Class 7

Class 7 English Jasmine Question Answer Odia Medium, 7th Class English Book Odia Medium Question Answer Pdf Download, BSE Odisha Guru Class 7 English Book Solutions Odia Medium.

7th Class English Book Odia Medium Question Answer

Class 7 English Question Answer Odia Medium

Class 7 English Jasmine Question Answer Unit 1 Learning Together

• Chapter 1 The Day the River Spoke Question Answer
• Chapter 2 Try Again Question Answer
• Chapter 3 Three Days to See Question Answer

Class 7 English Solutions Odia Medium Unit 2 Wit and Humour

• Chapter 4 Animals Birds and Dr Dolittle Question Answer
• Chapter 5 A Funny Man Question Answer
• Chapter 6 Say the Right Thing Question Answer

Class 7 English Odia Medium Question Answer Unit 3 Dreams and Discoveries

• Chapter 7 My Brother’s Great Invention Question Answer
• Chapter 8 Paper Boats Question Answer
• Chapter 9 North South East West Question Answer

BSE Odisha Class 7 English Solutions Unit 4 Travel and Adventure

• Chapter 10 The Tunnel Question Answer
• Chapter 11 Travel Question Answer
• Chapter 12 Conquering the Summit Question Answer

BSE Odisha 7th Class English Solutions Unit 5 Bravehearts

• Chapter 13 A Homage to Our Brave Soldiers Question Answer
• Chapter 14 My Dear Soldiers Question Answer
• Chapter 15 Rani Abbakka Question Answer

BSE Class 7 English Solutions Stories Past and Present (Old Syllabus)

Part – I

• Lesson 1 Run! Run! Run!
• Lesson 2 The Jackal and the Rooster
• Lesson 3 The Camel

Part – II

• Lesson 1 I’d Like to Be….
• Follow-Up Lesson 1 When I Grow Up
• Lesson 2 How Poor We Are!
• Follow-Up Lesson 2 A Tiny Warrior
• Lesson 3 Magic
• Follow-Up Lesson 3 Mum
• Test-1
• Lesson 4 Birsa Munda
• Follow-Up Lesson 4 Tilka Majhi
• Tail-Piece Lesson Branding Babies by Hot Iron Rods-A Bad Practice
• Lesson 5 The Kind Tree
• Follow-Up Lesson 5 Loveliest of Trees
• Lesson 6 The Kangaroo
• Follow-Up Lesson 6 The Origin of Words
• Lesson 7 Cobwebs
• Follow-Up Lesson 7 Silver
• Lesson 8 The Tiger, The Brahman and The Jackal
• Follow-Up Lesson 8 The Fisherman and The Jinni
• Test-2

BSE Odisha 7th Class Text Book Solutions

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun MCQ

Earth, Moon, and the Sun MCQ Class 7

MCQ On Earth, Moon, and the Sun Class 7

Question 1.
Which motion leads to the cycle of day and night on the Earth?
(a) Revolution of the Earth around the Sun
(b) Rotation of the Earth on its axis
(c) Tilt of the Earth’s axis
(d) Rotation of the Sun
Answer:
(b) Rotation of the Earth on its axis

Question 2.
Which option correctly describes Earth’s rotation (observed from above the North Pole) and the apparent motion of the Sun?
(a) The Earth spins clockwise; the Sun appears to rise in the west.
(b) The Earth spins anticlockwise; the Sun appears to move from east to west.
(c) The Earth spins clockwise; the Sun appears fixed at one location.
(d) The Earth does not spin; day and night occur due to revolution.
Answer:
(b) The Earth spins anticlockwise; the Sun appears to move from east to west.

Question 3.
If the Earth rotated faster, then…………..
(a) days and nights would be shorter.
(b) days and nights would be longer.
(c) there would be no seasons.
(d) eclipses would not occur.
Answer:
(a) Faster rotation reduces the time taken for one day-night cycle.

Question 4.
Which motion of the Earth mainly causes the occurrence of different seasons?
(a) Rotation on its axis
(b) Rotation around the Sun
(c) Revolution around the Sun
(d) Revolution on its axis
Answer:
(c) Revolution around the Sun

Question 5.
Why do we see different stars at different times of the year?
(a) Stars change position
(b) The Earth rotates on its axis
(c) The Earth revolves around the Sun
(d) Stars disappear suddenly
Answer:
(c) As the Earth revolves around the Sun, we face different directions in space at different times of the year, so different stars become visible in the night sky.

Question 6.
If Earth’s axis were not tilted, which of the following would be true?
(a) Day and night would not occur
(b) Seasons would not occur
(c) Solar eclipses would not occur
(d) Lunar eclipses would not occur
Answer:
(b) Without tilt, sunlight would be evenly distributed throughout the year.

Question 7.
During which month does the Northern Hemisphere experience the longest day?
(a) December
(b) March
(c) June
(d) September
Answer:
(c) June

Question 8.
At which region of the earth are the lengths of day and night almost equal throughout the year?
(a) North Pole
(b) South Pole
(c) Tropic of Cancer
(d) Equator
Answer:
(d) Equator

Question 9.
At the North Pole, the Sun rises on 21 March and sets on 22 September. What happens at the South Pole during this time?
(a) Continuous daylight
(b) Continuous night
(c) Equal day and night
(d) The Sun rises and sets daily
Answer:
(b) Continuous night

Question 10.
Which option correctly identifies the equinoxes and solstices in the Northern Hemisphere?
(a) 21 March – spring equinox; 23 September – autumn equinox;
21 June – summer solstice; 22 December – winter solstice
(b) 21 March – autumn equinox; 23 September – spring equinox;
21 June – winter solstice; 22 December – summer solstice
(c) 21 March – summer solstice; 23 September – winter solstice;
21 June – spring equinox; 22 December – autumn equinox
(d) 21 March & 23 September – solstices (longest and shortest days);
21 June & 22 December – equinoxes (equal day and night)
Answer:
(a) 21 March – spring equinox; 23 September – autumn equinox;
21 June – summer solstice; 22 December – winter solstice

Question 11.
Three cities P, Q and R record their approximate daylight hours on four key dates:

City	21 March	21 June	23 September	22 December
P	12h	16h	12h	8h
Q	12h	8h	12h	16h
R	12h	12h	12h	12h

Which option correctly identifies the locations of the three cities?
(a) P – near equator, Q – Northern Hemisphere, R – Southern Hemisphere
(b) P – Southern Hemisphere, Q – Northern Hemisphere, R – near equator
(c) P – Northern Hemisphere, Q – Southern Hemisphere, R – near Equator
(d) P – Northern Hemisphere, Q – near equator, R – Southern Hemisphere
Answer:
(c) P – Northern Hemisphere, Q – Southern Hemisphere, R – near Equator

Question 12.
A solar eclipse occurs when
(a) the Earth comes between the Sun and the Moon.
(b) the Moon comes between the Sun and the Earth.
(c) the Sun comes between the Earth and the Moon.
(d) the Moon blocks stars.
Answer:
(b) the Moon comes between the Sun and the Earth.

Question 13.
A lunar eclipse occurs when……………..
(a) the Moon comes between the Sun and the Earth.
(b) the Earth comes between the Sun and the Moon.
(c) the Sun comes between the Earth and the Moon.
(d) the Moon blocks sunlight reaching Earth.
Answer:
(b) the Earth comes between the Sun and the Moon.

Question 14.
Which eclipse is safe to watch with the naked eye?
(a) Total solar eclipse
(b) Partial solar eclipse
(c) Lunar eclipse
(d) None of the above
Answer:
(c) Lunar eclipse

Question 15.
Which statement best compares the visibility of solar and lunar eclipses?
(a) Both can be seen only from polar regions.
(b) Solar eclipses are visible from the whole Earth.
(c) Lunar eclipses can be seen from the entire night side of Earth.
(d) Solar eclipses last longer than lunar eclipses.
Answer:
(c) Lunar eclipses can be seen from the entire night side of Earth.

Question 16.
Which of the following statements are true about lunar and solar eclipses?
(i) A lunar eclipse is safe to watch with the naked eye.
(ii) A solar eclipse is safe to watch without protection.
(iii) During a total solar eclipse, the Moon completely covers the Sun.
(iv) During a total lunar eclipse, the Moon completely disappears.
(a) (i) only
(b) (iii) only
(c) (i) and (iii) only
(d) (ii), (iii), and (iv)
Answer:
(c) Watching a solar eclipse without proper protection can damage the eyes. During a total lunar eclipse, the moon appears dark red in colour.

Question 17.
Consider the following phenomena:
(i) Sunrise happens earlier in eastern India than in western India on the same date.
(ii) Different constellations are visible in different months.
(iii) Day and night occur on Earth.
(iv) There are about 365 days in a year.
Which pair correctly matches each phenomenon with the correct motion of the Earth responsible for it?
(a) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – revolution, (iv) – rotation
(b) (i) – revolution, (ii) – rotation, (iii) – rotation, (iv) – revolution
(c) (i) – revolution, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – rotation
(d) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – revolution
Answer:
(d) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – revolution

Question 18.
Look at the picture below carefully.

In which position would the Earth be if the Northern Hemisphere were to experience winter?
(a) I only
(b) II only
(c) III only
(d) II and IV
Answer:
(c) III only

Question 19.
Which of the following statements about eclipses is/are correct?
(i) A solar eclipse takes place when the Moon comes between the Earth and the Sun.
(ii) A lunar eclipse occurs when the Earth comes between the Sun and the Moon.
(iii) A ‘diamond ring’ is seen just after a total solar eclipse, when the Moon starts to move away.
(a) (i) only
(b) (ii) only
(c) (iii) only
(d) (i), (ii), and (iii)
Answer:
(d) (i), (ii), and (iii)

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): The Sun appears to rise in the east and set in the west.
(R): The Earth rotates from west to east.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

2. (A): Seasons occur because the Earth is sometimes closer to the Sun and sometimes farther.
(R): Earth’s orbit is nearly circular.
Answer:
(d) Seasons do not occur due to the varying distance between the Earth and the Sun. They arise because of the tilt of the Earth’s axis and its spherical shape.

3. (A): Different constellations are visible in the night sky at different times of the year.
(R): The Earth revolves around the Sun, changing the view of the night sky.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

4. (A): When the northern hemisphere is tilted towards the Sun, it is summer there.
(R): The seasons are caused by the tilt of the Earth’s axis and the spherical shape of the Earth.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

5. (A): During June, the Southern Hemisphere experiences winter.
(R): At this time, the Southern Hemisphere tilts away from the Sun.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

6. (A): Solar eclipses are visible only from a small region on the Earth.
(R): The Moon is much smaller than Earth, so its shadow formed on Earth covers only a small region.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

7. (A): When it is daytime in India, it can be nighttime in the USA at the same moment.
(R): This happens because the Earth does not rotate but only revolves around the Sun.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

8. (A): During some months, the Sun never sets at the poles, while during others, it never rises.
(R): At the poles, the tilt of Earth’s axis keeps one pole continuously facing the Sun for about six months, and the other in darkness.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Fill in the Blanks

1. The Earth’s rotation on its axis causes ………… cycle.
Answer: day-night

2. The imaginary line about which the Earth spins is called the ………… of ………….
Answer: axis, rotation

3. When viewed from above the North Pole, the Earth rotates in a/an ………… direction.
Answer: anti-clockwise

4. The fixed curved path in which the Earth moves around the Sun is called its ………….
Answer: orbit

5. The longest day in the Northern Hemisphere occurs around ………….
Answer: 21 June

6. The Moon can appear to cover the Sun because it is much ………… to Earth than the Sun.
Answer: closer

Earth, Moon, and the Sun Class 7 True or False

1. At any moment, all places on Earth have either day or night because the Earth is spherical.
Answer:
False: At any moment, some places on the Earth have day and others have night because the Earth is spherical.

2. The Pole Star appears almost fixed in the sky because it lies above the equator.
Answer:
False: The Pole Star appears almost fixed in the sky because it lies nearly along the Earth’s axis of rotation above the North Pole.

3. If Earth rotated from east to west, the Sun would still appear to rise in the east.
Answer:
False: If Earth rotated from east to west, the Sun would appear to rise in the west.

4. At the equator, the length of day and night is almost equal throughout the year.
Answer:
True

5. When the Northern Hemisphere tilts towards the Sun, Earth is closer to the Sun in its orbit.
Answer:
False: When the Northern Hemisphere tilts towards the Sun, Earth is not closer to the Sun in its orbit.

6. When it is summer in the Northern Hemisphere, then it is spring in the Southern Hemisphere.
Answer:
False: When it is summer in the Northern Hemisphere, it is winter in the Southern Hemisphere.

7. At the North Pole, the Sun rises only once and sets only once in a year.
Answer:
True

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Match the Following

Question 1.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Rotation	B.	Causes day and night
(ii)	Revolution	A.	Motion of the Earth around the Sun
(iii)	Lunar Eclipse	C.	Earth’s shadow falls on the Moon
(iv)	Solar Eclipse	D.	Moon’s shadow falls on Earth

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Summer in the Northern Hemisphere	D.	Hemisphere is tilted towards the Sun
(ii)	Winter in the Northern Hemisphere	B.	Hemisphere is tilted away from the Sun
(iii)	Cause of seasons	C.	Earth’s axis is tilted
(iv)	No seasons would occur if	A.	Earth’s axis was not tilted

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 11 Light: Shadows and Reflections MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 11 Light: Shadows and Reflections MCQ

Light: Shadows and Reflections MCQ Class 7

MCQ On Light: Shadows and Reflections Class 7

Question 1.
We are able to see a book kept on a table because
(a) the book gives out its own light
(b) light from a source falls on the book and is reflected into our eyes
(c) all the light passes through the book
(d) the book absorbs all the light falling on it
Answer:
(b) light from a source falls on the book and is reflected into our eyes

Question 2.
Which of the following objects will form the darkest shadow when placed in the path of light?
(a) Tracing paper
(b) Clear glass
(c) Thick cardboard
(d) Frosted plastic sheet
Answer:
(b) Clear glass

Question 3.
Which of the following is/are not always necessary to observe a shadow?
(a) Sun
(b) Screen
(c) Source of light
(d) Opaque object
Answer:
(a) Sun

Question 4.
Four students A, B, C and D looked through pipes of different shapes to see a candle flame as shown in the figure below.

Who will be able to see the candle flame clearly?
(a) A
(b) B
(c) C
(d) D
Answer:
(d) Only D is a straight pipe, while others are bent; light cannot bend to follow the curve of a pipe.

Question 5.
Ravi does an experiment with torches, ball, and screen. He places the ball in between the torch and the screen so that a shadow can be formed on the screen. Identify the correct set of observations for the situations.

Situations	Option A	Option B	Option C	Option D
Torch very close to the ball	Smaller shadow	Larger shadow	Smaller shadow	Smaller shadow
Torch far away from the ball	Larger shadow	Smaller shadow	Larger shadow	Smaller shadow
Two torches used, instead of one	One bright spot	Two shadows	Bright spot	No shadow
Screen between ball and torch	Dark shadow	Bright spot on the screen	Multiple shadows	No change

(a) Option A
(b) Option B
(c) Option C
(d) Option D
Answer:
(b) Option B

Question 6.
A student claims that changing the colour of an opaque object will change the colour of its shadow. Which response best addresses this claim?
(a) The shadow takes the colour of the object
(b) The shadow becomes coloured only under sunlight
(c) Shadows of objects always appear black or grey
(d) Only transparent objects form shadows of different colours
Answer:
(c) A shadow is the region where light is blocked. Since an opaque object stops light, the shadow usually looks black or grey, not the colour of the object.

Question 7.
Which of the following can never form a circular shadow?
(a) A ball
(b) A flat disc
(c) A shoe box
(d) An ice cream cone
Answer:
(c) A shoe box has flat rectangular faces and straight edges, so its shadow can be rectangular or other straight-edged shapes, but not a circle. (A ball, flat disc, and cone can form circular shadows in suitable positions.)

Question 8.
Observe the given figure carefully.
A patch of light is obtained at B, when the torch is lighted as shown. Which of the following is kept at position A to get this patch of light?

(a) A wooden board
(b) A glass sheet
(c) A mirror
(d) A sheet of white paper
Answer:
(c) A mirror

Question 9.
A student makes two setups using a torch and a ball to study (i) formation of shadows and (ii) reflection of light. The table alongside shows some…..

A mirror

A glass sheet

A cardboard sheet

A tracing paper

(a) Shadow: glass sheet, Reflection: mirror
(b) Shadow: cardboard sheet, Reflection: mirror
(c) Shadow: tracing paper, Reflection: glass sheet
(d) Shadow: cardboard sheet, Reflection: tracing paper
Answer:
(b) Shadow: cardboard sheet, Reflection: mirror

Question 10.
The word “Xamidea” written on a piece of paper is placed in front of a mirror. Which of the following options correctly represents the image formed by the plane mirror.

Answer:
(d)

Question 11.
Which of the following represents the correct image formed by a plane mirror?

Answer:
(c)

Question 12.
Which letter’s image on a plane mirror will not appear laterally inverted?
(a) L
(b) P
(c) M
(d) B
Answer:
(c) M

Question 13.
Ayesha places a toy in front of a plane mirror. She then looks at the mirror to see the image of the toy. Image of the toy will form at which point?

(a) Point 1
(b) Point 2
(c) Point 3
(d) Point 4
Answer:
(b) A plane mirror forms an image at the same distance behind the mirror as the object is in front of it.

Question 14.
A student observes a tree given in the figure alongside through a pinhole camera. Which of the diagrams given in the options (a) to (d), depicts the image seen by her correctly?


Answer:
(b) The image formed by a pinhole camera is upside down and laterally inverted.

Question 15.
A pinhole camera produces an image that is
(a) erect and of the same size as the object.
(b) erect and enlarged.
(c) inverted and can be obtained on a screen.
(d) inverted but cannot be obtained on a screen.
Answer:
(c) inverted and can be obtained on a screen.

Question 16.
A student observes a tree through a pinhole camera. When she moves the camera closer to the tree (keeping the screen position inside the camera unchanged), she notices that the image on the screen becomes larger. What can be concluded?
(a) Farther the object, larger the erect image.
(b) Farther the object, smaller the erect image.
(c) Closer the object, larger the inverted image.
(d) Closer the object, smaller the inverted image.
Answer:
(c) In a pinhole camera, when the object comes closer, the rays entering the pinhole spread out more, forming a larger image on the screen. The image remains inverted.

Question 17.
If two of the mirrors inside a kaleidoscope are replaced with thick opaque sheets, what will you observe when you look through it?
(a) Colourful patterns will still be seen because light bends inside the kaleidoscope.
(b) The patterns will become clearer because an opaque sheet reflects more light.
(c) The colourful patterns will mostly disappear because the opaque sheets do not produce the repeated reflections needed to form patterns.
(d) The image will become inverted like the image in a pinhole camera.
Answer:
(c) A kaleidoscope forms patterns due to multiple reflections between mirrors. If two mirrors are replaced by opaque sheets, multiple reflections do not occur, so the repeating pattern effect is lost.

Question 18.
Which of the images shown alongside are luminous objects?

(a) (i) and (ii) only
(b) (i) and (iii) only
(c) (i), (ii) and (iv)
(d) (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(d) (ii), (iii) and (iv)

Question 19.
Riya places a ball between a torch and a wall. She first moves the ball closer to the torch, and then closer to the wall. Which statement(s) are true about her observations?
(i) The shadow becomes larger when the ball is moved closer to the torch.
(ii) The shadow becomes smaller when the ball is moved closer to the wall.
(iii) The shape of the shadow changes when the ball is moved, but its size remains constant.
(iv) The sharpness of the shadow does not depend on the distance between the ball and the torch.
(a) (i) and (ii)
(b) (iii) only
(c) (ii) only
(d) (iii) and (iv)
Answer:
(a) The ball is round, so the shape of its shadow remains almost the same, but its size changes when the ball is moved. The sharpness of the shadow can change with position.

Question 20.
A triangular object is placed between a torch and a screen as shown in the figure.

Among the given shapes ((i) to (iv)), identify the shadows that are formed by the object.
(a) (i) and (ii)
(b) (ii) and (iii)
(c) (i) and (iii)
(d) (i) and (iv)
Answer:
(c) (i) and (iii)

Question 21.
Which of the following statement(s) is/are correct?
(i) Image formed by a pinhole camera is inverted.
(ii) Image formed by a plane mirror is laterally inverted.
(iii) Pinhole cameras work on the principle of reflection of light.
(a) (ii) only
(b) (i) and (ii) only
(c) (i), (ii) and (iii)
(d) (ii) and (iii) only
Answer:
(b) Pinhole cameras work on the principle of linear propagation of light.

Light: Shadows and Reflections Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): The Moon is a luminous object.
(R): The Moon reflects the sunlight that falls on its surface.
Answer:
(d) A luminous object gives out its own light. The Moon does not produce light. It looks bright only because it reflects sunlight.

2. (A): Light from a flame cannot be seen through a bent pipe, even if the flame is very bright.
(R): Light travels in a straight line.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

3. (A): A shiny steel plate can redirect sunlight onto a wall where sunlight does not fall directly.
(R): A shiny surface changes the direction of light falling on it; this change in direction is called lateral inversion.
Answer:
(c) A shiny plate can send sunlight in another direction because light is reflected from its surface. But the change in direction of light is called reflection, not lateral inversion. Lateral inversion is about left-right reversal in a mirror image.

4. (A): A periscope helps a person to see an object not directly visible.
(R): A periscope uses three plane mirrors to reflect light into the eyes.
Answer:
(c) A simple periscope uses two plane mirrors (fixed at an angle), not three.

5. (A): The image formed in a pinhole camera is inverted.
(R): Light travels in a straight line and crosses at the pinhole, reversing the top and bottom positions of the image.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

6. (A): A periscope will still work if its mirrors are replaced by cardboard sheets.
(R): A periscope works due to reflection of light by plane mirrors.
Answer:
(d) Cardboard is not a shiny reflecting surface like a mirror, so it will not reflect light properly into the eyes; the periscope will not work.

Light: Shadows and Reflections Class 7 Fill in the Blanks

Question 1.
Bioluminescent animals like fireflies (jugnu) and jellyfishes are ………… sources of light.
Answer: natural

Question 2.
Objects that allow some light to pass through but scatter it in different directions, resulting in a blurred or unclear view, are called ………… objects.
Answer: translucent

Question 3.
A cardboard sheet forms a dark shadow on the wall because it is a/an ………… material that blocks light.
Answer: opaque

Question 4.
If a screen is not placed behind an opaque object, the formation of the ………… cannot be observed because there is no surface on which it can be formed.
Answer: shadow

Question 5.
When an object is moved closer to the screen (torch fixed), the shadow generally becomes ……….. and more ………….
Answer: smaller, sharper

Question 6.
The size of the shadow depends on the ………… between the object, the light source and the screen.
Answer: distance

Question 7.
………… is an optical device commonly used in submarines and tanks.
Answer: periscope

Question 8.
………… work on the principle of reflection of reflections.
Answer: Kaleidoscope

Light: Shadows and Reflections Class 7 True or False

1. A fused bulb is a luminous object.
Answer: False: A fused bulb is a non-luminous object because it does not emit light.

2. Non-luminous objects become visible only when light from a luminous object falls on them and is reflected to our eyes.
Answer: True

3. A shadow is formed when a non-luminous object emits light.
Answer: False: A shadow is formed when an object blocks light from a source.

4. Shadows accurately reflect the shape of an object.
Answer: False: A shadow shows only the outline of an object, not its details.

5. An opaque object forms a lighter shadow than a translucent object.
Answer: False: An opaque object forms a darker shadow than a translucent object.

6. The colour of the shadow changes when the colour of the opaque object is changed.
Answer: False: The colour of a shadow does not change when the colour of the opaque object is changed.

7. The image formed by a plane mirror can be obtained on a screen.
Answer: False: The image formed by a plane mirror cannot be obtained on a screen.

8. The image formed by a pinhole camera does not depend on the shape of the hole.
Answer: True

Light: Shadows and Reflections Class 7 Match the Following

Question 1.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Torch is switched off	C.	Shadow is not formed
(ii)	Transparent object used	D.	Very faint or no shadow is formed.
(iii)	Opaque object used	E.	A dark shadow is formed.
(iv)	Object moved closer to the torch	A.	Shadow becomes larger
(v)	Object moved closer to the screen	B.	Shadow becomes smaller and sharper

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Transparent objects	D.	Light passes completely
(ii)	Kaleidoscope	C.	Different patterns every time
(iii)	Shadow	B.	Formed when light is blocked by an object
(iv)	Reflection	A.	Bouncing back of light from a surface

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 12 ବଜାରକୁ ବୁଝିବା to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 12 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 12 Notes Odia Medium

‘ଲୋକମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି ନ କରିପାରିବା କାରଣରୁ ବଜାରର ବିକାଶ ହୁଏ ଓ ବଜାର ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଥାଏ ।’’
– ଆଦାମ ସ୍ମିଥ୍, ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ବଜାର କ’ଣ ? :
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ସାମଗ୍ରୀ କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି ତାକୁ ବଜାର କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆରେ ହାଟ କୁହାଯାଉଥିଲାବେଳେ କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାରେ ‘ମରୁକାଙ୍ଗେ’ କୁହାଯାଏ ।

ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ବଜାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଆସୁଛନ୍ତି । ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ଲୋକ, ପରମ୍ପରା ତଥା ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଦିକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ ।

‘ହାମ୍ପି’ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଗୌରବମୟ ବଜାର ଥିଲା । ଏହା କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ବାଣିଜ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଥିଲା । ଏହି ବଜାରଟି ବିରୁପାକ୍ଷ ମନ୍ଦିର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଏହି ବଜାରଟିର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବିଷୟରେ ଅନେକ ବୈଦେଶିକ ବିବରଣୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ପରିବ୍ରାଜକ ‘ଡୋମିଙ୍ଗୋସ୍ ପେସ୍’ ‘ହାମ୍ପି’କୁ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବୋତ୍ତମ ‘ଯୋଗଣ ଭିଭିକ ସହର’ ବୋଲି କହିଥିଲେ । କାରଣ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦ ଯଥା- ଶସ୍ୟ, ବିହନ, କ୍ଷୀର, ତେଲ, ରେଶମ, ଗାଈ, ଠେକୁଆ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଏପରିକି ଗୁଣ୍ଡୁରୀ ଚଢ଼େଇ ଓ ହରଡ ଚଢ଼େଇ ଭଳି ପକ୍ଷୀ ଆଦିର କିଣାବିକା ହେଉଥିଲା ।

ଆଉ ଜଣେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ପରିବ୍ରାଜକ ‘ଫର୍ଣ୍ଣାଓ ନୁନୀଜ’ ତାଙ୍କ ବିବରଣୀରେ ଆହୁରି ଅନେକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ମତରେ ‘ଏହି ବଜାରର ବିଭିନ୍ନ ଗଳିରେ କରତ ତିଆରି କାଠକାମ, ସୁନା ଅଳଙ୍କାର, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଯଥା- ମାଣିକ୍ୟ, ହୀରା ଓ ମୁକ୍ତା ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରର ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କାରିଗରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ । ଏଠାରେ କପା ପ୍ରସ୍ତୁତ କପଡ଼ା ଓ ଲୁଗା ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଘାସ ଓ ନଡ଼ା ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରି ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା ।

ଏଠାକାର ନିରସ ଭୂମିରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀର ଭରପୁର ଭଣ୍ଡାର ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲାବେଳେ ଏହା ବିଶ୍ଵାସ କରିହୁଏ ନାହିଁ ।

କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀର କିଣାବିକା ପାଇଁ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ପଡ଼ିଥାଏ । ସୁତରାଂ, ଦେଣନେଣ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ଉଭୟଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ସହମତ ହେବାକୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଟେ ।

ବହୁ ସମୟରେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଏକ ଗ୍ରହଣୀୟ ମୂଲ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ମୂଲଚାଲ କରିଥାନ୍ତି ।

ଆବଶ୍ୟକତା (Needs) : ଅର୍ଥନୀତିରେ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଯଥା- ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ, ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବାସଗୃହ ।

ଚାହିଦା (Wants) : ଅର୍ଥନୀତିରେ ଚାହିଦା ଏପରି ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯାହା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛାକରେ କିନ୍ତୁ ତାହା ତା’ର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ନଥାଏ ।

ବାଣିଜ୍ୟ (Trade) : ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର କ୍ରୟ ଏବଂ ବିକ୍ରୟ କିମ୍ବା ବିନିମୟକୁ ବାଣିଜ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମୂଲ୍ୟ (Price) : ମୂଲ୍ୟ ହେଉଛି ସେହି ପରିମାଣ, ଯେଉଁଥରେ ଜଣେ କ୍ରେତା କିଣିବାକୁ ରାଜି ହୁଏ ଏବଂ ଜଣେ ବିକ୍ରେତ! ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ସେବା ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ମୂଲ୍ୟ ଓ ବଜାର :
କ୍ରେତାକୁ ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ ଲାଗିଲେ, ସେମାନେ ନିଜକୁ ସୁହାଇବା ଦରରେ କିଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି ।

ବିକ୍ରେତା କିନ୍ତୁ କ୍ରେତାଙ୍କ ମନସ୍ଥ ଦର୍‌ରେ ବିକିବାକୁ ରାଜି ନହୋଇ ପାରନ୍ତି, କାରଣ ଏହାଦ୍ଵାରା ସେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବେ । ଉଭୟ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଏକ ସହମତ ଦରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଲଚାଲ ଚାଲିଥାଏ ।

ଦର ସ୍ଥିରୀକୃତ ହେବାପରେ ହିଁ କାରବାର ସମାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ସହମତ ଭିଭିରେ ଦର ନଛିଡ଼ିଲେ କାରବାର ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।

ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ବଜାର :
ବଜାର ପ୍ରାୟ ସବୁଠାରେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।

ଭୌତିକ ଓ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର :
ଭୌତିକ ବଜାରରେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା କ୍ରୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ବଜାରର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ରୂପ । ଏଥୁରେ ସାପ୍ତାହିକ ବଜାର ବା ହାଟ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଦୋକାନ ଘର ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାର ତଥା ରାସ୍ତାକଡ଼ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଘର ସାଜସଜ୍ଜା ସାମଗ୍ରୀ ବିକୁଥ‌ିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟ କୋଳାହଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯ ଭୌତିକ ବଜାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ସହର ଓ ନଗରୀମାନଙ୍କରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥ‌ିବା ବହୁତଳ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଠା ବା ମଲଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଷ୍ଟୋର ରହିଥାଏ ।

ଆଜିକାଲି କ୍ରେତା ବିକ୍ରେତାମାନେ କିଣାବିକା ନିମନ୍ତେ ପ ର ସ୍ପର କୁ ଭେଟିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ଏଥ‌ି ପାଇଁ ସେମାନେ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ସପିଂ ଆପ୍ ବ୍ୟ ବ ହ। ର କ ରି ଥାନ୍ତି । ଏହ। ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟତୀତ ଘରୁ ବାହାରକୁ ନଯାଇ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ପାଠପଢ଼ା ଭଳି ସେବା ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରୁଛି । ଏସବୁ ସେବା ପାଇଁ ଦେୟ ମଧ୍ଯ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍‌ରେ ପୈଠ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସାଧନ (Inputs of Production) : ସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ସମ୍ବଳ ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବା ଉତ୍ପାଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ନିର୍ମାତା (Manufacturer) : ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା କମ୍ପାନୀ

ରପ୍ତାନୀ (Export) : କୌଣସି ଦେଶର ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଅନ୍ୟ ଦେଶର କ୍ରେତାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ରପ୍ତାନୀ କୁହାଯାଏ ।

ଆମଦାନୀ (Input) : ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ସେବା କିଣି ନିଜ ଦେଶକୁ ଆଣିବାକୁ ଆମଦାନୀ କୁହାଯାଏ ।

ଘରୋଇ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାର :
ଯେଉଁ ବଜାରରେ ଦେଶର ଭୌଗୋଳିକ ପରିସୀମା ଭିତରେ କିଣା ବିକା ହୋଇଥାଏ, ତାକୁ ଘରୋଇ ବଜାର କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଏହି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ସଂକଳନରେ ବ୍ୟବହୃତ କାଗଜ ଦେଶର ବଡ଼ ବଡ଼ କାଗଜ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି । ଏଥ‌ିପାଇଁ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଗଜ କିଣାବିକା ଦେଶ ଭିତରେ ହିଁ ହୋଇଛି ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାର ଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଦେଶର ସୀମା ବାହାରେ ଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଦେଶର ବିକ୍ରେତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେଶକୁ ରପ୍ତାନୀ କରନ୍ତି ବା କୌଣସି ଦେଶର କ୍ରେତାମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେଶର ଉତ୍ପାଦକୁ ଆମଦାନୀ କରିଥାନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବେ ଦେଶରେ ସୀମା ପାର ବାଣିଜ୍ୟ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ । ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ତାଳତେଲ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ତେଲ ଓ ସୋୟାବିନ୍ ତେଲ ଆମଦାନୀରେ ଭାରତ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲା । ତାଳତେଲ ମୁଖ୍ୟତଃ ମାଲୟେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ଥାଇଲାଣ୍ଡରୁ ଆମଦାନୀ କରାଯାଏ ।

ପାଇକାରୀ ଓ ଖୁଚୁରା ବଜାର :
ବଜାରରେ ସୁପରିଚାଳନାରେ ଅନେକ ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ଭୂମିକା ରହିଛି ।

ଭୌତିକ ବଜାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଉତ୍ପାଦ ନ କ।ରୀ ବା ନି ର୍ମାଣକାରୀଙ୍କ ଠାରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିଥା’ନ୍ତି ।

ଶସ୍ୟ, ପନିପରିବା ଓ ଫଳ ଆଦି ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବ ସାୟୀମାନେ ସିଧାସଳଖ କୃଷିଫାର୍ମ ଗୁଡ଼ିକରୁ କିଣିଥାନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ବୃହତ୍ ପଣ୍ୟାଗାରରେ ସାଇତି ରଖୁଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଗୋଦମ ଘର କୁହାଯାଏ ।

ଶୀଘ୍ର ପଚିସଢ଼ି ଯାଉଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ରେ ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାରକୁ ଛଡ଼ାଯାଏ, ଯାହାକୁ ମଣ୍ଡି କୁହାଯାଏ ।

ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର (Cold Storage) : ବିଶେଷ ଗୋଦାମ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ପଚିସଢ଼ି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖୁଥିବା ଗୃହ ।

ବିତରକ (Distributors) : ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଏବଂ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଯୋଗାଉଥିବା ସଂସ୍ଥା ।

ସଂଗ୍ରାହକ ବା ଏକଜୁଟ୍‌କାରୀ (Aggregator) : ୱେବ୍‌ସାଇଟ୍ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ ଆପ୍ଲିକେସନ୍ ଯାହାକି ଏକାଧ୍ଵକ ବିକ୍ରେତାଙ୍କଠାରୁ ଅଫରଗୁଡ଼ିକ ସଂଗଠିତ ଏବଂ ମିଶ୍ରଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥା ।

ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଛକ ତଥା ଗଳି କନ୍ଦିରେ ଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଦୋକାନୀମାନଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ଦୋକାନୀମାନ ଙ୍କୁ ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀ କୁହାଯାଏ । ଶେଷରେ ଖୁଚୁରା ବେପାର – ମାନେ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ପରି ମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହା ପୁନଃବିକ୍ରିପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ବ୍ୟବ ହୃ ତ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ସେବା ଯଥା- ସେଲୁନ, ସିନେମା ହଲ୍ ଓ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ ଆଦି ଖୁଚୁ ର ବ୍ୟବସାୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀମାନେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଦୂରତା ତଥା ଭୂ-ଉଚ୍ଚବାଚ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମସ୍ତ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇ ପାରିନଥା’ନ୍ତି । ବିତରଣକାରୀମାନେ ଏହି ବ୍ୟବଧାନକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିତରଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଭିନ୍ନ ଥାଏ । ଏଠାରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନଙ୍କ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଆପ୍ ଜରିଆରେ ବିକ୍ରିପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଗୋଦାମକୁ ପଠାଇଥାନ୍ତି । ଗ୍ରାହକମାନେ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବିକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଏସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିଥାନ୍ତି । ଏପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟକୁ ଏକଜୁଟକାରୀ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏକଜୁଟକାରୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ ବା ପ୍ୟାକ୍ କରି ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ଗୁଜୁରାଟର ସୁରତର ଭୌତିକ କପଡ଼ା ବଜାର ଏସିଆ ମହାଦେଶର ସର୍ବବୃହତ୍ କପଡ଼ା ବଜାର । ସୁରତର ହଜାର ହଜାର କାରଖାନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ତୁଳାସୂତା ଓ ସିନ୍ଥେଟିକ୍ କପଡ଼ା ବଜାରକୁ ଆସିଥାଏ ।

କାର୍ପାସ ବୟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ କପା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କପା ବଜାର ତଥା ଗୁଜରାଟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥାଏ ।

କପାକୁ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଯଥା- ଶକ୍ତିଚାଳିତ ତନ୍ତରେ ସୂତା କଟାଯାଏ, ପରେ ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହାକୁ କପଡ଼ା ବା ପୋଷାକରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ ।

ଉତ୍ପାଦଟି ବଜାର ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଅନ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଗତି କରେ । ବୁଣା କପଡ଼ା, ରଙ୍ଗୀନ କପଡ଼ା ତଥା ଶାଢ଼ି ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୋଷାକ ଭଳି ଶେଷ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ ।

କପଡ଼ାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶେଷ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଶିଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଇକାରୀ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରାଯାଇଥାଏ ।

ସେମାନେ ଦେଶ ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଛୋଟ ଦୋକାନୀ ଓ ବଡ଼ ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦ ବଣ୍ଟନର ଦାୟିତ୍ଵ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ସୁରତର ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଯଥେଷ୍ଟ ଉତ୍ପାଦନ ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଯୋଗାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ ।

ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ, ସୁରତ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ହୀରା ଶିଳ୍ପର କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ । ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଲକ୍ଷ କାରିଗର ବିଶାଳ ସ୍ତରରେ ହୀରା କାଟିବା ଓ ଚିକ୍କଣ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏଠାରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବିକାଶ ଚାଲିଆସୁଛି । ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ସହର ଯୋଗୁଁ ବନ୍ଦର ଓ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସଡ଼କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ଏହି ପରିବହନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଆଜି ବି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି । ବିଶେଷଜ୍ଞ କାରିଗର ଓ କୁଶଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏଠାରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହାକୁ ସମୃଦ୍ଧ ସହର କରି ଗଢ଼ି ତୋଳିଛି

ଜନଜୀବନରେ ବଜାରର ଭୂମିକା:
ବଜାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଜୀବନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହା ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାରବାରକୁ ସହଜ କରିଥାଏ । ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟକ୍ତି, ପରିବାର ଓ ବ୍ୟବସାୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜସ୍ଵ ଉତ୍ପାଦନ ନଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

କାନଭାସରେ ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ଏକ ତୈଳ ଚିତ୍ର କ୍ରୟକରିବା ପାଇଁ ବଜାରରେ ଗ୍ରାହକ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ । ମାତ୍ର ପିଜୁଳି ବିକାଳି ପାଇଁ ଅନେକ ଗ୍ରାହକ ଥିବାବେଳେ ଚିତ୍ରକଳା କିଣିବାକୁ ଆଖପାଖରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ଗ୍ରାହକ ମିଳିଥାନ୍ତି । ଏହା ହେଉଛି ବଜାରର ଅବସ୍ଥା ।

ବଜାର ସମାଜ ପାଇଁ କିପରି ଲାଭଦାୟକ :
କିଣାବିକା ମୁଦ୍ରା କାରବାର ଭିତ୍ତିକ ଏକ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ । ବଜାର କାରବାର ପ୍ରାୟତଃ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ସେବା ବିଷୟରେ ବୁଝୁଥୁବା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଉଭୟ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୂଲଚାଲ ଆଦି ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।

ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଏତେ ପରିମାଣରେ ବଢ଼ିଥାଏ ଯେ ଏହା ପିଢି ପିଢି ଜାରି ରହିଥାଏ ।

ଏପରି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଦର୍ଜୀ, ଗହଣା ଦେକାନୀ ଓ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ତେଜରାତି ଦୋକାନରେ ବାକି ଖାତାରେ ସଉଦା ଆଣିଥା’ନ୍ତି ଓ ମାସ ଶେଷରେ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଆର୍ଥନୀତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାରେ ବଜାର ପ୍ରାଥମିକ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ଅଣ-ଆର୍ଥିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ମଣିପୁରର ମଇତେଇ ଭାଷାରେ ଇମା କୈଥଲ (Ima Keithal) ‘ମା’ ମାନଙ୍କ ବଜାର’ ଭାବେ ଇମ୍ଫାଲର ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବଜାର । ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ମହିଳା ବ୍ୟବସାୟୀ ଏହି ବଜାରକୁ ପରିଚାଳ ନ । କରନ୍ତି ।

ସେମାନେ ପନିପରିବା, ପାରମ୍ପରିକ ମଣିପୁରୀ ପୋଷାକ ସମେତ ହସ୍ତତନ୍ତ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସହର ତଥା ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜିନିଷପତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି ।

ଏହି ବଜାର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେବା ସହିତ ଅଧ୍ଵଂକାଂଶ ପରିବାର ପାଇଁ ଆୟର ଏକ ଉତ୍ସ ହୋଇଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି ଓ ଭାବର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହୁଏ ।

ଆଜି ମଧ୍ୟ କିଣାବିକାର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବରେ ଅନେକ ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ହଳଦୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ବେପାରୀମାନେ କ୍ରେତାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ମନାସି ତଥା ଶୁଭକାମନା ପାଇଁ ହଳଦୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ପୁଡ଼ିଆ ମାଗଣାରେ ଦେଇଥା’ତି ।

ଚାହିଁବା (Demand) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କିଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବା
ସେବାର ପରିମାଣ ଯାହାକୁ ଗ୍ରାହକମାନେ ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି ।

ଯୋଗାଣ (Supply) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଏକ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ସେବାର ପରିମାଣକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବା ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି ।

ବଜାର ବ୍ୟାପାରରେ ସରକାରଙ୍କ ଭୂମିକା :
କ୍ରେତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ କ୍ରେତା ତାଙ୍କ ଯୋଗାଣ ଜନିତ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ବଜାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ତେବେ, କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ କିଣାବିକା କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚାରୁ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରିନଥାଏ । ଏପରି ଅସ୍ଵାଭାବିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସରକାର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସରକାର ଉପଭୋକ୍ତା ଓ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥା’ନ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ମୂଲ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ :
ସରକାର କେତେକ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି । ଯଥା- ବିକ୍ରେତା କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀ ସର୍ବାଧ‌ିକ ମୂଲ୍ୟ କେତେ ନେଇପାରିବେ, ତାହା ସରକାର ସ୍ଥିର କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଔଷଧ ଭଳି ଅନେକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବାର ମୂଲ୍ୟର ସର୍ବାଧ‌ିକ ସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

କେତେକ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଯଥା— ଧାନ, ଗହମ ଓ ମକା ଭଳି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ କୃଷି ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବନିମ୍ନ ବଜାର ମୂଲ୍ୟ ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥାଏ । ଚାଷୀମାନେ ଯେପରି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏହାଦ୍ଵାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ ।

ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସରକାର ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହାଦ୍ଵାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ପ୍ରାପ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ।

ସରକାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ସମୟରେ ଖୁବ୍ ସତର୍କତାର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏପରି ମୂଲ୍ୟ ସ୍ଥିର ହେବା ଦରକାର ଯାହା ଫଳରେ ଉଭୟ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ଲାଭବାନ ହୋଇପାରିବେ ।

ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା :
ଖାଉଟି କଲ୍ୟାଣ ତଥା ଖାଉଟିକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସରକାରଙ୍କ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ । ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାପ୍ରଦାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରିବାପାଇଁ ସରକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥା’ନ୍ତି । ସରକାର ଔଷଧର ଅନୁମୋଦନ ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ଓ ଉତ୍ପାଦିତ ଔଷଧରର ଗୁଣବତ୍ତା ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ କରିବାପାଇଁ ନମୁନା ପରୀକ୍ଷା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସରକାରୀ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଔଷଧର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ । ଫଳତଃ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି କୌଣସି ବିପଦ ନଥାଏ ।

ବଜାରର ବାହ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରିବା :
କିଣାବିକା ବ୍ୟତୀତ ବଜାରଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ବଜାରରେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା କେତେକ ସାମଗ୍ରୀର ଉତ୍ପାଦନ କଳକାରଖାନାମାନଙ୍କରେ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଯୋଗୁଁ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସରକାର ବଜାରର ଏପରି ପ୍ରଭାବକୁ ବୁଝିବା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ଏକକ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଭଳି କିଛି ସାମଗ୍ରୀର ଉତ୍ପାଦନ ପରିବେଶକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ ଓ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସରକାର ଏହି ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବକୁ ହ୍ରାସ କରିବାପାଇଁ କଠୋର ନିୟମାବଳୀ ଜାରି କରି ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସରକାର ମୁଦିତ ବା ପ୍ୟାକେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକର ଓଜନ ଓ ପରିମାଣ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରଚଳନ କରିଛନ୍ତି ।

ବଜାର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତଥା ଖାଉଟିମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ଅଧୁକ ନିୟମକାନୁନ ବଜାରର ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୂତ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ରହିଛି । ମାପ ଘଡ଼ିରେ ଘିଅ ଲାଗି ରହୁଥିବାରୁ, କେତାମାନଙ୍କର କ୍ଷତିକରଣ ପାଇଁ କ୍ରୟ ପରିମାଣରେ ୧/୫୦ ଅଂଶ ଅଧିକ ଘିଅ ମାନଶୁଭ (Manasraya) ଭାବେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।

ସାର୍ବଜନୀନ ସାମଗ୍ରୀ (Public Goods) : ସେବା କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ଯାହା ସମାଜର ସମସ୍ତ ସବସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ କିମ୍ବା ଉପଲବ୍ଧ । ଏହା ସେମାନଙ୍କର ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବହାର, ଭବିଷ୍ୟତ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ହ୍ରାସ କରେ ନାହିଁ ।

ସାର୍ବଜନୀନ ସାମଗ୍ରୀ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଇବା :
ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ଲାଭ ପାଇବା ଆଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ସହିତ ଯୋଗାଣ ମଧ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ତେବେ କେତେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ଲାଭ ପାଇବା ଆଶା ରଖୁ ନଥା’ନ୍ତି ।

ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ସାର୍ବଜନୀନ ପାର୍କ, ରାସ୍ତା ତଥା ପୋଲିସ ବା ଗାର୍ଡ଼ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି । ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କର ସେବାପାଇଁ ଅନେକ ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଗ୍ରାହକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା କିପରି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରିବେ ?
ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉପଲବ୍ଧ ସୁଯୋଗ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ ।

ଗ୍ରାକକମାନେ ବଜାରରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟ କରିବା ସମୟରେ ଅନେକ ବିଷୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଯଥା- ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଚ୍ ନମ୍ବର, ସର୍ବାଧୁକ ଖାଉଟି ମୂଲ୍ୟ, ଉପାଦାନ ତାଲିକା, ମୋଟ ପରିମାଣ, ଉତ୍ପାଦନ ତାରିଖ, ନିର୍ମାତାଙ୍କ ନାମ ଓ ଠିକଣା ଓ ସର୍ବଶେଷରେ FASSI ଭଳି କୌଣସି ଗୁଣବତ୍ତା ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଲାଇସେନ୍ସ ନମ୍ବର ଅଛି କି ନାହିଁ । ଏ ସମସ୍ତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟକଲେ ଆମେ ଠକାମିର ଶିକାର ହେବାନାହିଁ ।

FASSI (Food Safety and Standrds Authority of India) ଅର୍ଥ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନକ ପ୍ରାତ୍ତ୍ଵିକରଣ ।

ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ ଏହି FASSI ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହା ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ଓ ଏହା ଖାଇବା ନିରାପଦ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ ।

ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼କ ଏପରି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା କ୍ରେତାମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଆମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଟି ଚିହ୍ନ (Label) ବା ଲୋଗର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଜାଣିବା :
ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନକ ପ୍ରାଧ୍ୟାକରଣ (FSSAI) ଭଳି ଭାରତୀୟ ମାନଟ ବିଭାଗ (BIS – Bureau of Indian Standards) ଦ୍ଵାରା ଜାରି ହୋଇଥିବା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (ISI – Indian Standard Insti- tute) ଚିହ୍ନ ରହିଛି । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣ, ନିର୍ମାଣ ସାମଗ୍ରୀ, ମୋଟରଗାଡ଼ି ଟାୟାର ଓ କାଗଜ ଆଦିରେ ରହିଥାଏ । ଏହା ଗୁଣବତ୍ତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଓ ଉତ୍ପାଦ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ବୋଲି ଦର୍ଶାଏ ।

ସେହିପରି (AGMARK (AG – Agriculture) ବା କୃଷିକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପନିପରିବା, ଫଳ, ଶସ୍ୟ ଡାଲି, ମସଲା ଓ ମହୁ ଇତ୍ୟାଦି କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଚିହ୍ନ ।

ଟିଭି, ଲାପ୍‌ଟପ୍, ବାତାନୁକୂଳ ଯନ୍ତ୍ର (Air conditioner) ଆଦି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟାୟନ BEE STAR ଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥାଏ । BEE (Bu- reau of Energy Efficiency) ର ଅର୍ଥ ଶକ୍ତି ଦକ୍ଷତା ବିଭାଗ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଦ୍ଵାରା (Star) ଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ । କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାଳିତ ଉପକରଣରେ ଅଧୂକ ତାରା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏକ କମ୍ ଶକ୍ତି ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବ୍ୟବହାର ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍ କମ୍ ଆସିବ ଓ ଏହା ମଧ୍ୟ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହେବ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ବଜାରଗୁଡ଼ିକ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସହମତି ମୂଲ୍ୟରେ ଦର ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ସୁବିଧା ଦେଇଥାଏ । ଏହି ମୂଲ୍ୟ କ୍ରେତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଯୋଗାଣଦ୍ଵାରା ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ ।
2. ବଜାରଗୁଡ଼ିକରେ ନିର୍ମାତା, ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀ, ବିତରକ ଓ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପରି ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀଙ୍କ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ ରହିଥାଏ । ଏହା ଶେଷରେ ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ରାହକକୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
3. ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ । କାରଣ- ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରନ୍ତି ଏବଂ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ପରମ୍ପରା ଆଦିର ବିନିମୟକୁ ସୁଗମ କରିଥା’ନ୍ତି ।
4. ବଜାରରେ ଉତ୍ପାଦ ଓ ସେବାପାଇଁ ଗୁଣାତ୍ମକ ମାନଦଣ୍ଡ ତଥା ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ କାରବାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ଏକ ନିୟାମକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି । ତଥାପି ଗ୍ରାହକମାନେ ଉତ୍ପାଦ ଉପରେ ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଦତ୍ତ ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ଚିହ୍ନ ଓ ଅନଲାଇନ୍ ସମୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଉତ୍ପାଦ ଓ ସେବାର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିପାରିବେ ।

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 10 Life Processes in Plants MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 10 Life Processes in Plants MCQ

Life Processes in Plants MCQ Class 7

MCQ On Life Processes in Plants Class 7

Question 1.
Neha passed by a dairy factory on her way to school. She wondered what is the equivalent of a food factory in plants. Help her identify the correct plant part.
(a) Root
(b) Flower
(c) Leaf
(d) Seed
Answer:
(a) Root

Question 2.
A student takes a green leaf from the plant and boils it in an alcohol bath for removal of chlorophyll. After this treatment, the student adds a few drops of iodine to the boiled leaf using syringe dropper. After some time, the student observes that the leaf turns blue-black in colour. What can be evaluated from this?
(a) The iodine reacts with the starch present in the leaf that indicates the occurrence of photosynthesis.
(b) The iodine reacts with water present in the leaf that indicates the occurrence of photosynthesis.
(c) The iodine reacts with the oxygen present in the leaf that indicates the occurrence of photosynthesis.
(d) The iodine reacts with carbon dioxide present in the leaf that indicates the occurrence of photosynthesis.
Answer:
(a) The iodine reacts with the starch present in the leaf that indicates the occurrence of photosynthesis.

Question 3.
Daniel sealed a healthy potted plant inside a box for a few hours. After some time, he measured the air composition inside the box and found that the level of carbon dioxide had increased even though sunlight was absent. What does this observation show?

(a) Plants respire all the time and release carbon dioxide.
(b) Plants release carbon dioxide only at night.
(c) Plants do not use oxygen during the day.
(d) Respiration stops at night.
Answer:
(a) Plants respire throughout the day; as the plant did not receive sunlight, it could not perform photosynthesis, leading to increased carbon dioxide concentration inside the box.

Question 4.
What are the reactants for photosynthesis and respiration, respectively?
(a) Photosynthesis → Carbon dioxide and water Respiration → Glucose and oxygen
(b) Photosynthesis → Light energy and Chlorophyll Respiration → Carbon dioxide and water
(c) Photosynthesis → Glucose and Oxygen Respiration → Carbon dioxide and water
(d) Photosynthesis → Light and Carbon dioxide Respiration → Glucose and Oxygen
Answer:
(a) Photosynthesis → Carbon dioxide and water Respiration → Glucose and oxygen

Question 5.
The image shows the structure of stomata on the leaf.

What will be the likely effect on the plant, if stomata remains closed for a prolonged period of time?
(a) It will allow the plant to store more food in the leaves.
(b) It will allow the plant to absorb more minerals from the roots.
(c) It will prevent the entry of water in the plant for photosynthesis.
(d) It will prevent the entry of carbon dioxide in the plant for photosynthesis.
Answer:
(d) If stomata remain closed for a prolonged period, the plant will be unable to take in carbon dioxide, which is necessary for photosynthesis.

Question 6.
How do plants that lack chlorophyll to perform photosynthesis prepare their food?
(a) They obtain simple food from animals.
(b) They obtain raw materials from their surroundings.
(c) They obtain food in the form of energy from sunlight.
(d) They obtain readymade food from photosynthetic plants.
Answer:
(d) They obtain readymade food from photosynthetic plants.

Question 7.
The Sun provides energy for all living things. Gurmeet wrote two statements to explain the above fact.
Statement 1: All autotrophs prepare their own food in the presence of sunlight.
Statement 2: ……………..
Which of the following should be Statement 2?
(a) All autotrophs are plants.
(b) All heterotrophs are animals.
(c) All autotrophs contain chlorophyll pigment.
(d) All heterotrophs get energy directly or indirectly from autotrophs.
Answer:
(d) All other living organisms are heterotrophs, as they cannot make food themselves; all heterotrophs get energy directly or indirectly from autotrophs.

Question 8.
An experiment was conducted by a student to determine the role of soil water in the transportation of material in plants. Plant A was watered daily for a month however, plant B was not watered for a month. It was observed by the student that the plant that was watered daily was healthy and fresh, while plant B was dead. What could be the reason for observing this difference?
(a) Adding water into the soil aids transportation of materials in plants.
(b) Adding water into the soil introduces important nutrients to the soil.
(c) Adding water into the soil reduces the water loss in plants during transportation.
(d) Adding water into the soil increases the relative humidity of the atmosphere that allows the plant to remain cool.
Answer:
(a) Without water, plants cannot carry out vital life processes, leading to wilting, damage, and eventually death.

Question 9.
Presence of starch in leaves is indicated by:
(a) Safranin test
(b) Copper sulphate test
(c) Iodine test
(d) Lime water test
Answer:
(c) Starch-containing regions turn blue-black upon treatment with Iodine solution.

Question 10.
Krish claims that, ‘Plants do not respire because they do not move’. Select the option that best corrects his statement.
(a) Plants respire through leaves once photosynthesis is completed.
(b) Respiration happens only in animals.
(c) Plants release oxygen, so they do not respire.
(d) Respiration occurs in all living organisms, even without visible movement.
Answer:
(d) Respiration occurs in all living organisms, even without visible movement.

Question 11.
Bani wants to find out which part(s) of a plant prepare food. She collects three samples from a potted plant – a leaf, a piece of root, and a flower. She then tests them by boiling each part in water, then in alcohol, and finally adds iodine solution to each. After the test, only the leaf turns blue-black. Which conclusions can be correctly drawn from this observation?
(i) Chlorophyll must be present in a plant part for it to prepare food.
(ii) All plant parts prepare food, but only leaves store it as starch.
(iii) Roots prepare food but do not store starch; hence, the sample did not turn blue-black.
(iv) The flower did not receive adequate sunlight to prepare food.
(v) The test shows that plants prepare and store food in the form of carbohydrate.
(a) (i), (ii) and (v) only
(b) (i) and (v) only
(c) (ii), (iii), (iv) and (v)
(d) (ii), (iii) and (iv) only
Answer:
(b) The leaf contains chlorophyll, which is why it prepares food and stores it in the form of starch, a carbohydrate. Roots and flowers lack chlorophyll.

Question 12.
Some of the following events are part of photosynthesis, identify them:
(i) Chlorophyll captures sunlight
(ii) Water serves as a raw material
(iii) Release of carbon dioxide
(iv) Carbon dioxide is converted into glucose
(a) Only (iv) is correct
(b) (i), (ii) and (iii) are correct
(c) (i), (ii), and (iv) are correct
(d) All are correct
Answer:
(c) (i), (ii), and (iv) are correct

Question 13.
The following is a list of some events:
(i) Synthesis of glucose
(ii) Release of carbon dioxide during respiration
(iii) Absorption of water and minerals
(iv) Release of oxygen
(v) Transport of water and minerals
How many of these are performed by leaves?
(a) (i) and (iv) only
(b) (i), (ii) and (iv) only
(c) (ii) and (iii) only
(d) All of these
Answer:
(b) Roots absorb water and minerals from the soil, and their transport in plants is carried out through the xylem.

Question 14.
Yashi studied that plants break down the food produced by a process called respiration. Given below are some statements about how this life process occurs in plants. Select the incorrect statements.
(i) Respiration releases energy needed for various life activities in plants.
(ii) Respiration occurs only during the night.
(iii) Carbon dioxide is produced as a by-product during respiration.
(iv) Respiration stops when photosynthesis begins.
(a) (ii) and (iv) only
(b) (i) and (iii) only
(c) (i), (ii) and (iii)
(d) (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(a) Respiration in plants happens throughout the day.

Question 15.
Which of the following statements is/are correct?
(i) All green plants can prepare their food.
(ii) Some animals are autotrophs.
(iii) Carbon dioxide is not required for photosynthesis.
(iv) Oxygen is liberated during photosynthesis.
Choose the correct answer from the options below:
(a) (i) and (iv)
(b) (ii) only
(c) (ii) and (iii)
(d) (i) and (ii)
Answer:
(a) Animals are heterotrophs; carbon dioxide is an essential raw material for photosynthesis.

Question 16.
A student collected different coloured leaves from his garden. Which of these leaves perform photosynthesis?

(a) A and B
(b) B and C
(c) C and D
(d) A, B, C and D
Answer:
(d) Plants with leaves other than green colour also perform photosynthesis as chlorophyll is present in them too, but masked by other pigments.

Life Processes in Plants Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): Only upper surface of leaf possess tiny pores known as stomata.
(R): Stomata help in the exchange of gases.
Answer:
(d) Stomata are present on both surfaces of the leaves, however, they are more in number on the lower surface.

2. (A): Movement of water in plants is multidirectional.
(R): Xylem forms a continuous channel that helps in the movement of water and minerals.
Answer:
(d) Movement of water through xylem is unidirectional (from roots to all aerial plant parts).

3. (A): Respiration involves release of energy.
(R): Nitrogen is obtained from soil by plants for respiration.
Answer:
(c) Nitrogen is not required by plants for respiration.

4. (A): Leaves are the primary site for photosynthesis.
(R): It is possible for plants to germinate without light but for further growth, sunlight is required.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

5. (A): Plants stop respiring during the day, and photosynthesis supplies all the required energy.
(R): Respiration in plants is independent of sunlight.
Answer:
(d) Plants respire throughout the day and energy is liberated during this process.

Life Processes in Plants Class 7 Fill in the Blanks

Question 1.
The ………… colour observed in iodine test confirms the presence of ………… in the leaf.
Answer:
blue-black, starch

Question 2.
Lack of water causes ………… in plants.
Answer:
wilting (dehydration)

Question 3.
Food prepared in ………… is transported to growing and storage parts of the plant through ………….
Answer:
leaves, phloem

Question 4.
The roots of a plant take up oxygen from the ………… trapped between the ………… particles.
Answer:
air, soil

Question 5.
………… are responsible for exchange of gases, ………… and ………….
Answer:
Stomata, carbon dioxide, oxygen

Question 6.
………… is a raw material for photosynthesis obtained from soil.
Answer:
Water

Life Processes in Plants Class 7 True or False

1. Non-green patches of a leaf may fail to show the presence of starch even if the plant is kept in sunlight.
Answer:
True

2. Oxygen released during photosynthesis can be tested with lime water.
Answer:
False Carbon dioxide released during respiration can be tested with lime water.

3. Water is a by-product of respiration.
Answer:
True

4. Sodium hydroxide helps in the decolourisation of leaves for the starch test.
Answer:
False Alcohol helps in the decolourisation of leaves for the starch test.

5. Plants utilise nitrogen and release energy during the process of respiration.
Answer:
False Plants break down glucose, a type of carbohydrate, and release energy during the process of respiration.

Life Processes in Plants Class 7 Match the Following

Question 1.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Phloem	D.	Transport of food
(ii)	Xylem	C.	Transport of water and minerals
(iii)	Stomata	A.	Exchange of gases
(iv)	Leaves	B.	Synthesis of glucose

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Oxygen	B.	Released during photosynthesis
(ii)	Alcohol	E.	Decolourising agent
(iii)	Starch	D.	Stored in roots and seeds
(iv)	Glucose	C.	Broken down during respiration
(v)	Caustic soda	A.	Absorb carbon dioxide

 

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 11 ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟରୁ ମୁଦ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium

‘ଅର୍ଥ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ଯରେ ଯୋଗସୂତ୍ରର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।’
– ଜନ୍ ମେନାର୍ଡ଼ କେନସ୍ (ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ଏହାକୁ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।

ଆଜିକାଲି ଆମେ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କା ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାବିକା କରୁଛେ । ଏହି କାରବାର ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ସାହାଯ୍ୟ ନେଉଛନ୍ତି ।

ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନିମୟର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ । ଲୋକମାନେ ବିନିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପଶୁ (ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଘୋଡ଼ା ଆଦି) ତଥା । ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଥ୍ୟଭିଭିକ ଭାବେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ମଞ୍ଜି ଆଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତି (Bater System) : ଟଙ୍କା / ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର ନକରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରିବାର ଉପାୟ ।

ଟଙ୍କା (Money) : ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବା ବିନିମୟରେ ଦେୟ କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ଉପକରଣ ବା ସାଧନ

କାରବାର (Transaction) : ଏକ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟ ଯାହାଦ୍ଵାରା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୟ କିମ୍ବା ବିକ୍ରୟ ଭଳି କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ।

ଦ୍ରବ୍ୟ (Commodities) : ସାମଗ୍ରୀ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦ ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟରେ କ୍ରୟ ଏବଂ ବିକ୍ରୟ କରାଯାଇପାରିବ ।

ଆମେ ଟଙ୍କା କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛୁ ? :
ସୋଲୋମନ୍ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଟଙ୍କା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ଟେଭାଉ (ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପରରୁ ତିଆରି ଲାଲ ପରିର କୁଣ୍ଡଳୀ) ।

ଏପରି ସ୍ଥଳରେ ଅଦଳବଦଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମ୍ରଗୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜରୁରୀ । ଏହାକୁ ‘ଚାହିଦାର ଦ୍ଵିତ ସଂଯୋଗ’ (Double coincidence of wants) କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଦୁଇଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ଯରେ ଅଦଳବଦଳ ହେବାପାଇଁ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ଦୁଇଟି ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ହେବା ଦରକାର । ଉଭୟ ପକ୍ଷଙ୍କର ସେହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଥ‌ିବା ଦରକାର ।

ସେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟର କୌଣସି ସାଧାରଣ ମାପକ ନଥ‌ିବାରୁ ଟଙ୍କାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥିଲା ।

ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗ (Double Coincidence of Wants) : ଏହା ଏପରି ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ପରସ୍ପର ଚାହୁଁଥିବା ଜିନିଷ ଅଛି ଏବଂ ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିନିୟମ କରିପାରିବେ । ଏହା ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଧାରଣା ।

ମୂଲ୍ୟର ସାଧାରଣ ମାନକ ମାପ (Common Standard Measure of Value) : କାରବାର ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସହମତ ମୂଲ୍ୟ ଯାହା ଅର୍ଥନୀତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ବିଭାଜନ (Divisibility): ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀର କ୍ଷମତା ଯାହା ଖଣ୍ଡ ବା ଅଂଶରେ ଭାଗ ହୋଇପାରେ ।

ବହନ ଯୋଗ୍ୟତା (Portability) : ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀର ଦକ୍ଷତା ଯାହା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ବା ବହନ ହୋଇପାରେ ।

ସ୍ଥାୟୀତ୍ଵ (Durability) : ଏକ ବସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟର ଗୁଣ ଯାହା ଏହାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଏବଂ କ୍ଷତି ସହିବାର କ୍ଷମତାକୁ ସୂଚିତ କରେ ଯାହାଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତିର ସ୍ଥାନ ଅଧୁକାର କରିଅଛି ।

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେବି ତିଷ୍ଠି ରହିଛି । ଯଥା- ଆସାମର ମୋରିଗାଓଁ ଜିଲ୍ଲାର ଜୁନବିଲ୍ (ଅସମୀୟ ଭାଷାରେ ଜୁନ୍ ଅର୍ଥ ଚନ୍ଦ୍ର ବିଲ୍ ଅର୍ଥ ଆର୍ଦ୍ରଭୂମିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ) । ଏଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ତିନିଦିନିଆ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାରେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

ଏହି ମେଳାରେ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନିପୂଜା ସହ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵ କଲ୍ୟାଣ ନିମନ୍ତେ ଏଠାରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ମେଳା ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଥ‌ିରେ ଆସାମ ଓ ମେଘାଳୟର ତିଓ୍ବା, କାର୍ସୀ, ଖାସି ଓ ଜୟନ୍ତିଆ ଆଦି ଜନଜାତି ସଂପ୍ରଦାୟର ମୁଖ୍ୟମାନେ ମିଳିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ସୌହାର୍ଘ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁବା ନିମନ୍ତେ ଆଲୋଚନା କରିଥା’ନ୍ତି । କାଳକ୍ରମେ ଏହିସବୁ ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଏହା ଏକ ମେଳାରେ ପରିଣତ ହେଲା ।

ସେହି ମେଳାରେ ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସାଥ୍‌ରେ ଧରି ଆସିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ କଲେ ।

ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାବେ ଚାଲି ଆସୁଅଛି ।

ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବଢ଼ି ଭୋରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ଚେର, ପନିପରିବା, ଫଳ, ଔଷଧୀୟ ଗୁଳ୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମସଲା ଆଦିର କିଣାବିକା ସହ ଏହି ମେଳା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଭିନ୍ନ ହାତ ତିଆରି ସାମଗ୍ରୀ ଓ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ମେଳାର ଶୋଭାବର୍ଦ୍ଧନ କରିଥା’ନ୍ତି । ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧୂବାସୀଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚାଉଳ ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହ ଉପରୋକ୍ତ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ଦେଣନେଣ ହୋଇଥାଏ ।

ପାହାଡିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚାଷ ସମ୍ଭବ ହେଉ ନଥିବାରୁ ଚାଉଳ ପିଠା ସହ ଏପରି ବିନିମୟ କରିବାହିଁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।

ପୁସ୍ତକ ବିନିମୟ :
ଅନେକ ସମୟରେ ବନ୍ଧୁ ଓ ସାଙ୍ଗସାଥ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହସ୍ୟମୟ ପୁସ୍ତକ ଅଦଳବଦଳ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବିନା ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭବ ପାଇବାର ଏକ ସରଳ ଉପାୟ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧାବି ବୁଲା ବିକାଳୀମାନେ ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ପୁରୁଣା ଲୁଗାପଟା ବଦଳରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ ବା ଘରକରଣା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ବିନିମୟ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଲାଭପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୁରୁଣା ବ୍ୟବହାର ଅଯୋଗ୍ୟ ଏସବୁ ଜିନିଷର ପୁନଃବିକ୍ରୀ, ପୁନଃପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ବା ହୋଇଥାଏ ।

ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରାର ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ :
କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ଉଦ୍ଭାବନର ଜନନୀ’’ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଓ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ସହ ବିନିମୟର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ ହେଲା ।

ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ, ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା ଓ ଏହି କାରଣରୁ ‘ମୁଦ୍ରା’ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।

ଦେଣ ନେଣ କାରବାରରେ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏହା ଦେୟ ପ୍ରଦାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କଲା ।

ମୁଦ୍ରା, ମୂଲ୍ୟକୁ ସଞ୍ଚୟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ମୁଦ୍ରା ଏକ ସାଧାରଣ ପରିମାପକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାକୁ ସେମାନଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଭିଭିରେ ତୁଳନା କରିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ତୁମ ପିତାମାତା ଦୋକାନୀଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ପ୍ରତିବଦଳରେ ଟଙ୍କା ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଟଙ୍କା ଦୋକାନୀ ନିଜ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଦରମା ଆକାରରେ ଦେଇଥାନ୍ତି । କର୍ମଚାରୀ ସେହି ଟଙ୍କାକୁ ନିତ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପିଲାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଦରମା ଆଦି ଦେବାରେ ବ୍ୟୟ କରିଥାନ୍ତି ।

ବାକି ଦେୟପ୍ରଦାନରେ ଅର୍ଥକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ତାହାକୁ ସ୍ଥଗିତ ବା ବାକି ଦେୟର ଏକ ମାନଙ୍କ (Standard of differred Payment) ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ଯାତ୍ରା :
ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ (Coins) ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା।

ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗିରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ । ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା ।

ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା । ଶାସକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଯୋଗୁଁ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ସହଜ ହୋଇଥିଲା ।

ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତମ୍ବା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।

ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କାର୍ଷାପଣ’ ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ପଣ’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ରୂପ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

ମୁଦ୍ରା ତିଆରି (Minting) : ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ମୁଦ୍ରା ଉତ୍ପାଦନ ସୁବିଧାକୁ ବୁଝାଏ, ଯାହା ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଉତ୍ପାଦନ କରେ ଏବଂ ଏହା ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ମିଶ୍ରଧାତୁ (Alloy) : ଦୁଇ ବା ତତୋଧ୍ଵ ଧାତୁ ମିଶ୍ରଣରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ଧାତୁ । ଏହା ମୁଦ୍ରାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥାଏ ।

ତାମିଲ, ତେଲୁଗୁ ଓ ମାଲାୟାଲମରେ ‘ପଣ’ ଶବ୍ଦକୁ ‘ପଣମ୍’ ଓ କନ୍ନଡ଼ରେ ‘ହଣ’ ଭାବେ ଏବେବି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

ଆଗେ ମୁଦ୍ରା (Mint Coin) ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ରୂପା ଓ ତମ୍ବାର ମିଶ୍ରଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୌହମିଶ୍ରିତ ଧାତୁରେ ତିଆରି । ଏଥିରେ କ୍ରୋମିୟମ୍, ସିଲିକନ୍ ଓ କାର୍ବନ ଭଳି ସାମଗ୍ରୀ ସଠିକ୍ ଅନୁପାତରେ ମିଶିଥାଏ ।

ପ୍ରାଚୀନ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵ ଯଥା ସୁପ୍ତ (Head abverse) ଓ ଲାଞ୍ଜ (Tail-reverse) ପଟେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ତଥା ରୂପ ଖୋଦିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରେ ପ୍ରାଣୀ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଏବଂ ରାଜା, ରାଣୀ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବରାହଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି (ବିଷ୍ଣଙ୍କ ତୃତୀୟ ଅବତାର) ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଛତ୍ରୀ (Parasol) ରହିଥିଲା ।

ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ଭାରତର ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରସାରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ଏହାର ସୂଚନା କେରଳ ଓ ତାମିଲ ନାଡୁ ରୁ ମିଳି ଥ‌ିବ। ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ର । ଜଣାପଡ଼େ । ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ଭାତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ ।

ମୁଦ୍ରାର ଆଖପାଖ (Obverse) : ମୁଦ୍ରା କିମ୍ବା ପଦକର ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମୁଖ୍ଯ ଖୋଦିତ (ଡିଜାଇନ୍) ବହନ କରିଥିବା ପାଈଁ ।

ଏକ ଅଣା କହିଲେ ଏକ ଟଙ୍କାର ୧/୧୬ ଭାଗ ସମାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୬ ଅଣା ଏକ ଟଙ୍କା ସହ ସମାନ । ପ୍ରଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଓ ମୂଲ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଦିଆଯାଇଛି ।

ଟଙ୍କାର ଏହି ସଂକେତକୁ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ସଂସ୍ଥାନ (IIT), ବମ୍ବେ (ମୁମ୍ବାଇ)ର ଶ୍ରୀ ଉଦୟ କୁମାର ଏହାର ଡି ଜାଇନ୍ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକ ଦେବନାଗରୀ ଲିପି ‘ରା’ ଓ ରୋମାନ ଲିପିର ‘R’ ର ମିଶ୍ରଣ । ଏଥରେ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ସମାନ୍ତରାଳ ରେଖା ଉପରେ ରହିଛି । ଏହି ସମାନତାର ପଟି ଜାତୀୟ ପତାକା ଓ ସମାନ (=) ଚିହ୍ନକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ କରୁଛି ।

କାଗଜ ମୁଦ୍ରା :
ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ନେବା ଆଣିବା କରିବା କଷ୍ଟକର ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖୁବା ସମସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହେବାରୁ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇ କାଗଜ ମୁ ଦ୍ରା ର ପ୍ର ଚ ଳ ନ କରାଯାଇଥିଲା ।

କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ ଚୀନ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତ ରେ ଏହାର ପ୍ର ଚ ଳ ନ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆଡ଼କୁ ହୋଇଥିଲା । କମ୍ ମୂଲ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଓ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟପାଇଁ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ନୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ତଥା ଶାସକମାନେ ମୁଦ୍ରା ଜାରି କରୁଥିଲେ ।

ଏବେ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ (RBI) ଭଳି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ମୁଦ୍ରା ଜାରିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି । ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବା ଆଇନସମ୍ମତ ନୁହେଁ ।

ମୁଦ୍ରା (Currency) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେଶରେ ବ୍ୟବହୃତ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଣାଳୀ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଭାରତରେ ଟଙ୍କା ନାମରେ ବ୍ୟବହୃତ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ କାରକ ନୋଟ୍ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ।

ମୁଦ୍ରାର ସ୍ଵରୂପ (Denominations) : ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଦ୍ରା ଏବଂ କାରକ ନୋଟ୍ ବର୍ଗକୃତ ହୋଇଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟରେ 50 ପଇସା, 50, 100, 200, 500ର କାଗଜ ନୋଟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ମୁଦ୍ରାର ନୂତନ ପ୍ରରୂପ :
ସମୟର ଅଗ୍ରଗତି ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ସହ ଆଜିକାଲି ମୁଦ୍ରାକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

ସିକ୍‌ (କଏନ୍) ଓ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ମୁଦ୍ରାର ଅଦୃଶ୍ୟରୂପ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଛୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏହି ମୁଦ୍ରାକୁ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ କାଗଜ ନୋଟ୍ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼, ନେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ୟୁପିଆଇ (UPI – United Payments Interface) ଆଦି ଅର୍ଥ କାରବାରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣକର ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣକ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ଅର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ଚାଲିଯାଇଥାଏ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ | ବଦଳ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଥିଲା । ଦେଣନେଣରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ।
2. ବଦଳ ପଦ୍ଧତିର ସୀମିତତା ଯୋଗୁଁ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଣନେଣ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରାର ବିକାଶ ଘଟିଲା ।
3. ସମୟାନୁକ୍ରମେ ମୁଦ୍ରାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରରୂପ ଯଥା- କଉଡ଼ି, ସିକ୍କା ଓ କାଗଜନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା । ମୁଦ୍ରାର ବିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିଛି । ଆମ୍ଭେମାନେ ନୂତନ ତଥା ସହଜ ଉପାୟରେ ମୁଦ୍ରା ବିନିମୟର ଉପାୟମାନ ବାହାର କରିବାରେ ଲାଗିଛେ । ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋଚିତ QR କୋଡ଼୍ ଏହାର ଉଦାହରଣ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 10 ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ : ଏକ ପରିଚୟ to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 10 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 10 Notes Odia Medium

‘ମୁଁ ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଚାହେଁ ଯେ, ଯଦି ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଉ…., ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଯେ, ଆମ ଦେଶକୁ ଆମେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମହାନ୍ତି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିବା । ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ ଯାହା ଆମର ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ନିବେଶିତ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସଫଳ ରୂପାୟନ ଦୃଢ଼ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ପରିଶ୍ରମ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ମହାନ ନୈତିକ ପୁନର୍ଜାଗରଣ ଆବଶ୍ୟକ କରେ ।

ଆମେ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ଗଠନ କରିଛେ । କିନ୍ତୁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ସଫଳତା ସେହିମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଯିଏ ବୁଝାମଣା ଓ ଗ୍ରହଣୀୟତାର ଦକ୍ଷତା ରଖୁବା ସହିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମତାମତକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଥ‌ିବେ ।’’
– ଡ. ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ (ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସମ୍ବିଧାନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାପାଇଁ ୨ ବର୍ଷ ୧୧ ମାସ ୧୮ଦିନ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା ।

ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ପୁସ୍ତକକୁ ସୁ ର କ୍ଷି ତ ଖ୍ । ପାଇଁ ସଂସଦରେ ହିଲୟମପୂର୍ଣ ଏକ କାଚ ବାକ୍ସରେ ଯନ୍ତ୍ର ସହିତ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଛି ।

ହିଲିୟମ୍ (Helium) : ଏହା ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଯାହା କାଗଜ କିମ୍ବା କାଳି ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ନାହିଁ । ଯାହା ସମ୍ବିଧାନକୁ ସମୟ ସହିତ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଲିଲ ଅଟେ ଯାହାକୁ କାଏମ୍ ରଖୁବା ନିମନ୍ତେ ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାରୀ ଶପଥ ନେଇଥାନ୍ତି । ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ ଶପଥ ନେଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଏବଂ ବିଚାରପତିମାନେ ଏହାର ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ନୀତିନିୟମ )କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସମ୍ବିଧାନ କ’ଣ ?
ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ୍, ଯାହା ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଅଇନକୁ ବର୍ଣନା କରିଥାଏ । ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥାଏ ଯେ :
(କ) ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ।
(ଖ) ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ଯରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରକ୍ଷାକରି ନିରପେକ୍ଷତା, ଦାୟିତ୍ଵ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ ।
(ଗ) ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
(ଘ) ଦେଶର ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ଏକ ରୂପରେଖ ।

ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ଆବଶ୍ୟକ କାହିଁକି ?
ସମ୍ବିଧାନ ଦେଶର ମୌଳିକ ନିୟମ ଏବଂ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର କରେ । ସରକାର କି ପ୍ରକାରର ହେବ ଏହାର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହେବ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ଏହା ସମ୍ବିଧାନଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଆଇନ କିପରି ପ୍ରଣୟନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବ, କିଏ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରୁଛି ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସବୁ କ’ଣ ଅଟେ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସହିତ ଅନେକ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ସେମାନେ କେଉଁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ହେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ।

ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ, ଭ୍ରାତୃତ୍ଵ, ବହୁବିଧତା ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତା ହିଁ ସମ୍ବିଧାନ ଦେଇଥାଏ । ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥାଏ, ଯାହା ଭିତ୍ତିରେ ନୀତି ଓ ନିୟମ ତିଆରି ହୁଏ ।

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପୃଥ‌ିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲିଖ୍ତ ସମ୍ବିଧାନ ଅଟେ । ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲାବେଳକୁ ଏଥୁରେ ୨୨ଟି ବିଭାଗ ଓ ୮ଟି ଅନୁସୂଚୀ ରହିଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ଓ ୧୨ଟି ଅନୁସୂଚୀ ରହିଅଛି ।

ଆମ ସମ୍ବିଧାନରେ ଥ‌ିବା କିଛି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ :

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଲିଖନ :
‘ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ସଫଳତା କାମନା କରୁଛି ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଭିକ୍ଷା କରୁଛି ଯାହାଦ୍ଵାରା ଆପଣମାନଙ୍କର ଲିଖୁତ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି କେବଳ ସୁବିବେକ, ସାଧାରଣ ଆତ୍ମା ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଦେଶ ପ୍ରେମଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଜ୍ଞାନ, ସହିଷ୍ଣତା, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମାନତାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିତ ହେଉ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଭାରତକୁ ଏହାର ପୂର୍ବ ଗୌରବକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵର ମହାନ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ଓ ସମାନତାର ସ୍ଥାନ ଦେବାର ଦୂରଦର୍ଶିତା ରହୁ ।’’
– ଡଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନା, ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ସଭାପତି (ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥା)

୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଆରମ୍ଭରେ ଏଥ‌ିରେ ୩୮୯ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, (କିନ୍ତୁ ଭାରତ ବିଭାଜନ ପରେ ତାହା ୨୯୯କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା) ଯେଉଁଥ‌ିରେ କି ୧୫ ଜଣ ମହିଳା ଥିଲେ । ଏହି ସଭାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ, ବୃତ୍ତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀର ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ : ୧୩ ଜଣ ପୁରୁଷ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ଏବଂ ଜଣେ ମହିଳା (ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀ, ପରେ ସେ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ) ।

ଆମ ସମ୍ବିଧାନ କିପରି ବିକାଶଲାଭ କରିଥିଲା ?
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନକୁ ପ୍ରାୟ ତିନିବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାଦ୍ଵାରା ଲିଖତ ଓ ବିକଶିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଏହା ୧୯୪୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ଦିନ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ସଭ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଦେଶରେ ବିଧାନ ସଭା ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ (ଯାହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ) । ଡଃ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଉକ୍ତ ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ।

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ୧୯୪୯ ମସି ହ। ନଭେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ ସମାପ୍ତି ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଫଳସ୍ଵରୂପ ଉକ୍ତ ଦଲିଲକୁ ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ ଭାରତର ନିଜସ୍ଵ ସମ୍ବିଧାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା । ସେଥ୍ପାଇଁ ଆମେ ଉକ୍ତ ଦିନକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ରୂପେ ପାଳନ କରିଥାଉ ।

ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରାରମ୍ଭକ ପାଠ ଡ. ଭୀମରାଓ ରାମଜୀ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଏକ ଚିଠା ସମିତି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯିଏ କି ଜଣେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଆଇନ ଓ ନ୍ୟାୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିବା ଆଧାର :
ଯଦିଓ ସମ୍ବିଧାନକୁ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାଦ୍ଵାରା ବିକଶିତ କରାଯାଇଥିଲା ତଥାପି ଏହା ଅନେକ ବିଷୟଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଭିଜ୍ଞତା, ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଆଦର୍ଶର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା ।

ଏଥ୍ ସହିତ ଭାରତର ସଭ୍ୟତା, ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ମଧ୍ଯ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଉପଯୋଗୀ ଶିକ୍ଷଣ ବିନ୍ଦୁକୁ ମଧ୍ୟ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରଭାବ :
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଅନେକ ମୁଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଅଛି ।

ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନେକ ନେତା ସମ୍ବିଧାନର ସଭାର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ସେଥ୍ ପାଇଁ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ସେମାନଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ନେଇ ସମ୍ବିଧାନ ତା’ର ମୂଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶକୁ ରୂପ ଦେବ।ରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା। ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ହେଉଛି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନତା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା, ଭ୍ରାତୃଭାବ, ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନକୁ ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ହାସଲ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଚିନ୍ତାଧାରା ଅଟେ ।

କିପରି ଏବଂ କ’ଣ ଆଦି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ସେହି ମହାନ ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଶିକ୍ଷଣରୁ ଆସିଛି ।

1. ଆମେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ରହିବା ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ରହିଛି ?
2. ଆମେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଯେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କ୍ଷମତାକୁ ପୃଥକ ରଖାଯାଇଛି ?
3. ଆମେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୌଳିକ ଅଧୂକାର ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛି ?
4. ଯଦି ଆମେ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ତେବେ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ ?
5. କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ ? ଇତ୍ୟାଦି ।

ଭାରତ ସଭ୍ୟତାର ଐତିହ୍ୟ ଓ ଇତିହାସ:
ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ଏକ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ‘ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ’ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ।

ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଇତିହାସ ମଧ୍ଯ ସମ୍ବିଧାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଆହରଣ, ନାରୀପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସର୍ବୋପରି କାଳଜୟୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍ ଏବଂ ସର୍ବେ ଭବନ୍ତୁ ସୁଖୀନଃ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବିବିଧ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ପୂର୍ବରୁ ଭାରତରେ ପ୍ରଚଳିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶାସନ ବିଷୟରେ ଆମେ ଜାଣିଲେ । ଯଥା- ଯଥା – ଜନପଦ, ସଂଘ, ଶାସକ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପରିଷଦ, କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସପ୍ତାଙ୍ଗର ଧାରଣା, ରାଜଧର୍ମ ଇତ୍ୟାଦି । ସର୍ବୋପରି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ର କର୍ଭବ୍ୟ ଓ ଭୂମିକା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଛି ।

ବିଶ୍ଵରୁ ଶିକ୍ଷା :
ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ଦର୍ଶନ ‘ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ସମସ୍ତ ମହତ୍ ଚିନ୍ତାଧାରା ମୋ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁ’’ ଅନୁସରଣ କରିବା ସହିତ ଆଧୁନିକ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ନିର୍ମାତାମାନେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ଆମେରିକା, ବ୍ରିଟେନ, ଆୟର୍ଲାଣ୍ଡ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ସହିତ ପୃଥ‌ିବୀର ଅନ୍ୟ ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯାହା ଆମ ଦେଶ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ତାହା ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନିତ କରିଥିଲେ ।

‘ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା’, ‘ସମାନତା’, ‘ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର’ ଆଦର୍ଶ ଫ୍ରାନ୍ସର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଅଣାଯାଇଛି (ଯାହା ୧୭୮୯ ମସିହାରୁ ଫରାସୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ବିପ୍ଲବରୁ ଜାତ)।

ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି’ ଆଇରିସ୍ ସମ୍ବିଧାନରୁ ଏବଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ଆମେରିକା ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ଵାରାରା ପ୍ରଭାବିତ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ :
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ପୃଥ‌ିବୀର ବୃହତ୍ତମ ଲିଖ ସମ୍ବିଧାନ ଅଟେ । ଏହି ସମ୍ବିଧାନରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବନା, ୪୭୦ଟି ଧାରା ଏବଂ ୧୨ଟି ଅନୁସୂଚୀ ଏବଂ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ରହିଛି ।

ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗର ଗଠନ, ଭୂମିକା, ନାଗରିକତା, ମୌଳିକ ଅଧୂକାର, ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, କେନ୍ଦ୍ର ପରିଷଦ, ସାଂସଦ, ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ସଂଘୀୟ ଶାସନ, କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ, ରାଜ୍ୟପାଳ, ରାଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ, ନିର୍ବାଚନ, ସାଧାରଣ ସେବା ପ୍ରଭୃତି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଭାବରେ ସମ୍ବିଧାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଅଛି ।

ସମ୍ବିଧାନ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ । ଏହା ସରକାରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗର ଭୂମିକା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଦାୟିତ୍ଵ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵର ମାପଦଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ।

ସମ୍ବିଧାନରେ ଏକ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଛି ଯାହା ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକର ଭୋଟ ଦେବା ଅଧିକାରକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ।

ସମ୍ବିଧାନର ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମୌଳିକ କର୍ଭବ୍ୟ, ମୌଳିକ ଆକାର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି (ରାଷ୍ଟ୍ରନୀତି) ।

ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ଭାରତ ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରଣେତାମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ସାରାଂଶକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରେ ।

ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖ୍ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ସମ୍ବିଧାନ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ କେତେକ ଅଧିକାର ଯାହା ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍ ମିଳୁ (ମୌଳିକ ଅଧ୍କାର) ଏବଂ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଡି.ପି.ଏସ୍.ପି.) ତାହା ସମୟ ସାପେକ୍ଷ ଏବଂ ଦେଶର ପ୍ରଗତି ସହିତ ତାହା ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉ ।

ଆସ ମନେରଖୁ :
ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି- ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା । ଏଗୁଡ଼ିକର ଯଥାର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ନିମନ୍ତେ କ୍ଷମତାର ପୃଥକୀକରଣ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଦ୍ଵାରା ଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତା’ର ନେତୃତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି ।

ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସମ୍ବିଧାନର ରକ୍ଷାକବଚ, ପ୍ରଣୀତ ଆଇନ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁରୂପ ଅଛି କି ନାହିଁ, କୌଣସିଠାରେ ଆଇନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି କି ଏବଂ କି ପ୍ରକାର ଦଣ୍ଡର ଆବଶ୍ୟକ ତାହା ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟ ।

ଭାରତର ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ (ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ।

କିଛି କ୍ଷମତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସଂରକ୍ଷଣ ରଖାଯାଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ କ୍ଷମତା କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରହିଛି ।

ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି (ରାଷ୍ଟ୍ରନୀତି) ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯାହା ସେ ହାସଲ କରିବାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ । ତାହା ସମସ୍ତ ଦେଶବାସୀଙ୍କର ନିଶ୍ଚିତ ଉନ୍ନତି ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣର ମାନ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ କିନ୍ତୁ ଯଦି ସରକାର ଏଥୁନିମନ୍ତେ ପ୍ରୟାସ ନ କରନ୍ତି ତେବେ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଚାରାଳୟକୁ ଯାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ । ଅପର ପକ୍ଷରେ ମୌଳିକ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅଟେ । ଯଦି କେହି ତୁମ ସହିତ ଅଶାଳୀନ ବ୍ୟବହାର କରେ ତେବେ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଦ୍ଵାରସ୍ଥ ହେଲେ ବିଚାରପତି ତୁମକୁ ସହାୟତା କରିବେ ।

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କିଛି ବିଷୟବସ୍ତ

ସମ୍ବିଧାନର ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗର ଗଠନ :
(୧) ମୌଳିକ ଅଧ୍ବକାର :
(କ) ସମାନତା ଅଧିକାର (ଧାରା ୧୪ ଆଇନ ଆଗରେ ସମାନତା)
(ଖ) ସ୍ଵାଧୀନତା ଅଧିକାର (ଧାରା ୨୧, ଜୀବନ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାଧନତାର ସୁରକ୍ଷା)
(ଗ) ଶୋଷଣ ବିରୋଧରେ ଅଧିକାର ।
(ଘ) ଧାରା ୨୧ (କ) ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାର ।

(୨) ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାତ୍ମକ ନୀତି :
(କ) ଧାରା ୪୧ : ଜନମଙ୍ଗଳ ସରକାର ।
(ଖ) ଧାରା ୪୪ : ସମାନ ନାଗରିକ ସଂହିତା ।
(ଗ) ଧାରା ୩୮ : ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ନ୍ୟାୟ ।
(ଘ) ଧାରା ୪୯ : ଜାତୀୟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ, ସ୍ମାରକୀ ଓ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ।
(ଙ) ଧାରା ୪୭ : ପୁଷ୍ଟି, ଜୀବନ ଧାରଣ ମାନ ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା ।

(୩) ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ :
(କ) ସମ୍ବିଧାନକୁ ମାନିବା ଏବଂ ଏହାର ଆଦର୍ଶ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଜାତୀୟ ପତାକା ଏବଂ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ।
(ଖ) ଦେଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ବିପଦ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ଆବଶ୍ୟକ ଜାତୀୟ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିବା ।
(ଗ) ଆମ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ।
(ଘ) ଜଙ୍ଗଲ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସମତେ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଉନ୍ନତି ସହିତ ଜୀବେଦୟା ଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ।
(ଙ) ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କିମ୍ବା ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଯାହାଦ୍ଵାରା ରାଷ୍ଟ୍ର କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚ ସଫଳତା ଲାଭ କରିବ ।
(ଚ) ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଅଭିଭାବକ ଛଅରୁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ବୟସର ତାଙ୍କ ଶିଶୁ (ପୁଅ ବା ଝିଅ)ମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା ।

ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ :
ସମୟ ସହିତ ସମ୍ବିଧାନରେ ନୂତନ ଆଇନ ଏବଂ ନିୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପୁଜିବ ବୋଲି ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଭାଗ-୪ (କ) ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଗଲା । ସମ୍ବିଧାନର କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ (ଯାହାକୁ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ କୁହାଯାଏ) ଗ୍ରହଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସଂସଦରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ବିତର୍କ ବା ଆଲୋଚନା ହୁଏ । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଥୁ ନିମନ୍ତେ ବିଧାନ ସଭାରେ ମଧ୍ଯ ବିତର୍କ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ । ଅନେକ ସମୟରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମାମତ ନିଆଯାଏ । କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୋକପ୍ରିୟ ଆନ୍ଦୋଳନରୁ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇପାରେ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ କେବଳ ଏକ ଆଇନଗତ ଦଲିଲ ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ଏକ ଏହା ଏକ କଳାକୃତି ମଧ୍ୟ । କାରଣ, କାଲିଗ୍ରାଫର ପ୍ରେମ ବିହାରୀ ନାରାୟଣ ରାଇଜାଦା ଏହାର ପାଠ୍ୟକୁ ନିଜ ହାତରେ ଲେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦଲାଲ ବୋଷ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଦୃଶ୍ୟ ସହିତ ଏହାର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ରିତ କରିଥିଲେ ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରସ୍ତାବନାକୁ ବୁଝିବା :
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ମୌଳିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ହେଉଛି ନୀତି ଏବଂ ନିଷ୍ପଭି ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ କେତେକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା, ଯାହା ସରକାର ଅନୁସରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆଶା କରାଯାଏ । ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଆଶା କରାଯାଏ ।

ସମ୍ବିଧାନର · ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତାବନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇଥାଏ । ସମ୍ବିଧାନର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବନାରେ ହିଁ ରହିଅଛି ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରସ୍ତାବନା :
ପ୍ରସ୍ତାବନା : ଆମ୍ଭେ ଭାରତବାସୀ ଭାରତକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମାଜବାଦୀ, ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ରୂପେ ଗଠନ କରିବାପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ଓ ଏହାର ନାଗରିକଙ୍କୁ

• ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ନ୍ୟାୟ;
• ଚିନ୍ତା, ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଧର୍ମୀୟ ବିଶ୍ଵାସ ଏବଂ ଉପାସନାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା;
• ସ୍ଥିତି ଓ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗର ସମାନତାର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ତଥା;
• ବ୍ୟକ୍ତି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଐକ୍ୟ ଓ ସଂହତି ନିଶ୍ଚିତ କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରାତୃଭାବ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ

ଏହି ୧୯୪୯ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ଏତଦ୍ଵାରା ଏହି ସମ୍ବିଧାନକୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ପ୍ରଣୟନ କରୁଅଛି ଏବଂ ଆମ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଅଛୁ ।

ଆମେ ଭାରତର ଲୋକମାନେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ । ଏହା କୌଣସି ରାଜା କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହୋଇନାହିଁ ।

ସାର୍ବଭୌମ : ଭାରତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବାହ୍ୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଧିକାର ଅଛି । କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ସମାଜବାଦୀ : ସମ୍ପତ୍ତି ସାମାଜିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ସମାଜଦ୍ଵାରା ବଣ୍ଟନ ହେବା ଉଚିତ । ସରକାର ଭୂମି ଏବଂ ଶିଳ୍ପର ମାଲିକାନାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ ଯାହାଦ୍ଵାରା ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥନୈତିକ ଅସମାନତା ହ୍ରାସ ପାଇବ ।

ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ : ନାଗରିକମାନେ ଯେକୌଣସି ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଧୀନତା ଅଛି । ସରକାର ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ଵାସ ଏବଂ ପଦ୍ଧତିକୁ ସମାନ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି । ରାଷ୍ଟ୍ରର କୌଣସି ସରକାରୀ ଧର୍ମ ନାହିଁ ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ : ଏକ ସରକାର ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ସମାନ ରାଜନୈତିକ ଅଧିକାର ଉପଭୋଗ କରି ଶାସନ ନିର୍ବାଚନ କରନ୍ତି । ସରକାର କେତେକ ମୌଳିକ ଆଇନଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ ।

ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର : ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ନୁହଁନ୍ତି ।

ନ୍ୟାୟ : ଜାତିଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଆଇନ ଆଗରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ । ସାମାଜିକ ଅସମତାର ହ୍ରାସ, ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ ହେବା ଉଚିତ । ବିଶେଷକରି ସରକାର ସାମାଜିକ ଅନଗ୍ରସର ଶ୍ରେଣୀକୁ ଅଧିକ ଦେଖୁବା ।

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା : ଭାରତରେ ସମ୍ବିଧାନ ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା, ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ଭାବନା ବ୍ୟକ୍ତ କରିବାରେ କଟକଣା ରଖୁନାହିଁ ।

ସମାନତା : ଆଇନତଃ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଅଟନ୍ତି । ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ଅନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ । ସରକାର ସମସ୍ତଙ୍କ ନିମନ୍ତେ` ସମାନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ ।

ଭ୍ରାତୃଭାବ : ଆମର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର ଏପରି ହେବା ଉଚିତ ଯେପରି ଆମେ ସଭିଏଁ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଅଟୁ । କେହି କାହାରିକୁ ନୀଚ ଭାବିବା ଅନୁଚିତ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ‘ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା’ କିମ୍ବା ‘ନିୟମ’ ପୁସ୍ତିକା ଯାହା ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ । ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଆଶା ରଖାଯାଏ ।
2. ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ସଭ୍ୟତାର ଐତଥ୍ୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ସମ୍ବିଧାନରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ଭଲ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଅଟେ ।
3. ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ସାମାଜିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଗଠନ ଏବଂ ସଂସଦୀୟ ସରକାରଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ ।
4. ଏହା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଦଲିଲ୍ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ପରିମାର୍ଜିତ କରାଯାଇପାରେ ।

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 9 Life Processes in Animals MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 9 Life Processes in Animals MCQ

Life Processes in Animals MCQ Class 7

MCQ On Life Processes in Animals Class 7

Choose the correct option.

Question 1.
At the school fitness camp, the trainer asked students to observe the movement of their ribs during a breathing exercise. The students noticed that during inhalation, the ribs move:
(a) Down and inwards
(b) Up and inwards
(c) Down and outwards
(d) Up and outwards
Answer:
(d) Up and outwards

Question 2.
The enzyme present in the saliva converts
(a) fats into fatty acids and glycerol.
(b) starch into simple sugars.
(c) proteins into amino acids.
(d) complex sugars into simple sugars.
Answer:
(b) starch into simple sugars.

Question 3.
The image shows a frog acquiring its food with the help of its tongue. A student observed the image and claimed that the frog takes its food by sucking. Is the claim made by the student correct?

(a) No, the frog is eating food as a whole, so its mode of feeding is swallowing.
(b) No, the frog is using teeth to break its food, so its mode of feeding is chewing.
(c) Yes, the frog is pulling in the insect as is done for liquids, so its mode of feeding is sucking.
(d) Yes, the frog is using its body to grind up the insect, so its mode of feeding is sucking.
Answer:
(a) A frog catches an insect with its sticky tongue and then swallows it whole without chewing or sucking. Therefore, the student’s claim that the frog takes its food by sucking is incorrect.

Question 4.
In the given diagram of the human respiratory system, what is the function of the part labelled A?

(a) Pumps blood
(b) Protects the lungs
(c) Absorbs nutrients
(d) Exchange of oxygen and carbon dioxide
Answer:
(b) The labelled part A is ribs, which help to protect the lungs.

Question 5.
Sheetal was asked to select the incorrect statement about the given image as part of a revision exercise in the class. Which option would she choose?

(a) Site of gaseous exchange
(b) Thin-walled and surrounded by blood vessels
(c) Thick-walled and surrounded by intercellular spaces
(d) Increase the surface area for respiration
Answer:
(c) Alveoli are thin-walled, not thick-walled, to allow efficient gaseous exchange.

Question 6.
The table shows the constituents of four different solutions.

Solution	Water (mL)	Raw material added
A	5	Crushed boiled potato
B	5	Boiled potato that was chewed for 2 seconds
C	5	Boiled potato that was chewed for 4 seconds
D	5	Boiled potato that was chewed for 6 seconds

What solution is likely to have the highest amount of starch?
(a) Solution A
(b) Solution B
(c) Solution C
(d) Solution D
Answer:
(a) Solution A will have the highest starch content. Solutions B, C, and D were chewed, initiating the digestion of starch by the digestive juice present in saliva. The longer the chewing, the more starch is broken down into sugars.

Question 7.
Grass-eating animals such as cows and buffalo have a special sac-like structure present between the oesophagus and small intestine, which helps them to digest cellulose. Can you identify the structure and the characteristic that enables cellulose digestion?
(a) Rumen; the presence of certain bacteria that are absent in humans.
(b) Large intestine; the presence of certain proteins that are present in humans.
(c) Stomach; the presence of certain bacteria that are absent in humans.
(d) Gizzard; the presence of certain proteins that are present in humans.
Answer:
(a) Grass-eating animals have a special chamber called rumen, where cellulose-digesting bacteria are present. These bacteria help break down cellulose; they are absent in humans.

Question 8.
While revising for her biology test, Meera came across a question about the end products of respiration. Help Meera identify the substance that is not produced during this process.
(a) Oxygen
(b) Water
(c) Carbon dioxide
(d) Energy
Answer:
(a) Oxygen

Question 9.
The swallowed food moves downwards in the alimentary canal because of…………….
(a) force provided by the muscular tongue.
(b) the flow of water taken with the food.
(c) gravitational pull.
(d) the contraction of muscles in the wall of the food pipe.
Answer:
(d) the contraction of muscles in the wall of the food pipe.

Question 10.
Rina’s elder sister, Hina, often removes nose hair using trimmer and other methods to maintain a cleaner look. After some time, she began experiencing breathing discomfort and consulted her doctor, Mrs. Sheetal, who advised her to discontinue the practice. What is the most likely concern related to removing nose hair?
(a) It may affect the sensitivity of the nose for odour.
(b) The amount of inhaled oxygen will be affected.
(c) Germs and foreign particles will enter the body easily.
(d) It may lead to excessive mucus production.
Answer:
(c) Nose hair trap dust, germs, and other foreign particles during inhalation and prevent them from entering the lungs.

Question 11.
Which part of the digestive system absorbs nutrients into the blood?
(a) Large intestine
(b) Oesophagus
(c) Stomach
(d) Small intestine
Answer:
(d) Small intestine

Question 12.
What is the main function of the large intestine?
(a) Absorbs nutrients
(b) Breaks down proteins
(c) Absorbs water from the undigested food
(d) Produces digestive juices
Answer:
(c) Absorbs water from the undigested food

Question 13.
The table lists two essential parts that are involved in the process of digestion in humans.

p	Q
Increases the surface area for the absorption of food	Secretes a digestive juice which is basic in nature and helps neutralise the acid present in the food

Identify P and Q.
(a) P is liver and Q is large intestine.
(b) P is small intestine and Q is pancreas.
(c) P is stomach and Q is liver.
(d) P is large intestine and Q is stomach.
Answer:
(b) P is small intestine and Q is pancreas.

Question 14.
Humans chew the food only when they have food in their mouths, but buffaloes chew continuously even when they are not eating grass. What could be the reason behind this fact?
(a) Buffaloes chew continuously because they store undigested grass in their mouth.
(b) Buffaloes chew continuously to remove the stuck food particles from their mouthparts.
(c) Buffaloes chew continuously because cud, the partially digested food, returns to their mouth in small lumps.
(d) Buffaloes chew continuously to collect saliva in their mouth so that more bacteria can be formed in their mouth.
Answer:
(c) Buffaloes are ruminants and they re-chew partially digested food to aid digestion.

Question 15.
Lime water turns milky when it reacts with …………
(a) Oxygen
(b) Nitrogen
(c) Carbon dioxide
(d) Hydrogen
Answer:
(c) Carbon dioxide

Question 16.
While learning about respiration, Rohan wondered where exactly does the exchange of oxygen and carbondioxide takes place in the lungs. Help him identify the part.
(a) Nostrils
(b) Alveoli
(c) Windpipe
(d) Rib cage
Answer:
(b) Alveoli

Question 17.
Rashmi was investigating how to identify the presence of starch in her practical class. The teacher gave her the following food items and asked her to identify which of them would give a blue-black colour when tested with iodine solution.
Can you help her identify the correct food items?

(a) (i) and (ii) only
(b) (i), (iii) and (iv)
(c) (i) only
(d) (ii) and (iii) only
Answer:
(a) Butter and sunflower oil contain fats, not starch, so they do not react with iodine to produce blue-black colour.

Question 18.
Read the following statements with reference to the finger-like projections of the small intestine.
(i) They have very thin walls.
(ii) They have a network of thin and small blood vessels close to the surface.
(iii) They have small pores through which food can easily pass.
(iv) They have thick walls.
Identify the features that enable these structures to absorb digested food.
(a) (i), (ii), and (iv)
(b) (ii) (iii), and (iv)
(c) (iii) and (iv) only
(d) (i) and (ii) only
Answer:
(d) The finger-like projections are thin-walled and do not have pores. Instead, they have a network of blood vessels that allows them to absorb nutrients from the food.

Question 19.
Prashant was learning about the different systems of the human body. He wants to identify the components of the circulatory system.
(i) Heart
(ii) Blood vessels
(iii) Diaphragm
(iv) Blood
Which of the following options should he choose?
(a) (i), (ii) and (iii)
(b) (i), (ii) and (iv)
(c) (ii), (iii) and (iv)
(d) (i) and (ii) only
Answer:
(b) Diaphragm is a part of the respiratory system.

Question 20.
Breathing is a process that
(i) provides oxygen to the body.
(ii) breaks down food to release energy.
(iii) helps the body to get rid of carbon dioxide.
(iv) produces water in the cells.
Which of the following gives the correct combination of functions of breathing?
(a) (i) and (ii)
(b) (ii) and (iii)
(c) (i) and (iii)
(d) (ii) and (iv)
Answer:
(c) Respiration is the process through which the body produces energy by breaking down food using oxygen. Water is one of the by-products of respiration.

Question 21.
Which of the following statements about the large intestine are correct?
(i) It is about 1.5 m in length.
(ii) It is longer than the small intestine.
(iii) It absorbs water from the undigested food.
(iv) It is wider than the small intestine.
(a) (i), (ii), and (iii)
(b) (i), (iii), and (iv)
(c) (ii) and (iii) only
(d) (ii) and (iv) only
Answer:
(b) Small intestine is the longest part of the alimentary canal.

Life Processes in Animals Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): Boiled potato and rice contain starch, which is a type of carbohydrate.
(R): Both the food items will give a blue-black colour when tested with iodine.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

2. (A): During breathing, we inhale oxygen and exhale carbon dioxide.
(R): The exchange of gases ensures that each segment of our body gets enough oxygen to produce energy.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

3. (A): Digestion of starch begins in the mouth.
(R): Saliva breaks down starch into protein.
Answer:
(c) Saliva breaks down starch into sugar. The digestion of protein starts in the stomach.

4. (A): Aquatic animals like fish and frogs respire through gills.
(R): Exchange of respiratory gases dissolved in water takes place across the gills as they are richly supplied with blood vessels.
Answer:
(d) Fish respire through gills, but adult frogs respire through lungs and moist skin.

5. (A): The walls of the food pipe gently contract and relax in a wave-like motion to push the food down into the stomach.
(R): This movement takes place throughout the alimentary canal and pushes the food backwards.
Answer:
(c) Wave-like motion takes place throughout the alimentary canal and pushes the food forward.

Life Processes in Animals Class 7 Fill in the Blanks

1. In birds, food is broken down by the contraction and relaxation of the walls of ………….
Answer: gizzard

2. During inhalation the ribs move ………… and …………, and the diaphragm moves.
Answer: up, outwards, downwards

3. ………… protects the lining of stomach from the acid.
Answer: Mucus

4. Tadpoles breathe through …………, while adult frogs use ………… for breathing on land and ………… for exchange of gases under water.
Answer: gills, lungs, skin

5. ………… neutralises the acid from the stomach and breaks down ………… into tiny droplets, making digestion easier.
Answer: Bile juice, fats

6. ………… solution turns blue-black when it reacts with ………….
Answer: Iodine, starch

Life Processes in Animals Class 7 True or False

1. All clocks and watches, whether digital or analogue, ultimately use some process that repeats irregularly.
Answer:
False: All clocks and watches, whether digital or analogue, use some process that repeats regularly to mark equal intervals of time.

2. A sand clock can tell the time of the day.
Answer:
False: A sand clock (hourglass) measures a fixed time interval; it cannot tell the exact time of the day.

3. For a fixed distance, if the time taken for a journey increases, the speed of the object decreases.
Answer:
True

4. The resting position of the bob of a pendulum is called the mean position.
Answer:
True

5. The symbols of all SI units are written in plural.
Answer:
False: Symbols of SI units are not written in plural; they remain the same in singular and plural (e.g., m, s, kg).

6. Two runners cover the same distance. The one who takes more time is slower.
Answer:
True

7. In a floating-bowl water clock, making a larger hole at the bottom of the bowl will make the bowl take a longer time to sink.
Answer:
False In a floating-bowl water clock, making a larger hole makes the bowl sink faster (in a shorter time).

Life Processes in Animals Class 7 Match the Following

Question 1.
Match column I with column II.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Small intestine	D.	Absorbs nutrients
(ii)	Liver	E.	Secretes bile
(iii)	Oesophagus	A.	A long, flexible tube
(iv)	Large intestine	C.	Absorbs water and salts
(v)	Stomach	B.	Produces digestive juice

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Diaphragm	C.	A dome-shaped muscle
(ii)	Nasal passages	E.	Lined with hair and mucus
(iii)	Rib cage	A.	Protects the lungs
(iv)	Alveoli	B.	Site of gaseous exchange
(v)	Carbon dioxide	D.	End product of respiration

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 9 ଶାସକଙ୍କ ଠାରୁ ଶାସିତଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ : ସରକାରର ପ୍ରକାର ଭେଦ to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium

‘‘ଦେଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜଣେ ଶାସକଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର : ରକ୍ଷା (ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ରାଜ୍ୟଟିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା), ପାଳନ (ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ପାଳନ କରିବା), ଯୋଗକ୍ଷେମ (ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କଲ୍ୟାଣ କରିବା) ।”’
– କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧୃତ

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ସରକାର କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଆମ ଜୀବନରେ ସରକାର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥା’ନ୍ତି, ଯଥା- ସମାଜରେ ଶାନ୍ତିଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖୁବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ନିରାପତ୍ତାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ଯୋଗାଇଦେବା ସହିତ ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପରିଚାଳନା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଲୋକ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଜନାମାନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଭାରତ ପରି ଅନେକ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ଅଛି, କିନ୍ତୁ କେତେକ ଦେଶରେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରକାର ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ତଥାପି ସମସ୍ତ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ କ୍ଷମତା ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵର ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଦେଶର ଜନସାଧାରଣ ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆବ୍ରାହମ୍ ଲିଙ୍କନ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଥିଲେ ଯେ– ‘‘ସରକାର ହେଉଛନ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କର, ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ’’ ।

ସରକାରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ :
ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥା – ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ।

ନିୟମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଦେଶ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଢାଞ୍ଚା ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ଏବଂ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ଦେଶର ପ୍ରଶାସନ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକାଳିକା କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା । ଶେଷରେ, ସେହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଳନ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ହେଉଛି ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟ ।

ପ୍ରତିନିଧ (Representative) : ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଲୋକଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ପକ୍ଷରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା କିମ୍ବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଏ ।

ଚିତ୍ରକଳା | ଭିତ୍ତିଚିତ୍ର (Mural) : ଏକ ବଡ଼ ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ଚିତ୍ରକଳା ଯାହାକି ସିଧାସଳଖ କାନ୍ଥ କିମ୍ବା ଛାତ ଉପରେ କରାଯାଏ ।

କ’ଣ ସରକାରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ କରାଏ ? :
ଯେକୌଣସି ଦେଶର ସରକାର ସମୟ ସହିତ ବିକଶିତ ହୁଏ । ଯେହେତୁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ନିଜସ୍ଵ ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ସରକାର ଭିନ୍ନ ହେବା ସ୍ଵାଭାବିକ ।

ସରକାରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ :
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶରେ ସରକାର ଗଠନରେ ଲୋକମାନେ ହିଁ ନିଷ୍ପଭି ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵର ମୂଳଉତ୍ସ ଅଟନ୍ତି । ମାତ୍ର ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରରେ, କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵର ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ଵାସ ଏବଂ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ମୁଖ୍ୟ । ତେଣୁ ସରକାର ଗଠନ କରିବାର କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ଓ କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ସରକାର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସାଧାରଣତଃ କୌଣସି ପ୍ରକାର ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ସରକାର ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ରାଜତନ୍ତ୍ରରେ ରାଜା ବା ରାଣୀମାନେ ଶାସନ କରିଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ସରକାର କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ, ସେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସରକାର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଯେକୌଣସି ସରକାରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସରକାର କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ‘ସମ୍ବିଧାନ’ ନାମକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନିୟମ ପୁସ୍ତକରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ, ଯାହା ଅଧ୍ବକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ । ମାତ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ରରେ ରାଜା ବା ରାଣୀଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥାଏ ।

କେତେକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶକୁ ଭିତ୍ତି କରି ସରକାର ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସମାନତା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ସରକାର ଗଠନ କରାଯାଇଥାଏ । କେତେକ ସରକାର କେବଳ କିଛି ପରିବାର କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀର ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରହିଥା’ନ୍ତି ।

ସାରା ବିଶ୍ବରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର :
ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ବିଶ୍ଵର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସରକାର । ଗଣତନ୍ତ୍ରର କେତେକ ମୌଳିକ ନୀତି ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୌଳିକ ନୀତି :
ସମାନତା – ସମାନତା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇବାର ଅଧିକାର । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଳି ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସମାନ ଭାବରେ ଉପଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଇନ ଆଗରେ ସମାନ ।

ସ୍ଵାଧୀନତା– ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପସନ୍ଦ ରହିବା ଏବଂ ମତାମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି ।

ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ– ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ପ୍ରତିନିଧ୍ବ ବାଛିବା ଏବଂ ନିର୍ବାଚିତ କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । ଏହି ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥାଏ । ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ମତଦାନ – ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାଦ୍ଵାରା ନାଗରିକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଅଧିକାର– ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଯଥା- ସମାନତା ଅଧିକାର, ବାକ୍ ଓ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ଵାଧୀନତାର ଅଧିକାର ଏବଂ ଶୋଷଣ ବିରୋଧୀ ଅଧିକାର ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟପାଳିକା– ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମୌଳିକ ଅସ୍ଵୀକାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ । ନାଗରିକ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।

୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆରମ୍ଭରୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧ୍ଵର (ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସୁଇଜରଲାଣ୍ଡର ମହିଳାମାନେ କେବଳ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରଭେଦ :
(୧) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର – ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ରୂପ ବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଦେଶର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ସମସ୍ତ ନୀତି, ନିୟମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଦାୟୀ ରହିଥାନ୍ତି । ଶାସନର ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି ।

(୨) ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର – ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ, ସାର୍ବଜନୀତ ସାବାଳକ ମତାଧୁକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରନ୍ତି, ଠିକ୍ ଭାରତ ପରି । ଏହି ପ୍ରକାରର ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ସିଧାସଳଖ ଶାସନ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସରକାର ସର୍ବଦା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଥାଆନ୍ତି ।

ଭାରତରେ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଥରେ ନିର୍ବାଚନ ହେଉଥ‌ିବାବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ପ୍ରତି ଚାରିବର୍ଷରେ ଥରେ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ସାର୍ବଜନୀନ ସାବଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲାବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଏହା ଲାଗୁ ହୋଇଥିଲା ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବେ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଅଟନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଦୁଇଟି ରୂପ ରହିଛି । ଯଥା- (କ) ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର (ଖ) ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ।

ଦାୟିତ୍ବବୋଧ (Accountability) : ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସରକାର ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବା ।

(କ) ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର :
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ବା ସଂସଦର ଭୂମିକା ମୁଖ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଥମେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ତେଣୁ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଜନନୀ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଆମ ଦେଶରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚଳିତ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନାଗରିକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ସଂସଦକୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କୁ ସାଂସଦ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ମନ୍ତ୍ରିପରିଷଦ ଶାସନଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥାଏ ।

ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ତରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ରୂପେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ବିଧାନସଭା ରହିଅଛି ।

ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଶାସନଗତ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ବା ବିଧାନସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥାନ୍ତି ଓ ବିଧାନସଭାର ଆସ୍ଥା ହରାଇଲେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

(ଖ) ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର :
ଯେଉଁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ବାସ୍ତବ ବା ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଉପଲବ୍ଧ କରି ଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି, ତାହାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନାଗରିକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନାମକୁ ମାତ୍ର ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲାବେଳେ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ବାସ୍ତବ ଶାସକ ଅଟନ୍ତି ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ

ଦେଶର ନାମ	କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା	ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା	ନ୍ୟାୟପାଳିକା
ଭାରତ	ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦ	ନିମ୍ନ ସଦନ (ଲୋକସଭା) ଉଚ୍ଚସଦନ (ରାଜ୍ୟସଭା) ଅପେକ୍ଷା ଅଧ୍ଵ କ୍ଷମତାଶାଳୀ	କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା (କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ )ଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତମ (ସୁପ୍ରିମ୍‌କୋର୍ଟ) ନ୍ୟାୟାଳୟ ନାମରେ ନାମିତ
ଯୁକ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା	ରାଷ୍ଟ୍ରପତି	ଉଚ୍ଚ ସଦନ (ସିନେଟ୍ ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଦନ (ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କ ଗୃହ) ମଧ୍ୟରେ ସମାନ କ୍ଷମତା	କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା (କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ) ଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନ
ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ	ରାଷ୍ଟ୍ରପତି	ଏକକ ସଦନ (ଜାତୀୟ ସଭା)	କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା (କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ)ଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନ
ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ	ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରିପରିଷଦ	ଉଚ୍ଚ ସଦନ (ସିନେଟ୍) ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଦନ, ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ଗୃହ, ମଧ୍ୟରେ ସମାନ କ୍ଷମତା	କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା (କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ)ଠାରୁ ସ୍ଵାଧୀନ
ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ	ରାଜ୍ୟପାଳ, ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରିପରିଷଦ	ବିଧାନସଭା	ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟ
ଇଂଲଣ୍ଡ / ଯୁକ୍ତରାଜ୍ଯ	ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ (ରାଜା ନାମକୁ ମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ)	ସଂସଦ (ହାଉସ୍ ଅଫ୍ କମନ୍ସ ଓ ହାଉସ୍ ଅଫ୍ ଲର୍ଡସ)	ସ୍ଵାଧୀନ
(ଖ) ଜାପାନ	ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ	ଡାଏଟ୍ (ସଂସଦ)	ସ୍ଵାଧୀନ

 

ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା— କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ସେହି ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଆଇନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଏହାର ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା – ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ଏକ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବାପାଇଁ ଦାୟୀ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତରେ ଏହାକୁ ସଂସଦ

କୁହାଯାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ଆମେରିକାରେ କଂଗ୍ରେସ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଅଧିକାଂଶ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଏହାର ଦୁଇଟି ଗୃହ ଥାଏ, ଗୋଟିଏ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ଓ ଅନ୍ୟଟି ନିମ୍ନ
ସଦନ ।

ଉଚ୍ଚ ସଦନ ଏବଂ ନିମ୍ନ ସଦନ ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ନିମ୍ନ ସଦନ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭୋଟଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ କ୍ଷମତାଶାଳୀ, ଯାହା ନିର୍ବାଚନ କିମ୍ବା ମନୋନୟନ ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତରେ ନିମ୍ନ ସଦନକୁ ଲୋକସଭା କୁହାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଉଚ୍ଚ ସଦନକୁ ରାଜ୍ୟସଭା କୁହାଯାଇଥାଏ ।

କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ବିଧାନ ମଣ୍ଡଳ ରହିଅଛି । ଉଚ୍ଚ ସଦନକୁ ବିଧାନ ପରିଷଦ କୁହାଯାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ନିମ୍ନ ସଦନକୁ ବିଧାନସଭା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ବିଧାନମଣ୍ଡଳ ଗୋଟିଏ ସଦନ ବିଶିଷ୍ଟ ଯାହାକୁ ବିଧାନସଭା କୁହାଯାଇଥାଏ ।

କ୍ଷମତାର ପୃଥକୀକରଣ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଯଥା- ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପରର କାର୍ଯ୍ୟରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ, ସଂରଚନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଶୈଳୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଏହା ସହିତ ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ଯ ଭିନ୍ନ ।

ଇତିହାସର ଏକ ଝଲକ – ପ୍ରାଚୀନ ଗଣରାଜ୍ୟ (ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର)
ଗଣରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କ ଏକ ରୂପ ଯେଉଁଥ୍ ରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ଷମତାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଜଣେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ରାଜା ନୁହଁନ୍ତି ।

ଜି ମହାଜନପଦରେ, ବିଶେଷ କରି ଲିଚ୍ଛାବୀ ବଂଶ ସାମୂହିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କ ରୁ ଥ୍ ଲେ ଏବଂ ଶାସକ ବ ନେତା ମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଗତ ସୁ ବି ଧା ବଦଳରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଆଧାରରେ ଚୟନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରମୁଖ ପଦବୀ ପୂରଣ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବଂଶର ପ୍ରତିନିଧୁମାନେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଏବଂ ଲୋକ କଲ୍ୟାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାପାଇଁ ଏକାଠି ହେଉଥଲେ । ଏପରି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଗଣରାଜ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୫ମ ଓ ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରୋମ ଏବଂ ଗ୍ରୀସ୍‌ରେ ଗଣରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା ।

ଗ୍ରୀସ୍‌ର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଵାଧୀନ ପୁରୁଷମାନେ ଭୋଟ ଦେଇ ପାରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହିଳା, ଶ୍ରମିକ ଏବଂ କ୍ରୀତଦାସ ଭୋଟ ଦେଇପାରୁନଥିଲେ ।

କ୍ରୀତଦାସ (Slave) : ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ଏବଂ ମାନିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପଭି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

ବଶୀଭୂତ (Subjugate) : ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖୁବା ।

ସରକାରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରକାରଭେଦ :
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଆଜିର ବିଶ୍ଵରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସରକାର ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରଭେଦ ମଧ୍ଯ ଅଛି । ଗଣତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରକାରର ସରକାର ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

(୧) ରାଜତନ୍ତ୍ର :
ବିଶ୍ଵର କିଛି ସ୍ଥାନରେ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଖଣ୍ଡ କ୍ଷମତା ଥିଲା । ସେମାନେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରୁଥିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର କରୁଥିଲେ । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିଲେ ।

ଆମ ଦେଶରେ ପୂର୍ବରୁ ଶାସନ କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ ନିରଙ୍କୁଶ ନଥିଲେ । ରାଜା ରାଜଧର୍ମର ପରିସୀମା ମଧ୍ୟରେ ରହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା, ଏହାର ଅର୍ଥ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା । ଏହା ଏକ ଆଦର୍ଶ ଥିଲା ଯାହା ରାଜାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ହାସଲ କରି ନଥିଲେ ।

ମହାଭାର ତ ର ଶାନ୍ତି ପର୍ବରେ, ଯେତେବେଳେ କୁରୁ ରାଜବଂଶର କୁଳବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଶୋଇରହି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବ ଯୁଧ୍ୱରଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଶାସନ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଜଣେ ରାଜାର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ରାଜା କେବଳ ଶାସକ ନୁହଁନ୍ତି, ପ୍ରଜାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସମାନତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ପକ୍ଷପାତିତା ବିନା ଆଇନ ପ୍ରୟୋଗ । ସେ କ୍ଷମତା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅହଙ୍କାର ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ । ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ ଏବଂ ସୁଚିଷ୍ଠିତ ନିଷ୍ପଭି ନେବାପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କଠାରୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ । ରାଜାଙ୍କୁ ଏକଥା ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ତାଙ୍କର କ୍ଷମତା ଧର୍ମଦ୍ଵାରା ଆବଦ୍ଧ ଏବଂ ଅସ୍ଥାୟୀ ଅଟେ ।

(୨) ଆଜିର ରାଜତନ୍ତ୍ର :
ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ରାଜପୁତ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିତ୍ର ଯେଉଁଥରେ ଭୀଷ୍ମ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବାର ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି, ଯୁଧୁଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି ଯେତେବେଳେ କି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ପାଖରେ ବସି ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ସାକ୍ଷୀ ଦେଉଛନ୍ତି ।

ରାଜତନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣତଃ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ, ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାଙ୍କର ବଡ଼ପୁଅ ପରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି । ରାଜତନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି ଯଥା— ସମ୍ପୂର୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର ।

(କ) ସମ୍ପୂର୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର :
ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ରରେ ଆଇନ ତିଆରି କରିବା, ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଳନ କରାଯାଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତାହା ଅନୁ, ସ ର ଣ ହେଉନଥାଏ । ସେତେବେଳେ ବିଚାର କରିବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥାଏ । ସାଉଦିଆରବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଉଦାହରଣ ।

(ଖ) ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର :
ଏହି ରାଜତନ୍ତ୍ରରେ ଦେଶର ସମସ୍ତ ଆଇନ ନିର୍ବାଚିତ ସଂସଦଦ୍ଵାରା ପ୍ରଣୀତ କରାଯାଏ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା କ୍ଷମତା ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ ।

ତେଣୁ ବ୍ରିଟେନ୍‌ରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲାବେଳେ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର । ଏହି ପ୍ରକାରର ରାଜତନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଥାଏ । କାରଣ ଏହା ସେ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନଦ୍ଵାରା ସ୍ଵୀକୃତ ଅଟେ ।

ସାର୍ବଭୌମ (Sovereign) : ସାର୍ବଭୌମ ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏକ ଦେଶର କ୍ଷମତାର ଉତ୍ସ ବାହ୍ୟ ପ୍ରଭାବରୁ ସ୍ଵାଧୀନ ବା ମୁକ୍ତ ଅଟେ ।

ଶାସକ (Monarchs) : ରାଜା କିମ୍ବା ରାଣୀ ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପଦବୀ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ସୂତ୍ରରେ ପାଇଥା’ନ୍ତି । ସାଧାରଣତଃ ରାଜପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଏହା

ଗୋଟିଏ ପିଢ଼ିରୁ ଅନ୍ୟ ପିଢ଼ିକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ବିଚାର (Adjudicating) : ବିବାଦ ହେଲେ ଏକ ମାମଲାର ବିଚାର କରିବା ।

(୩) ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର :
ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ସରକାର ଯାହା ସେ ଦେଶର ଧର୍ମ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କ ନିୟମଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଇରାନ୍, ଯାହାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ନାମ ‘ଇସ୍‌ଲାମିକ୍ ଗଣରାଜ୍ୟ ଇରାନ୍’ । ଏହାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି, ଯାହା ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ଉଭୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶ୍ରଣ କରିଥାଏ ।

ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ବିଧାନ ଦେଶର ସରକାରୀ ଧର୍ମ ଇସ୍‌ଲାମ୍‌ର ମୌଳିକ ନୀତି ଉପରେ ଆଧାରିତ । ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଦ୍ୟମାନ ଥ‌ିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ଭାଟିକାନ ସିଟି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

(୪) ଏକଛତ୍ରବାଦ :
ଏକଛତ୍ରବାଦ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସରକାର ଯେଉଁ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରଗୋଷ୍ଠୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ବିଧାନ କିମ୍ବା ଆଇନ ଦ୍ଵାରା କୌଣସି କଟକଣା ଲଗାଯାଇନଥାଏ ।

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏପରି ଅନେକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀଙ୍କ ଉଦାହରଣ ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁମାନେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଉଦାହରଣ-

ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟଲର୍ :
୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଆଡଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସେଲର ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯିବା ପରେ ସେ ଏପରି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ ଯାହା ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦୂର କରିଥିଲା ।

ସେ ଜଣେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦେଶର ଅଧ୍ବବାସୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି, ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରିଥିଲେ ଯେ ଜର୍ମାନୀ ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ‘ନିମ୍ନ ଜାତି’ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବା ଉଚିତ ।

ସେ ଅତି କମ୍‌ରେ ଛଅ ଲକ୍ଷ ୟୁହୁଦୀ (ଏହାକୁ ହୋଲୋକାଷ୍ଟ ବା ସର୍ବନାଶ କୁହାଯାଏ) ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ରୋମା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକଙ୍କର ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଦାୟୀ ଥିଲେ ।

ସେ ହିଁ ୧୯୩୪–୧୯୪୫ ମସିହାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ବଯୁଦ୍ଧର ଏକ କାରଣ ଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ଅନେକ ଦେଶରେ ଜୀବନ ଏବଂ ସମ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରଚୁର କ୍ଷତି ହୋଇଥିଲା ।

ବ୍ୟଙ୍ଗଚିତ୍ର (Caricature) : ଏକ ଚିତ୍ର ଯାହା କାହାକୁ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ କିମ୍ବା ବୋକା ଦେଖାଯାଏ କାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦୃଶ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ଅତିରଞ୍ଜିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଇଦି ଅମିନ :
ଇଦି ଅମିନ୍ ଉଗାଣ୍ଡାର ଜଣେ ସାମରିକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଥିଲେ । ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ସେ ସିଧାସଳଖ ଦାୟୀ ଥିଲେ ।

ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଯାହାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ କିଛି ପିଢ଼ି ପୂର୍ବରୁ ଉଗାଣ୍ଡାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶଛାଡ଼ି ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ।

ରୋମା କିମ୍ବା ରୋମାନି ଲୋକମାନେ, ମୂଳତଃ ଯାଯାବର ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଭାଷାଗତ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି, ବିଦ୍ଵାନମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଭାରତରେ ହୋଇଥିଲା । ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ୟୁରୋପରେ କିଛି ଅଂଶରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ଵରେ ଅନେକ ଦେଶକୁ ପ୍ରବାସ କରିଛନ୍ତି ।

ଶେନ୍‌ର କାହାଣୀ :
ଶେନ୍ ଉତ୍ତର କୋରିଆରେ ବାସକରେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାପନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ରହିଛି । ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସାମରିକ ସେବାରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ସରକାର ନିଷ୍ପଭି ନ ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସାମରିକ ସେବାରେ ରହିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ ।

ତାଙ୍କର କେଶ କାଟିବା ଶୈଳୀ ଏବଂ ସେ କେଉଁ ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରିବେ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ଯ ନିୟମ ରହିଛି । ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବ୍ୟବହାର ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କଟକଣା ରହିଛି । ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଦେଶ ବାହାରର ଦୁନିଆ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞ ।

ସରକାର ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ସେ ମଧ୍ୟ ରିପୋର୍ଟ କରିବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି । ଗୋଟିଏ ଦିନ ସେ ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ‘ଏଠାରେ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କର କେଶ କାଟିବା ଶୈଳୀ ସମାନ କାହିଁକି ?’’ ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ଶେନ କହିଲେ, ‘ଆମେ ସମସ୍ତେ ନୂତନ ଶୈଳୀ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଆମର କେଶ କିପରି ରଖୁବା ଉଚିତ ତାହା ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ।

(୫) ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର :
ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ରକୁ ‘ଅଲିଗାର୍କି’ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମୂଳ ଗ୍ରୀକ୍ ‘ଅଲି ଗୋସ୍’ ଓ ‘ଅଗୋଁ’ । ‘ଅଲି ଗୋସ୍’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କିଛି ବା ଅଳ୍ପ ଏବଂ ‘ଅର୍ଡୋ’ର ଅର୍ଥ ଶାସନ କରିବା ବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବା ।

ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦର ମିଶ୍ରଣରୁ ଅଲିଗାର୍କ ବା ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଅଛି । ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ସରକାର ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଛୋଟ ଶକ୍ତି ଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଶାସନର ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପଭି ନିଅନ୍ତି, ସାଧାରଣତଃ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଧନୀ ପରିବାର | ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ । କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍‌ର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ରାଜନୈତିକ ସମାଲୋଚକ/ ସମୀକ୍ଷକମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଯେ କେତେକ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅଲିଗାର୍କର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ଯେତେବେଳେ ରାଜନେତା ଏବଂ ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟିକ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଶାସନରେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ :
ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋଚିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରକାର ଆମକୁ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ର କେବଳ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ନୁହେଁ ଯେଉଁଥରେ ଦେଶଗୁନିକ ଶାସିତ ହୁଏ ।

କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ, ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ଶାସନ ତୁଳନାରେ ସରକାରର ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା, ବାକ୍ ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ନାଗରିକମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଇତ୍ୟାଦି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ବିଚାର କର ଏବଂ ହଁ କିମ୍ବା ନାହିଁ ମତରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ	ଗଣତନ୍ତ୍ର	ଏକଛତ୍ରବାଦ	ନିରଙ୍କୁଶ ରାଜତନ୍ତ୍ର	ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର
ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାତ୍‌କାର ବ୍ୟବସ୍ଥା	ହଁ	ନା	ନା	ନା
ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା	ହଁ	ନା	ନା	ନା
ବାକ୍ ସ୍ଵାଧୀନତା କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ	ହଁ	ନା	ନା	ନା
ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି	ହଁ	ନା	ନା	ନା
ସାରଣୀ ୯.୨ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରକାରର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ହଁ	ନା	ନା	ନା

ଏକ ପ୍ରକୃତ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାପନ କରିପାରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନାଗରିକମାନେ ସରକାର ଚୟନ କରିଥା’ନ୍ତି । ସରକାର ଅଧ‌ିବାସୀମାନଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷାଦେବା ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯୋଗାଇ ଦେବାପାଇଁ ଦାୟୀ ।

ଯଦି ସରକାର ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମ୍ପାଦନ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ ।

ତେଣୁ ଏକ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶଭିଭିକ ଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ରହିଛି । ଯଥା- ଦୁର୍ନୀତି, ସମ୍ପତ୍ତିର ଅସମାନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ କିଛି ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ଵାଧୀନତା ଅବକ୍ଷୟ, ସୂଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହେରଫେର ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ରହିଛି ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ଆଦର୍ଶ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହାସଲ କରିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ନାଗରିକ ହିସାବରେ ଆମେ ଏଥୁପ୍ରତି ସଚେତନ ହେଲେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇ ସୁଶାସନ ଦେଇପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଦେଶ ପରିଚାଳନାରେ ସରକାର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସରକାର ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ତର ଦେଇଥାନ୍ତି : ‘‘ଏହା ଏକ ସରକାର’’ କିଏ ନିଷ୍ପଭି ନିଏ ? ସରକାରଙ୍କର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କହନ୍ତି ? ସରକାର କାହା ପାଇଁ କିମ୍ବା କ’ଣ ପାଇଁ କାମ କରୁଛି ? ସରକାର କେଉଁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ?
2. ଆଜି ବିଶ୍ଵର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସରକାର ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସରକାର । ବିଶ୍ୱର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
3. ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଟେ – ରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର । ଭାରତରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ।
4. ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର, ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର, ଏକଛତ୍ରବାଦ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
5. ଗଣତନ୍ତ୍ର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କିନ୍ତୁ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଗୁରୁତର ଆହ୍ଵାନ ରହିଛି ଯାହା ପ୍ରତି ନାଗରିକମାନଙ୍କ ସଜାଗ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 8 ଭୂମି ପବିତ୍ର ହୁଏ କିପରି? to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 8 Notes Odia Medium

‘ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଦଶଦିଗ, ବୃକ୍ଷଲତା, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି
ଭାଗବତ ପୁରାଣ

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ପବିତ୍ରତା କ’ଣ ?
ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତିର ମହନତା ଓ ପବିତ୍ରତା ।

ଏହା ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ବା ମନ୍ଦିର ହୋଇପାରେ ଯାହା ଏପରି ଗଭୀର ଭାବନା, ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତାଧାରା କିମ୍ବା ଅନୁଭୂତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହା ଯାତ୍ରାପଥ କିମ୍ବା ଏହା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଭୂମି ମଧ୍ଯ ହୋଇପାରେ ।

ତେଣୁ ପବିତ୍ର ତ। କେବଳ ଧର୍ମ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହ ଜଡ଼ିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭୂଗୋଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଭାରତର ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନସବୁ ପ୍ରାୟତଃ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଦର୍ଶିତ ବା ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଅବଶେଷାଶ ରଖାଯାଇଥାଏ । ବିହାର ର ବୋଧଗୟାଠାରେ ଥ‌ିବା ମହାବୋଧ ସ୍ତୁପ, ଯେଉଁଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।

ଶିଖ ଧର୍ମରେ ତଖତ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସ୍ଥାନ ବା କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରୀପାଟଣା ସାବେହ ତଖତ୍ ପାଟଣାରେ ଥିବାବେଳେ, ଅକାଳ ତଖତ୍ ଅମୃତସର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିରର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।

ତୀର୍ଥ (Tirtha) : ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥରେ ଏକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ନଦୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଳାଶୟ ପାରି ହୋଇଥାଏ । ସାଙ୍କେତିକ ଭାଷାରେ ଏହା ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ସାଂସାରିକ ଜୀବନରୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ । ଏହିପରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବା ସହିତ ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ତୀର୍ଥଙ୍କର (Tirthankara) : ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଯିଏ ତୀର୍ଥ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି । ଯିଏ ସାଧାରଣ ଜୀବନରୁ ଉଚ୍ଚମାନର ଜୀବନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି । ଜୈନଧର୍ମରେ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଅର୍ଥ ହେଉଛି- ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଚାରକ ।

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା :
ଭାରତୀୟମାନେ ନିଜ ନିଜର ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଅବିରତ ପରମ୍ପରା କେବଳ ଏକ ଶାରୀରିକ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଅନ୍ତରର ଯାତ୍ରା ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ବିଧ୍ ନିହିତ ଥାଏ ।

ଜୈନ ପ ର ମ୍ପରା । ଅନୁସାରେ ସର୍ବଦା ତୀର୍ଥଙ୍କରମାନେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ ବା ସେମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଘଟିଥିବା ସ୍ଥାନ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲା ।

ଆୟାପ୍ସା ଦେବତାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କେରଳର ସାବରିମାଳା ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ ଭକ୍ତ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଆସିଥାନ୍ତି ।

ଅଧ୍ବକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ :
ହିନ୍ଦୁ ଓ ଅନେକ ଲୋକ ଏବଂ ଆଦିବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ହିନ୍ଦୁମାନେ ଅନେକ ନଦୀକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରୁଥିବାବେଳେ କିଛି ପ୍ରଜାତିର ବୃକ୍ଷ, ପଶୁ ଏବଂ ଉଭିଦକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହି ପରମ୍ପରା ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ବସ୍ତର ଐଶ୍ଵରୀକ ସତ୍ତାର ଉପସ୍ଥିତିର ଭାବନାରୁ ଆସିଛନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରାଯିବା ସହିତ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପୃଥୁବୀ ମାଆ ବା ଭୂଦେବୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଏହି ପରମ୍ପରାର କିଛି ଉଦାହରଣ :
ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ନିୟମଗିରି ପର୍ବତମାଳାର ନିୟମ ଡୋଙ୍ଗର ପାହାଡ଼ ଡୋଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧ ଜନଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଟେ । ସେମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ନିୟମ ରାଜାଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ଯିଏ କି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏଠାରେ ଗଛ କାଟିବା ନିଷେଧ ଏବଂ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ ବୋଲି ବିବେଚନା ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେବତାଙ୍କ କରାଯାଇଥାଏ ।

୨୦୦୦ ମସିହା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ସିକିମ୍ ସରକାର ଅନେକ ପବିତ୍ର ପର୍ବତ, ଗୁମ୍ଫା, ହ୍ରଦ, ପଥର ଏବଂ ଉଷ୍ଣଝରଣା (ଉଷ୍ଣ ପ୍ରସବଣ)କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କ୍ଷୟକ୍ଷତିରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଥିଲେ ।

ତାମିଲନାଡୁର ନୀଳଗିରିରେ ଥ‌ିବା ଟୋଡ଼ା ଜନଜାତି ଅନେକ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମାନି ସେମାନଙ୍କର ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ଅନେକ ଗଛଲତାକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରିଥା’ନ୍ତି । ସୋଲା ଜଙ୍ଗଲ, ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି, କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥର ଏବଂ ବୃକ୍ଷ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ ହେବା :
ଭାରତରେ ଥ‌ିବା ପବି ତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ଆମର ଚାରି ଧାମ । ଏହା ଭାର ତ ର ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ, ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚି ମ କୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଆମ ଦେଶରେ ଥ‌ିବା ୧୨ଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗକୁ ମଧ୍ଯ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଇଥାଏ ।

ସେହିପରି ୫୧ଟି ଶକ୍ତି ପୀଠ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଭାର ତ ମାନ ଚି ତ୍ର ରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।

ସମଗ୍ର ୧୨ଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୀଠର ନିଜସ୍ଵ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତ ଓ ନାମ ରହିଛି ।

ଯେତେବେଳେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜର ଧର୍ମ ବା ବିଶ୍ଵାସ ସହ ସଂପୃକ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନସବୁ ପରିଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ, ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ଭାରତର ସମଗ୍ର ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଗମନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଥିଲେ ।

ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା, ରୀତିନୀତି, ପୋଷାକ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଆଦିର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥ‌ିବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ସମାନତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅବଲୋକନ କରୁଥିଲେ ।

ପବିତ୍ର ପରିବେଶ :
ସାଧାରଣତଃ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ହ୍ରଦ ବା ନଦୀକୂଳରେ, ଅରଣ୍ୟ ବା ପର୍ବତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂକ୍ଷେତ୍ର ସବୁକୁ ପବିତ୍ର ବା ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଆମେ ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରୁଅଛୁ । ତେଣୁ ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଭୂଗୋଳ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସମ୍ମଳନ ଘଟିଛି ।

ନଦୀ ଓ ସଙ୍ଗମ (ନଦୀମାନଙ୍କର ମିଳନସ୍ଥଳ) :
ବୈଦିକ କାଳରୁ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି । ଋଗ୍‌ବେଦରେ ‘ନଦୀସ୍ମ ତିମୁକ୍ତ’’ ହେଉଛି ନଦୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ଲିଷ୍କୃତ ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର (ସୁକ୍ତ) ଯେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ୧୯ଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀକୁ ଆବାହନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଆବାହନର ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି – ‘ଗଙ୍ଗେଚ-ଯମୁନବ ଗୋଦାବରୀ ସରସ୍ଵତୀ/ନର୍ମଦେ ସିନ୍ଧୁ କାବେରୀ ଜଳେସ୍ମିନ ସନ୍ନିଧୂମ କୁରୁ’’ ।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ୭ଗୋଟି ନଦୀ ଯଥା- ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ସରସ୍ଵତୀ, ନର୍ମଦା, ସିନ୍ଧୁ ଏବଂ କାବେରୀକୁ ଆବାହନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଇ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ।

ବହୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏହିସବୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପ୍ରତି ଛଅବର୍ଷରେ ଥରେ କୁମ୍ଭମେଳାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ । ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉ ନଥିବା ସରସ୍ଵତୀର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ପ୍ରୟାଗରାଜ ଅବସ୍ଥିତ । କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ UNESCO କୁମ୍ଭମେଳାକୁ ବିଶ୍ଵର ଏକ ମହାନ ଐତିହ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

୨୦୨୫ ମସିହାର କୁମ୍ଭମେଳାରେ ଆନୁମାନିକ ୬୬୦ ନିୟୁତ ଲୋକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସମୁଦାୟ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏହା ପ୍ରାୟ ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ।

କୁମ୍ଭମେଳା :
ଅମୃତ ମନ୍ଥନର କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ କୁମ୍ଭମେଳାର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନବେଳେ କେତେଗୋଟି ଅମୃତ ବିନ୍ଦୁ ହରିଦ୍ଵାର, ପ୍ରୟୋଗରାଜ, ନାସିକ୍ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଏହି ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ମାନ ଙ୍କ ରେ କୁମ୍ଭମେଳା। ଅନୁ ଷ୍ଠି ତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ସମୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ ପକାଇଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ।

ପର୍ବତ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ :
ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ନା କୌଣସି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଦେବତା ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ସେମାନଙ୍କର ଭାବନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାଙ୍କେତିକ ଦ୍ଵାର ଭାବ ରେ ବ ର୍ୟ ନ । କରାଯାଇଥାଏ ।

ଅନେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ପର୍ବତାରୋହଣ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ କିଛି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ।

ଲୋକମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନ ବା ମନ୍ଦିରକୁ ପର୍ବତ ରାସ୍ତା ଦେଇ କଷ୍ଟଦାୟକ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ଯାହା କେବଳ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଦକ୍ଷତା ନୁହେଁ, ମାନସିକ ଶକ୍ତିର ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା ।

ବୃକ୍ଷ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ପବିତ୍ର କାନନ :
ଭାର ତ ରେ ଅନେ କ ସ୍ଥାନରେ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ହଳଦୀ ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ ପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଡିମ୍ବିରି ପ୍ରଜାତିର ଏକ ବୃକ୍ଷ ହେଉଛି ‘ଅଶ୍ଵତ୍‌’ ଯାହାକୁ ବେ । ଧୂ ବୃ କ୍ଷ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ତାହା ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଶିଖ୍ ଏବଂ ଜୈନମାନଙ୍କର ଏକ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ ।

ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ବୃକ୍ଷ ର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ ହେଉଛି ‘ଫି କ ସ୍ ରେ ଲି ଜି ଓ ସ’ ଯାହାର ଲାଟିନ୍ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧାର୍ମିକ ବୃକ୍ଷ ବା ପବିତ୍ର ଡିମ୍ବିରି ବୃକ୍ଷ ।

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନେକରାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ମେଘାଳୟର ରିଙ୍ଗ୍‌ଇ ବା ବାସା ।

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଇଂରାଜୀରେ ସାକ୍ରେଡ ଗ୍ରୋଭସ୍ ବା ପବିତ୍ର କାନନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତରେ ଏପରି ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟକ ପବିତ୍ର ବନାନୀ ଥିଲା କିନ୍ତୁ କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ କଟାଯିବା ଫଳରେ ଏହାର ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ତଥାପି ମଧ୍ଯ ଭାରତରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପବିତ୍ର ବନାନୀଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇରହିଛି ।

ତାମିଲନାଡୁର ସ୍ଥାନୀୟ ଇତିହାସଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ରବନ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସମ୍ପର୍କକୁ ଉଜାଗର କରିଥାନ୍ତି ।

ତାଞ୍ଜାଭୁର ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଇତିହାସରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ, ବନର ଦେବତାମାନେ ଫଳ ବାଦୁଡ଼ିମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଯାହାକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ । ସେଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକୁ ଦେଖୁଦେବା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ବୋଲି ମନେକରାଯାଇଥାଏ ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ବନର ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ଫୁଲର ପରାଗ ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ବୀଜ ବିକ୍ଷେପଣରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ ସବୁ ଦେବତା, ପରିବେଶ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁସହାବସ୍ଥାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଭାରତର କେତେକ ପବିତ୍ର ବନାନୀର ନାମ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି ।

ମାଲାୟଲମ୍	କାଭୁ	ତାମିଲ	କୋଭି ଲକାଡ଼ୁ
କନ୍ନଡ଼	ଦେବାରେ କାଡ଼ୁ	ମରାଠୀ	ଦେବରାଇ
ଖାସି (ମେଘାଳୟ)	ଖା କ୍ୟାଣ୍ଟଙ୍ଗ	ହିନ୍ଦୀ (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ )	ଦେବଭାନ
ଝାରଖଣ୍ଡ	ସରନା	ଛତିଶଗଡ଼	ଦେବଗୁଡ଼ି
ରାଜସ୍ଥାନ	ଓରାନ	ଓଡ଼ିଶା	ଜାହେରା
ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ	ପବିତ୍ରବନ	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	ଗରମଥାନ

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ :
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବଣିକମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାବର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ହେବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ଫଳସ୍ଵରୂପ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଓ ବାଣିଜ୍ୟପଥ ଅନେକ ସମୟରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶି ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଦୂର ସହର ଏବଂ ନଗରକୁ ନିଜର ଜିନିଷପତ୍ର ବୋହି ନେଇ ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଉତ୍ତରାପଥ–ଏହା ଉପମହାଦେଶର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାଗକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ ଥିଲା ।

ଦକ୍ଷିଣାପଥ– ଏହା ଉଜ୍ଜୟିନୀ (ଉଜୈନ) ଦେଇ କୌଶାସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (ପାଇଥନ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା ।

ଏହିସବୁ ପଥଦେଇ ସାମୁଦ୍ରିକ ଶଙ୍ଖ, ମୋତି, ମୁଦ୍ରା, ସୁନା ଓ ହୀରା ସହିତ କପା, ମସଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ କାଠ ପ୍ରଭୃତି ବହୁମୂଲ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଥର କାରବାର ହେଉଥିଲା ।

ଭାରତ ବାହାରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ :
ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍‌ରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଭୂମିରୂପ ସହିତ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷଲତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଥିଲା ।

ଆମେରିକାର ମୂଳବାସିମାନେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେକରୁଥିଲେ ।

ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡର ମାଓରି ଆଦିବାସୀମାନେ ତାରାନାକି ମାଉଙ୍ଗା ପର୍ବତକୁ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବି ପବିତ୍ର ମନେ କରୁଥିଲେ ।

ମାଓରିଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ପରେ ସମ୍ପତି ଭକ୍ତ ପର୍ବତକୁ ମଣିଷ ପରି ଅଧିକାର ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥିବା ପର୍ବତ ଓ ନଦୀର ସ୍ଵରକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୱ କରିଥା’ନ୍ତି । ଯାହାଫଳରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଶୋଷିତ ଏବଂ ଅବକ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବ ।

ପବିତ୍ରତାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ :
ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଭାରତୀୟ ଅସ୍ଵାସୀ ଓ ପବିତ୍ର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସୁସମ୍ପର୍କ ବିରାଜମାନ କରିଥିଲା, ତାହାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆଜି ତାହା ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି ।

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାଧା ଉପୁଜିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ ।

ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପର୍ବତଟିର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ଯେତେବେଳେ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ବସେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପରିବେଶ, ଦେବଦେବୀ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଥାନ୍ତି ।

ପ୍ରକୃତିର ସ୍ଥିରତା ଯେତେବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରୂପେ ଦେଖାଦେଲା, ପବିତ୍ର ଭୂଗୋଳର ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଭାରତରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଲୋକମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ସ୍ଥାନ ଅଛି । ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ, ଶିଖ ଧର୍ମରେ ଏଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ବିଶ୍ଵାସର କୌଣସି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଥାଏ । ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଭାରତର ସମଗ୍ର ଭୂଗୋଳକୁ ଆବୃତ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବହୁ ନେଟୱାର୍କ ରହିଛି । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଅଭ୍ୟାସ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । କାରଣ ଏହା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ବାଣିଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଏବଂ ସର୍ବଭାରତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟରେ ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ଯ ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଅନେକ ହିନ୍ଦୁ ଜନଜାତି ଏବଂ ଲୋକ ପରମ୍ପରାରେ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।
3. ବ୍ୟାପକ ଅବହେଳା ଓ ଅଦୂରଦର୍ଶିତା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପାଇଁ ଆମର ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ଆମ ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଏହା ମନେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 7 Social Science Notes Odia Medium Chapter 7 ଗୁପ୍ତଯୁଗ : ନିରନ୍ତର ସୃଜନଶୀଳତାର ଏକ ନିଦର୍ଶନ to understand important topics more clearly.

7th Class Social Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Social Science Chapter 7 Notes Odia Medium

‘‘କେବଳ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା କୂଟନୀତି ମନ୍ଦକୁ ଦୂର କରିପାରିବ ନାହିଁ ଯେପରି ଚାଟୁକାରିତାଦ୍ୱାରା ସଜୋଟତାକୁ ବଜାୟ ରଖାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଜ୍ଞା ଏବଂ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ରାଜ୍ୟକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥାଏ– ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଶୈଳୀ ନୁହେଁ ।’
– କାଳିଦାସଙ୍କ ରଘୁବଂଶ

ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଦିଲ୍ଲୀର ମେହେରୋଉଲିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ ଆଜକୁ ୧୬୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଳଙ୍କହୀନ ଭାବେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଉନ୍ନତ ମାନର ଧାତବ ଏବଂ ନି ପୁଣ କାରିଗରୀ କଳାର ଏହା ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ।

ଗୁପ୍ତ ରାଜବଂଶର ତୃତୀୟ ଶାସକ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଛଅଶହ ଟନରେ ଏହି ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀପରେ ଏହାକୁ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା ।

ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଟି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏଥ‌ିରେ ଥିବା ଲିପିଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ସଫଳତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ସାଇକେଲକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଖରାବର୍ଷାରେ ରଖୁଦେଲେ ଏଥରେ ଶୀଘ୍ର କଳଙ୍କି ଲାଗିଯିବ । କିନ୍ତୁ
ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତମ୍ଭଟି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି । ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ଐତିହାସିକମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପତଳା ସ୍ତର ବାୟୁରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ଅବକ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି ।

ଏକ ନୂତନ ଶକ୍ତିର ଅଭ୍ୟୁଦୟ :
ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଉତ୍ତର ଓ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଥିବା କୁଶାଣ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା ଏବଂ ନୂତନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ନୂତନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ରାଜବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସକ ଭାବେ ଉଦ୍ଭା ହୋଇଥୁବାର ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ । ସମୟ ସହିତ ତାଳ ଦେଇ ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ଭାରତ ଇତିହାସରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବିକାଶ ପାଇଁ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିଲା । କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିଶେଷ କରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସମୟରେ ବିଶେଷ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ଯାହାର ବିଶେଷତା ଆଜି ମଧ୍ୟ ବଜାୟ ରହିଛି ।

ଦିଲ୍ଲୀର ଲୌହସ୍ତମ୍ଭରେ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ନାମକ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ଯିଏକି ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ । ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ବା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରାଜ ବଂଶର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସକ ଥିଲେ । ସେ ବିଷ୍ଣଙ୍କର ଜଣେ ଭକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ତାହାଙ୍କ ବାହନ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଓ ଅନେକ ଅଭିଲେଖରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଦିଲ୍ଲୀରେ ଦ୍ଵା ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ନାମରେ ଥିବା ‘ଦ୍ଵିତୀୟ’ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଐତିହାସିକମାନେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଆଉ ଜଣେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ଜେଜେବାପା ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ (ପ୍ରଥମ ପୁତ୍ରର ନାମକରଣ କରିବାର ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ କିଛି ରାଜକୀୟ ପରିବାର ଅନୁକରଣ କରିଥାଏ) ସେ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ମୁଦ୍ରା ଏବଂ ରଣନୀତି ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ । ଯାହା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧିକରି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

ଦିଗବିଜୟୀ ରାଜା :
ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତିରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଗୁପ୍ତଙ୍କ ପିତା ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି । ଉକ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତିର ଲେଖକ ରାଜକବି ହରିସେନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଳାଷ ଥିଲା ଯେ ‘ଧରଣୀବନ୍ଧ’ ବା ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଏକଭୂତ କରିବା । ଏଥ‌ିପାଇଁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ଅନେକ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଶ୍ୟତା ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ଅନେକ ପରାଜିତ ରାଜା ନିଜର ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କର ଦେବା ସହ ନିଜର ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ରାଜା ଭୟ କରି ବିନା ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ ।

ରାଜକବି ହରିସେନ ଲେଖୁଛନ୍ତି – ରାଜା କିପରି କଳା, ଶିକ୍ଷା ବାଣିଜ୍ୟକୁ ପରିଚାଳନା କରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଧନଶାଳୀ ଓ ସଫଳତା ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର କରାଇଥିଲେ । ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ନିଜେ ବୀଣା ବଜାଉଥିବାର ଏକ ଛବି ତାଙ୍କର ଏକ ମୁଦ୍ରାରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି ।

କେତେକ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ଆମକୁ ଶାସକ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିଥାଏ ।

ଗୁପ୍ତ ରାଜଂବଶ ଅନୁଗଙ୍ଗା (ମଧ୍ଯ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ), ପ୍ରୟାଗ (ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରୟାଗରାଜ), ସକେତ (ଅଯୋଧ୍ୟା), ମଗଧ (ବିହାର) ଏବଂ ଏହାର ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ନିଜର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ବେଳେବେଳେ ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ରାଜାମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟ ମେଧ ଯଜ୍ଞର ଆୟୋଜନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାର ଚିତ୍ର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୁଦ୍ରାରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।

ଜଣେ ପରିବ୍ରାଜକଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଭାରତୀୟ ସମାଜ :
ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଚୀନ୍ ପରିବ୍ରାଜକ ଫା–ହିୟାନ (Fa-hien) ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା– ପବିତ୍ର ବୌଦ୍ଧସ୍ଥଳ ପରିଦର୍ଶନ, ପ୍ରଖ୍ଯାତ ଭାରତୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧଗ୍ରନ୍ଥର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଦେଶ ଚୀନ୍‌କୁ ନେଇଯିବା ।

ଫାହିୟାନ ଭାରତ ସାରା ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଶାସନ ଓ ସମାଜକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ । ସେସବୁ ଅନୁଭୂତିକୁ ନିଜ ମାତୃଭୂମିର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖୁଥିଲେ ।

ଫାହିୟାନ ତାଙ୍କ ଭ୍ରମଣର ଏକ ଉଦ୍ଧୃତାଂଶ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ସମାଜ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

‘‘ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଗୃହଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ପଞ୍ଜିକରଣ କରିବାକୁ ପଡୁନଥିଲା । ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦତ୍ତ ଜମିରେ କୃଷି କରୁଥିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଆୟର କିଛି ଅଂଶ ଶସ୍ୟ ଆକାରରେ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ରାଜକର୍ମଚାରୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବେତନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା । ରାଜ୍ୟର ମଧ୍ୟଭାଗ (ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ)ରେ ଥିବା ସହରଗୁଡ଼ିକ ବୃହଦାକାର ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଧନୀ, ସମୃଦ୍ଧ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ସଟ ଥିଲେ I ବୈଶ୍ୟ (ବ୍ୟବସାୟୀ) ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଦାନ ଓ ଔଷଧ ବିତରଣ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଗରିବ, ଅନାଥ ଓ ରୋଗୀଙ୍କ ଯନ୍ ନିଆଯାଉଥିଲା । ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚିକତ୍ସା ଯୋଗାଉଥିଲେ ଏବଂ ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ବିତରଣ କରାଯାଉଥିଲା । ସହରର ମନୋରମ ଗୃହରେ ଧନୀ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ପରିଷ୍କାର ରଖାଯାଇଥିଲା ।

–ବୌଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦସ୍ତାବିଜ (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୩୯୯ରୁ ଖ୍ରୀ.ଅ. ୪୧୪) କେ.ଲେଗେଙ୍କଦ୍ଵାରା ଅନୁବାଦିତ ।

କରି ଜାତି ବହିର୍ଭୁତ (Outcastes) : ଯାହାକୁ ସମାଜର କୌଣସି ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ ବର୍ଗର ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ରାଜ ପ୍ରତିନିଧୁ ଶାସକ (Reget Ruler) : ଜଣେ ରାଜପ୍ରତିନିଧ୍ବ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିଥା’ନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ରାଜା ଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଶାସନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇନଥା’ଛି ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିବରଣୀ – ଶାସନ ଓ ପ୍ରଶାସନ :

ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ….. ନୂତନ ଉପାଧ୍ : ଅଭିଲେଖ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ଗୁପ୍ତଶାସକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ‘ମହାରାଜାଧରାଜ’, ‘ସମ୍ରାଟ’ ଏବଂ ‘ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ’ ଭଳି ଉପାଧ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅନ୍ତଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏହି ଉପାଧୁଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ଉପରେ ନିଜ ଦାବୀ ପ୍ରତିଫଳନ କରିଥିଲା ଏବଂ ‘ରାଜନ’ ଓ ‘ମହାରାଜା’ ଭଳି ସରଳ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୂର୍ବ ରାଜାମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରୁଥିଲା ।

ରାଜ୍ୟ ଶାସନର ‘ସପ୍ତାଙ୍ଗ’ ଆଧାର ମଧ୍ୟରୁ ମିତ୍ର ବା ମେଣ୍ଟ ଗଠନ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ଶାସକମାନଙ୍କୁ କୌଟିଲ୍ୟ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ।

ଗୁପ୍ତଶାସକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଏକୀଭୂତ କରିବା ପାଇଁ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ, କୂଟନୀତି ଏବଂ ମୈତ୍ରୀ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଶେଷାକ୍ତ ପଦ୍ଧତିରେ ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତ, ଯିଏ କି ଭକତକ ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

ଭକତକ ରାଜ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣ ନରସିଂହଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ କେବଳ ନରସିଂହ ମନ୍ଦିର ବିଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ । କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତାନୁଯାୟୀ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାଗରେ ଏକ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ଭକତିକ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ଯୋଗୁ ସେହି ରାଜ୍ୟର ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧ୍ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଫଳରେ ଭକତକ ଓ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବତୀ ବିଷ୍ଣଙ୍କର ଭକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତାଙ୍କର ଅବତାରମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ସାତଟି ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ଏହି ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ରାମଗିରି (ରମଟେକ ପର୍ବତ)ରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ କେତୋଟି ପ୍ରଦେଶରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶାସକ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସାମନ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜମି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପଯୁକ୍ତ ଟିକସ ସଂଗ୍ରହରେ ଅନେକ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷତାର ସହ ଶାସନ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ସହାୟକ ହେଲା ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବାରେ ସୁଯୋଗ ରହିଲା ।

ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି :
ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ରାଜସ୍ଵର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଥୁଲା ଭୂମିକର । ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଜରିମାନା, ଖଣିକର, ଜଳସେଚନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ କର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ଏହି ରାଜସ୍ୱ ଆୟ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ, ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ମନ୍ଦିର ଓ ଭିଭିଭୂମି ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ଓ କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ପାଇଁ ଉପଯୋଗ ହେଉଥିଲା ।

ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ଭାରତ ଭୂମଧ୍ଯସାଗରୀୟ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ଚୀନ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ବସ୍ତ୍ର, ମସଲା, ହାତୀଦାନ୍ତ ଏବଂ ରଥର ଆଦି ରପ୍ତାନି କରୁଥିଲା । ଭାରତ ମହାସାଗର ପଥରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ଭାରତୀୟ ବନ୍ଦର ସମୂହ ଦୂର ବଜାର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ଭୂମଧ୍ଯସାଗରୀୟ ବଜାରକୁ ଯିବାପାଇଁ ଜଳପଥରେ ସୋକୋଟ୍ରା ଦ୍ଵୀପ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଶ୍ରାମାଗାର ଥିଲା, ଯାହା ଆରବସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ନୂତନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ବିସ୍ମୟ : ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗ :
ଗୁପ୍ତ ଶାସକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଳନ୍ଦା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବୌଦ୍ଧ ବିହାର (ମଠ) ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ଅନୁ ଷ୍ଠାନ ଗୁ ଡ଼ି କ ର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ ।

ଏତିହାସିକମାନେ ଗୁପ୍ତ ଶାସନ ସମୟକୁ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗ ବା କ୍ଲାସିକ୍ ଯୁଗ ଭାବରେ ନାମିତ କରିଛନ୍ତି ।

କାଳିଦାସଙ୍କ ରଚନା ସମେତ ଅନେକ ପୁରାଣ ଓ ପୁସ୍ତକ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲା । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଓ ବର। ହମିହିର ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତି ବିଜ୍ଞାନ ରେ ଅନେକ ଅଗ୍ର ଗତି କରିପାରିଥିଲେ ।

ଏହି ସମୟରେ ଧାତୁ ଶିଳ୍ପର ପ୍ରସାର ଘଟିଥିଲା ।
ଶାସନର ସ୍ଥିରତା ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିଦ୍ଵାନ, କଳାକାର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ନିଜକୁ ଅନେକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି, କବି ଏବଂ କଳାକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କରି ରଖୁଥିଲେ ଏବଂ ଏପରି ବିବିଧ ପ୍ରତିଭାଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ତାଙ୍କ ରାଜସଭାକୁ ବହୁଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲା ।

ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ :
ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କୁସୁମପୁର (ଆଧୁନିକ ପାଟଣା ନିକଟ)ରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ରୀୟ’ ନାମକ ଏକ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି, ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ସୂତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜର ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଶନ କରିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଦିନ ଓ ରାତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

ସେ ଏକ ବର୍ଷର ସମୟ ୩୬୫ ଦିନ ୬ ଘଣ୍ଟା ୧୨ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ୩୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୋଲି ସୂଚିତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନର ୩୬୫ ଦିନ ୫ ଘଣ୍ଟା ୪୮ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ୪୫ ସେକେଣ୍ଡଠାରୁ କିଛି ମିନିଟ୍ କମ୍ ଅଟେ ।

ନେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଗଣନା ଓ ସମୀକରଣ ସମାଧାନ କରିବାର ଅନେକ କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

ବରାହମିହିର :
ଏହି ସମୟରେ ବରାହମିହିର ଜଣେ ଗଣିତଜ୍ଞ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଥିଲେ । ସେ ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସହର ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ।

ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ‘ବୃହତ ସଂହିତା’ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ନଗର ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର :
ଓଡ଼ିଶାର ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାରର ବିଶିଷ୍ଟ ଗବେଷକ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ । ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ।

ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ସାମନ୍ତ ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ସିଂହଙ୍କଠାରୁ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ୩୪ ବର୍ଷ ବୟସ ହେବାବେଳକୁ ସେ ତାଙ୍କର ଅମରକୃତି ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେ ମାନଯନ୍ତ୍ର, ଗୋଲ ଯନ୍ତ୍ର, ଶଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ ।

ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ବାଉଁଶ କାଠିର ସହଯୋଗରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ‘ସାମନ୍ତ ପଞ୍ଜିକା’ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ଘରେଘରେ ପରିଚିତ ।

ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କଠାରୁ ସେ ‘ହରିଚନ୍ଦନ ମହାପାତ୍ର’ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ‘ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ’ ଉପାଧ୍ ପାଇଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ତାଙ୍କ ନାମରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି ।

କାଳିଦାସ :
ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଓ ସଂସ୍କୃତରେ ସୁନ୍ଦର କବିତା ରଚନା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଚନା ହେଉଛି ‘ମେଘଦୂତମ୍’ ବା ‘ମେଘର ସନ୍ଦେଶ’ । ଏହା ଏକ ଯକ୍ଷ (କ୍ଷୁଦ୍ର ଦେବତା)ଙ୍କର କାହାଣୀ ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯିଏ ତାଙ୍କର ମୁନୀବ ବା ମାଲିକଙ୍କଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଘରୁ ବାହାର ହେବାପରେ, ବହିଯାଉଥ‌ିବା ମେଘଖଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟତମାକୁ ଏକ ପ୍ରେମଭରା ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଛନ୍ତି ।

ସଂହିତାକରଣ (Codification) : ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଏବଂ ନିର୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଲେଖା ସ୍ଥାନିତ କରିବା ।

ଗୁପ୍ତ ସମୟରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ସଂହିତାକରଣ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତୀୟ ପାରମ୍ପରିକ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତିର ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍ପତ୍ତି ରହିଛି, ଯାହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ସମୟରୁ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଲମ୍ବି ଆସିଛି । ଚରକ ସିଂହିତା ଓ ଶୁଶ୍ରୁତ ସଂହିତା ପରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଗ୍ରନ୍ଥ ଆୟୁର୍ବେଦ ପଦ୍ଧତିର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଆସିଛି । ଏସବୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ଗୁପ୍ତ ସମୟରେ ସଂକଳିତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରୂପ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବିଷୟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଏଥ‌ିରେ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ଏବଂ ତା’ର କାରଣ ନିରୂପଣ, ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ, ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ଖାଦ୍ୟର ଗୁରୁତ୍ଵ, ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତତ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କୌଶଳ ଆଦି ରହିଛି । ବିଶେଷ ଭାବରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ସାମଗ୍ରିକ ଆରୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମନ, ଶରୀର ଓ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ଯରେ ଏକ ଗଭୀର ସଂଯୋଗର ସେତୁ ନିର୍ମାଣ କରିଥାଏ ।

ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟର ସନ୍ଧାନ :
ଗୁପ୍ତ ଶାସନ ସମୟରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କଳାତ୍ମକ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । ସାରନାଥଠାରେ ( ବର୍ତ୍ତମାନ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ବାରାଣସୀ ନିକଟରେ) ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଚମତ୍କାର ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଚମତ୍କୃତ ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫା (ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର) ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଉଦୟଗିରିଠାରେ (ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ) ଥ‌ିବା ପଥର ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା ଏବଂ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ପଥର ଖୋଦିତ ମୂର୍ତ୍ତି ଆଦିରେ କଳାତ୍ମକ ପ୍ରଦର୍ଶନର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ‘ଗୁପ୍ତକଳା’ ଯାହାକି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ ଏବଂ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଶୀର୍ଷସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ଯାହାର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ :
ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଗୁପ୍ତ ଯୁଗର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକମାନେ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ । ମଧ୍ଯ ଏସିଆରୁ ଆସିଥିବା ଦୁଷ ହୁଣ ଜନଜାତି ବାରମ୍ବାର ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।

ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସକମାନଙ୍କର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହେବାରୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ଯ ଦେଖାଦେଲା ।

ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାଗର ଅବସ୍ଥା :
ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଗୁପ୍ତମାନେ ଶାସନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣରେ ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ଘଟିଲା, ଯାହାକି ବର୍ତ୍ତମାନ ତାମିଲନାଡୁ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର କିଛି ଅଂଶରେ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ଧୀରେଧୀରେ ମଜବୁତ୍ କରିଥିଲା ।

ପଲ୍ଲବମାନେ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ମହାନ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଶିବଙ୍କ ଉପାସକ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପଥର କଟା ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରିବାକର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ କାଞ୍ଚୁପୁରମ୍ (ବର୍ତ୍ତମାନର ତାମିଲନାଡୁ) ଯାହାକୁ ‘ହଜାର ମନ୍ଦିର ସହର’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶିକ୍ଷାକେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ସାତବାହନମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ‘ଘଟିକା’ ରୂପରେ ଉଭା ହୋଇଥିବା ଶିକ୍ଷାକେନ୍ଦ୍ର ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

ଉତ୍ତର ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ବର୍ମନ ରାଜବଂଶଦ୍ଵାରା ଶାସିତ କାମରୂପ ରାଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଉପତ୍ୟକା (ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆସାମ) ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା । ଆସାମର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଉପତ୍ୟକାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ହେଉଛି ପ୍ରାକ୍ ଜ୍ୟୋତିଷା ଯାହା ରାମାୟଣ ଏବଂ ମହାଭାରତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ରାଜା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରାକ୍ ଜ୍ୟୋତିଷା (ବର୍ତ୍ତମାନର ଆସାମ) ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ କୌରବମାନଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା । କେତେକ ଐତିହାସିକ ଶାସକ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ବୋଲି ଦାବି କରନ୍ତି । କାମରୂପ (ଆସାମ) ରାଜ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା ।

ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଅଭିଯାନରେ ଜଣେ ପଲ୍ଲବ ଶାସକଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ମିଶାଇ ନଥିଲେ । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶାସନକୁ ସ୍ଵୀକାର କରିବା ସହିତ ରାଜସ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ସିଂହାସନ ବଜାୟ ରହିଥିଲା ।

ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ କାମରୂପର ଶାସକଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟକୁ ସିଧାସଳଖ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ନଥିଲେ ।

ଗୁପ୍ତମାନେ ଏକ ସ୍ଥିର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଥିଲା । ଭାରତର ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଜୀବନ ଶୈଳୀରେ ସେମାନଙ୍କର ଐତିହ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି । ଏହି ଯୁଗକୁ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏକ ‘ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଯୁଗ’ ରୂପେ ଅବିହିତ କରାଯାଇଛି ।

ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରମୁଖ ରାଜବଂଶ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ନନ୍ଦରାଜା ମହାପଦ୍ମନନ୍ଦ କଳିଙ୍ଗ ଜୟକରି ଏଠାରେ ନନ୍ଦରାଜତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । କେତେକ ଐତିହାସିକ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଏହି ନନ୍ଦରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ।

କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୧ ପୂର୍ବରୁ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତଥ୍ୟ ନ ଥ‌ିବାରୁ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରଠାରୁ କଳିଙ୍ଗ ବା ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ରଚନା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି ।

ଚେଦି ରାଜବଂଶର ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଜୟକରି ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ, ଭୌମକର, ସୋମବଂଶୀ, ଗଙ୍ଗବଂଶୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଏବଂ ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି ।

(୧) ଚେଦି ରାଜବଂଶ :
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ ମଗଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ନିଜର ସ୍ଵାଧୀନତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଵାଧୀନତା ହାସଲରେ ଚେଦି ରାଜବଂଶର ଭୂମିକା ଥିଲା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଚେଦି ବଂଶର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ । ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ।

ଖାରବେଳ ଥିଲେ ଚେଦି ରାଜବଂଶର ତୃତୀୟ ରାଜା । ଅନେକଗୁଡ଼ିକଏ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜା ବା ସମ୍ରାଟ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଥିଲା ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳ ।

(୨) ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ :
ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଉତ୍ତରର ମହାନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା । ଶୈଳୋଦ୍ଭବର ଅର୍ଥ ଶିଳା ବା ପର୍ବତରୁ ଜାତ ।

ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନେ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ବଂଶଧର ଥିଲେ ବୋଲି କେତେକ ଐତିହାସିକ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଶିଳା ରାଜବଂଶର ଦାୟାଦ ।

ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ ଏହି ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ ।

ଗଞ୍ଜାମ ଫଳକରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜା ମାଧବରାଜ ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ନିଜକୁ ସ୍ଵାଧୀନ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।

(୩) ଭୌମକର ରାଜବଂଶ :
ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ଓଡ଼ିଶାରେ ଖ୍ରୀ.ଅ. ୭୩୬ରୁ ରାଜତ୍ଵ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ଏହି ବଂଶର ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପଛରେ ‘କର’ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାରୁ ଏହି ରାଜବଂଶକୁ ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଉତ୍ତରରେ ମେଦିନୀପୁରଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୌମକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । ବୈତରଣୀ ନଦୀକୂଳସ୍ଥ ଗୁହଦେବ ପାଟକ ବା ଗୁହେଶ୍ଵର ପାଟକ ଭୌମକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ଥ‌ିବା ଶିଶିରେଶ୍ଵର, ତୁଳେଶ୍ଵର ଏବଂ ବୋଇତାଳ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ।

ଧର୍ମ ମହାଦେବୀ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର ଶେଷ ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧୂକାର କରିଥିଲେ ।

(୪) ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶ :
ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ଶେଷ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା ! ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଶସାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଆଣିବାରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ସଫଳତା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ।

ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଓ ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଦକ୍ଷିଣ କୋଶଳର ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ‘ମହାଶିବଗୁପ୍ତ’ ଓ ‘ମହାଭବଗୁପ୍ତ’ ରୂପକ ଅଭିଷେକ ନାମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ମହାଭବଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମେଜୟ (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୮୮୨ ୯୨୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
ନବମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ମହାଭବଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମେଜୟ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୋମବଂଶୀ ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ଭୌମକର ରାଜା ଚତୁର୍ଥ ଶୁଭାଂକର ଦେବଙ୍କ ସହିତ ନିଜର କନ୍ୟା ପୃଥ୍ବୀ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମେଜୟ ବିବାହ ଦେଇଥିଲେ । ଜନ୍ମେଜୟ ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ସୋମବଂଶୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ସାଧନ ନିମିତ୍ତ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ବଂଶର ରାଜାମାନେ କେଶରୀ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ଏହି ରାଜବଂଶକୁ କେଶରୀ ବଂଶ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମହାଶିବଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ ଯାଯାତି (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୯୨୨ – ୯୫୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
ପ୍ରଥମ ଯଯାତିଙ୍କୁ ଯଯାତି କେଶରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ୯୨୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିବା ପରେ ପ୍ରଥମ ଯଯାତି ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରରୁ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ବିନୀତପୁର (ଆଧୁନିକ ବିନିକା )କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ ।

ରାଜତ୍ଵର ଷୋଡଶ ବର୍ଷରେ ସେ ଯଯାତି ନଗର ନାମରେ ନୂତନ ରାଜଧାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଥମ ଯଯାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀମରଥଙ୍କ ଘୋଷଣାନାମାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ କୋଶଳ ଦେଶ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଓଡ୍ର ।

୯୪୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ବେଳକୁ ପ୍ରଥମ ଯଯାତି ତୋଷାଳୀ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ଜାହିର କରିଥିଲେ ।

ମହାଭବଗୁପ୍ତ ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀ (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୧୦୪୦ – ୧୦୬୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
ଦ୍ଵିତୀୟ ଯଯାତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀ ୧୦୪୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ଧର୍ମ ଓ କଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀଙ୍କ ଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।

ଶିବଙ୍କର ଉପାସକ ଥିଲେ ବି ସେ ଜୈନମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ । କୁମାର ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀ ୨୪ ଜଣ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମାତା କୋଳାବତୀ ଦେବୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ଵିତୀୟ ଜନ୍ମଜେୟ ୧୦୬୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୋମବଂଶୀ ଶାସନର ପତନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ।

ମହାଶିବଗୁପ୍ତ କଣ୍ଠଦେବ (ଖ୍ରୀ.ଅ. ୧୧୦୦-୧୧୧୦) ସୋମବଂଶର ଶେଷ ରାଜା ଥିଲେ । କର୍ଣ୍ଣଦେବ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ରାଜା ଥିବାରୁ ଗଙ୍ଗରାଜା ଚୋଳଗଙ୍ଗଦେବ ତାଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରି ନିଜକୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ ଏବଂ ୧୧୦୦ ଖ୍ରୀ.ଅ,ରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜ୍ୟକୁ କଳିଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

୧୧୧୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଗଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଶାସନାଧୀନ ହୋଇଥିଲା ।

(୫) ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ
ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜା କାମାଣ୍ଡିବ ମହୀଶୂର ଗଙ୍ଗବଂଶର ଥିଲେ । ଗଙ୍ଗବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଯଥା- ମହୀଶୂର ଗଙ୍ଗବଂଶ ଓ ଓଡ଼ିଶା ତ୍ରିକଳିଙ୍ଗରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗବଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶକୁ ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ ଓ ସେମାନେ ୫୦୦ ବର୍ଷଧରି ତ୍ରିକଳିଙ୍ଗରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।

କାମାଣ୍ଡବଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବଜ୍ରହସ୍ତ ୧୦୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କଳିଙ୍ଗନଗରଠାରେ ମହାରାଜାଧ୍ଵରାଜ ଉପାଧ୍ ଗ୍ରହଣ କରି ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ରାଜରାଜଦେବ ୧୦୭୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୦୭୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।

ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ଦୁଇବର୍ଷ ବୟସରେ ୧୦୭୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କଳିଙ୍ଗନଗରଠାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । ଉତ୍କଳ ସହିତ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ କରାଇବା ପରେ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ନିଜର ରାଜଧାନୀ କଟକଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କରିବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଚାରିପୁତ୍ର ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ତୃତୀୟ ରାଜରାଜ ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ ୧୨୧୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଙ୍ଗ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ।

ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ ଦେବ ୧୨୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସୁଶାସନ କରିଥିଲେ । ସେ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ନରସିଂହଦେବଙ୍କ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାନୁଦେବ (୧୨୬୪-୧୨୭୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), ଦ୍ଵିତୀୟ ନରସିଂହ ଦେବ (୧୨୭୮- ୧୩୦୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାନୁଦେବ (୧୩୦୬–୧୩୨୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), ତୃତୀୟ ଭାନୁଦେବ (୧୩୫୨–୧୩୭୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ), ଚତୁର୍ଥ ନରସିଂହ ଦେବ (୧୩୭୮-୧୪୧୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବ (୧୪୧୪-୧୪୩୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।

ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ଗଙ୍ଗରାଜାମାନେ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହ୍ରାସ ପାଇଲା । ବହିଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ରାଜାମାନଙ୍କର ଭୀରୁତା ତଥା ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ଯୋଗୁଁ ଗଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ଘଟିଥିଲା ।

ଗଙ୍ଗରାଜବଂଶର ଶାସନ ପ୍ରଣାଳୀ :
ରାଜାମାନେ ଗଙ୍ଗରାଜବଂଶର ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପାତ୍ର ସାମନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସମଗ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ମହାମଣ୍ଡଳରେ, ମହାମଣ୍ଡଳକୁ ମଣ୍ଡଳରେ, ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଷୟରେ ଏବଂ ବିଷୟକୁ କେତେକ ଗ୍ରାମରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହିସବୁ ବିଭାଗରେ ଶାସନ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ମାଣ୍ଡଳିକ ଓ ମହାମାଣ୍ଡଳିକ ଆଦି କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ସମାଜରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା ।

ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶୈବ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲାପରେ ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ର ଦେବତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ଗଙ୍ଗ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ବିଦ୍ୟାଧର ‘ଏକାବଳୀ’, ଜୟଦେବ ‘ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ’, ବିଶ୍ଵନାଥ କବିରାଜଙ୍କ ‘ସାହିତ୍ୟ ଦର୍ପଣ’ ଏବଂ ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧାନ୍ତ’ ଆଦି ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

(୬) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ :
ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ପତନ ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଯେଉଁ ନୂତନ ରାଜବଂଶ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ କଲା, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଜବଂଶ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲା । ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ରାଜା ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବଙ୍କ ପତନ ପରେ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଗଙ୍ଗ ସିଂହାସନ ଅଧୁକାର କରି ନିଜକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ବଂଶଧର ବୋଲି ଦାବି କରିଥିଲେ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଗଜ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବାରୁ ଏହି ବଂଶର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ‘ଗଜପତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ (୧୪୩୫-୧୪୬୭ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ୧୪୩୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଗଙ୍ଗ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଜଣେ ସୈନିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷ ଗଙ୍ଗରାଜା ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବଙ୍କର ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।

ସେ ସମ୍ରାଟ ହେବାପରେ ଓଡ଼ିଶାର ସାମନ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମତ୍ବ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରେଡ଼ୁଡ଼ି ରାଜା, ବିଜୟନଗରର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ରାଟ ଦ୍ଵିତୀୟ ଦେବରାୟ, ତେଲିଙ୍ଗାନା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାକତୀୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କରିଥିଲେ ।

ବାହାମନୀ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ କଳବର୍ଗା ବା କୁଲବର୍ଗ ଅଧିକାର କରି କଳବର୍ଗେଶ୍ଵର ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଉତ୍ତରରେ ଗଙ୍ଗାନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ କାବେରୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିପାରିଥିଲେ କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ।

୧୪୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ନିଜର ଉତ୍ତରାଧ୍ୟାକାରୀ ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ଏକାଧାରରେ ଥିଲେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସମ୍ରାଟ, ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ, ପ୍ରଜାବତ୍ସଳ, ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରେମୀ ଏବଂ ଜଣେ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ।

ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବ (୧୪୬୮-୧୪୯୭ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜର କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବଙ୍କୁ ନିଜର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ରୂପେ ଚୟନ କରିବାରୁ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର ହମ୍ବାରଦେବ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ୧୪୭୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରୁ ୧୪୭୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜମହେନ୍ଦ୍ରୀ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ହସ୍ପିରଦେବଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରିପାରିଥିଲେ । ସେ ଦକ୍ଷିଣରେ ବାହାମନୀ ସୁଲତାନ, ବିଜୟନଗରର ସାଲ୍ସ ନରସିଂହ ଦେବ ଏବଂ ତେଲେଙ୍ଗାନା ଅଞ୍ଚଳର ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ସାଲ୍ସ ନରସିଂହଦେବଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି ନେଇ ଆସିଥିଲେ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେ ପଦ୍ମାବତୀଙ୍କୁ ରାଣୀରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

୧୪୮୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବ କାଞ୍ଚି ଅଧିକାର କରିଥିଲା । ସେ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ପରାକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଉଚ୍ଚକୋଟୀର କବି ଓ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ।

ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ (୧୪୯୭-୧୫୩୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.) :
୧୪୯୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟ ବେଳକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବହୁଗୁଣକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା ।

ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ଗୌଡ଼ର ସୁଲତାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମଣ୍ଡାରଣ ଦୁର୍ଗକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ବି ନିଜର ସେନାପତି ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ପାଇଁ ସେ ଦୁର୍ଗକୁ ହରାଇଥିଲେ ।

୧୫୦୬-୦୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିବାରୁ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ବିଜୟନଗର ରାଜ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରିନଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ୧୫୧୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ଓ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସାତବର୍ଷକାଳ ଲାଗି ରହିଥିଲା ।

୧୫୧୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ ଗଜପତିଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ କରିଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଉଦୟଗିରି ଦୁର୍ଗକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ । ୧୫୧୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ରାଜଧାନୀ କଟକ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନପାଇ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହିତ ୧୫୧୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସନ୍ଧି କରି ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ସନ୍ଧିର ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ବିଜୟ ନଗର ସମ୍ରାଟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଆଧ୍ୟତ୍ୟକୁ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ ଦେଇଥିଲେ । ୧୫୪୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଧବଳେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ୧୫୧୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଓଡ଼ିଶା ଭ୍ରମଣରେ ଆସି ୧୫୧୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ୧୫୩୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।

ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପାତ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟଙ୍କର ଶିଷ୍ୟତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଗୃହଯୁଦ୍ଧ ଲାଗି ରହିଥିବାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନର ଅବସାନ ଘଟିଲା । ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଦୁର୍ବଳତା, ସାମରିକ ତଥା ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ଅଧୋଗତି ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଫଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଅଧପତନ ଘଟିଥିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ରାଜସଭାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯୁବରାଜ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର, ପୁରୋହିତ ବା ରାଜଗୁରୁ, ସାମରିକ କର୍ମଚାରୀ, କବି, ଜ୍ୟୋତିଷ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ନାରୀମାନେ ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ନଥିଲେ । ସମାଜରେ ପର୍ଦାପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ଦେବଦାସୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ।

ସେମାନେ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଲୋକମାନେ ବସ୍ତ ଆକାରରେ ଭୂମିକର ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଵଚ୍ଛଳ ଥିଲା ।

ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ
୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କଲେ । ଓଡ଼ିଶାର କୋର୍ଟ କଚେରୀରେ ପାର୍ଶୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାକୁ ସରକାରୀ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୮୦୩ ରୁ ୧୯୦୩ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଶହେ ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କ୍ରମଶଃ ଅବକ୍ଷୟ ପଥରେ ଗତି କରିଥିଲା ।

୧୮୬୬ ମସିହାରେ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସଙ୍କଦ୍ଵାରା କଟକରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ବା ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ପ୍ରେସ୍ ସ୍ଥାପନ କରାଗଲା । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁର ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା ।

ଊନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷବେଳକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହି ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପର ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ୧ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା ।

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର କ୍ରମବିକାଶ :
୧୮୮୨ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗର ଲେଫ୍‌ଟନାଣ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ରିଚାର୍ଡ଼ ଥମ୍‌ସନ୍‌ଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗ୍ରସ୍ତ ସମୟରେ କଟକର ‘ଉତ୍କଳ ସଭା’ ପକ୍ଷରୁ ଗଞ୍ଜାମ, ଜୟପୁର ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶାଇ ଦେବାପାଇଁ ନିବେଦନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ପୁନର୍ବାର ୧୮୮୮ ମସିହାରେ ବଙ୍ଗର ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଏସ୍.ସି.ବେଲେ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ବଙ୍ଗରେ ମିଶି ରହିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପୃଥକ୍ କରି ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶାଇ ଦେବା ପାଇଁ ଉତ୍କଳସଭା ପକ୍ଷରୁ ଦାବୀପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା ।

ଏଥିସହିତ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ଏବଂ ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରନ୍ ଆଦିଙ୍କର ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା ।

(୧) ସମ୍ବଲପୁର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ : ସମ୍ବଲପୁରର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଦନମୋହନ ମିଶ୍ର, ବଜ୍ରମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ, ବଳଭଗଦ୍ର ସୁପକାର, ବିହାରୀ ଦାସ ମହନ୍ତ ଏବଂ ଧରଣୀଧର ମିଶ୍ର ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ବଲପୁରର କୋର୍ଟ କଚେରୀରୁ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାକୁ ଉଠାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ଦାବୀ କରିଥିଲେ । ୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଫଳରେ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହିତ ରଖାଗଲା । ଏହା ଥିଲା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ପ୍ରଥମ ସଫଳ ପଦକ୍ଷେପ ।

(୨) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଓ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ :୧୯୦୩ ମସିହାରେ ମଧୁବାବୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଠନ କରିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଜଣାଇ ମଧୁବାବୁ କହିଥିଲେ–

‘‘ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ଜାଣି ପ୍ରାଣ ସିନ୍ଧୁ, କୋଟି ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ ଧରେ
ତୋର ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ ମିଶାଇଦେ ଭାଇ, ଡେଇଁପଡ଼ି ସିନ୍ଧୁ ନୀରେ ।’’

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ମଧୁବାବୁ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାତ୍ରାକରି ସେଠାରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଇଂରେଜ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ । ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଦେଶିକ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଭ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ସାଇମନ୍ କମିଶନକୁ ସ୍ଵାଗତ କରି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ନିମିତ୍ତ ଯୁକ୍ତି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ।

(୩) ବିହାର – ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ : ବଡ଼ଲାଟ୍‌ ଲର୍ଡ ହାର୍ଡ଼ଞ୍ଜଙ୍କର ସମ୍ମତି ଓ ମଧୁବାବୁଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ଫଳରେ ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରୀକରଣ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ଏଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

(୪) ମଣ୍ଟେଗୁ-ଚେମ୍‌ସଫୋର୍ଡ଼ ଖସଡ଼ା : ୧୯୧୮ ମସିହାରେ ମଧୁବାବୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଅଧ‌ିବେଶନରେ ମଣ୍ଟେଗୁ ଚେମ୍ସଫୋର୍ଡ଼ ଖସଡ଼ାକୁ ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ମଧୁବାବୁ ଲେଜିସ୍‌ ଲେଟିଭ୍ କାଉନ୍‌ସିଲ୍‌ରୁ ଇସ୍ତଫା ପ୍ରଦାନ କରିଥିବାରୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଗ୍ରଗତି କରିପାରି ନଥିଲା ।

(୫) ସିନ୍ଦା ପ୍ରସ୍ତାବ : ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳ ବଙ୍ଗ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ରହିଛି ସେସବୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନରେ ମିଶାଇଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ କାଉନ୍ସିଲରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ । ସିହାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କନିକା ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ।

(୬) ସାଇମନ୍ କମିଶନ : ‘ସାଇମନ୍ କମିଶନ’କୁ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ସାଇମନ୍ କମିଶନକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଇ ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ଦାବୀକୁ ଉତ୍‌ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ ଏହି ଦାବୀପତ୍ରକୁ ସହାନୁଭୂତିର ସହିତ ବିଚାର କରିବେ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ । ୧୭ ମେ ୧୯୩୦ରେ ସାଇମନ୍ କମିଶନର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ଯେଉଁଥୁରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ନେଇ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

(୭) ଅଟ୍‌ଲି ସବ୍‌କମିଟି : ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍‌ର ସୁପାରିଶ ଆଧାରରେ ଓଡ଼ିଶାର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସି.ଆର୍.ଅଟଲିଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷମତାରେ ଏକ କମିଟି ଗଠନ କରାଗଲା ଯାହାକୁ ‘ଅଟଲି ସବ୍‌କମିଟି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଅନୁଗୁଳ, ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶର ମର୍ଦ୍ଦିନାପୁର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଗଞ୍ଜାମ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନସ୍ଥ ଖଡ଼ିଆଳ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶାଇବା ପାଇଁ ଏହି କମିଟି ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା ।

(୮) ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି : ବଡ଼ଲାଟ୍ ଲର୍ଡ ଲିନ୍‌ଲିଷ୍ଟୋଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ ‘ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି’ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ଅନୁଗୁଳ, ପଦ୍ମପୁର, ଖଡ଼ିଆଳ, ଗଞ୍ଜାମ, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଜୟପୁର, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହିଳାସ ଓ ଜଳନ୍ତର ପୂର୍ବତନ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହ ମିଶି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଲା ।

(୯) ହବାକ୍ କମିଟି : ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍‌ଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ୧୯୩୩ ମସିହାର ଶେଷ ଭାଗରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନିକ କମିଟି ବା ହବାକ୍ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି କମିଟିର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁସାରେ କଟକକୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଓ ପୁରୀକୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମନିବାସ ରୂପେ ଘୋଷଣା କରାଗଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ହାଇକୋର୍ଟ ଏବଂ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ସ୍ଥାପନର ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଲା । ଶିକ୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ପୋଲିସ୍ ଇନିସ୍ପେକ୍ଟର ଜେନେରାଲ ଏବଂ ରେଭେନ୍ୟୁ କମିଶନର ଆଦି ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦବୀ ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା ।

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ଜନ୍ମ :
୧୯୩୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥ‌ିବା ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନର ୨୮୯ ଧାରାରେ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ନୂତନ ପ୍ରଦେଶ ଭା। ବ ରେ ସ୍ୱୀ କୃ ତି ପ୍ର ଦା । ନ କରାଯାଉଥିଲା ।

୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ଆଇନ ଇଂରେଜ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କଲା । ଏହି ଅନୁମୋଦନ ଆଧାରରେ ଏପ୍ରିଲ ୧, ୧୯୩୬ରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ।

କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ସମ୍ବଲ ପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଏହି ଛଅଟି ଜିଲ୍ଲା ଏହି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାର ଆୟତନ ଥିଲା ୩୨, ୬୯୫ ବର୍ଗମାଇଲ ଓ ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଥ୍ ଲ । ୮,୦୪୩,୬୮୧ ।

ରେ ଭେ ନ୍ ସା କ ଲେ ଜର ଐତିହାସିକ ହଲ୍ରେ ପାଟଣା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ବା ରାଜ୍ୟପାଳ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାବଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବ ରେ ଶପଥପାଠ କରାଇଥିଲେ ।

ସେହିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ କଟକର ବାରବାଟୀ ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ବହୁ ମାନ୍ୟଗଣ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେଓ ଏକ ବିଶାଳ ଭୋଜିରେ ଆପ୍ୟାୟିତ କରିଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖର କଥା ଏହି ସଫଳତା ଦେଖ‌ିବା ପୂର୍ବରୁ ୧୯୩୪ରେ କୁଳବୃଦ୍ଧ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟିଥିଲା ।

ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର କେତେଜଣ ପ୍ରମୁଖ ବରପୁତ୍ର :
ପ୍ରଚାର କରି ଦେଶକୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ତଥା ଉଦ୍ୟମ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ତଥା ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ବାର୍ତ୍ତା କରିବାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଯେଉଁ କେତେଜଣ ମହାନ୍ ଜନନାୟକ ଓ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଜାରି ରଖୁଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଉତ୍କଳ ଗୌରବ କୁଳବୃଦ୍ଧ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ପାରଳା ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଓ, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ରମା ଦେବୀ, ସରଳା ଦେବୀ ଓ ମାଳତୀ ଦେବୀଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଉତ୍କଳ ମାତାର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ।

ମଧୁସୂଦନ ଦାସ (୧୮୪୮-୧୯୩୪) :
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରପୁପଲ୍ଲୀରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ‘ମଧୁ ବାରିଷ୍ଟର’ ନାମରେ ବେଶ୍ ପରିଚିତ । ସେ ଥିଲେ ଅସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁଣୀ, ଜନନେତା, ସଂସ୍କାରକ ଏବଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ଭଗୀରଥ ।

୧୮୪୮ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୮ ତାରିଖରେ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସତ୍ୟଭାମାପୁର ଗ୍ରାମରେ ମଧୁବାବୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚୌଧୁରୀ ରଘୁନାଥ ଦାସ ଏବଂ ମାତା ଥିଲେ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ ।

ସେ ରେଭେନ୍ସା କଲିଜିଏଟ୍ ସ୍କୁଲରୁ ମାଟ୍ରିକ୍ ପାଶ୍ କରିଥିଲେ ।
ବାଲେଶ୍ଵରରେ କିଛିଦିନ ଶିକ୍ଷକତା କରିବା ସହିତ କିରାଣୀ ଚାକିରି କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ କଲିକତାର ବେଥୁନ୍ କଲେଜରୁ ଏଫ୍.ଏ.(ଆଇ.ଏ) ଏବଂ କଲିକତା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ୧୮୭୩ରେ ଏମ୍.ଏ ଏବଂ ୧୮୭୮ରେ ବି.ଏଲ୍. ପାଶ୍ କରିଥିଲେ । ଏଭଳି ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିବାରେ ମଧୁବାବୁ ଥିଲେ ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ।

ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷାପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ତଥା ବନ୍ଧୁ ଅମ୍ବିକା ପ୍ରସାଦ ହାଜରାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ମଧୁବାବୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ସୌଦାମିନୀ ନାମକ ଜଣେ ବଙ୍ଗୀୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନଙ୍କୁ ସେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

ମାତ୍ର ଛଅ ବର୍ଷ ପରେ ପନ୍ଥୀ ସୌଦାମିନୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା । ଅମ୍ବିକା ପ୍ରସାଦଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ କନ୍ୟା ଶୈଳବାଳା ଓ ସୁଧାଂଶୁବାଳା ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ମଧୁବାବୁ ପୋଷ୍ୟ ସନ୍ତାନ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ମଧୁବାବୁ କଟକକୁ ଫେରିଆସି ଜଣେ ବିଖ୍ୟାତ ବାରିଷ୍ଟର ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଲେ ।

୪ ଫେବୃୟାରୀ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ସେ ଶେଷ ନିଃଶ୍ଵାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ କର୍ମମୟ ଜୀବନ :
କର୍ମବୀର ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ୧୮୭୮ ମସିହାରେ ମଧୁବାବୁ ‘ଉତ୍କଳସଭା’ ନାମକ ଏକ ଅଣରାଜନୈତିକ ସଂଗଠନର ସଭ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ୧୮୮୮ରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଅଧୂବେଶନରେ ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ମଧୁବାବୁ, ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ଏବଂ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଦେ ଆଦିଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ଚରମ ପନ୍ଥୀ ବିଚାରଧାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା ।

୧୯୦୩ ମସିହାରେ ମଧୁବାବୁ ‘ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଉକ୍ତ ବର୍ଷ କଟକଠାରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ଵବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ଜଣ ଦେଶୀୟ ରାଜା, ଜମିଦାର ଓ ବହୁ ପ୍ରତିନିଧୂ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ଏଥିରେ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ । ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶାଇ ଦେବାପାଇଁ ଦାବୀ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରୀକରଣ ଦାବିକୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସମର୍ଥନ ନକରିବାକୁ ୧୯୦୩ରେ ମଧୁବାବୁ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କକୁ ଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ । ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦାବୀ ଯୋଗୁଁ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ‘ବିହାର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ’ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

୧୮୯୬ ମସିହାର ମଧୁବାବୁ ‘ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଛୋଟନାଗପୁର ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ପ୍ରତିନିଧ୍ବ ରୂପେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ୧୯୦୨ ଓ ୧୯୦୯ରେ ମଧୁବାବୁ ବଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାର ପ୍ରତିନିଧୂପେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ଆଇନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ନାରୀ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ମହିଳା ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଦାବି କରିଥିଲେ । ଜେଲ୍‌ରେ ଥିବା ବାଳ ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଶିକ୍ଷା ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମରେ ୧୯୦୭ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକମାତ୍ର ବାଳିକା ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଶୈଳବାଳା ମହିଳା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଶାରେ କୁଟୀରଶିଳ୍ପ ତଥା ପାରମ୍ପରିକ ‘ତାରକସୀ ଶିଳ୍ପ’ର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ସେ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଚମଡ଼ା ଶିଳ୍ପର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସେ କଟକରେ ‘ଉତ୍କଳ ଟ୍ୟାନେରୀ’ ନାମକ ଏକ ଜୋତା କାରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମରେ ‘ତାଳଗୁଡ଼ କାରଖାନା’ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା ।

୧୯୦୨ ମସିହାରେ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଇଂରେଜ ସରକାର ଜଣେ ଡେପୁଟି ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍‌ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରିଥିଲେ । ଏହା ବିରୁଦ୍ଧରେ ହାଇକୋର୍ଟରେ ପୁରୀ ରାଜାଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଲଢ଼ି ମଧୁବାବୁ ପୁନର୍ବାର ପୁରୀ ରାଜାଙ୍କ ହାତକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ଵ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱନାମଧନ୍ୟ ବରପୁତ୍ର ତଥା ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୪ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କଲେ ।

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ (୧୮୯୨-୧୯୪୭) :
ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ରାଜପ୍ରସାଦରେ ୧୮୯୨ ମସିହା ମେ ୨୬ ତାରିଖରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ ।

ରାଜନଅରରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସମାନ୍ତ ପରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ‘ମହାରାଜା ଉଚ୍ଚବାଳକ ବିଦ୍ୟାଳୟ’ରୁ ହାଇସ୍କୁଲ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ । ତା’ରେ ସେ ମାନ୍ଦ୍ରାଜର ନି ଉଞ୍ଛି ଙ୍ଗଟନ୍ ଆବାସିକ କଲେଜରୁ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରି ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ପାରାଳାଖେମୁଣ୍ଡିକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ ।

୧୯୧୩ରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ‘ମେହେରବାନି-ଇ-ଦୋସ୍ତାନ’ ଉପାଧ୍ଧରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏଥ୍‌ସହିତ ସେ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ଉପାଧ୍ ‘ବୀରଶ୍ରୀ ବିରାଧର’ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଗଜପତି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଶ୍ରୀ କ୍ଷେତ୍ରପତି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେବ’ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

୧୯୧୪ ମସିହାରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଏକ ଅଧିବେଶନ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଗୋପବନ୍ଧୁ ଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ’ର ଉନ୍ନତି ନିମେନ୍ତ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରି ଥ୍ ଲେ

ସାଇମନ୍ କମିଶନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ସହିତ ଦୁଇ ଦୁଇ ଥର ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାତ୍ରା କରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମ ଯୋଗୁଁ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ହେବାର ଗୌରବ ଲାଭ କରିଥିଲା । ପ୍ରଥମେ ୧୯୩୭ରେ ଏବଂ ପରେ ୧୯୪୧ରୁ ୧୯୪୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ଗୌରବ ଲାଭ କରିଥିଲେ ।

୨୫ ମେ ୧୯୪୭ ମସିହାରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ

କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କ କର୍ମମୟ ଜୀବନ :
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ୧୯୧୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୬ ଓ ୨୭ ତାରିଖରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମରେ କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ” ଓଡ଼ିଆମାଟୁଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲେ ।

୧୯୨୪ରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ‘ଫିଲିପ୍-ଡଫ୍’ କମିଟି ସମ୍ମୁଖରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ମିଶ୍ରଣ ନିମିତ୍ତ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ‘ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍’କୁ ଭାରତୀୟମାନେ ‘ସାଇମନ୍ ଫେରିଯାଅ’ ଧ୍ୱନି ଦେଇ ବର୍ଜନ କରିଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଗଜପତିଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ‘ସ୍ଵାଗତଂ ସାଇମନ୍’ କହି ସ୍ଵାଗତ କରାଯାଇଥିଲା । ଫଳରେ ସାଇମନ୍ କମିଶନ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଦାବି ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ ।

୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ‘ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ୍ ବୈଠକ’କୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ବର୍ଜନ କରିଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାତ୍ରାକରି ବୈଠକରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଓ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଦାବିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତାବ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ଗୃହୀତ ହେବାପରେ ଓଡ଼ିଆ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

୧୯୩୫ ‘ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ’ର ୨୮୯ ଧାରାରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍‌ଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୭ରୁ ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ୧୯୪୧ ନଭେମ୍ବରରୁ ୧୯୪୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ ଦାୟିତ୍ଵ ବହନ କରିଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାର ହାଇକୋର୍ଟ, କଟକର ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ, ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ, କଟକର ବିଦ୍ୟାଧରପୁରଠାରେ ଥ‌ିବା ଏସିଆର ବିଖ୍ୟାତ ଜାତୀୟ ଧାନ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ‘ଡକ୍ଟରେଟ୍’ ଉପାଧ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ତାଙ୍କ ନାମରେ ‘ଗଜପତି’ ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମପୁର ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ ନାମିତ କରାଯାଇଛି.।

ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ (୧୮୭୭-୧୯୨୮) :
ଓଡ଼ିଶାରେ ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ‘ଉତ୍କଳମଣି’ ନାମରେ ପରିଚିତ । ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାଦୀ ବନବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ସମାଜ’ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଜନମାନସକୁ ସତେଜ କରି ରଖୁଛି ।

୧୮୭୭ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୯ ତାରିଖରେ ସେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ଭାର୍ଗବୀ ନଦୀକୂଳସ୍ଥ ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୈତାରୀ ଦାସ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୟୀ ଦେବୀ ।

ଗୋପବନ୍ଧୁ ରୂପଦେଇପୁର ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରୁ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ୧୮୯୯ରେ କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା , ଲାଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୦୪ ମସିହାରେ ବି.ଏ. ପାଶ୍ କରି ୧୯୦୭ ମସିହାରେ କଲିକତା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ବି.ଏଲ୍. ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ମଧୁବାବୁ ଓ ଗୋକୁଳାନନ୍ଦ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ।

କିଛିଦିନ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ରାଜସେବାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୧୨ରେ କଟକ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରି ଓକିଲାତି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ କର୍ମମୟ ଜୀବନ :
୧୯୦୯ ମସିହାରେ ସତ୍ୟବାଦୀଠାରେ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ମନ୍ଦିରର ପଛପାଖରେ ଥିବା ବକୁଳ ବନର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏକ ଆଦର୍ଶ ବିଦ୍ୟାଳୟ ।

ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ କ୍ରମେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ କୃପାସିନ୍ଧୁ ମିଶ୍ର ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷକ ରୂପେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲା । ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ‘ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚସଖା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଏହି ବନବିଦ୍ୟାଳୟ ଜାତୀୟ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥିଲା ।

୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରୁ ପ୍ରକାଶିତ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ଆଶା’ର ସମ୍ପାଦନା ଦାୟିତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ । ୧୯୧୫ରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରେସ୍‌ରୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ‘ସତ୍ୟବାଦୀ’ ନାମକ ଏକ ମାସିକ ପତ୍ରିକା । ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ଏହି ପ୍ରେସ୍‌ରୁ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା ସାପ୍ତାହିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ସମାଜ’ । ୧୯୩୦ ମସିହାରୁ ଏହା ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ସେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ସହିତ ମଧୁବାବୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ ।

ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚାହିଁଥିଲେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ମିଶାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣଦାବୀକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ରତର କରିବା ପାଇଁ କିନ୍ତୁ ମଧୁବାବୁ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିବାରୁ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

୧୯୧୯ରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଏକ ଅଧ୍ଵବେଶନରେ ଯୋଗଦେଇ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରତି ନିଜର ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଅନୁରକ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତ କରି ଗୋପବନ୍ଧୁ କହିଥିଲେ ‘ଓଡ଼ିଶାର ନଦୀ ହେଉଛି ମହାନଦୀ, ଓଡ଼ିଶାର ପର୍ବତ ମହେନ୍ଦ୍ର, ଓଡ଼ିଶାର ବୃକ୍ଷ କଳ୍ପବଟ, ଓଡ଼ିଶାର ଠାକୁର ଜଗନ୍ନାଥ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ମଶାନ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାର… ।’’

୧୯୧୭ ମସିହାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାକୁ ସେ ସରକାରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲେ ।

୧୯୨୧ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ । ୧୯୨୧ରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କର ଓଡ଼ିଶାରେ ପଦଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭାଷଣକୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରି ଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ।

କଂଗ୍ରେସର ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ ନିମିତ୍ତ ଗଠିତ ‘ତିଳକ ସ୍ଵରାଜ ପାଣ୍ଠି’ ପାଇଁ ଚାନ୍ଦା ‘ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ।

୧୯୨୪ ମସିହା ଜୁନ୍ ମାସରେ ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ କମିଟିର ଅଧ୍ଵବେଶନରେ ସଭାପତିତ୍ଵ କରୁଥିବା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ‘ଉତ୍କଳମଣି’ ଉପାଧ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

୧୯୨୬ରେ କଲିକତାରେ ଲାଲା ଲଜପତି ରାୟଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ କଟକଠାରେ ଲୋକସେବକ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ଶାଖା ଖୋଲିଥିଲେ ।

୧୯୨୮ ମସିହାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍‌ଧ କରିଦେଇଥିଲା ।

ଈଶ୍ଵର ସେବା, ବିଶ୍ଵସେବା, ଦେଶସେବା ଓ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ସେବାକୁ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦନ କରି ପାରିଛନ୍ତି ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଗୁପ୍ତ ରାଜାମାନେ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ, ଭୂମିଦାନ ଏବଂ ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଶକ୍ତିକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିରତା ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।
2. ଏହି ସମୟ କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଗଣିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।
3. ଗୁପ୍ତମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଭକତକ, ପଲ୍ଲବ ଏବଂ ବର୍ମନଙ୍କ ଭଳି ରାଜବଂଶମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାସନ କରି ଏହି ସମୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଜ୍ଞାନର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆଣିଥିଲେ
4. ଭାରତର ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
5. ରାଜାମାନଙ୍କର ଶାସନକୁ ରାଜତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଉଥିଲା ।
6. ‘ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜା’ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ‘ସମ୍ରାଟ୍’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।
7. ନିଜର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ ନିମିତ୍ତ ରାଜାମାନେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଅଶ୍ଵ ବା ଘୋଡ଼ାକୁ ସମର୍ପଣ ବା ବଳି ଦିଆଯାଉଥିଲା ।
8. ୧୯୩୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ୍ ୧ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ପରିଣତ ହେଲା ।