 5.
ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଖ୍ୟା 1, 4, 0, 6 ଏବଂ 8 କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଲେଖ ।
(a) 30 ର ନିକଟତମ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା
(b) 100 ଏବଂ 1000 ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା
Solution:
(a) ଏଠାରେ 1, 4, 0, 6 ଓ 8 କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଗଠନ କରିବା ଯାହା 30 ର ନିକଟତମକ ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 18 ………40……….16……. ଇତ୍ୟାଦି ।
30 ର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତମ 40.168 ଏବଂ ନିକଟତମ ପାର୍ଥକ୍ୟ 40.168 – 30 = 10.168
30 ତଳେ 18,640 । ପାର୍ଥକ୍ୟ = 30 – 18.640 = 11.360
∴ ଏଥୁରୁ ଜଣାପଡୁଛି ନିକଟତମ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି 40.168 ।

(b) ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ସଂଖ୍ୟାଟି ଦଶମିକ ବିନ୍ଦୁ ପୂର୍ବରୁ 3 ଅଙ୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଏବେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହେବାପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଅଙ୍କ ‘1’ ତା’ପରେ ‘0’ ଏବଂ ‘4’ ଏବଂ ଦଶମିକ ପରେ 6 ଓ 8 ରହିବା ଉଚିତ ।
∴ 100 ଏବଂ 1000 ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଟି ହେଉଛି 104.68 ।

Question 6.
ଅଧୁକ ଅଙ୍କ ଥବା ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା, କମ୍ ଅଙ୍କ ଥ‌ିବା ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ ହେବ କି ?
Solution:
ସବୁବେଳେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । କାରଣ ଏହା ସଂଖ୍ୟାର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନୁହେଁ ।
ଉଦାହରଣ – 0.134 ଠାରୁ 0.5 ବଡ଼ ।
ଯଦି ପୂର୍ବ ସଂଖ୍ୟା ଅଂଶ ତୁଳନା କରାଯାଏ ତେବେ 13 (ଦୁଇଅଙ୍କ) ଗୋଟିଏ ଅଙ୍କ 9 ଠାରୁ ବଡ଼ ।

Question 7.
ଲିସା 0.25 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ବିନ୍ସ, 0.3 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଗାଜର, 0.5 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଆଳୁ, 0.2 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ କେପ୍‌ସିକମ୍, 0.05 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଅଦା କିଣିଲା । ସେ ସମୁଦାୟ ମୋଟ କେତେ ଓଜନର ଜିନିଷ କିଣିଲା ?
Solution:
ଲିସା 0.25 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ବିନ୍ସ, 0.3 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଗାଜର, 0.5 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଆଳୁ, 0.2 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ କେପ୍‌ସିକମ୍, 0.05 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଅଦା କିଣିଲା ।
ସମୁଦାୟ ସେ କିଣିଲା = (0.25 + 0.3 + 0.5 + 0.2 + 0.05) କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ।
= (0.25 + 0.30 + 0.50 + 0.20 + 0.05) କିଲୋଗ୍ରାମ୍ = 1.30 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ।
∴ ‘ସେ ସମୁଦାୟ 1.30 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଓଜନର ଜିନିଷ କିଣିଲା ।

Question 8.
ଏକ ଦୁଗ୍ଧ ସଂଗ୍ରହ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ରହିମ୍ ପ୍ରଥମ ତିନି ଦିନରେ 3.79 ଲି., 4.2 ଲି., ଓ 4.25 ଲି, କ୍ଷୀର ଯୋଗାଇଦିଏ । ଯଦି 6 ଦିନରେ 25 ଲି. କ୍ଷୀର ଯୋଗାଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ଶେଷ ତିନିଦିନରେ କେତେ ଲିଟର କ୍ଷୀର ଯୋଗାଇଥିଲା ?
Solution:
ରହିମ୍ ପ୍ରଥମ ତିନି ଦିନରେ 3.79 ଲି., 4.2 ଲି., ଓ 4.5 ଲି. କ୍ଷୀର ଯୋଗାଇଦିଏ ।
ପ୍ରଥମ ତିନିଦିନରେ ମୋଟ କ୍ଷୀର ଯୋଗାଏ = (3.79 + 4.2 + 4.25) ଲିଟର = 12.24 ଲିଟର ।
6 ଦିନରେ ସେ ଯୋଗାଏ = 25 ଲିଟର ।
ଶେଷ 3 ଦିନରେ ଯୋଗାଏ = (25 – 12.24) ଲିଟର = 12.76 ଲିଟର ।
∴ ସେ ଶେଷ ତିନିଦିନରେ 12.76 ଲିଟର କ୍ଷୀର ଯୋଗାଇଥିଲା ।

Question 9.
ଜାନୁୟାରୀ ମାସରେ ଟିଙ୍ଗୁର ଓଜନ 35.75 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଏବଂ ଫେବୃୟାରୀରେ 34.50 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଥିଲା । ତା’ର ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ନା ହ୍ରାସ ହୋଇଛି ? କେତେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଅଛି ?
ଜାନୁୟାରୀ ମାସରେ ଟିଙ୍କୁର ଓଜନ = 35.75 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ।
ଫେବୃୟାରୀ ମାସରେ ଟିଙ୍ଗୁର ଓଜନ = 34.50 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ।
ଯେହେତୁ 34.50 < 35.75 ତେଣୁ ତା’ର ଓଜନ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି ।
ଓଜନ ହ୍ରାସର ପରିମାଣ = (35.75 – 34.50) କିଲୋଗ୍ରାମ୍ = 1.25 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ।
∴ ଟିଙ୍ଗୁର ଓଜନର 1.25 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି ।

Question 10.
ଅନୁକ୍ରମର ପରବର୍ତୀ ଦୁଇଟି ପଦ ଲେଖ ।
5.5, 6.4, 6.39, 7.29, 7.28, 8.18, 8.17, …………., …………….
ଅନୁକ୍ରମଟିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜାଣିବା + 0.9, – 0.01, + 0.9, – 0.01
8.17 + 0.9 = 9.07, 9.07 – 0.01 = 9.06
∴ ପରବର୍ତୀ ଦୁଇଟି ପଦ = 5.5, 6.4, 6.39, 7.29, 7.28, 8.18, 8.17, 9.07, 9.06

Question 11.
1 କିଲୋମିଟର କେତେ ମିଲିମିଟର ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ 1 କି.ମି. = 1000 ମିଟର । 1 ମିଟର = 1000 ମି.ମି. ।
∴ 1 କି.ମି. = 1000 × 1000 ମି.ମି. = 10,00,000 ମି.ମି. ।

Question 12.
ଭାରତୀୟ ରେଳବାଇ ଇ-ଟିକେଟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାଧୀନ ଯାତ୍ରା ବୀମା ପ୍ରଦାନ କରେ । ପ୍ରତି ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବୀମାର ମୂଲ୍ୟ 45 ପଇସା । ଯଦି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ 1 ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବୀମା କରିବାକୁ ଚାହିଁଥାନ୍ତି ତେବେ ମୋଟ ବୀମା ଦେୟ କେତେ ହେବ ?
Solution:
1 ଲକ୍ଷ ଯାତ୍ରୀ = 100,000 ଯାତ୍ରୀ ।
ପ୍ରତି ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୀମାର ମୂଲ୍ୟ 45 ପଇସା ।
100,000 ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୀମାର ମୂଲ୍ୟ = 100,000 × 45 = 45,00,000 ପଇସା ।
100 ପଇସା = 1 ଟଙ୍କା 1 45,00,000 ପରସା
∴ ମୋଟ ବୀମା ଦେୟ 45,000 ଟଙ୍କା ।

Question 13.
କେଉଁଟି ବଡ଼ ?
(a) \(\frac{10}{1000}\) କିମ୍ବା \(\frac{1}{10}\)
(b) ଏକ ସହସ୍ରାଶ ଓ 90 ଶତାଂଶ
(c) ଏକ ଶତାଂଶ ଓ 90 ସହସ୍ରାଶ
Solution:
(a) \(\frac{1}{10}\) = \(\frac{100}{1000}\)
10 ଠାରୁ 100 ବଡ଼ ତେଣୁ \(\frac{10}{1000}\) ଠାରୁ \(\frac{100}{1000}\) ।
∴ \(\frac{10}{1000}\) ଠାରୁ \(\frac{1}{10}\) ଟଙ୍କା

(b) ଏକ ଶତାଂଶ = \(\frac{1}{10}\) = 0.01, 90 ସହସ୍ରାଶ = \(\frac{90}{1000}\) = 0.090
ଯେହେତୁ 0.090 > 0.010
∴ ଏକ ଶତାଂଶଠାରୁ 90 ସହସ୍ରାଶ ବଡ଼ ।

(c) ଏକ ସହସ୍ରାଶ ଓ 90 ଶତାଂଶ
ଏକ ସହସ୍ରାଶ = \(\frac{1}{1000}\) = 0.001, 90 ଶତାଂଶ = \(\frac{90}{100}\) = 0.90
ଯେହେତୁ 0.90 > 0.001
∴ ଏକ ସହସ୍ରାଶଠାରୁ 90 ଶତାଂଶ ବଡ଼ ।

Question 14.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(a) 87 ଏକ 5 ଦଶାଂଶ ଓ 60 ଶତାଂଶ = 88.10
(b) 12 ଦଶ 12 ଦଶାଂଶ
(c) 10 ଦଶ, 10 ଏକ, 10 ଦଶାଂଶ ଓ 10 ଶତାଂଶ
(d) 25 ଦଶ, 25 ଏକ, 25 ଦଶାଂଶ ଓ 25 ଶତାଂଶ
Solution:
(a) 87 ଏକ 5 ଦଶାଂଶ ଓ 60 ଶତାଂଶ = 88.10

(b) 12 ଦଶ 12 ଦଶାଂଶ 12 × 10 + 12 × \(\frac{1}{10}\) = 120 + 1.2 = 121.2

(c) 10 ଦଶ, 10 ଏକ, 10 ଦଶାଂଶ ଓ 10 ଶତାଂଶ
= 10 × 10 + 10 × 1 + 10 × \(\frac{1}{10}\) + 10 × \(\frac{1}{100}\) = 100 + 10 + 10.10 = 111.10

(d) 25 ଦଶ, 25 ଏକ, 25 ଦଶାଂଶ ଓ 25 ଶତାଂଶ
= 25 × 10 + 25 × 1 + 25 x \(\frac{1}{10}\) + 25 × \(\frac{1}{100}\) = 250 + 25 + 2.5 + 0.25 = 277.75

Question 15.
0 ରୁ 9 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍କକୁ ଥରେ ମାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର ଯାହାଦ୍ଵାରା ଯୋଗଫଳ 10.5ରେ ନିକଟତମ ହେବ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 16.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଗ୍ନାଂଶକୁ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(a) \(\frac{1}{2}\)
(b) \(\frac{3}{2}\)
(c) \(\frac{1}{4}\)
(d) \(\frac{3}{4}\)
(e) \(\frac{1}{5}\)
(f) \(\frac{4}{5}\)
Solution:
(a) \(\frac{1}{2}\) = \(\frac{1 \times 5}{2 \times 5}\) = \(\frac{5}{10}\) = 0.5

(b) \(\frac{3}{2}\) = \(\frac{3 \times 5}{2 \times 5}\) = \(\frac{15}{10}\) = 1.5

(c) \(\frac{1}{4}\) = \(\frac{1 \times 25}{4 \times 25}\) = \(\frac{25}{100}\) = 0.25

(d) \(\frac{3}{4}\) = \(\frac{3 \times 25}{4 \times 25}\) = \(\frac{75}{100}\) = 0.75

(e) \(\frac{1}{5}\) = \(\frac{1 \times 2}{5 \times 2}\) = \(\frac{2}{10}\) = 0.2

(f) \(\frac{4}{5}\) = \(\frac{4 \times 2}{5 \times 2}\) = \(\frac{8}{10}\) = 0.8

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 3 Electricity: Circuits and Their Components Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 3 Electricity: Circuits and Their Components Extra Questions

Class 7 Science Chapter 3 Extra Questions on Electricity: Circuits and Their Components

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
In a torch, two cells are connected but the bulb does not glow. A friend suggests reversing the direction of the cells. Explain how reversing one cell can help the bulb to glow?
Answer:
If one cell is placed wrongly, like terminals may touch each other, so the two cells do not form a proper battery and current does not flow. Reversing one cell makes the positive terminal of one touch the negative terminal of the other, forming a battery, so current flows and the bulb glows.

Question 2.
What is the function of a switch in an electric circuit? Can a switch be made entirely of plastic?
Answer:
A switch is used to complete (close) or break (open) an electric circuit, thereby controlling the flow of current. A switch cannot be made entirely of plastic because the part that completes the circuit must be a conductor (usually metal); plastic can be used only as the insulating cover.

Question 3.
List the components required to light a bulb in an electric circuit and to turn it ON and OFF.
Answer:
To light a bulb in a circuit and to turn it ON and OFF, we need an electric cell (or battery), a bulb, connecting wires, and a switch.

Question 4.
Figure given below shows a bulb with its different parts marked as 1, 2, 3, 4 and 5. Which of them label the terminals of the bulb?

Answer:
Labels 3 and 4 mark the terminals of the bulb.

Question 5.
Mehul opens an old torch bulb and observes a very thin wire stretched at the centre of the glass bulb.
(i) What is this thin wire called?
(ii) Is this component present in an LED?
Answer:
(i) The very thin wire inside the torch bulb is called the filament.
(ii) No. This component is not present in an LED.

Question 6.
What is a circuit diagram? Why do we use circuit diagrams instead of real pictures of components?
Answer:
A circuit diagram is a drawing of an electric circuit using standard symbols for its components. We use circuit diagrams because they are simple, clear, and easy to draw and understand, and they show connections more neatly than real pictures.

Question 7.
Paheli wanted to light a torch bulb using a cell. She did not have connecting wires, so she used two strips of aluminium foil instead. Will the bulb glow? Explain how.
Answer:
Yes, the bulb will Aluminium foil is a good conductor of electricity, so the two foil strips can act like connecting wires. One strip should connect one terminal of the cell to one terminal of the bulb, and the other strip should connect the other terminal of the cell to the other terminal of the bulb.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Short Question Answer

Question 1.
In the science lab, students were given two cells and asked to light a bulb. What can be the possible ways of connecting the two cells, and in which of those cases will the bulb glow?
Answer:
Two cells can be connected end-to-end in two ways. Correct connection: The positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the other cell. The two free terminals are then connected to the bulb. In this case, the cells act together as a battery, current flows in the closed circuit, and the bulb glows.
Wrong connection: If the cells are placed so that positive terminal of one cell is connected to the positive terminal of the other cell or negative to negative, the cells do not add up to form a useful battery for the circuit, and the bulb does not glow.

Question 2.
(i) Explain how the two terminals of a lamp are formed at its base.
(ii) Riya makes the circuit shown in the figure. The bulb does not glow. What two changes must be made in the circuit to make the bulb light up?

Answer:
(i) One thick support wire from the filament is connected to the metal case at the base, and the other support wire is connected to the metal tip at the centre of the base. These two metal parts act as the two terminals of the lamp.
(ii) To make the bulb light up, Riya must do the following two things:

• Arrange the two cells correctly to form a battery, i.e., the positive terminal of one cell should touch the negative terminal of the other.
• Close the switch so that the circuit becomes complete (closed circuit).

Question 3.
Figures A and B, show a bulb connected to a cell in two different ways.

(i) What will be the direction of the current through the bulb in both the cases? (Q to P or P to Q)
(ii) Will the bulb glow in both the cases?
(iii) Does the brightness of the glowing bulb depend on the direction of current through it?
Answer:
(i) The direction of the current through the bulb in Fig. (A) is from Q to P, and in Fig. (B) is from P to Q.
(ii) Yes, because the circuit is complete and current flows in both cases.
(iii) No, the brightness of the glowing bulb does not depend on the direction of current flow.

Question 4.
Examine the given circuit carefully and answer the questions that follow.
(i) Give a reason why the given circuit doesn’t result in the bulb glowing.
(ii) What component is missing from the given circuit?
(iii) Draw a corrected circuit diagram along with the missing component.

Answer:
(i) The bulb is not glowing because the circuit is incomplete, i.e., there is a gap in the wire connection from the negative terminal of the cell to the terminal of the bulb.
(ii) A switch is missing from the circuit.
(iii)

Question 5.
Aanchal is making a working model of a room light. She uses a cardboard sheet, two cells, a bulb, a switch, and connecting wires to make a simple circuit. When the switch is turned ‘ON’, the bulb does not glow.
(i) Explain how she should test whether the cells are responsible for the bulb not glowing.
(ii) If the cells are found to be in proper working condition, what else might be wrong, and how would she fix it?
Answer:
(i) To test the cells, Aanchal can connect them in a simple test circuit using a known working bulb and two wires. If the bulb glows, the cells are working. She should test each cell separately in the same way to find whether any cell is weak or discharged.
(ii) If the cells are in good condition, then the bulb may be fused, a wire connection may be loose or wrongly joined, the wire ends may still have insulation, or the switch may not be making proper contact. She should tighten all connections, remove insulation from the wire ends, ensure the bulb is fitted properly, check the switch contacts, and replace the bulb if its filament is broken. Once the circuit is complete, the bulb will glow when the switch is turned ON.

Question 6.
Answer the following questions:
(i) Draw an electric circuit diagram using symbols that satisfy the following conditions:

• The battery contains two electric cells.
• The switch is in the OFF position.
• Two electric bulbs are connected next to each other in the same path.

(ii) Will the bulbs glow in the circuit you have drawn? Give a reason for your answer.
(iii) Imagine that the switch is turned ON, but one of the bulbs in the series gets fused. Will the other bulb glow? Explain your answer.
Answer:
(i)

(ii) No, the bulbs will not glow. Because the switch is OFF, the circuit is open, so there is no complete path for current from one terminal of the battery to the other.
(iii) No, the other bulb will not glow. In the given circuit, all components are in a single path. When one bulb is fused, its filament breaks and the circuit becomes open. Since no current can flow through the circuit, the remaining bulb also cannot glow.

Question 7.
In the circuit diagram shown alongside, [Problem Solving Skill]
(i) will the lamp ‘L’ glow, if the switch ‘S’ is turned on? Why?
(ii) will the lamp glow if LED is removed from the circuit?
(iii) can switch S be placed between LED and lamp L? Will the lamp glow after changing the place of the switch and turning it ON?

Answer:
(i) No, lamp L will not glow because the LED is wrongly connected.
(ii) Yes, the lamp will glow.
If the LED is removed and the circuit is completed properly, current can flow directly through the lamp when the switch is ON. Therefore, the lamp will light up.
(iii) Yes, the switch can be placed between the LED and the lamp but the lamp will still not glow due to the wrong connection of the LED.

Question 8.
Answer the following questions:
(i) Describe the simple tester circuit you can build to find out whether daily-use objects are conductors or insulators. Draw a neat and labelled circuit diagram to support your answer.
(ii) Using this tester circuit, what observations would you expect when you test the following items: a steel spoon, a rubber band, a pen, a plastic scale, an eraser and a coin?
Answer:
(i) A simple tester can be made by connecting a cell, a small bulb and two wires in series, leaving two free wire ends as test points. When an object is placed between these two free ends, it becomes part of the circuit. If the bulb glows, the object is a conductor; if it does not, the object is an insulator.

(ii) Steel spoon: bulb glows ⇒ conductor
Rubber band: bulb does not glow ⇒ insulator
Pen: bulb does not glow ⇒ insulator
Plastic scale: bulb does not glow ⇒ insulator
Eraser: bulb does not glow ⇒ insulator
Coin: bulb glows ⇒ conductor

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Neha’s torch would not glow even with a new cell during her camping trip. She observed that the torch needed more than one cell.
(i) Why do you think a torchlight uses multiple cells instead of one?
(ii) What would be the result if she put multiple cells in an incorrect arrangement?
(iii) Even though the placement of cells is important in a torchlight, the direction of the current does not affect the working of the bulbs. Why?
Answer:
(i) A torchlight uses a battery of multiple cells, because it provides more energy and lasts longer than a single cell. Using multiple cells ensures that the torchlight glows brighter and works for a longer period of time, during activities like camping or emergencies.
(ii) If the cells are placed incorrectly, the current will not flow as intended, and the torch may not work.
(iii) The filament inside the bulb operates regardless of whether the current flows in one direction or the other, the filament simply heats up and glows when current flows through it.

Question 2.
In a simple circuit, an LED does not glow. The teacher says, “Don’t change anything except the way the LED is connected.” When the student reverses its terminals, it glows.
(i) What does this tell us about LEDs?
(ii) How is the above behaviour of LED different from that of an incandescent bulb?
(iii) Draw a simple circuit diagram using a cell, a switch, an LED and a bulb connected in series.
Answer:
(i) This shows that an LED allows current to pass only in one particular direction. If its terminals are connected in the wrong way, current does not flow through it and it does not glow. When the terminals are reversed, current flows through the circuit and the LED glows.
(ii) An incandescent bulb glows whenever current passes through its filament, no matter which way it is connected to the cell. Its working does not depend on the direction of current, unlike an LED, which glows only when connected in the correct direction.
(iii)

Question 3.
In the circuit shown below there are five identical lamps and five switches.

(i) If S₂, S₃, and S₄ are turned ON, but all the other switches are OFF. Which lamp(s) will glow?
(ii) If S₁, S₂, and S₃ are turned ON, but S₄ and S₅ are OFF. Which lamp(s) will glow? Explain your answer.
(iii) Which switches must be in the ON position to make L₁, L₂, and L₃ glow simultaneously?
(iv) Redraw this circuit, replacing the lamps L₁ and L₂ with LEDs so that these LEDs glow when all switches are ON except S₅.
Answer:
(i) If S₃, S₂ and S₄ are turned ON while all others are OFF, lamps L₁ and L₃ will glow.
(ii) When S₁, S₂ and S₃ are ON and S₄, S₅ are OFF, none of the lamps will glow. This is because there is no closed path for current when S₄ and S₅ are OFF.
(iii) To make L₁, L₂ and L₃ glow simultaneously, switches S₁, S₂, S₃, and S₄ must be turned ON.
(iv)

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Aman wants to light a bulb using a battery of two cells. He tries two different methods to make the battery:
Method 1: He connects the positive terminal of one cell to the negative terminal of the other.
Method 2: He connects both positive terminals together.

(i) What must be kept in mind while connecting cells together in a circuit?
Answer:
The positive terminal of one cell should be connected to the negative terminal of the next cell.

(ii) Draw a circuit diagram for the method in which the bulb glows.
Answer:
The bulb glows in method 1. The circuit diagram is as follows (assuming a switch is also used in the circuit)

(iii) In which method, the bulb does not glow? Why?
Answer:
The bulb does not glow in method 2, when both positive terminals of the cells are connected together. The cells cancel out their electrical energy. Since no energy is supplied to move the current, the bulb does not glow.

OR

(iii) What is the effect on the bulb when two electric cells are connected in a circuit in place of a single cell?
Answer:
When two cells are connected correctly in place of one, the current in the circuit increases and the bulb glows brighter.

Question 2.
During a science workshop, three students, Kabir, Arun and Aryan, were provided with identical electrical components: two cells, one lamp, one LED, one switch, and connecting wires. They were instructed to assemble a working electrical circuit using these materials. However, they arranged the components in different ways.

(i) In which of the setups, when the switch is turned ON, will the bulb continue to glow irrespective of the manner in which the LED is connected?
(a) Kabir’s and Aryan’s setup
(b) Arun’s and Aryan’s setup
(c) Arun’s setup only
(d) Aryan’s setup only
Answer:
(b) In these setups, the bulb is not in series with the LED. Therefore, when the switch is turned ON, the bulb receives current directly from the cells and continues to glow irrespective of the way the LED is connected.

(ii) In which case will the bulb glow irrespective of whether the switch is turned ON or OFF?
(a) Kabir’s and Aryan’s setup
(b) Arun’s and Aryan’s setup
(c) Arun’s setup only
(d) Kabir’s setup only
Answer:
(c) In Arun’s setup, the switch is not connected in the bulb’s circuit. Hence, the bulb remains connected to the cells and glows whether the switch is in the ON or OFF position.

(iii) Will the LED glow in Kabir’s experimental setup? State Yes or No and give a reason if it glows, or suggest a corrective measure if it does not glow.
Answer:
No. In Kabir’s circuit, the LED is connected in reverse. An LED allows current to flow only in one direction. Therefore, the LED does not glow and the flow of current in the circuit stops.
Correction: The LED connection should be reversed so that its longer leg is connected to the positive terminal of the cell.

OR

(iii) Identify and define the component whose position has been changed between Aryan’s setup and Arun’s setup.
Answer:
The the component whose position has been changed between Aryan’s setup and Arun’s setup is switch. A switch is a simple device used to open or close an electric

Question 3.
Neeraj designed an electric circuit as shown below.

He filled the gap in the circuit with four different objects, one at a time. The table shows Neeraj’s findings.

(i) Which question can be answered through Neeraj’s activity? Circle ‘Yes ‘ or ‘No’ for the correct response.

Can this question be answered?	Yes or No
(a) Are metals good conductors of electricity?	Yes/No
(b) Are non-metals bad conductors of electricity?	Yes/No
(c) Do all electric circuits contain an electric bulb?	Yes/No

Answer:
(a) Yes
(b) Yes
(c) No

(ii) Which safety measure must Neeraj follow during the activity?
(a) Wear an apron
(b) Wear a face mask
(c) Wear a pair of goggles
(d) Wear a pair of rubber gloves
Answer:
(d) Wear a pair of rubber gloves

(iii) Neeraj repeated the activity using the same four objects. This time the bulb did not glow for any of the four objects. What could be the most likely reason for this?
Answer:
The bulb may not glow for any of the objects if:

• The battery (cell) is exhausted and cannot supply current.
• The bulb is fused, so it will not glow even if the circuit is complete.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Observe the electric circuit given below.

(i) When the switch S is moved to the ON position, which of the components in the circuit will glow?
(a) L₁ and LED 2 Only
(b) L₂ and LED 1 Only
(c) All four components
(d) None of them
Answer:

(ii) When the switch S is turned ON, trace the path of current starting from the positive terminal of the cell.
Answer:
When the switch S is turned ON, the current starts from the positive terminal of the cell, goes to point A, then flows through LED 2, then through lamp L₁ to point B, then passes through the switch S, and returns to the negative terminal of the cell. No current flows through the upper branch because LED 1 blocks it.

(iii) To make lamp L₂ glow without changing the position of the cell or the switch or L₂ itself, what change should be made in the circuit?
Answer:
To make lamp L₂ glow without changing the position of the cell or the switch or L₂ itself, reverse LED 1 so that it is connected in the correct direction. Then current will pass through the upper branch and L₂ will glow.

OR

(iii) Suppose the cell is taken out and inserted again with its positive and negative terminals interchanged, while everything else is kept the same. When switch S is ON in this new situation, which of the four components (LED 1, LED 2, L₁, and L₂) will glow?
Answer:
If the cell is inserted again with its terminals interchanged, the direction of current reverses. In this case, LED 1 becomes correctly connected, so current flows through the upper branch and LED 1 and L₂ glow. LED 2 becomes reverse connected, so LED 2 and L₁ will not glow.

Question 2.
Four circuit arrangements are shown below.

(i) In which of the given arrangements will the lamp glow?
Answer:
The lamp will glow only in arrangement (B).

(ii) In arrangement (C), what should be placed instead of a wooden piece to make the lamp glow?
Answer:
To make the lamp glow, an object which is a conductor of electricity should be placed in place of the wooden piece. For example, a steel spoon or a metal key.

(iii) If in arrangement (B), the lamp is replaced by an LED, will the circuit work and the LED glow? Explain.
Answer:
Yes, the circuit will work provided that the LED is connected in the correct direction, with its longer leg (positive terminal) connected to the positive terminal of the cell. If connected in reverse, it will not glow.

OR

(iii) In arrangement (D), what change should be made in the connections so that the lamp glows?
Answer:
In arrangement (D), connect the two cells correctly to make a proper battery by joining the positive terminal of one cell to the negative terminal of the other. Then connect the bulb to the two free terminals of the battery (one free + and one free –).

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Question 1.
Objective: To observe how the arrangement of cells affect the working of a bulb in an electric circuit.
Materials required: One small bulb with a holder, two cells, connecting wires with bare ends, a cardboard base, and a switch (optional).

Procedure:

• Fix the bulb holder on a cardboard base.
• Now arrange two cells by connecting the positive terminal of the first cell to the negative terminal of the second cell.
• Connect the free positive terminal of this battery to one terminal of the bulb holder and the free negative terminal to the other terminal of the bulb holder using connecting wires.

Observe whether the bulb glows.

• Now disconnect the circuit.
• Finally, arrange the two cells by connecting the positive terminal of the first cell to the positive terminal of the second cell.
• Connect the free negative terminals of both cells to the terminals of the bulb holder using connecting wires.

Observe whether the bulb glows.
(i) What conclusion can be drawn from this activity?
Answer:
A bulb glows only when two cells are connected in the correct order to form a battery. If the cells are connected incorrectly, electric current does not flow through the circuit and the bulb does not glow.

(ii) If someone connects the two terminals of a single cell directly by a wire without any bulb or device in between, is it considered harmful for the cell? Explain briefly.
Answer:
Connecting the two terminals of a single cell directly by a wire without any bulb or device in between makes a huge current flow directly through the wire, which heats the wire and quickly discharges or damages the cell, and may even melt the wire’s insulation.

OR

(ii) What will happen if a battery of three cells is used instead of two?
Answer:
If three cells are connected properly in series instead of two, more current flows through the bulb, so the bulb will glow brighter (If too many cells are used, the bulb may get damaged or fuse.)

(iii) Draw the circuit diagram for the case where the bulb is connected to two cells and glows.
Answer:

Electricity: Circuits and Their Components Extra Questions for Practice

Question 1.
Which of the following options correctly describes the direction of conventional electric current in a simple circuit containing a battery and a bulb?
(a) From the negative terminal of the battery, through the bulb, back to the positive terminal of the battery.
(b) From the bulb to the battery and then back to the bulb.
(c) From the positive terminal of the bulb, through the battery, back to the negative terminal of the bulb.
(d) From the positive terminal of the battery, through the bulb, back to the negative terminal of the battery.
Answer:
(d) Conventional electric current flows from the positive terminal of the battery, through the bulb, and back to the negative terminal of the battery.

Question 2.
A technician has to make a safe plug and connecting wire using the materials given: copper, aluminium, plastic, rubber, and ceramic. Which combination is most appropriate?
(a) Pins/connectors: plastic; outer cover: copper
(b) Pins/connectors: copper; outer cover: plastic
(c) Pins/connectors: rubber; outer cover: aluminium
(d) Pins/connectors: ceramic; outer cover: copper
Answer:
(b) Pins/connectors should be made of copper because it is a good conductor of electricity, and the outer cover should be made of plastic because it is an insulator and provides safety.

Question 3.
Which of the following statements are correct?
(i) An electric cell has two terminals, positive and negative.
(ii) A battery is a source of electrical energy, but a single cell is not.
(iii) In a battery, the positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the next cell.
(iv) In an electric circuit with a cell and bulb, current originates from the bulb.
(a) (i), (ii) and (iii) only
(b) (i) and (iii) only
(c) (i) and (ii) only
(d) (i), (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(b) A single cell is also a source of electrical energy; a battery is simply a combination of two or more cells. In an electric circuit with a cell and a bulb, the current originates from the source of electrical energy, i.e., the cell.

Question 4.
A student connects a bulb to a battery of two cells using wires, but the bulb does not glow. Which of the following could be the possible reasons?
(i) The connections are loose.
(ii) The filament of the bulb is broken.
(iii) The cells are new.
(iv) The cells are connected incorrectly while forming the battery.
(a) (i) only
(b) (i), (ii) and (iii) only
(c) (i), (ii) and (iv) only
(d) (i) and (iii) only
Answer:
(c) (i), (ii) and (iv) only

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): A bulb glows only when the circuit is complete.
Reason (R): The bulb glows because air inside it conducts electricity and produces light.
Answer:
(c) A is true but R is false.

Question 6.
Assertion (A): Copper wire is used to connect different components in an electric circuit.
Reason (R): Copper is a conductor and allows electric current to pass through it easily.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of.

Question 7.
Why does a torch lamp glow only in one position of its switch?
Answer:
A torch lamp glows only in one position of its switch because, in the ON position, the circuit is complete and electric current can flow through the lamp, while in the OFF position, the circuit is open and current cannot flow.

Question 8.
Why should electrical switches not be touched with wet hands?
Answer:
Electrical switches should not be touched with wet hands because if water from wet hands comes in contact with the conductive parts of the appliance or switch, it can allow electric current to pass through the body, as tap water conducts electricity. This may result in an electric shock and can be dangerous. Therefore, electrical switches should always be handled with dry hands.

Question 9.
Observe the picture of the bulb given alongside and answer the following questions.
(i) Mark the filament and terminals of the bulb in the picture.
(ii) How does an incandescent bulb glow when electric current passes through it?
(iii) Does it matter which terminal of an incandescent lamp is connected to the positive or negative terminal of a cell?

Answer:
Observe the picture of the bulb given alongside and answer the following questions.
(i) Mark the filament and terminals of the bulb in the picture.
(ii) How does an incandescent bulb glow when electric current passes through it?
(iii) Does it matter which terminal of an incandescent lamp is connected to the positive or negative terminal of a cell?

Question 10.
(i) What is a circuit diagram?
(ii) Draw the circuit symbol of a battery having 3 cells.
Answer:
(i) What is a circuit diagram?
(ii) Draw the circuit symbol of a battery having 3 cells.

Question 11.
Ravi is preparing a night-lamp model for a school exhibition using a cell, a switch, connecting wires, a torch bulb and an LED. He makes a circuit using the cell, switch and the LED, but the LED does not glow even when the switch is ON. He then replaces the LED with an incandescent bulb and the bulb glows. Ravi reconnects the LED by interchanging its two terminals, and this time the LED glows.
Later, Ravi decides to use two cells to make the night-lamp brighter, but after adding the second cell, the torch bulb does not glow.
(i) What would happen if one of the connecting wires becomes disconnected?
(ii) Why did the incandescent bulb glow even when the LED did not glow in the initial setup?
(iii) After adding the second cell, the bulb did not glow. What possible mistake in connecting the two cells could have caused this?
Answer:
Ravi is preparing a night-lamp model for a school exhibition using a cell, a switch, connecting wires, a torch bulb and an LED. He makes a circuit using the cell, switch and the LED, but the LED does not glow even when the switch is ON. He then replaces the LED with an incandescent bulb and the bulb glows. Ravi reconnects the LED by interchanging its two terminals, and this time the LED glows.
Later, Ravi decides to use two cells to make the night-lamp brighter, but after adding the second cell, the torch bulb does not glow.
(i) What would happen if one of the connecting wires becomes disconnected?
(ii) Why did the incandescent bulb glow even when the LED did not glow in the initial setup?
(iii) After adding the second cell, the bulb did not glow. What possible mistake in connecting the two cells could have caused this?

OR

(iii) What does the LED glowing only after interchanging its terminals indicate about the nature of an LED? Write one difference between an LED and an incandescent bulb.
Answer:
What does the LED glowing only after interchanging its terminals indicate about the nature of an LED? Write one difference between an LED and an incandescent bulb.

Question 12.
(i) Describe how to make a simple electric switch using easily available materials.
(ii) Name any four materials-two conductors and two insulators-commonly found around you.
Answer:
(i) Describe how to make a simple electric switch using easily available materials.
(ii) Name any four materials-two conductors and two insulators-commonly found around you.

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 12 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ରଶ୍ମିତା ଦେଖୁଥିଲା ଯେ ନଡ଼ିଆ ଗଛର ଛାଇ ସକାଳ ସମୟରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ, ମାତ୍ର ଅପରାହ୍ନରେ ଛାଇର ଆକାର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାର କାରଣ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଯୋଗୁଁ ଛାଇର ଆକାର ସାନ ବା ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (Rotation of the Earth) :
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଉଦୟ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସକାଳ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଥିଲାପରି ଜଣାଯାଏ । କାରଣ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରେ କିନ୍ତୁ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିବାରୁ ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼େ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ମୁହଁ କରି ‘ମେରି–ଗୋ ରାଉଣ୍ଡ’’ରେ ବସ । ଜଣେ ସାଙ୍ଗକୁ କୁହ, ସେ ଧୀରେ ତୁମକୁ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବୁଲାଇବ । ‘‘ମେରି–ଗୋ-ରାଉଣ୍ଡ’’ ବୁଲିଲା ବେଳେ ତୁମେ ଚାରିଆଡ଼କୁ ଚାହଁ । ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଘୂରିଲା ପରି ତୁମକୁ ଜଣାପଡୁଛି କି ? ସେମାନେ କେଉଁ ଦିଗରେ ଗତି କଲାଭଳି ତୁମକୁ ଜଣାପଡୁଛି ? ତୁମେ ଏବେ ଯେତେବେଳେ ଚାରିପାଖର ବସ୍ତ୍ର ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଘୂରିଲା ପରି ଜଣାପଡୁଥିଲା ।

‘ମେରି –ଗୋ – ରାଉଣ୍ଡ’ରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବୁଲିଲାବେଳେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗଛ ବା କୋଠା ଉପରେ ନଜର ସ୍ଥିର ରଖ । ସେ ଗଛଟି କେଉଁ ଦିଗରେ ବୁଲୁଛି, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରୁଛ କି ?

ଗଛଟି ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରି ବୁଲିବା ପରି ମନେହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ବୁଲୁଛି । ଗଛଟି ତୁମ ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ତା’ପରେ ଆଉ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ ।

‘ମେରି–ଗୋ-ରାଉଣ୍ଡ’ରେ ଆମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆସ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିନ୍ତା କରିବା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସକାଳେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଦିନ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗତି କରି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ଏଥୁରୁ କ’ଣ ବୁଝିବା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଛି ? ନା ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜେ ଘୂରୁଛି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡୁଛି । ମାତ୍ର ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରେ କିନ୍ତୁ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାହୁଁଥ‌ିବାରୁ ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୃତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼େ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ମହାଶୂନ୍ୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣ ନ କରେ । ପୃଥ୍ବୀର ଅକ୍ଷ ତାହାର ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ତର ମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇଛି । ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରାୟ 24 ଘଣ୍ଟାରେ ଥରେ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ । ଉତ୍ତର ମେରୁର ଉପରୁ ଦେଖ‌ିଲେ ପୃଥ‌ିବୀ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରୁଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ ।

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି ବସ୍ତର ଏପରି ଏକ ଗତି, ଯେଉଁଥରେ ଏହାର ସବୁ ଅଂଶ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଏହି ରେଖାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ (Axis of Rotation) କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଗ୍ଲୋବ୍ ନିଅ । ତୁମ ଅବସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ତା’ ଉପରେ ଏକ ଷ୍ଟିକର ଲଗାଅ ।
• ଉତ୍ତର ମେରୁ ଉପରୁ ଦେଖିଲାବେଳେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗ୍ଲୋବ୍‌କୁ ତା’ର ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ ।
• ତୁମେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ କିପରି ଘୂରୁଛି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଥର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରେ ପୁଣି ତାହା ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଆସୁଛି ବୋଲି ନୀରିକ୍ଷଣ କର ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର କର ।
  
• ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଏକ ଅନ୍ଧାର କୋଠରି ଭିତରକୁ ଯାଅ । ଏବେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଜାଳି (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଥିବା ଭଳି) ଏହାଠାରୁ ପାଖାପାଖୁ ୧.୫ ମିଟର ଦୂରରେ ଗ୍ଲୋବ୍‌କୁ ରଖ । ଏଥର ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁ ପାରୁଛ ଯେ ଗ୍ଲୋବର ଅଧା ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଅଧିକ ଅନ୍ଧାରରେ ରହୁଛି ବୋଲି ?
  
• ଯେଉଁ ପାଖରେ ଆଲୋକ ପଡୁଛି ପୃଥ‌ିବୀର ସେହି ଅର୍ଥ ଭାଗରେ ଏହା ଦିନ ସମୟ ଏବଂ ବାକି ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ରାତି ସମୟ ହୋଇଥାଏ ।
• ଭାରତରେ ପୂର୍ବଭାଗରେ ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଏବଂ ତା’ପରେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହୁଏ । ଟର୍ଚ୍ଚକୁ ଡାହାଣ ପାଖରେ ରଖ୍ ଗ୍ଲୋବରେ ଭାରତରେ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଦେଖ୍
• ଗ୍ଲୋବକୁ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ ଏବଂ ପରେ ତା’ର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ । କେଉଁ ଦିଗରେ ଘୂରାଇଲାବେଳେ ଭାରତର ପୂର୍ବପାର୍ଶ୍ଵରେ ପ୍ରଥମେ ଆଲୋକ ପଡୁଛି ?
• ତୁମେ ଯେବେ ଗ୍ଲୋବକୁ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷ ସହ ପୂର୍ଶନ କରାଇବ, ତୁମେ ଦେଖିବ ଯେ ଆଲୋକ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିଁ ପଡୁଛି ।
• ଏବେ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଗ୍ଲୋବ୍‌ଟିକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲାବେଳେ ଗ୍ଲୋବର ଷ୍ଟିକର ଲଗାଇଥିବା (ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ) ଅଂଶକୁ ଭଲକରି ଦେଖ । ଏହା କ’ଣ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଓ ରାତିର ଆବର୍ତ୍ତନ ସମୟ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତିକରେ ?
• ତୁମେ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକିତ ଅଂଶରେ ରହେ ସେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଅଂଶରେ ରହିଲେ ରାତି ହୁଏ ।
• ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିନ ଓ ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ଯେଉଁ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡୁଥାଏ ପୃଥ‌ିବୀର ସେହି ପାଖରେ ଦିନ ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରାତି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
  

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ (Axis of Rotation) : ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ଏପରି ଏକ ଗତି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏହାର ସବୁ ଅଂଶ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ । ଏହି ରେଖାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ବିଷୁବ ରେଖା ଉପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁକରି ଠିଆ ହେଲେ ପଛପଟେ ଦକ୍ଷିଣମେରୁ ରୁହେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାନରେ ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଡାହାଣ ପାଖରେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହେଲାପରି ଦେଖାଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବଦିଗରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଏହା ପରେ ରାତି ହୋଇଥାଏ ଓ ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ।

ଘଣ୍ଟାର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ :
ପୂର୍ବରୁ ‘ସମୟ ଓ ଗତିର ପରିମାପ’ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗାଲିଲିଓ କିପରି ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ବର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ତୁମେ ଶିଖୁଛ । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆଉ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହାଇଜିନ୍ସ (Huygens) ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଘଣ୍ଟାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏହି ବିଶେଷ ଧର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଉ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଲିଓନ ଫୋକାଲ୍ସ (Leon Foucault) ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ସରଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଫୋକାଲ୍ଟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ନିମିତ୍ତ ଏହି ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ତାଙ୍କ ନାଁରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଛାତରୁ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ସୂତାରେ ଖୁବ୍ ଓଜନିଆ ବଟ୍ ଦେଇ ଝୁଲା ଯାଇଥିଲା । ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ନୂତନ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ ଭବନର ଗୋଟିଏ ସ୍କାଇଲାଇଟରୁ ୨୨ ମିଟର ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ଫୋକାଲ୍ଟ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଝୁଲା ଯାଇଅଛି । ଏହି ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଶାଳତା ସହିତ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଐକ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ଯେହେତୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଅଛି, ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତାରାକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗତି କରିବା ପରି ଆମକୁ ଜଣାପଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷର ଦିଗ ଧ୍ରୁବ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅତି ନିକଟ ଆଡ଼କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଚାହିଁଲେ ଧ୍ରୁବ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକାଶରେ ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାପରି ଦେଖାଯାଏ ।

ସମସ୍ତ ତାରା ତା’ର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଘୂରିଲାପରି ଦେଖା’ଯାନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଉଦୟ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଅସ୍ତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଘୂରୁଥିବାର ଏପରି ଦେଖାଯାଏ ।

ତାରକା ପଦାଙ୍କ (Star Trails) : ମହାକାଶୀୟ ଚିତ୍ର ଉତ୍ତୋଳନକାରୀମାନେ ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ୟାମେରାର ମୁହଁ ଖୋଲାରଖୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଫଟୋ ଉଠାନ୍ତି । ଏହି ଫଟୋ ଚିତ୍ରରେ ତାରାକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ପଷ୍ଟ ଗତି ବୃତ୍ତର ଚାପ ଭଳି ଲିପିବଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହାକୁ ତାରକା ପଦାଙ୍କ କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତର ଦୈନିକ ଗତି : ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତୁ ଯେପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦୈନିକ ଗତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗଣିତଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟାୟ’ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟାୟରେ ‘ଗୋଲପାଦ’ର ୯ମ ଶ୍ଳୋକରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯୋଗୁ ତାରାମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀୟମାନ ଗତି ହେଉଛି ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
” ଅନୁଲୋମଗତର୍ବୋସ୍ଥ ପଶ୍ୟତ୍ୟଚଳମଂ ବିଲୋମରଂ ଯଦ୍ଵତ୍ ।
ଅଚଳାନିଭାନି ତଦ୍ଵତ୍ ସମପଶ୍ଚିମଗାନି ଲଙ୍କାୟାମ୍ ।।’’

ଅର୍ଥାତ୍ ଡଙ୍ଗାରେ ବସି ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ପଛକୁ ଗତି କରିବାର ଦେଖେ, ସେହିପରି ଲଙ୍କାର ଅଧିବାସୀମାନେ ସ୍ଥିର ତାରାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରୁଥିବାର ଦେଖନ୍ତି ।

ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟରେ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପାଇଁ ୨୩ ଘଣ୍ଟା ୫୬ ମିନିଟ୍ ୪.୧ ସେକେଣ୍ଟ୍ (ଆଧୁନିକ ଏକକରେ) ସମୟ ନିଏ ବୋଲି ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିବା ମୂଲ୍ୟ ସହ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ନିକଟତମ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ (Revolution of Earth) :
ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖେ ଘୂରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ପରିକ୍ରମଣ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ବସ୍ତର ଅନ୍ୟ ଏକ ବସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଗତି । ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ଘୂର୍ଣ୍ଣନଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବସ୍ତୁଟି ପରିକ୍ରମଣ କରେ, ତାହାକୁ କକ୍ଷପଥ (Orbit) କୁହାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୩୬୫ ଦିନ ୬ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରୁ ରାତି ଆକାଶର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଦୃଶ୍ୟ :
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ ଓ ରାତି ଆକାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ ଏ ହା ହୋଇଥାଏ । ଯେହେତୁ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ନିରନ୍ତର ଘୂରୁଛି, ବର୍ଷକ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଚାହିଁଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ରାତି ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।8

ଭାରତର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ‘ତାପି’ ଉପତ୍ୟକାରେ ଭିଲ୍ ଓ ପାଓ୍ବାରା ନାମକ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତି ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଆକାଶରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଢାଞ୍ଚା ଦେଖୁ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଆଗମନର ସୂଚନା ପାଉଥିଲେ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁଚକ୍ର :
ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଅକ୍ଷ ଏହାର ସିଧା ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହା ସାମାନ୍ୟ, ପ୍ରାୟ 23.5 ଢଳିକରି ରହିଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଢଳିରହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ଅକ୍ଷସହ ଢଳିରହିବା ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଆକୃତି ହିଁ ଋତୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଜୁନ୍ ମାସରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଆଡ଼କୁ ଢଳିଥାଏ । ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରହେ । ପୃଥ‌ିବୀର ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଆକୃତି ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ କମ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ବିଚ୍ଛୁରିତ କରିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଷ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧ୍ବକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ଜୁନ୍ ମାସରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ 12 ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧ‌ିକ ସମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ପାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ପରିସ୍ଥିତି ବିପରୀତ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଶୀତଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହେବାସହ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏଣୁ ଦିନ ଛୋଟ ହୁଏ ।

ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ତୁଳନାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଋତୁ ଏବଂ ଦିନର ସମୟ ଅବଧୂ ଓଲଟା ହୋଇଥାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଜୁନ୍ ମାସରେ ଶୀତଋତୁ ଏବଂ ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ଘଟେ ? : ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ହୁଏ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ଦୁଇଟି ଭୁଲ କାରଣ ଦିଆଯାଏ ।
୧. ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଢଳିଥାଏ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତର ହୋଇଥାଏ ।
୨. ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥ ଏକ ଅଣ୍ଡାକାର ପଥ । ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରୁ ସାମାନ୍ୟ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଥାଏ ।

ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂରତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ବହୁତ କମ୍ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ଘଟେ ତାହା ଏହି କାରଣ ନୁହେଁ । ପ୍ରକୃତରେ, ଜାନୁଆରୀରେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ହୁଏ ।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅୟନାନ୍ତ ଓ ଶୀତ ଅୟନାନ୍ତ : ଜୁନ୍ ୨୧ ତାରିଖରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଦିନ ହୁଏ । ଏହାକୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅୟନାନ୍ତ (Summer Solstice) କୁହାଯାଏ । ଏହା ପରେ କ୍ରମେ ଦିନର ଅବଧୂ ଛୋଟ ଏବଂ ରାତି ବଡ଼ ହୁଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଦିନ ଓ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ରାତି ଡିସେମ୍ବର ୨୨ ପାଖାପାଖୁ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଶୀତ ଅୟନାନ୍ତ (Winter Solstice) କୁହାଯାଏ । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ ତାରିଖ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ଦିବା ସମୟ ଓ ରାତ୍ର ସମୟ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ଲେଖାଏଁ ହୋଇଥାଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବସନ୍ତ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ (Spring equinox) ଓ ଶରତ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ (Autumn equinox) କୁହାଯାଏ ।

ମେରୁରେ ଦିନ ଓ ରାତି : ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ ତାରିଖ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ ଦିନରେ ଉତ୍ତର ମେରୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଛଅ ମାସ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ନିରନ୍ତର ରହିଥାଏ । ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୁଏ । ଦକ୍ଷଣମେରୁରେ ଏହାର ବିପରୀତ ଘଟଣା ଘଟେ । ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ୬ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପାଆନ୍ତି । ବର୍ଷର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସମୟ ଅନ୍ଧକାର ରହେ । ମେରୁରେ ୬ ମାସ ଆଲୋକ ଆଉ ୬ ମାସ ଅନ୍ଧାର ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ବିଷୁବରେଖାରେ ସବୁବେଳେ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ଦିନ ଓ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ରାତି ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ମାସରେ ବିଷୁବରେଖାରେ ପଡୁଥ‌ିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ତୀବ୍ରତାରେ ଅତି କମ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୁବରେଖା ନିକଟରେ ଥ‌ିବାରୁ ସେଠାରେ ଋତୁଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ବେଶୀ ଅନୁଭୂତ ହୁଏନାହିଁ । ଅପରପକ୍ଷରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଯଥା (i) ସ୍ଥାନୀୟ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, (ii) ମହାସାଗରର ପ୍ରଭାବ ଏଠାରେ ବେଶୀ ମାତ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ (Solar Eclipse and Lunar Eclipse) :
ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ । ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିବା ପରି ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରହିଥାଏ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକକୁ ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଦେଇ ନଥାଏ, ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ତୁମ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତୁମଠାରୁ ୫ ମିଟର ଦୂରରେ ଠିଆ ହେବାକୁ କୁହାଯାଉ । ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ନିଆଯାଉ ।

ଏବେ ଗୋଟିଏ ଆଖ୍ ବନ୍ଦ କର ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ହାତ ବଢ଼େଇ ତୁମ ଆଖ୍ ସହିତ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠି ଉପରକୁ କରି ଦେଖାଅ । (ଚିତ୍ର ପରି) ତୁମେ କ’ଣ ବନ୍ଧୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁମ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠିଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦନ କରିପାରିବ ?

ତୁମର ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଠିର ଆକୃତି ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତୁଳନାରେ ଅତି ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ବି, ତୁମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କରିପାରିବ । ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ? ଆମ ଆଖୁକୁ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା କୌଣସି ବସ୍ତର ଆକୃତିକୁ ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକୃତି କୁହାଯାଏ । ଏହା ବସ୍ତୁର ଭୌତିକ ଆକାର ଓ ଆମଠାରୁ ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯେହେତୁ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠିର ଅବସ୍ଥାନ ଆମ ବନ୍ଧୁଙ୍କଠାରୁ ବହୁତ ପାଖରେ, ବୁଢ଼ାଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକୃତି ସମାନ ଭଳି ଜଣାଗଲା ।

ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକାର ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାରରେ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ପୃଥ‌ିବୀର ବହୁତ ନିକଟରେ ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କଲା ଭଳି ଜଣା ପଡ଼ିଥାଏ ।

ମହାଜାଗତିକ ବିରଳ ଘଟଣା : ଯଦିଓ ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ରଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଆକାରରେ ବଡ଼, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବହୁତ ଛୋଟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଯେତେବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ଶୁକ୍ର ଗତି କରେ, ଏହା ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର କଳାବିନ୍ଦୁ ଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ମୁହଁ ଉପର ଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏହା ଶୁକ୍ରଗ୍ରହର ଅତିକ୍ରମ ବା ଚଳନ (Transit of Venus) ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣା ଏକ ବିରଳ ଘଟଣା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଅବସ୍ଥିତି ନିମ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାଇ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଛୋଟ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧାରରେ ରହେ ଏବଂ ଏଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କୌଣସି ଅଂଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ନଥାଏ । ଏଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ (Total Solar Eclipse) ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି ।

ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଂଶିକ ଅବରୋଧ କରେ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କେବଳ କିଛି ଅଂଶ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୁଏ ଓ ସେଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପୃଥ‌ିବୀରେ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚି ନ ପାରିବାରୁ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଚାରିଆଡ଼ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଗତି ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାଇ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଗତିକରେ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ କେବଳ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରୁ ଦୂରେଇଯିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଆମେ ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ ।

ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ପରେ ଦିନର ଆଲୋକ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥାଏ । ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷବେଳକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ମୁଦ୍ରିକା ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ହୀରକ ବଳୟ (Diamond ring) କୁହାଯାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗର ନିରାପଦ ଦର୍ଶନ (ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍) : ଆମ ଆଖୁକୁ କିଛି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି କେହି କେହି ହୁଏତ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଖାଲିଆସ୍‌ରେ ଦେଖୁବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଏପରି କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛୁରିତ ହେଉଥ‌ିବା ଆଲୋକର ତୀବ୍ରତା ଏତେ ଅଧିକ ଯେ ଏହା ଆଖୁକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଅନ୍ଧତ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ତେଣୁ ପରାଗ ସମୟରେ ଖାଲିଆସ୍‌ରେ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖ‌ିବା ମନା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗକୁ ଚଷମା, ବାଇନାକୁଲର କିମ୍ବା ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଦେଖ‌ିବା ନିଷେଧ ଅଟେ । ସାଧାରଣତଃ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍‌ମାନଙ୍କରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ‘ଉପରାଗ ଦର୍ଶନ’ ନାମକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଭଲ ପ୍ରୟାସ ଅଟେ ।

ପରଦାକାନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି : ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ଗୋଟିଏ ପରଦା ଉପରେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କର । ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ଏକ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର । ଏହି ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିବାକୁ ଦର୍ପଣ ଧରିବା ପାଇଁ ଚଳନଶୀଳ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଗୋଟିଏ ଫମ୍ପା ବଲ୍‌ ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର କର । ଏହାକୁ ସ୍ଥିର ରଖୁବା ପାଇଁ ଏହାର ଅଧାଅଂଶ ବାଲି ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଏହା ସହିତ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଦର୍ପଣ (ଏସ୍ଟ୍ରୋଡ଼ୋରୀ ଦର୍ପଣ) ଲଗାଅ । ବଲ୍ଟିକୁ ଅଠାଳିଆ ବୃତ୍ତ ଆକୃତିର ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପଥରେ ରଖ । ଯେପରି ଏହା ସହଜରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିପାରିବ । ଏହାକୁ ଏପରି ସ୍ଥାନିତ କର, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ପରଦାର କାନ୍ଥରେ ପଡ଼ିବ । ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଦର୍ପଣ ଗୋଟିଏ ସବୁଜ ବଲ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ।

ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟକୁ ନେଇ ସାରା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଯେପରିକି ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ରନ୍ଧାବଢ଼ା, ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଘରୁ ପଦାକୁ ନ ବାହାରିବା ପ୍ରଭୃତି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଯେହେତୁ ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସଂଗଠିତ ହେବାର ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ଜାଣିସାରିଲେଣି, ତେଣୁ ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କଥାକୁ ଭୟ କରିବା ଅନୁଚିତ ଅଟେ । ଗ୍ରହଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ ଓ ପରାଗ ସମୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ : ସଂସ୍କୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଜାଗତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ଗ୍ରହଣ’’ ବା ଉପରାଗ କୁହାଯାଏ । ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଗାଣିତିକ ଗଣନାଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣର ପୂର୍ବାନୁମାନ ନିମିତ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା ଓ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଉଲ୍ଲିଖୂତ ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ’’ ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ କବିତା ପରମ୍ପରାରେ ଲିଖ୍ । ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଣୀତ ୧୮୯୯ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’’ର ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗର ସଠିକ୍ ସମୟର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ବହୁବର୍ଷଧରି କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି ଓ ଜନସାଧାରଣରେ ଗୃହୀତ ହେଉଅଛି ।

ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥବୀ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବାରୁ, ବେଳେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ିବାକୁ ପୃଥ‌ିବୀ ବାଧା ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟାରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ (Total Lunar Eclipse) କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାହାରକୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଅଂଶ ଈଷତ୍ ଲାଲବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିଛି ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାଇରେ ଥାଏ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ଘଟଣାକୁ ଆଂଶିକ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ କୁହାଯାଏ । ଆମେ ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଦେଖିପାରିବା ।

1990 ମସିହା ଜାନୀୟାରୀ ୫ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୋଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିଭାଗଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏହା ପରିଚାଳିତ । ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଅଟେ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିଷ ଗଣନା ପଦ୍ଧତିକୁ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍, ଭୁବନେଶ୍ଵର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲା ।

ଏହି ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ୧୨ ମିଟର ବ୍ୟାସ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଗୋଲାକାର ବିଜ୍ଞାନକେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ୧୭୮ ଜଣ ଏକ ସମୟରେ ବସି ମହାକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରିବେ । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ରୂପାନ୍ତରଣ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ବହୁବିଧ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ କର୍ମଶାଳା ଓ ମହାକାଶ ଅଧ୍ୟୟନ କର୍ମଶାଳା ଆୟୋଜନ କରାଯାଇ ଆକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିଭାଗଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏହା ପରିଚାଳିତ ହେଉଅଛି ।

ସୌର ମାନମନ୍ଦିର : ତାମିଲନାଡୁର କୋଦାଇକେନାଲରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୌରମାନମନ୍ଦିର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାନମନ୍ଦିର । ବିଗତ ଶତାତ୍ତ୍ଵିକ ବର୍ଷ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ଆସୁଅଛି । ଉଜ୍ଜୟିନୀ ସ୍ଥିତ ମାନମନ୍ଦିର ଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଚୀନତମ ମହାକାଶ ଅଧ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ର ଯାହା ୧୮ ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହାରାଜା ସଇ ଜୟସିଂହ ଦ୍ଵିତୀୟଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ସୱାଇ ଜୟସିଂହ ଯନ୍ତର ମନ୍ତର ନାମରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାକାଶ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଦିଲ୍ଲୀ, ଜୟପୁର, ବାରଣାସୀ ଏବଂ ମଥୁରାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଜୟପୁର ସ୍ଥିତ ଯନ୍ତର ମନ୍ତର ୟୁନେସ୍କୋ (Unesco) ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି ।

ଏମ୍. କେ. ଭାଇନୋବାପୁ : ଏମ୍. କେ. ଭାଇନୋବାପୁ (M. K. Vainu Bappu)ଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ କୁହାଯାଏ । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ବହୁବିଧ ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ନୈନିତାଲରେ ଥ‌ିବା ମାନୋରା ଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର କାଭାଲୁର୍‌ରେ ସ୍ଥାପିତ ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ କୃତି । କାଭାଲୁର ମାନମନ୍ଦିର ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ । ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ଯାତ୍ରାକରି ସେ ସୌରପରାଗ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ସହ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଉଲ୍‌କା ଆବିଷ୍କାର କରିଛନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ଥରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ ।
• ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (ଆବର୍ତ୍ତନ) ଯୋଗୁ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଦିନରାତି ହୁଏ ।
• ଆବର୍ତ୍ତନ ଗତିଯୋଗୁ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭୃତି ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି ।
• ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ) ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗେ । ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଅକ୍ଷ ଏହାର କକ୍ଷପଥ ସହ ସିଧା ନୁହେଁ, ଏହା ସାମାନ୍ୟ ଢଳି ରହିଛି ।
• ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଏବଂ ଏହାର କକ୍ଷ ସହ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ ଢଳି ରହିବା ଯୋଗୁଁ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ଏହାର କକ୍ଷପଥ ଏକ ଅଣ୍ଡାକୃତି ପଥ ।
• ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର କକ୍ଷପଥରେ ଗତି କଲାବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ହୁଏ । ଉପରାଗ ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵାରା ଅବରୋଧ ହୁଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
• ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପୃଥ‌ିବୀ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ହୁଏ । ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆଲୋକର ଉତ୍ସ :
ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠରୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ କୁହାଯାଏ ।

ଆମ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯିଏ ନିଜର ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରେ । ଏହା ସହ ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଏବଂ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବାରୁ ଏହା ଆଲୋକୀକରଣର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ।

ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ :

• ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ ।
• ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କାରଣ ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ

ଆଲୋକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତିକରେ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
• ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
• ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ (ଆଲୋକ ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
•  ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କର । ପରଦାରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରୁଛ କି ? ଯେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ନ ଥାଏ, ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ ।
  
• ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

ଆଲୋକର ଉତ୍ସ

• ଆମ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯାହାର ଆଲୋକ ଚାରିଆଡ଼େ ବିକିରିତ ହୋଇଥାଏ ।
• ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଓ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି ।
• ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଣିଷମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଜାଣିଥିଲେ, ଯାହାକି କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକୀକରଣ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ଥିଲା ।
• ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସର ଉଦ୍ଭାବନ ହେବା ଫଳରେ ମନୁଷ୍ୟର ବିଦ୍ୟୁତଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ହୋଇପାରିଛି ।
• ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କୁହାଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ । ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହା କେବଳ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।

ଆଧୁନିକ LED (Light Emitting Diode) ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଲ୍ୟାମ୍ପ ତୁଳନାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ । ଏହି LED ଲ୍ୟାମ୍ପ କମ୍ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଖୁବ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ । LED ଲାଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ଵାରା କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍ କମ୍ ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ମଧ୍ୟ । ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଭାରତ ସରକାର ଦେଶବ୍ୟାପୀ LED ବଲ୍ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟବହାର ପରେ LED ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଆବର୍ଜନାରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ବା ପୁନଃଚକ୍ରିତ କରାଯିବା ଉଚିତ ।

ଆଲୋକର ସରଳରେଖକ ଗତି :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅବସନ୍ଧାନ କରିବା

• ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
• ତିନିଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
• ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାର ଟର୍ଚ୍ଚ ଲଇଟ୍‌ (ଆଲୋକର ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
• ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖାଯାଉ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କଲେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ରହିବ ନାହିଁ ଓ ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁରିବା ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଏକ ନମନୀୟ ସଫା ଲମ୍ବା ସିଧା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରାଯାଉ ।
ଏବେ ପାଇପକୁ ବଙ୍କା କରି ‘ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଏହି ବଙ୍କା ପାଇପ୍ ମଧ୍ୟଦେଇ ଦେଖ‌ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମହମବତୀର ଶିଖା ଦେଖପାରିବା ନାହିଁ ।

ସିଧା ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ତୁମେ ମହମବତୀ ଶିଖା ଦେଖିହେବ, କିନ୍ତୁ ବଙ୍କା ନଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ଯେ, ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

ସତର୍କତା : କେବଳ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କର ନାହିଁ । ଏକ ନିମ୍ନଶକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ଲେଜର ପଏଣ୍ଟର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ । ଲେଜର ବିମ୍ସକୁ ସିଧା ସଳଖ କୌଣସି ଲୋକର ଆଖରେ ପକାଅ ନାହିଁ, ଏହା ଆଖୁକୁ ଗଭୀର କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ । ଏକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ନିକ୍ଷେପ କର । (କ୍ଷୀର ମିଶାଇବା ଦ୍ଵାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ) । ତୁମେ କ’ଣ ବିମ୍ ଏକ ସଳଖ ରାସ୍ତାରେ (ସିଧା) ଗତି କରେ ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି ? ତଥାପି, ବେଳେବେଳେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପାତ୍ରର କୌଣସି କୋଣ ପାଖରେ ବଙ୍କା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଉଚ୍ଚଶ୍ରେଣୀରେ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧୂକ କଥା ଶିଖୁବ ।

କ୍ଷୀର ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟକୁ ଲେଜର ରଶ୍ମି ଲେଜର ବିମ୍ ଜଳମିଶା କ୍ଷୀର ଦେଇ ଦେଖୁଛ ? ପାଣି ଭିତରେ ଲେଜର

ସ୍ଵଚ୍ଛ, ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକ :

• ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ ଯଥା – କାର୍ଡବୋର୍ଡ, କାଗଜ, କାଚ, ଟ୍ରେସିଂପେପର ମୋଟା କପଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ଏହି ସବୁ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଆଲୋକ କିପରି ଗତି କରେ ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
• ଏକ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀକୁ ଯାଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳାଇବା । ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ପକାଇବା ଯେପରିକି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ଦେଖୁରିବା । କାନ୍ଥରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ରଖ୍ ତାହାକୁ ପରଦା କରି ତା’ ଉପରେ ଆଲୋକ ପକାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବା ।
• ଆମେ ଏଥର ଏହି ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ସଂପାଦନ କରିବା । ଗୋଟିଏ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ।
• ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ମଧ୍ୟରେ ରଖୁ ଆଲୋକ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି ଓ କେଉଁ ବସ୍ତ ଦେଇ ଗତି କରୁନାହିଁ ତାହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ–୧ : ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ

ସାମଗ୍ରୀ	ସ୍ଵଳ୍ପ/ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଳ୍ପ/ଅସ୍ୱଚ୍ଛ	ଆଲୋକ ଗତି କରିବ (ପୂର୍ଣ/ଆଂଶିକ/ଆଦୌ ନୁହେଁ)
		ମୋର ଅନୁମାନ	ମୋର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼	ଅସ୍ବଚ୍ଛ	ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ	ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ
କାଗଜ	ଅସ୍ବଚ୍ଛ	ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ	ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ
କାଚ	ସ୍ୱଚ୍ଛ	ଆଲୋକପୂର୍ଣ ଭାବରେ ଗତିକରିବ	ଆଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରିବ
ଟ୍ରେସିଂ ପେପର	ଅର୍ବସ୍ୱଚ୍ଛ	ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ	ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ
ମୋଟା କପଡ଼ା	ଅସ୍ବଚ୍ଛ	ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରିବ ନାହିଁ	ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଉକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ – ଆଲୋକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀରେ ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିଥାଏ । ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରି ନଥାଏ ।

ଛାୟା ଗଠନ :

• ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ । ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଆଲୋକ ର ଗତିପଥରେ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଆଲୋକର ଏକ ଅବରୋଧୃତ ଅଂଚଳ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ । ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ବସ୍ତର ଛାୟା ।
  
• ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
• ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ହାଲୁକା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
• କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର କିଛି ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
• ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା (ସ୍କ୍ରିନ) ମଧ୍ଯରେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ରଖାଯାଇ ନିମ୍ନ ସାରଣୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପରଦାରେ ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାର ଅନୁସାରେ ନିଜର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ : ଛାୟାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

କାର୍ଯ୍ୟ	ଛାୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପରଦା ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି	ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ବସ୍ତୁଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି	ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଟର୍କଟିର ସୁଇଚ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି	ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ପରଦା ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ	ଛାୟାର ଆକୃତି ହ୍ରାସ ପାଇବ
ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ	ଛାୟାର ଆକୃତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ
ବସ୍ତୁଟି ଢଳି ରହଛି, ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଅଛି	ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ
ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଇଛି	ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଆଲୋକକୁ ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ବାଧାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ବସ୍ତୁର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
• ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ପରଦା ଆବଶ୍ୟକ ।
• ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଲେ, ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଛାୟା ପୁତ୍ତଳିକା ଆମ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଅଂଶ ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଏହି କଳାରେ ସମତଳ ଭାବରେ କଟା ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ (ଯାହାକୁ ଛାୟାପିତୁଳା କୁହାଯାଏ ।) ଏକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ଓ ପରଦା ମଧ୍ଯରେ ରଖାଯାଏ । ସଖୀ କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ଏପଟ ସେପଟ କରି କଣ୍ଢେଇ ନଚାଉଥିବା ଲୋକଟି କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ କଳାକୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଭିନୟ ଦେଖୁ ଦର୍ଶକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଯେମିତିକି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ‘ଚରମାବାହୁଳୀ ନାଟ୍ୟ’, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ‘କିଲୁ ବୋୱେ’ ଏବଂ ‘ଥୋଲୁ ବୋFଲତା’ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ‘ତୋଗାଲୁ ଗୋୟେୟାଟା’, ଓଡ଼ିଶାର ‘ରାବଣ ଛାୟା’, କେରଳର ‘ଥୋଲପାକୋଠୁ’ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର ‘ବୋମାଲାଟାମ୍’ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ନାଟ୍ୟ ପରିବେଷଣ କେବଳ ଯେ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ସମାଜକୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ :
ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଟି ପଲିସ୍ ହୋଇଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍‌ ପ୍ଲେଟ୍ ଭଳି ଏକ ଚକଚକିଆ ବସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ପରଦାରେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ମାତ୍ର କାନ୍ଥର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଏ । ଏପରି ହେବାର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଚକ୍‌କ୍ କରୁଥିବା ଏକ ଷ୍ଟିଲ୍‌ ପ୍ଲେଟ କିମ୍ବା ସମତଳ ଦର୍ପଣଟିଏ ନି ଆଯାଉ ।
• ଦର୍ପଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଏପରିଭାବେ ଦେଖାଅ, ଯେଉଁ କାନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡୁନାହିଁ, ସେହି କାନ୍ଥରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପଡ଼ିବ ।
• ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ କାନ୍ଥ ଉପରେ ପକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ । କାନ୍ଥରେ ଏକ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଦେଖାଯିବ ।
• ଏଥୁରୁ ଜଣାଯିବ ଯେ, ଚକଚକିଆ ପ୍ଲେଟ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଚି ।
  

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଚକଚକିଆ ପୃଷ୍ଠରେ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ତା’ର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ । ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଏହି ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁ ଦର୍ପଣରେ ଆମେ ନିଜର ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ସହ ଲାଗିଥିବା ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ, ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍, ଗୋଟିଏ ପାନିଆ, ଖଣ୍ଡିଏ ଧଳା କାଗଜ ଏବଂ ଖଣ୍ଡେ କଳାରଙ୍ଗର କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।

କଳା କାଗଜ ନେଇ ପାନିଆର ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ଧାର (ସରୁ ଛିଦ୍ର) ଛାଡ଼ି ବାକି ସମସ୍ତ ଧାରକୁ ଭଲ ଭାବେ କଳାକାଗଜରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ ।

ଟେବୁଲ ଉପରେ ଧଳା କାଗଜଟିକୁ ଖୋଲି ଲଗାଯାଉ । କଳା କାଗଜ ଲଗା ପାନିଆକୁ ଏହି ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଧରି ରଖାଯାଉ ଏବଂ ସରୁ ଛିଦ୍ର ଉପରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ପକାଯାଉ । ପାନିଆଁ ଓ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟକୁ ଏପରି ଏପଟ ସେପଟ କରି ଦେଖାଯାଉ ଯେପରି କଳାକାଗଜ ଢଙ୍କା ହୋଇ ନଥ‌ିବା ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ପଡ଼ି ଏକ ରେଖା ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ (ଚିତ୍ର-କ ଭଳି) ।

ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ଗତିପଥରେ ଦର୍ପଣଟିକୁ ରଖ୍ ପାନିଆକୁ ସ୍ଥିର ରଖୁ ପାନିଆର ଫାଙ୍କ ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ରୁ ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି । ଏଥ‌ିରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ତା’ର ଦିଗ ବଦଳାଉଛି । ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁଁ ଏପରି ହୋଇଥାଏ ।

ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : – ପରୀକ୍ଷଣ

ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ଗୋଟିଏ କଲମ ନିଆଯାଉ ।

ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ଧରି ରଖାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ସେହି କଲମ ଭଳି ଆଉ ଗୋଟିଏ କଲମ ଥ‌ିବାଭଳି ଦେଖାଯାଉଅଛି । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ କଲମ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖୁଥୁବା କଲମର ଛବି ବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଟେ ।

ଏବେ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର କଲମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ (ଛବି) ର ଆକାର ଦେଖ୍ ତୁଳନା କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ କୌଣସି ବସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଛବିର ଆକୃତି ଓ ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ସମାନ ଅଟେ ।

ଏଥର ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କଲମ ରଖୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଛବିକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଜଣାଯିବ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ସିଧା ଦେଖାଯାଉଛି । କଲମର ଅଗ୍ରଭାଗ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପରେ ଥିବାର ଦେଖାଯାଉଛି । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ସଳଖ ପ୍ରତିଛବିକୁ ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସିଧା ହୋଇଥାଏ ।

ଏବେ ଦର୍ପଣ ପଛରେ ଏକ ପରଦା ଭୂଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । ଏହାକୁ ଚାରି ପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉ । ପରଦାରେ ପ୍ରତିଛବି ମିଳିବ ନାହିଁ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ପରଦା ରଖ୍ ଏହି କ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ । କାରଣ ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅବାସ୍ତବ (Virtual) ଅଟେ ।

ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣ୍ଠଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ବାମହାତ ଟେକିଲେ ତୁମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଡାହାଣ ହାତ ଟେକିବାର, ଅର୍ଥାତ୍ ତୁମର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵପରି ହୋଇଥାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

• ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ହୋଇଥାଏ ।
• ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକୃତି ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
• ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
• ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

• ଚିତ୍ର ‘ଖ’ ଭଳି ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜର ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଯାଉ । ଏହା ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
• ଏବେ ଦର୍ପଣର ଅତି ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତିଛବିଟି କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
• ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଛବି ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକରୁ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣର ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦୂରରେ ଠିଆହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ସମତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।

ଏବେ ବାମହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପ୍ରତିଛବିରେ କେଉଁ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।

ଡାହାଣ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପ୍ରତିଛବି କେଉଁ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିରେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରି ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିର ବାମପାର୍ଶ୍ଵ ଭଳି ଜଣାପଡ଼ୁଛି । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ବେଳେ ପାର୍ଶ୍ଵପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

ଓ ! ଏଥର ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି କାହିଁକି (ECNALUBMA) ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ଅକ୍ଷର ସବୁ ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଛି । ଗାଡ଼ିର ସାମ୍ନା ଦର୍ପଣରେ ଅକ୍ଷରର ଓଟଲା ଛବି ସିଧା ଦେଖ‌ିଲେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ିହେବ । ଆଗରେ ଥୁବା ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିର ଦର୍ପଣରେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ି ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ଯିବାକୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିଦେବ ।

ଦର୍ପଣ କେବେ ଉଦ୍ଭାବନ ହେଲା ତାହା ଜଣାନାହିଁ । ପୂର୍ବରୁ ପଥର କିମ୍ବା ଧାତୁକୁ ଚିକ୍କଣ କରି ଦର୍ପଣ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା । ଯେତେବେଳେ କାଚ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଧାତୁ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବାର କଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିଗଲା । ତେବେ ଏବେବି ଏହା ବଞ୍ଚି ରହିଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଧାତୁ ପୃଷ୍ଠ ଦର୍ପଣ ‘ଅରନମୂଲା କନ୍ନଡ଼ି’ ତିଆରି ଚାଲିଛି ।

ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରା :
ପି ନ୍‌ ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା। ଏକ ଉପକରଣ ଯେଉଁଥ୍ରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କ୍ଷୁଦ୍ର ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଗତିକରି ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼େ ଓ ପରଦା ଉପରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୯ : ଆସ ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଗୋଟିଏ କାର୍ଡବୋର୍ଡ ଓ ଗୋଟିଏ ମହମବତୀ ନିଆଯାଉ ।
• ଏକ ମୃଦୁ ଆଲୋକିତ କୋଠରିରେ କାର୍ଡ଼ ବୋର୍ଡ଼କୁ ପରଦାଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀ ରଖାଯାଉ ।
• ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀରୁ ଆସୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ର ରନ୍ଧ୍ରଦେଇ ପରଦାରେ ମହମବତୀ ଶିଖାର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି କରିବ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତିଛବିଟି ଓଲଟା ଦେଖାଯିବ ।
• ଏହା ଏକ ସରଳ ପିନ୍‌ହୋଲ କ୍ୟାମେରା ଅଟେ ।
  

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ସ୍ଲାଇଡିଂ ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ନିର୍ମାଣ

• କମ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସମାନ ଆକୃତିର କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ବାକ୍ସ ନିଆଯାଉ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଟି ସାମାନ୍ୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଥାଇ ଖସଡ଼ି ଯାଇପାରୁଥିବ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ସର ଗୋଟିଏ ପାଖ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
• ବଡ଼ ବାକ୍ସର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର କରାଯାଉ ।
• ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଅପର ପାର୍ଶ୍ଵ କାନ୍ଥର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ୫–୬ ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ବର୍ଗାକୃତି ଅଂଶ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
• ଏହି କଟାଯାଇଥ‌ିବା ଅଂଶକୁ ପରଦା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପତଳା ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଗଜ ଦେଇ ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ।
• ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଏପରି ଭାବେ ପୁରାଯାଉ (ସ୍ଲାଇଡ଼) ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ସହିତ ଥ‌ିବା ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଭିତର ପଟେ ରହିବ । ଏଥର ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା ।
  
• ପି ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏପରି ଧରାଯାଉ, ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ରରନ୍ଧ୍ର ବସ୍ତୁ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହିବ ଏବଂ ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଖୋଲାପଟ ଦେଇ ରଖାଯାଉ । ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏକ କଳା କପଡ଼ାରେ ଘୋଡ଼ାଯାଉ । ଦୂରରେ ଥବା କୌଣସି ବସ୍ତର (ଯେପରି ବଡ଼ କୋଠଘର, ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଅଛି) ଛବି ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାରେ ଦେଖ‌ିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଆଗକୁ ପଛକୁ କର, ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ଉପରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବସ୍ତର ଛବି ଦେଖ‌ିହେବ ।)
• ଗୋଟିଏ ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ଆମକୁ ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଇଥାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ନଥାଏ କିନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ ।

କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି :

ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ ଏବଂ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ପରେ ଏହି ଶିକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରି କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ।

ପେରିସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର-୧ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ Z ଆକୃତିର ବାକ୍ସରେ ଦୁଇଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନେଇ ଆମେ ଗୋଟିଏ ସରଳ ପେରିସ୍କୋପ ତିଆରି କରିପାରିବା । ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣରୁ ପ୍ରତିଫଳନ ଆମେ ଦେଖୁ ହେଉ ନଥିବା ବସ୍ତକୁ ଆମେ ଦେଖୁପାରିବା । ସଧାସଳଖ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉ ନଥ‌ିବା ବସ୍ତ ପେରି ସ୍କୋପ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆମେ ସହଜରେ ଦେଖିପାରୁ । ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ବଙ୍କର ଭିତରେ ଥ‌ିବା ସୈନ୍ୟମାନେ ବାହାର ବସ୍ତକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ‘ପେରିସ୍କୋପ’ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ତୁମେ ଡେଙ୍ଗା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲାବେଳେ ଆଗକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।

କେଲି ଡ଼ୋସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର -୨ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ତିନୋଟି ସମାନ ଆକୃତିର ସମାନ ପ୍ରସ୍ଥର ଆୟତାକାର ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନିଆଯାଉ । ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ତ୍ରିଭୁଜାକାର (ତ୍ରିକୋଣୀୟ) ଯନ୍ତ୍ରଟିଏ ତିଆରି କରାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ବଦଳରେ ପ୍ରତିଫଳନ କାଗଜ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଚାର୍ଟ କାଗଜରେ ତିଆରି ବୃତ୍ତାକାର ନଳୀରେ ସଜାଯାଉ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଖ’ ଭଳି) । ନଳୀର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ଦେଇ ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଲଗାଯାଉ । ରଙ୍ଗିନ ଚୂଡ଼ି ଖଣ୍ଡ ବା ରଙ୍ଗୀନ ମାଳି ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପକାଅ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଗ’ ଭଳି) ।

ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଏକ ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜଦ୍ଵାରା ଗୁଡ଼ାଯାଉ । ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଖୋଲା ପାଖଦେଇ ଭିତରକୁ ଚାହିଁବ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଢାଞ୍ଚା ଯନ୍ତ୍ର ଭିତରେ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇବ । ଚିତ୍ର-୨ (ଘ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍‌ର ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଗଛ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ । କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍‌ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେତେଥର ଏହାକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇବ ସେତେଥର ନୂଆ ନୂଆ ଆକୃତି ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇବ । ଯେହେତୁ ଏଠାରେ ତିନୋଟି ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଏକାଧ୍ଯକ ପ୍ରତିଛବି ଅଛି । ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇବାପାଇଁ କେଲିଡ଼ୋସ୍କୋପ୍
ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ ।
• ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
• ଆଲୋକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରେ ।
• ଆଲୋକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ ।
• ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ବସ୍ତୁ ପଛପଟେ ବସ୍ତୁ ଆକୃତିର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
• କିଛି ଅର୍ଥସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ଲଘୁ କ୍ଷୀଣଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
• କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ।
• ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
• ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ସମାନ ଆକୃତିର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରତିଛବି ସଳଖ, ଏହାକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ଭନ କରେ ।
• ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପରଦାରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିଛବି ଓଲଟା ଦେଖାଯାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 10 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ସମସ୍ତ ଜୀବ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶ୍ଵେତସାର, ସ୍ନେହସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଜୀବସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଆଣି ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ କରାଇଥା’ନ୍ତି । ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଭୟ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଓ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ହୁଏ ?
ଉଭିଦ ବଢ଼ିବା ସହିତ ନୂଆ ପତ୍ର ଏବଂ ଡାଳ ବାହାରିଥାଏ, ତା’ର ଉଚ୍ଚତାରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ଏବଂ ତା’ର କାଣ୍ଡ ମୋଟା ହୁଏ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଗଛମୂଳରେ ପାଣି ଦେଉ, ସେମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ବଢ଼ନ୍ତି । ତେଣୁ, ମୁଁ ପାଣି ମଧ୍ୟ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମୂଳଦ୍ଵାରା ମାଟିରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ବୃଦ୍ଧିରେ କିଛି ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ, କିଛି ବ୍ୟାଖ୍ୟାର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ସମାନ ଆକାରର ତିନୋଟି ମାଟି ପାତ୍ର (କିମ୍ବା ବ୍ୟବହୃତ ବୋତଲ ବା ପାତ୍ର) ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରକୁ ବଗିଚା ମାଟିରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ । ସେଥ‌ିରେ ଲଙ୍କା କିମ୍ବା ଟମାଟୋ ପରି ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଥ‌ିବା ଗଛର ସମାନ ଆକାରର ଚାରା ଲଗାଯାଉ ।

(a) ପାତ୍ର ‘କ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ସହିତ ରଖାଗଲା ।
(b) ପାତ୍ର ‘ଖ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ବିନା ରଖାଗଲା ।
(c) ପାତ୍ର ‘ଗ’ କୁ ଅନ୍ଧାରରେ, ଜଳ ସହିତ ରଖାଗଲା ।

• ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’, ‘ଖ’ ଏବଂ ‘ଗ’ ଭାବେ ନାମଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାରାରେ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଉ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
• ପାତ୍ର ‘କ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଉ । ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ମାଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ଦେଇ ଟିକିଏ ଓଦା ରଖାଯାଉ ।
• ପାତ୍ର ‘ଖ’ ମାଟିରେ ଜଳ ନ ଦେଇ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଉ ।
• ପାତ୍ର ‘ଗ’ କୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହି ପାତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଦେଇ ଅଳ୍ପ ଓଦା ରଖାଯାଉ ।
• ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ମାଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା, ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା, ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
• ସାରଣୀରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ଜଳର ପ୍ରଭାବ

ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା କୁଣ୍ଡ	ଉପଲବ୍ଧତା		ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା (ସେ.ମି.)		ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା		ପ୍ରତ୍ରର ରଙ୍ଗ (ସବୁଜ / ହଳଦିଆ)
	ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ	ଜଳ	ପ୍ରଥମ ଦିନ	ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ	ପ୍ରଥମ ଦିନ	ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ
ପାତ୍ର ‘କ’ ସଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ସହିତ	ହିଁ	ହଁ	5	15	4	12	ସବୁଜ
ପାତ୍ର ‘ଖ’ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ବିନା	ହଁ	ନା	5	6	4	5	ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ହଳଦିଆ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ
ପାତ୍ର ‘ଗ’ ଅନ୍ଧାରରେ ଜଳ ସହିତ	ନା	ହଁ	5	7	4	6	ଫିକା ବା ହଳଦିଆ

ତିନୋଟି ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କେଉଁ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. କ – ବୃଦ୍ଧି ଉତ୍ତମ, ଖ – ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ଯମ (ବୃଦ୍ଧିରେ ବାଧା), ଗ – ବୃଦ୍ଧି ସ୍ଵଳ୍ପ (ସାମାନ୍ୟ)

କେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଗଛଟି ସର୍ବାଧ‌ିକ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ?
ଉ. କ ପାତ୍ରରେ

କେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଗଛଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ?
ଉ. ଖ ପାତ୍ରରେ

ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ପାଇଥିବା କିନ୍ତୁ ଆଦୌ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପାଇ ନଥିବା ପାତ୍ର ‘ଗ’ ରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଅପେକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ‘କ’ ରେ ଥିବା ଉଭିଦ, ଭଲ ବଢ଼ିଛି । ପାତ୍ର ‘ଖ’ ରେ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଭଦଟି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ନ ପାଇବାରୁ ମରି ଯାଇପାରେ । ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ଜଳ ଉଭୟ ଆବଶ୍ୟକ

‘‘ଫଳ କୁସୁମ ସମ୍ପଦୁଚିତା ରୋପଣତୋ ଭବତି କେବଳାନ୍ନ ଯତଃ ।’
‘‘କେବଳ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ଗଛଗୁଡ଼ିକରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।’’

ଏହି ଧାଡ଼ିଟି ‘ବୃକ୍ଷ ଆୟୁର୍ବେଦ’ ନାମକ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଆସିଛି । ଏଥରେ ଫସଲର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି, ମୃତ୍ତିକା ଏବଂ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଉପଯୋଗୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି । ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ସମୟାନୁସାରେ ବ୍ୟବହାରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ନମୁନା ଉପରେ ଆଧାରିତ ବୋଲି ମନେହୁଏ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଏଥରେ ଜୈବିକ ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି, ଯେପରିକି ଜଳ, ଯଅ, ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି, ମୁଗ, ବିରି ଓ ବୁଟର ମିଶ୍ରଣ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।

ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ପାଆନ୍ତି ?
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଦ୍ଭଦଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପାଆନ୍ତି । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ସିଧାସଳଖ ଉଭିଦକୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଆଉ କେତେକ ସେହି ସେହି ଉଭିଦ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଥିବା (ତୃଣଭୋଜୀ) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି ।

ପତ୍ର – ଉଭିଦର ‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ :
ଉଭିଦ ମଣ୍ଡଦ (ଏକ ପ୍ରକାର ଶ୍ଵେତସାର) ଆକାରରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ । ଏହା ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ସମତଳ ଅଟନ୍ତି । ଏଥୁରେ ହରିତ୍ ଲବକ ବା ସବୁଜକଣା (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ନାମକ ଏକ ସବୁଜ ରଞ୍ଜକ ରହିଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପତ୍ରରେ ଥିବା ହରିତ୍ ଲବକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ, ଅମେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପ)

• ଗୋଟିଏ ପତ୍ରକୁ ନରମ କରିବା ପାଇଁ ଫୁଟୁଥ‌ିବା ଜଳରେ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
• ଏହି ପତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଥିବା ସୁରାସାର (Alcohol) ରେ ବୁଡ଼ାଯାଉ ।
• ପରୀକ୍ଷା ନଳୀକୁ ଫୁଟୁଥିବା ଜଳ ଥ‌ିବା ଏକ ବିକରରେ ରଖ୍ ପତ୍ର ରଙ୍ଗହୀନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
• ପତ୍ରଟିକୁ ଧୀରେ ବାହାର କରି ଏକ ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଏବେ, ରଙ୍ଗହୀନ ପତ୍ର ଉପରେ ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ କିଛି ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦବ୍ରଣ ପକାଯାଉ ।
• କିଛି ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷା କଲାପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଯଦି ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ ନୀଳ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି ସୂଚିତ ହୁଏ ।
  

ସତର୍କତା – ସୁରାସାର (Alcohol) କୁ କେବେବି ସିଧାସଳଖ ତାପ ଉତ୍ସ ପାଖରେ ରଖୁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଵଳନଶୀଳ ଏବଂ ସହଜରେ ନିଆଁ ଲାଗି ଜଳିଯାଇପାରେ ।

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭରେ ପତ୍ରକୁ ରଙ୍ଗହୀନ କରାଯିବାର କାରଣ :
ପତ୍ରକୁ ରଙ୍ଗହୀନ କରାଯିବାର କାରଣ ହେଉଛି – ପତ୍ରର ପାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଲେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ଵାରା ହେଉଥ‌ିବା ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖୁହେବ ନାହିଁ । ରଙ୍ଗହୀନ ପତ୍ର ଆମକୁ ମଣ୍ଡଦ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଉଦ୍ଭିଦରେ ସବୁଜ ପତ୍ର ମଣ୍ଡଦ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ । ପତ୍ରର ଅଣସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସେଠାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୋଇ ନଥାଏ । ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ମଣ୍ଡଦ ଉତ୍ପାଦନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଯାଞ୍ଚ କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :

1. ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା କୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିଥିବା ଲାଗିଥିବା କ୍ରୋଟୋନ ଗଛ ବଛାଯାଉ ।
2. ଗୋଟିଏ ଗଛକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଓ ଅନ୍ୟଟିକୁ 36 ଘଣ୍ଟା
3. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପତ୍ର ନେଇ ଟ୍ରେନିଂ
4. ପତ୍ରକୁ ପ୍ରଥମେ ସୁରାସାର ଓ ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡ଼ାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

ଗଛର ପତ୍ରର ସବୁଜ ଏବଂ ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି :

1. ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଗଛର ପତ୍ରରେ ସବୁଜ ଅଂଶରେ ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣର ଉପସ୍ଥିତି ମଣ୍ଡଦକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
2. ସୁତରାଂ ସବୁଜ ଉଭିଦର ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନ ଥିବାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉପରୋକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ, ସବୁଜ ଉଭିଦର ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନଥିବାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

ରଙ୍ଗୀନ ବର୍ଷକଣା ଦ୍ଵାରା ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ସମ୍ଭବ :
କିଛି ଉଭିଦର ପତ୍ର ଲାଲ, ବାଇଗଣୀ କିମ୍ବା ମାଟିଆ ଦେଖାଯାଏ କାରଣ ଏଥିରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ହରିତ୍‌ବକ ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗୀନ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ବା ଲବକ ଅଧିକ ଥାଏ । ଏହା ସବୁଜ ରଙ୍ଗକୁ ଲୁଚାଇ ଦିଏ । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣକଣାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏପରି ପତ୍ରରେ ପ୍ରକୃତରେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ଵାରା ଜାଣିପାରିବା । ଜଣାଯିବ ଯେ ଏଥରେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି

ହରିଡ୍ ଲବକ (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ସବୁଜ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ପତ୍ରର ସବୁଜ ଅଂଶ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ମଣ୍ଡଦ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ହରିତ୍ ଲବକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏଥିପାଇଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଭିଦର ‘‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ ବା ‘‘ରୋଷେଇ ଘର’’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବାୟୁର ଭୂମିକା :
ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ବାୟୁରେ ଅଙ୍ଗାରକ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ଉ. ପରୀକ୍ଷଣ :

1. କୁଣ୍ଡରେ ଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ସବୁଜ ଗଛ ନିଆଯାଉ ଓ ଏହାକୁ 2 ରୁ 3 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବଛାଯାଉ ।
2. ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁହଁଥ‌ିବା ବୋତଲ ନେଇ ଏଥୁରେ କିଛି କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍‌ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ଼) ନିଆଯାଉ ।
3. ବୋତଲର କର୍କ ଠିପି ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଫାଟ ଦେଇ ପତ୍ରଟିର ଅଧା ଅଂଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ । ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ବୋତଲ ବାହାରେ ରହୁ ।
4. ଗଛଟିକୁ ଆଣି କିଛି ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଉ ।
5. ପତ୍ରକୁ ବାହାରକୁ କାଢ଼ି ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
   

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ସାରଣୀ : ଉଭିଦ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବାୟୁର ଭୂମିକା

ପତ୍ରର ଏକ ଅଂଶ	ଉପଲବ୍ଧତା				ମଣ୍ଡଦ ଅଛି (ହଁ/ନା)
	କଲ	ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ	ହରିଡ୍‌ଲବକ	ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ
ବୋତଲ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ	ହଁ	ହଁ	ହଁ	ନା	ନା
ବୋତଲ ବାହାରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ	ହଁ	ହଁ	ହଁ	ହଁ	ହଁ

ଏହି ସାରଣୀରେ ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉବଲବ୍ଧତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ବୋତଲ ବାହାରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଅଛି । ଏହା ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସୂଚିତ କରୁଅଛି । ବୋତଲ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ ହୋଇ ନଥାଏ କାରଣ କଷ୍ଟିକ ସୋଡ଼ା ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ :
ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ପାଣି, ହରିତ୍‌ବକ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ହରିତ୍‌ବକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) କୁହାଯାଏ । ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ପତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଟେ । ପତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଉଭିଦର ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ହରିଡ୍‌ବକ ଥାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହୋଇଥାଏ ।

“ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ’’ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :
(i) ଗୋଟିଏ କାଚ ଫନେଲରେ କିଛି ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଆ ଦଳ ନେ ଇ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ କାଚ କାହାଳୀଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ । ଏହାକୁ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଏଥ‌ିରେ କି ଛି ସୋଡ଼ିୟମ ବାଇକାର୍ବେ ନେଟ୍ ମିଶାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ଓଲଟା ଭାବରେ ଫନେଲ ଉପରେ ରଖାଯାଉ ।

(ii) ‘କ’ ଉପକରଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଓ ‘ଖ’ ଉପକରଣକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
‘କ’ ଉପକରଣର ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ ଫୋଟକା ସଂଗୃହୀତ ହେଉଥ‌ିବା ବେଳେ ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାଳନୀରେ ଏହା ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହି ନିର୍ଗତ ଗ୍ୟାସ୍ ଦହନର ସହାୟକ ଅଟେ । ଏଣୁ ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଟେ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାଟି କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଶର୍କରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଶକ୍ତିର ଏକ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ସ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ମଣ୍ଡଦରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଉଭିଦରେ ସଂଚିତ ହୋଇ ରୁହେ ।

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣର ଶବ୍ଦ ସୀମକରଣ :

ରୁସ୍ତମ୍ ହର୍‌ମୁସ୍‌ ଦସ୍ତର : ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କରିବାରେ ଅବଦାନ ରଖୁଛନ୍ତି । ଭାରତରେ ରୁସ୍ତମ୍ ହର୍‌ମୁସ୍‌ଜି ଦସ୍ତୁର (୧୮୯୬-୧୯୬୧) ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୧-୧୯୩୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୟାଲ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସ, ବମ୍ବେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସ, ମୁମ୍ବାଇ) ରେ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଉପରେ ଜଳ ଏବଂ ତାପମାତ୍ରାର ପରିମାଣର ପ୍ରଭାବ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ, ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଆଲୋକ ରଙ୍ଗର ଗୁରୁତ୍ଵ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଗ୍ୟାସ୍‌ ବିନିମୟ କରନ୍ତି ?
ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ପତ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସ୍ତୋମ (Stomata) ଦେଇ ଏହି ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ)

ପରୀକ୍ଷଣ :

1. ରିଓ, ମନିପ୍ଲାଣ୍ଟ, ପିଆଜ, ମନ୍ଦାର କିମ୍ବା ଯେ କୌଣସି ପାସ ପରି ଗଛରୁ ଏକ ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । (ii) ପତ୍ରକୁ ଏକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ ରଖାଯାଉ ।
2. ପତ୍ରର ତଳପୃଷ୍ଠରୁ ଏକ ପତଳା ସ୍ତରକୁ ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ।
3. ସେହି ପତଳା ସ୍ତରକୁ ପାଣି ସହ ଏକ ୱାଚ୍ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ରଖାଯାଉ ।
4. ଏକ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ସ୍ଲାଇଡ୍ ନେଇ ଏଥୁରେ ପାଣିର ଏକ ବୁନ୍ଦା ରଖାଯାଉ ଏବଂ ୱାଚ୍ ଗ୍ଲାସ୍‌ରୁ ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତରକୁ ସ୍ଲାଇଡ଼ ଉପରେ ରଖାଯାଉ ।
5. ଡ୍ରପର୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ପତଳା ପତ୍ର ସ୍ତର ଉପରେ କାଳି ବୁନ୍ଦାଟିଏ ପକାଇ ଆବରଣ କାଚ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାଯାଉ । ଏହାକୁ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ତଳେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
   

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ଦେଖାଯିବ ଯେ, ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତର ଉପରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଅଛି ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତରରେ ଥ‌ିବା ଏହି ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତୋମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସୋମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ବିନିମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଉଭିଦରେ ପରିବହନ
ଉଭିଦରେ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ପରିବହନ :
ସମସ୍ତ ଜୀବ ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଭିଦ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ । ଉଭିଦ ତା’ର ମୂଳଦ୍ଵାରା ମାଟିରେ ଥିବା ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷକ ଅଟନ୍ତି । ମୂଳଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉଭିଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :

1. ଦୁଇଟି କାଚ ବିକରକୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ନାମରେ ନାମିତ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ ।
2. ‘ଖ’ ବିକରରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଲାଲ୍ କାଳି ପକାଯାଉ ଓ ଦୁଇଟି ସଦାବିହାରୀ ଗଛର ଡାଳକୁ ତେରଛା ଭାବେ କାଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିକରରେ ଗୋଟିଏ କରି ରଖାଯାଉ ।
3. ପରଦିନ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
   
   

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

1. ଏକ ଦିନ ପରେ ‘ଖ’ ବିକରରେ ଥ‌ିବା ଗଛର ଡାଳ, ପତ୍ର ଏବଂ ଫୁଲରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଅଛି ।
2. ଏହି ଡାଳର ଉପର ଅଂଶକୁ କାଟି ବର୍ଷକ କାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖ‌ିଲେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ, ଜାଇଲେମ୍ ନାମକ ସରୁ ନଳୀର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଏହା ହୋଇଅଛି ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣଟିରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଜାଇଲେ ମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପତ୍ର ଏବଂ ଉଦ୍ଭଦର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ, ଶାଖା ଏବଂ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଜାଇଲେମ୍ ନାମକ ସରୁ ନଳୀର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ପତ୍ର ଏବଂ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପତ୍ର ଅଟେ । ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଳୀଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ ।

ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା :
ଉଭିଦମାନେ କ’ଣ ଆମ ପରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ?

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ଜାଣିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ପରୀକ୍ଷଣ :

1. କିଛି ମୁଗ ମଞ୍ଜିକୁ ରାତିସାରା ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
2. ଗୋଟିଏ କୋନ୍ ଆକାର ଫ୍ଲାସ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଓଦା ତୁଳା ରଖାଯାଉ ।
3. ଓଦ। ତୁଳ। ଉପରେ ଭିଜା ମଞ୍ଜି ଗୁଡ଼ିକୁ କଟାହୋଇ
4. ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ରଥିବା କର୍କ ଠିପିକୁ ଫ୍ଲାସ୍କ ଉପରେ ଲଗାଯାଉ ।
5. ପ୍ରଥମ ଛିଦ୍ରରେ ‘କ’ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ ଛିଦ୍ରରେ ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ ।
6. ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ରବର ପାଇପ୍ ଦ୍ଵାରା ଚୂନପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ।
   

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
କୋନାକାର ପ୍ଲାସ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଚୂନପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ କ୍ଷୀର ଭଳି ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ କାରଣ ଏହା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଆସିଅଛି ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

• ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣଟି କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ, ଅମ୍ଳଜାନର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ଉଭିଦର ସବୁଜ କିମ୍ବା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
• ଉଭିଦରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ, ଅମ୍ଳଜାନ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ଜଳ ଓ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ ।
  ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି
• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶକ୍ତି ଉଭିଦମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦର ସବୁଜ କିମ୍ବା ଅଣ-ସବୁଜ, ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଜୀବଜଗତର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ।
• ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ହରିତ୍ ଲବକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।
• ଖାଦ୍ୟ ସଂଶ୍ଲେଷଣର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ କୁହାଯାଏ ।
• ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା ।
• ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପତ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଥବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଛିଦ୍ର ସ୍ତୋମ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
• ଜାଇଲେମ୍ ମୂଳରୁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ କରେ ଏବଂ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଗଛର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବହନ କରେ ।
• ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ୱସନ ନାମକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି ବାହାର କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ ?
ଯାହା ଶରୀରରେ ହଜମ ହୁଏ, ଶରୀର ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରେ, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଶରୀରରେ ଅନିଷ୍ଟ ବା କିଛି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ (Food) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଆମର ଔଷଧ ମାତ୍ର ଔଷଧ ଖାଦ୍ୟ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କ ରି ଥାନ୍ତି କା ର ଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କରୁ ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ପରି ଜଟିଳ ଉପାଦାନମାନ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏହି ଜଟିଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ତାହାକୁ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

ପରି ପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାକନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ (Digestive Tract) ରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ଵାରରେ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ଏହି ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ପାଚକ ରସ (Digestive Juice) କ୍ଷରିତ ହୋଇ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରି ଣତ କରେ ।

ଖାଦ୍ୟର ଏହି ସରଳୀକୃତ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ପାକନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ପରିପାକ

ମୁଖ ଗହ୍ଵର (Buccal cavity) :
ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଟି ବାଟ ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ । ଦାନ୍ତ ଏହାକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରେ । ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ରୁଟି ଓ ଭାତରେ ମଣ୍ଡଦ (Starch) ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ରହିଥାଏ । ଲାଳରେ ଥିବା ପାଚକ ରସ ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରେ । ଲାଳ ଖାଦ୍ୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପାଟି ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଆବଶ୍ୟକ । ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ଏବଂ ପାଟିରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଏବଂ ଜିଭ ସଫାକରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ପାଣିରେ ମୁହଁ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍ । ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କିପରି ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଦୁଇଟି ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
• ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘କ’ ରେ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ଭାତ ନିଆଯାଉ, ଏବଂ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘ଖ’ ରେ ଚାମଚେ ଭାତକୁ ୩୦-୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ଚୋବେଇବା ପରେ ନିଆଯାଉ ।
• ଉଭୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ମି.ଲି. ପାଣି ମିଶାଯାଉ ।
• ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଭାତ ଓ ପାଣି ମିଶ୍ରଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଙ୍ଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ତାକୁ ସାରଣୀ-୧ ରେ ଲେଖ ।
• ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ପକାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣକର ଏବଂ ତାହାକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ, ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ

ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ	ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପୂର୍ବରୁ)	ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପରେ)	ଯଦି ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ତେବେ ତା’ର କାରଣ
କ	ଧଳା	ଗାଢ଼ ନୀଳ	ଆୟୋଡି଼ନ ମଣ୍ଡଦ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନୀଳ ହୁଏ
ଖ	ଧଳା	ହାଲୁକା ନୀଳ	ମଣ୍ଡଦ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା

ଲାଳର ଭାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ମଣ୍ଡଦ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ଶରୀରରେ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ (Digestive) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ପାଟିରେ ଆଂଶିକଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟନଳୀ / ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) :
ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ବେଳେ ଲାଳ ମଣ୍ଡଦକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ଏହାକୁ ଆର୍ଦ୍ର, ନରମ କରି ଗିଳିବାରେ ସହାୟତା କରିଥାଏ । ଜିଭ ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରାଇଥାଏ ଓ ଏହି ନରମ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖାଦ୍ୟନଳୀ ନାମକ ନମନୀୟ ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ଦେଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟନଳୀ କାନ୍ଥର ଧୀର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଳନ ଯୋଗୁଁ ତରଙ୍କ ପରି ଏକ ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ଗତି ଯୋଗୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ପାକସ୍ଥଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ସମଗ୍ର ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ଘଟେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ନେଇଯାଏ ।

ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) :

• ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିକୂଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ ଘଟିଥାଏ । ମଜ୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚନ ରସ (Digestive Juice), ଅମ୍ଳ (Acid) ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମ (Mucus) ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।
• ପାଚକ ରସ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରେ ଓ ଅନେକ କ୍ଷତିକାରକ ବୀଜାଣୁକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଏ । ଶ୍ଳେଷ୍ମା ପାକସ୍ଥଳୀର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ଅମ୍ଳଜନିତ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷାକରେ ।
• ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ହଜମ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅର୍ଥ ତରଳ ପିଣ୍ଡରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଏହି ପିଣ୍ଡ ପରିପାକର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୁଏ ।
  

ଭାବନା ଓ ମାନସିକ ଆବେଗ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ :
ମାନବ ଶରୀରରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କିପରି ଜାଣିଲେ ? ପାକସ୍ଥଳୀ କିପରି କାମ କରେ ତାହାର ଆବିଷ୍କାର ଅକସ୍ମାତ୍ ଘଟିଥିଲା । ୧୮୨୨ ମସିହାରେ, ଆଲେକ୍ସି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପେଟରେ ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଗୁଳି ବାଜିଥିଲା । ଡାକ୍ତର ୱିଲିୟମ୍ ବିଉମଣ୍ଟଙ୍କଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ତାଙ୍କର କ୍ଷତ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହୋଇ ନଥୁଲା, ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାୟୀ ଛିଦ୍ର ରହିଯାଇଥିଲା । ଏହି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଡାକ୍ତର ବିଉମଣ୍ଟ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପରିପାକ କିପରି ଘଟୁଛି ତାହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ପାରିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ସରଳୀକୃତ ହୁଏ ତାହା ସେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆମର ଭାବନା ବା ମାନସିକ ଆଲେକ୍ଟ୍ରି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍‌ଙ୍କ ଆବେଗ କିପରି ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ (Small Intestine) :
ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ରୂପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ମି. ଅଟେ । ଏଠାର କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ, ଯକୃତ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ରସ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟପିଣ୍ଡ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ଯକୃତରୁ ପିତ୍ତ କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ, ଏହା ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ, ଫଳରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ ଆହୁରି ସରଳ କରିଥାଏ ।

ପରିପାକ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରୁ ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀରେ ପ୍ରବାହିତ ରକ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ କୁହାଯାଏ ।

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରେ ଥ‌ିବା ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ହଜମ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ରକ୍ତ ଏହାକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବିକଳ୍ପ :
ସିଲିଆକ୍ (Celiac) ରୋଗରେ ଶରୀର ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ନାମକ ପୁଷ୍ଟିସାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ । ଗହମ, ବାର୍ଲି ଏବଂ ରାଇ (Rye) ରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ଥାଏ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ (ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ ଶୋଷିତ ହୁଏ) କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ । ଫଳସ୍ଵରୂପ, ଅନ୍ତନଳୀ ଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ପରିଚାଳନା କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି, ଗ୍ଲୁଟେନଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା । ଯଅ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ପ୍ରଭୃତି ମିଲେଟ୍‌ ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍‌ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଉତ୍ତମ ବିକଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।

ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large Intestine) :
ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ହେଲାପରେ, ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ 1.5 ମିଟର ଲମ୍ବର ବୃହଦନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଏହା ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଣି ଓ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ବର୍ଜ୍ୟପଦାର୍ଥକୁ ମଳ ଆକାରରେ ଅର୍ଦ୍ଧକଠିନ ପଦାର୍ଥରୂପେ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

ମଳ ବାହାରକୁ ନ ବାହାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳାଶୟରେ ରହିଥାଏ । ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଅକାଣ୍ଡିଆ ଶସ୍ୟ ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ବୃହଦନ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ମଳ ସହଜରେ ବାହାରିଯାଏ ।

ମଳ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଳଦ୍ଵାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ବହିଃଷ୍କରଣ (Egestion) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରିବା ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ପରିପାକ ତନ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ବାସ୍ତବରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଟେ ।

ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା :
ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଣୁଜୀବ ଥାଆନ୍ତି, ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ, ଯାହା ହଜମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେମାନେ ଆମର ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହଜମ ହୋଇ ନଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟକୁ, ବିଶେଷକରି ତନ୍ତୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି । ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ‘କିତ୍ସିତ ଖାଦ୍ୟ’ (ଯେପରିକି ଦହି, ଘୋଳଦହି, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, କାଞ୍ଜି, ଆଚାର, ଏଣ୍ଡୁରିପିଠା ଏବଂ ପାଖାଳ ଭାତ) ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସମାଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅଟେ ।

ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପାତନର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ପାଚନର ଗୁରୁତ୍ଵ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସ୍ଵୀକୃତ । ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥ, ‘ଚରକ ସଂହିତା’ରେ ସହଜରେ ପାଚନଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଚନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଦା, ଗୋଲମରିଚ ଏବଂ ଜିରା ଭଳି ମସଲାର ସୁବିଚାରିତ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି । ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି ମଧ୍ଯ ପାଚନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମଧ୍ଯ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ସଚେତନ ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଏଡ଼ାଇବା ।

ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଗାଈ ଏବଂ ମଇଁଷି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘାସ, କୁଟା ଇତ୍ୟାଦି ଖାଇବା ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳି ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପା କ ସ୍ଥଳୀ ର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ରୁ ମେନ୍ (Rumen)ରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ପାଚିତ ହୁଏ ।

ପରେ ଏହି ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପାଟିକୁ ‘ଫେରି ଆସେ ଓ ସେମାନେ ତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଚୋବାଇ ଚୋବାଇ ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋମନ୍ଥନ (ପାକୁଳି କରିବା) ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ (Ruminant) କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ୮ ଘଣ୍ଟା କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବାରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରେ । ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଅଧ୍ଵ ହଜମ ପାଇଁ ଗ୍ରାସନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ ।

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପାଚନତନ୍ତ୍ର :
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ । ଏମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ତଳକୁ ଏକ କୋଠରି ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଗିଜାର୍ଡ଼ (Gizzard) କୁହାଯାଏ । ଏହାର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଥୁଳନ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗିଳି ଦେଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାଚନ ନଳୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ପାଚିତ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ସଂଗୃହୀତ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇ ଶରୀର
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପାଚନ ତନ୍ତ୍ର ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ୱସନ (ମଣିଷ) :
ବାୟୁ ନେବା ଏବଂ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ । କେବଳ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି । ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ରହିଅଛି, ଏହାକୁ ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର (Respiratory system) କୁହାଯାଏ ।

ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରରେ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ବିନିମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ । ଏହା ନାସାରନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଉ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନାସାପଥ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନାସାରନ୍ଧ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛୋଟ କେଶ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଧୂଳି ଏବଂ ମଇଳାକୁ ଧରିରଖେ । ଏଠାରୁ ବାୟୁନଳୀ ମାଧ୍ଯମରେ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (Lungs)କୁ ଯାଇଥାଏ ।

ବାୟୁନଳୀ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ଏହି ଦୁଇ ଶାଖା ଆହୁରି ଛୋଟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କୋଟରିକା (alveoli) ନାମକ ଛୋଟ ଛୋଟ ବେଲୁନ୍ ପରି ଥଳିରେ ଶେଷ ହୁଏ । ଆମର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଛାତିର ପଞ୍ଜରା ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

କରୋନା ଭୂତାଣୁ ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା :
ଯଦିଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଅନେକ ପରିମାଣରେ ଧୂଳି ଛାଣି ହୋଇ ରହିଯାଏ, ତଥାପି ଅନେକ ସମୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ କଣିକା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, COVID – 19 ମହାମାରୀ ସମୟରେ, SARS-CoV-2 ଭୂତାଣୁ ବା ଭାଇରସ୍ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ଗୁରୁତର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ, ଗୋଟିଏ ମଡ଼େଲ ତିଆରି କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ

• ଢାଙ୍କୁଣି ଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ଚଉଡ଼ା ସ୍ଵଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ଏହାର ତଳ ଅଂଶ କାଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ଓ ବୋତଲର ଢାଙ୍କୁଣିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
• ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏକ ଆକାରର ଫାଙ୍କା ନଳୀ ନିଆଯାଉ । ନଳୀର ଦୁଇ କେନା ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଫୁଙ୍କାଯାଇ ନଥ‌ିବା ବେଲୁନ୍ ପୂରାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଭିତରକୁ ବାୟୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।
  
• ନଳୀର ସିଧା ପାଖକୁ ଢାଙ୍କୁଣି ମଧ୍ଯରେ ଗୋଟିଏ କଣା କରି ବୋତଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଓ ଢାଙ୍କୁଣିକୁ ମାଟି ଲଗାଇ ଭଲ ଭାବରେ ସିଲ୍ କରିଦିଆଯାଉ ଯାହା ଫଳରେ ଏହା ବାୟୁରୋଧୀ ହୋଇପାରିବ । ବୋତଲର ଖୋଲା ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପତଳା ରବର ଖଣ୍ଡ ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ବଡ଼ ରବର ବ୍ୟାଶ୍‌ରା ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ତଳ ଭାଗରେ ଲାଗିଥିବା ରବର ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ମଝିରୁ ତଳ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ପୁନଶ୍ଚ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିକୁ ତଳକୁ ଟଣାଯାଏ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଯାଏ ଓ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିଟ୍‌ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ (Inhalation) ନେବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯିବାରୁ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦ । (Diaphragm) ତଳକୁ ଗତିକରେ, ଫଳରେ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।

ନିଃଶ୍ଵାସ (Exhalation) ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଗତି କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ଯଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ଓ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଫଳରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାୟୁ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ :
ଭାରତ ତଥା ବିଶ୍ଵର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବ୍ୟାୟାମ (ପ୍ରାଣାୟାମ) ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି । ଶ୍ଵାସନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣାୟାମ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ପଦ୍ଧତି । ଲଦାଖରେ, ଲୋକମାନେ ଟୁମୋ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ଏହି କୌଶଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ପାଗରେ ମଧ୍ଯ ଶରୀରକୁ ଉଷ୍ମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେହିପରି, ସୁସ୍ଥତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଭୀର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା
କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥାରେ ଲୟବଦ୍ଧ ଶ୍ଵାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଗଭୀର ଶ୍ଵାସ ସହିତ ଜପକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବଢ଼ିଥାଏ ।

ଆମେ ନିଃଶ୍ଵାସରେ କ’ଣ ବାହାର କରୁ ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧ।ନ କରିବା
(ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯିବ।)

• ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ରେ ସମାନ ପରିମାଣରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନ ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
  
• ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ରେ ଏକ ସିରିଞ୍ଜ/ପିଚକାରୀ (ଚିତ୍ର ‘କ’) ବ୍ୟବହାର କରି ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଯାହା ସେହି ସମାନ ବାୟୁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅ ।
• ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ରେ ବାରମ୍ବାର ତୁମ ମୁହଁ ଦେଇ ବାୟୁକୁ ଫୁଙ୍କି ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୂନ ପାଣି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ କ୍ଷୀର ଭଳି ଧଳା ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଏଥୁରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଇଥିବା ବାୟୁ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥାଏ ।

ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ଯମରେ ବାହାର ପବନ ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରେ ପ୍ର ବେଶ କରେ ଏବଂ କୋଟରିକାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । କୋଟରିକାର ପତଳା ପ୍ରାଚୀର ରକ୍ତପୂର୍ଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀଦ୍ଵାରା ଘେରି ର ହି ଥାଏ । ର କ୍ତ ଶ ରୀ ର ରୁ କୋଟରି କକୁ ଅଙ୍ଗାର କାମ୍ଳ (CO₂) ଆଣିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ବାୟୁ ମଧ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ କୋଟରିକାରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସି ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଓ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ଆମର ଶରୀର ଏହାକୁ ଶର୍କର (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍)ରେ ପରିଣତ କରେ । ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ (୦) ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ୱସନ (Respiration) କୁହାଯାଏ ।
ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି

ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖରୁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ଏବଂ ନିଶ୍ଵାସରେ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ବାହାର କରିଥାଉ । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଶ୍ଵାସନ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଏହି ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ ହେବା ଓ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରେ । ସୁତରାଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରି ଯାଇଥାଏ ।

ଶ୍ଵାସନଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ୱସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଶରୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । କାରଣ ଶ୍ବସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ଚାଲିବା, ଦୌଡ଼ିବା, ଖେଳିବା ଏପରିକି ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୁଏ ।

ଆମ ଶରୀରରେ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ ପାଇଁ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ସଂସ୍ଥା (Circulatory System) ରହିଅଛି । ଏଥିରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ରକ୍ତ ଏବଂ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଧୂମପାନ ଓ ପରିବେଶ :
ଧୂମପାନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ । ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କର୍କଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ଵାସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁସ୍ଥତା ସମେତ ଗୁରୁତର ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧିକରେ । ଏହା ଲଗାତାର କାଶ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ସଂକ୍ରମଣର କାରଣ ହୁଏ । ଏହା ଧୂମପାୟୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ସହିତ ବାୟୁରେ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ନିର୍ଗତ କରେ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଧୂମପାନ କରୁ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଧୂମପାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯାହା ବିଶେଷକରି ପିଲା, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଏବଂ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ । ତେଣୁ ଧୂମପାନ ଏଡ଼ାଇବାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଚାରିପାଖର ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ।

ମାଛ, ବେଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା :
ପକ୍ଷୀ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଗାଈ, ଛେଳି ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ମାଛ ଗାଲି (Gill) ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଥାଏ । ରକ୍ତ ଏବଂ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଗାଲିରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ ।

• ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଏବଂ ଜଳଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଗାଲି ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
• ବେଙ୍ଗମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବାବେଳେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରା ଓ ପାଣିରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଚର୍ମଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
• ଉପରୋକ୍ତ ଉପଯୋଜନ (Adoptation) ପ୍ରଣାଳୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଭୟ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସୁରରାଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମୟ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଉପଯୋଜିକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
• ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଜିଆ ନିଜର ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ପୋଷଣ, ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ, ଶ୍ଵାସନ, ରେଚନ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଭୃତି ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Life process) କୁହାଯାଏ ।
• ମାନବର ପରିପାକ ସଂସ୍ଥା ଏକ ପାକନଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ମାଟି, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର, ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଓ ମଳଦ୍ଵାର ଏବଂ ଏହା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯକୃତ ଏବଂ ଅଗ୍ନାଶୟ – ଏ ସମସ୍ତ ପାକନଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।
• ପାଚନ ହୋଇଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର କାନ୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ ।
• ଶୋଷିତ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ । ସେଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
• ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ ପରିପାକ ନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରେ ।
• ଗାଈ ଏବଂ ଛେଳି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଗିଳିଦିଅନ୍ତି ।
• ପରେ, ଆଂଶିକ ଭାବରେ ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଟିକୁ ଫେରିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇଥାଏ ।
• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଭିତରକୁ ବାୟୁର ଯିବା (ପ୍ରଶ୍ଵାସ) ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାହାରକୁ ଆସିବା (ନିଃଶ୍ୱାସ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
• ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର କୋଟରିକାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଘଟିଥାଏ ।
• ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟବହରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।
• ରକ୍ତସଂଚାଳନ ସଂସ୍ଥା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନ କରେ । ଏଥରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ପମ୍ପକରେ,
• ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅପସାରଣ କରେ ।
• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ଵାସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ।

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କୌଶଳ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ସହିତ ଖାପଖାଇବା ପାଇଁ ଉପଯୋଜିତ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ସମୟର ପରିମାପ :
ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ଘଟଣା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଯଥା- ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ସେମାନେ ସମୟ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ସମୟ-ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ ଚକ୍ର ଦ୍ଵାରା ଏକ ‘ଦିନ’କୁ ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ସ୍ଵଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନ ମାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଜଳଘଡ଼ି, ବାଲି ଘଡ଼ି (Hour-glass) ଏବଂ ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୟ ଗଣନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ିରେ ଦିନବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକଦ୍ଵାରା ପଡ଼ିଥୁବା ବସ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ଥିତି ସହିତ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଳଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସମୟ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର ଭିତରକୁ କିମ୍ବା ବାହାରକୁ ଜଳର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରବାହ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଘଡ଼ିରେ, ‘ସମୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ପାତ୍ରରୁ ପାଣି ବାହାରକୁ ଆସୁଥିଲା । ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ, ନିମ୍ନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଭାସମାନ ହେଉଥିଲା । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା । ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପୁଣି ଭାସମାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ବାଲିଘଡ଼ିରେ, ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଏହାର ନିମ୍ନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ବାଲି ପ୍ରବାହ ଆଧାରରେ ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ।

ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ହେଉଛି ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦାଗ ଦିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ମହମବତୀ ଯାହା ଜଳିବା ସମୟରେ ବିତିବା ସମୟ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ପଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ‘‘ସମ୍ରାଟ ଯନ୍ତ୍ର’’ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୟପୁରସ୍ଥ ଜନ୍ତର ମନ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏକ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଅଟେ, ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଉପକରଣ ରହିଛି । ପଥର ଘଡ଼ିର ଉଚ୍ଚତା ୨୭ ମିଟର, ଏହାର ଛାଇ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ପ୍ରାୟ ୧ ମିଲିମିଟର ଗତି କରେ ଏବଂ ୨ ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍କୁଲରେ ପଡ଼େ । ଯେକୌଣସି ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ପରି, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବା ‘ସୌର ସମୟ’ ମାପ କରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଜଳ ଘଡ଼ି ତିଆରି କରିବା

• ଠିପି ଥ‌ିବା ଏକ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ (୧/୨ ଲିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼) ।
• ଚିତ୍ର ‘କ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ମଝିରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
• ଏଇ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି, ବୋତଲର ଠିପିରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
• ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ତଳ ଅଧା ଅଂଶ ଉପରେ ଏକ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’) ।
  
• ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଜଳ ସ୍ତର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି ବୁନ୍ଦା କାଳି କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର (ଚିତ୍ର ‘ଘ’) କରାଯାଉ ।
• ବୋତଲର ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ଟପ୍ ଟପ୍ କରି ପଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ । ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ଜଳ ତଳ ପାତ୍ରରେ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ପରେ ଜଳର ସ୍ତର ଚିହ୍ନିତ କର । ଏବେ ତୁମର ଜଳ ଘଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା । ତୁମେ କ’ଣ ଏବେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ କି ଏହାକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ?
• ତଳ ଅଂଶରୁ ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳ ଢାଳି ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଏହା ଅଙ୍କିତ ଏକ ଚିହ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିହ୍ନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ନେବ ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଛାୟା ଏବଂ ଜଳ ଘଡ଼ି ଉଭୟ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା । ଛାୟା-ଆଧାରିତ ସମୟ ମାପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସର୍ବପ୍ରଥମେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମିଳିଥିଲା । (ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ-ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ରଚିତ ଏବଂ ସଂଶୋଧ ହୋଇଥିଲା) । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାଡ଼ିର ଛାୟା ମାପ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ବରାହମିହିର ପ୍ରାୟ ୫୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ । ଜଳ ଘଡ଼ିର ବର୍ଣନା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ସାର୍ଦ୍ଦୁଳକଣ୍ଠ ବାଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥରେ (ଆଦ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ) କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନଥିଲା କାରଣ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ପ୍ରବାହ ଗତିର ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ (ଚିତ୍ର-ଖ), ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କହିଥିଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ବୌଦ୍ଧ ମଠ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ନଗର-ଛକରେ ଘଟିବା-ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମୟ ନିରନ୍ତର ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ପାତ୍ର ବୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଢୋଲ, ଶଙ୍ଖ ବା ଘଣ୍ଟି ବାଜିବାଦ୍ଵାରା ସମୟର ସୂଚନା ଘୋଷଣା କରାଯାଉଥିଲା । ଯଦିଓ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟାଦ୍ଵାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା : ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ୧୬୫୬ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୬୫୭ ମସିହାରେ କ୍ରିଷ୍ଟିଆନ୍ ହାଇଜେନ୍ସ (୧୬୨୯–୧୬୯୫) ଦ୍ଵାରା ପେଟେଣ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଗାଲିଲିଓ ଗାଲିଲି (୧୫୬୪- ୧୬୪୨)ଙ୍କ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ ଯେ ଥରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଗାଲିଲିଓଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଛାତରୁ ଝୁଲି ରହିଥିବା ଏକ ଦୀପ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଆଗରୁ ପଛକୁ ଦୋଳାୟମାନ ହେଉଥିଲା । ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଗାଲିଲିଓ ଜାଣିଲେ ଯେ ଦୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୋଳାୟମାନ ପାଇଁ ସମାନ ସମୟ ନେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ସହିତ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପରେ ଗାଲିଲିଓ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥିଲା ସମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସମାନ ।

ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଣ୍ଟା :
ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ରେ ଏକ ଛୋଟ ଧାତୁ ବଲ୍ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ‘ବଚ୍‌’ କୁହାଯାଏ । ଏକ ଲମ୍ବା ସୂତାଦ୍ଵାରା ଏହି ବବ୍ ଝୁଲି ରହିଥାଏ ।

ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏହାର ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବକ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକିଏ ଘୁଞ୍ଚାଯାଏ ଏବଂ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ଏହା ଦୋଳନ ଗତି ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହାର ଗତି ଆବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକୃତିର କାରଣ ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ଏହାର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ ।

ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବବ୍ ମଧ୍ଯମ ସ୍ଥିତି ‘୦’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚରମସ୍ଥିତି ‘କ’କୁ ଗତିକରେ, ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମସ୍ଥିତି ‘ଖ’କୁ ଗତିକରେ, ଏବଂ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘୦’କୁ ଫେରିଆସେ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବବ୍ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥତି ‘କ’ ରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥିତି ‘ଖ’ କୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ ‘କ’ କୁ ଫେରି ଆସେ ସେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରେ ।

ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଯେଉଁ ସମୟ ନେଇଥାଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

• ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ଖଣ୍ଡେ ସୂତା, ହୁକ ଲାଗିଥୁବା ଭାରୀ ଧାତୁ ବା ପଥର (ବବ୍), ଏକ ଷ୍ଟପଚ୍/ ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ଏକ ରୁଲର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ଓ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ‘ବଚ୍‌’ ବନ୍ଧାଯାଉ ।
• ସୂତାରେ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଧାରରେ ବନ୍ଧାଯାଉ ଯେପରି ଆଧାର ଏବଂ ବବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୂତାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସେ.ମି. ରଖାଯାଉ ।
• ବବୁକୁ ଧୀରେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବବ୍ ଠେଲି ନ ହେବା ଏବଂ ସୂତା ଟାଣ ହେବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉ । ତୁମର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏବେ ଦୋଳନ କରିବ ।
• ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି, ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥୁବା ସମୟ ମାପ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ୩ ରୁ ୪ ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
• ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ସମୟକୁ ୧୦ ଦ୍ଵାରା ବିଭକ୍ତ କରି ସାରଣୀରେ ଏହାକୁ ଲେଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଟଲମ୍ବର ସାରଣୀ
ସୂତାର ଲମ୍ବ = ୧୦୦ ସେ.ମି.

କ୍ର.ସଂ.	ଦଶଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ)	ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ
୧.	୨୦.୫	୨.୦୫
୨.	୨୦.୬	୨.୦୬
୩.	१०.४	୨.୦୪
୪.	୨୦.୬	୨.୦୬

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ସମାନ ହେଉଛି । ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଏହାର ଲମ୍ବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ କିନ୍ତୁ ବତ୍‌ର ବସ୍ତତ୍ଵ ଉପରେ ନୁହେଁ । ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଆବର୍ଷରେ ରହିଥାଏ । ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏହି ଗୁଣ ସମୟ ମାପ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକ ନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି |

‘ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା’’ – ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ କ୍ୱାର୍ଟଡ୍ ଘଣ୍ଟା କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ସ୍ଫଟିକର କମ୍ପନ ତଥା ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରମାଣୁର ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ ତୀବ୍ର କମ୍ପନକୁ ଆଧାର କରି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଯଦିଓ ହାଇଜେନ୍ସଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତିଦିନ ୧୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରିପାରୁଥିଲା, ଆଜିର ପରମାଣୁ ବର୍ଷରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ହ୍ରାସ ପାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅଧିକ ପାଇଁ ଆହୁରି ଭଲ ଉନ୍ନତ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ।

ସମୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ SI ଏକକ :
ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ୍ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି s । ଏହାକୁ ମିନିଟ୍ (min) ଏବଂ ଘଣ୍ଟା (h) ଏକକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ।
୬୦ ସେକେଣ୍ଡ୍ = ୧ ମିନିଟ୍, ୬୦ ମିନିଟ୍ = ୧ ଘଣ୍ଟା

ସେକେଣ୍ଡ, ମିନିଟ୍ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଭଳି ସମୟର ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଲା ବେଳେ ଇଂରାଜୀ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ‘s’, ‘min’ ଏବଂ ‘h’ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ଏକବଚନରେ ଲେଖାଯାଏ । ବାକ୍ୟ ଶେଷ ବ୍ୟତୀତ ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣବିରାମ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସମୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ । ସେକେଣ୍ଡ୍ ପାଇଁ ‘sec’ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ‘hrs’ ଲେଖୁବା ଭୁଲ ।

ପୁରା କାଳରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗାତ ପୂରଣ ହୋଇ ବୁଡ଼ିବାକୁ ୨୪ ମିନିଟ୍ ଲାଗୁଥିଲା । ଏହି ଘଣ୍ଟା ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ ଏକକକୁ ଘଟିକା, ଘଟୀ ବା ଦଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସମୟ ମାପର ମାନକ ଏକକ ହୋଇଗଲା । ତେଣୁ, ଏକ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ଦିନକୁ ୬୦ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ବା ଘଟିକାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିରେ ଏହି ‘ଦଣ୍ଡ’ ସମୟ ଏକକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ମାପି ପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ, ଏକ ସେକେଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ମାପିବା ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯଥା : କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ, ସମୟ ମାପିବା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ, ଏକ ଦୌଡ଼ରେ କିଏ ଜିତିଲା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ସେକେଣ୍ଡର ଏକ ଶତାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ ହଜାର ଭାଗ (ମିଲି ସେକେଣ୍ଡ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ରେକର୍ଡ଼ କରିପାରିବ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ (ECG) ଉପକରଣ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହୃସ୍ପନ୍ଦନ ମିଲି ସେକେଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ସଂଗୀତରେ, ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସୁଗମ ପୁନର୍ବାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ହଜାର ହଜାର ଥର ଶବ୍ଦ ଧରି ରଖାଯାଏ । ଅନେକ ଉପକରଣ ଆହୁରି କମ୍ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋସେକେଣ୍ଡରେ (ସେକେଣ୍ଡର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ) ସଙ୍କେତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ବିଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆହୁରି ସଠିକ୍ ସମୟ-ମାପ ଉପକରଣ ବିକଶିତ କରିଚାଲିଛନ୍ତି । ଆମର ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାଜକୁ ସେତେ ଅଧିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

ଧୀର କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ :
ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହିଥାଉ, ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ ଗତି କରୁଛି, ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୁଝିଥାଉ ? ମନେକର ଏକ ସିଧା ଟ୍ରାକରେ ୧୦୦ ମିଟର ଦୌଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଖେଳାଳି ଏକତ୍ର ଆରମ୍ଭ ରେଖାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ଆଗ ଓ ପଛ ଭାବରେ ଦୌଡ଼ିଥାନ୍ତି ।

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧ‌ିକ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥାଏ ।

ବେଗ (Speed)
ଏକକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବସ୍ତ ଦ୍ଵାରା ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ବେଗ କୁହାଯାଏ ।

ବେଗର SI ଏକକ ମିଟର/ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାକୁ m/s ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ବେଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଏକକ ହେଉଛି କି.ମି. ଘଣ୍ଟା । ଏହାକୁ km/hr ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ସ୍ୱାତୀର ସ୍କୁଲ ତା’ ଘରଠାରୁ ୩.୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସାଇକେଲରେ ଚଢ଼ି ତା’ର ସ୍କୁଲରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାକୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଲାଗିଥିଲା । ସାଇକେଲର ବେଗ ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡରେ ଗଣନା କର ।
ସମାଧାନ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଗଣନା କରିବା

• ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ରେଳ ସମୟସାରଣୀ ଦେଖାଯାଉ ।
• ତୁମ ରହଣି ସ୍ଥାନର ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଥିବା ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
• ଏହି ଟ୍ରେନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଅଟକିଛି ତା’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟକୁ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଟ୍ରେନ୍ ନେଇଥିବା
• ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏଇ ଦୁଇ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ ।
• ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ ଗଣନା କରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
• ୪-୫ ଟି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟ୍ରେନ (ଯାତ୍ରୀ |ଏକ୍ସପ୍ରେସ/ସୁପରଫାଷ୍ଟ) ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।

କ୍ର.ସଂ	ଟ୍ରେନର ନାମ	ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନର ନାମ	ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା (କି.ମି.)	ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥ‌ିବା ସମୟ (ଘଣ୍ଟା)	ଏହି ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ (କି.ମି./ଘଣ୍ଟା)
୧.	ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍	ଅମ୍ବାଲା	୫୦	୦.୬	୮୩
୨.	ଅମୃତସର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍	ଲୁଧୂନା	୯୦	୧.୮	୫୦
୩.	ହିମାଲୟାନ୍ କୁଇନ୍	କାଲ୍‌	୩୦	୧.୦	୩୦
୪.	SMVD Katra ଏକ୍ସପ୍ରେସ	ଜଳନ୍ଧର କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ	୧୨୦	୧.୬	୭୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ଚାରୋଟି ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ବେଗ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଅଟେ । ଏହାର ହାରାହାରି ବେଗ ୮୩ କି.ମି/ଘଣ୍ଟା ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ସ୍କୁଟର, ମୋଟରବାଇକ୍, କାର ଏବଂ ବସ୍ ଭଳି ଯାନବାହାନରେ ଏକ ଉପକରଣ ଅଛି ଯାହା ଗାଡ଼ିର ଗତିକୁ କିମି/ଘଣ୍ଟାରେ ମାପକୁ ଦେଖାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସିଡ଼ୋମିଟର କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ୋମିଟର ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପକରଣ, ଯାନବାହାନରେ ରହିଥାଏ ଯାହା ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା କିଲୋମିଟରରେ ମାପ କରେ ।

ବେଗ, ଦୂରତା ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ :

ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ

ଉଦାହରଣ-୧ : ରାଘବ ୫୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ବସ୍‌ରେ ପଡ଼ୋଶୀ ସହରକୁ ଯାଉଛି । ଯଦି ତା’ର ସେହି ସହରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୨ ଘଣ୍ଟା ଲାଗେ, ତେବେ ସେହି ସହର କେତେ ଦୂର ?

ସମାଧାନ :
ବସ୍‌ରା ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ = ୫୦ × ୨ ଘଣ୍ଟା = ୧୦୦ କି.ମି.

ଉଦାହରଣ-୨ : ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ୯୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛି । ୩୬୦ କି.ମି. ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ ?

ସମାଧାନ :

ସମାନ ଓ ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି :

• ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ରେଖକ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନ୍‌ର ଗତି ଏକ ରେଖକ ଗତିର ଉଦାହରଣ।
• ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ‘ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
• ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ତାହାର ଗତିକୁ ‘ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
• ସାରଣୀରେ ସକାଳ ୧୦.୦୦ ଏବଂ ୧୧.୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ X ଏବଂ Y ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ୧୦ ମିନିଟ୍‌ ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ୍‌ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା

ସମୟ (AM)	Train X		Train Y
	କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km)	ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km)	କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km)	ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km)
୧୦.୦୦	୦	୦	୦	୦
୧୦.୧୦	१०	୨୦	୨୦	୨୦
୧୦.୨୦	୪୦	१०	୩୫	୨୦
୧୦.୩୦	୬୦	୨୦	୫୦	୧୫
୧୦.୪୦	୮୦	୨୦	୭୫	୨୫
୧୦.୫୦	୧୦୦	୨୦	୨୫	୨୦
୧୧,୦୦	୧୨୦	୨୦	୧୨୦	୨୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

• ଟ୍ରେନ୍ X ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ସମାନ ରୈଖ୍ ଗତିରେ ଅଛି ।
• ଟ୍ରେନ୍ Y ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅସମାନ ରୈଖକ ଗତିରେ ରହିଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସରଳ
• ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ଷ କାଳ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ । ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘s’ ବା ‘ସେ’ ।
• ଏକ ବସ୍ତର ହାରାହାରି ବେଗ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିବା ମୋଟ ଅତିକ୍ର।ନ୍ତ କରିଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା
• ସମୟ ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା ।
  ବେଗ =
• ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗ ସହିତ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତ ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଯଦି ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତୁର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଅସମାନ ବୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ବେଗର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡ ବା m/s ।
• ଗତିଶୀଳ ଯାନର ବେଗ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ବିଡ଼ୋମିଟର ଓ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଓଡୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।