Go through BSE Odisha Class 8 Science Notes Odia Medium and Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି to understand important concepts and topics more clearly.
8th Class Science Chapter 7 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium
ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ’
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୁଣଦାନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ କଣିକାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଅଛି ଏବଂ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରୁଛି ତାହାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ପଦାର୍ଥ କାହାକୁ ନେଇ ଗଠିତ
କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
(i) ଏକ ଚକ୍ ଖଡ଼ି ନିଆଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ଦୁଇଖଣ୍ଡ କରାଯାଉ ।
(ii) ହାତରେ ଭାଙ୍ଗିବା କଷ୍ଟକର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍ଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଜାରି ରଖାଯାଉ ।
(iii) ଏହିପରି ମିଳିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପେଷଣ ଯନ୍ତ୍ର (Mortar and pestile) ବ୍ୟବହାର କରି ପେଷି ଦିଆଯାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଚକ୍ ଖଣ୍ଡ ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବ ।
(iv) ଏକ ବର୍ଷକ ଗ୍ଲାସ ସାହାଯ୍ୟରେ ଚକ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(v) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ଦାନା (grain) ଏବେ ବି ଏକ ଚକ୍ କଣିକା (speck of chalk) ଅଟେ ।
(vi) ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ ଚୂର୍ଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଣିକା ଏବେ ବି ସମାନ ପଦାର୍ଥରେ ଗଠିତ ।
(vii) ଚକ୍ ପେଷିବା ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ପେଷିବା ଦ୍ଵାରା ଚକ୍ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହା ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେଉଁଥରେ କେବଳ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ କଣିକାର ଆକାର ଆହୁରି ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।
ଚିତ୍ର. (କ) ଚକ୍ ଖଡ଼ି (ଖ) ଚକ୍ ଖଡ଼ି ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା
(viii) ଏହି ଚକ୍ ଚୂର୍ଣ୍ଣର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ପେଷଣ ଦ୍ଵାରା ଆହୁରି ଛୋଟ ଛୋଟ କଣିକାରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇ ପାରିବ । ଆସ କଳ୍ପନା କରିବା ଯେ ଏହି ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିବା ଦ୍ଵାରା ଶେଷରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବ ଯେଉଁଠି ଚକ୍ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଭାଙ୍ଗି ହେବ ନାହିଁ ।
(ix) ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ ହେଉଛି ମୌଳିକ ସଂରଚନାତ୍ମକ ଏକକ (building blocks) ଯେଉଁଥୁରୁ ଚକ୍ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
(x) ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଏକକଗୁଡ଼ିକୁ ଚକ୍ର ଗଠନକାରୀ କଣିକା (constituent particle) କୁହାଯାଏ ।
ଏକ ଗଠନକାରୀ କଣିକା ହେଉଛି ମୌଳିକ ଏକକ ଯାହା ଏକ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ବଡ଼ଖଣ୍ଡକୁ ଗଠନ କରେ ।
ଚକ୍ ପରି ବାଲି ଏବଂ ମାଟିର କଣିକା, ବଡ଼ ପଥରର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏକକ ନୁହେଁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଉପାଦାନ ବା କଣିକାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
ଚିନି ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲେ କ’ଣ ଘଟେ, ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ପାନୀୟ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
(ii) ଏଥିରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଚିନି ପକାଇବା ପରେ ପାଣିକୁ ଘାଣ୍ଟିବା ନାହିଁ ।
(iii) କାଚ ପାତ୍ର ପାଣିର ଉପର ସ୍ତରରୁ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଚାମଚ ପାଣି ନେଇ ଚାଖୁ, ପାଣି ମିଠା ଲାଗିବ ନାହିଁ ।
(iv) ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିକୁ ଘାଣ୍ଟିବ ।
(v) ପୁଣି ଥରେ ଉପର ସ୍ତରରୁ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ପାଣି ଚାଖୁବା । ସ୍ଵାଦରେ କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ିବ । ଏହାର ସ୍ଵାଦ ପୂର୍ବ ପାଣିଠାରୁ ମିଠା ହେବ । ଜଳରେ ଚିନି ମିଳେଇବା
(vi) ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯିବା ପରେ ପାଣିର ଉପର ସ୍ତରର ସ୍ଵାଦ ମିଠା ହେଉଥୁବାରୁ, ଦ୍ରବଣରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ କରିହୁଏ ଆମେ ଦ୍ରବଣରେ କୌଣସି ଚିନି କଣିକା ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ ।
(vii) ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଦେଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ଵାଦ ଦ୍ଵାରା ତା’ର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ।
ଯେତେବେଳେ ଚିନି ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ, ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଯାହାକୁ ଆଉ ପୁନର୍ବାର ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ଚିନିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଗଠିତ ।
(viii) କାର୍ଯ୍ୟ ୧ ଏବଂ ୨ ଏହି ଧାରଣାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ ଯେ ପଦାର୍ଥ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ । ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଛୋଟ ଯେ ସାଧାରଣ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁପାରିବ ନାହିଁ ।
(ix) କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକାର କରନ୍ତି । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ (interparticle spaces) କୁହାଯାଏ ।
ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ (Interparticle attraction) – ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦ୍ଵାରା ଦୃତ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହନ୍ତି ତାହାକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କହନ୍ତି । ଏହି ଆକର୍ଷଣ ବଳ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଦୂରତାରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବଳ ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଏ । ଏହି ବଳ ଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ।
ପରମାଣୁ (Atom) – ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କଣାଦ ପ୍ରଥମେ ପରମାଣୁର ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ, ପଦାର୍ଥ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅବିଭାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କଣିକା ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ, ଯାହାକୁ ପରମାଣୁ କୁହାଯାଏ । ତାଙ୍କର ଏହି ଧାରଣା ‘ବୈଶେଷିକ ସୂତ୍ର’’ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ।
କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି :
କାର୍ଯ୍ୟ – ୩ : ଆସ ଜାଣିବା
(i) ଲୁହାଖଣ୍ଡ, ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ, ପଥର, କାଠଖଣ୍ଡ, ଚାବିକାଠି ଏବଂ ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ ପ୍ରଭୃତି କଠିନ ପଦାର୍ଥ କହନ୍ତି ।
(ii) ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର, ଆକୃତି ଓ ଆୟତନ ଥାଏ ।
(iii) ଏହି ପଦାର୍ଥରେ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
(iv) ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେତୁ ଏହି କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥାଆନ୍ତି ।
(v) ଏହି ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଯୋଗୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି ନ କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
(vi) କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଆଘାତ ପାଇଲେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କରି କେବଳ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ କିମ୍ବା ଦୋଳିତ (Vibrate or Oscillate) ହୁଅନ୍ତି ।
କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ (Melting point) :
କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଏହି କମ୍ପନ ଏତେ ତିବ୍ର ହୋଇଥାଏ ଯେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳ
ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରେ ।
କଠିନରୁ ତରଳର ରୂପାନ୍ତରର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତୀକ ଚିତ୍ର
ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ ତାହାକୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ କହନ୍ତି ।
ସାଧାରଣତଃ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାରେ ଥାଆନ୍ତି (ବରଫ ଏକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ, କାରଣ ବରଫର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ, ଜଳର କଣିକା ତୁଳନାରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାରେ ରହନ୍ତି ।)
ଯେଉଁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ମଧ୍ଯରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନଙ୍କର ଗଳନାଙ୍କ କମ୍ ହୋଇଥାଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣବଳ ଅଧିକ ଥିଲେ ଏହାର ଗଳନାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
ନିମ୍ନରେ କେତୋଟି କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ ଦିଆଗଲା ।
ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Liquid) :
(i) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକର ନଥାଏ । ଏହା ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରହେ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ ।
(ii) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ ।
(ii) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତୁଳନାରେ ସାମାନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ କିନ୍ତୁ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ରହିବାପାଇଁ ଏହି ବଳ ଯଥେଷ୍ଟ ।
(iv) ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର ନଥାନ୍ତି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ଏବଂ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଏହି ତାପମାତ୍ରାକୁ ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (boiling point) କହନ୍ତି ।
(v) ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ଠାରୁ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ଯ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଏହି ଧୀର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ (evaporation) କହନ୍ତି ।
(vi) ତରଳପଦାର୍ଥ ପ୍ରବାହମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରବାହି (Fluid) କହନ୍ତି ।
କାର୍ଯ୍ୟ – ୪ : ଆସ ଖୋଜିବା ଓ ଜାଣିବା
ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ତିନୋଟି ସଫା ଏବଂ ଶୁଖୁଲା ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନିଆଯାଉ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ, ଖ ଏବଂ ଗ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନେବା
(ii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ 200 ମି.ଲି. ସ୍ତର (୧, ୨, ୩)କୁ ମାର୍କର ବ୍ୟବହାର କରି କିମ୍ବା କାଗଜର ଏକ ପତଳା ପଟି ଅଠାରେ ଲଗାଇ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
(iii) ପାତ୍ର ‘କ’ରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
(iv) ପାଣିକୁ ଢାଳି ନ ଦେଇ ପାତ୍ର ‘କ’ରୁ ପାତ୍ର ‘ଖ’ କୁ ସତର୍କତା ସହ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଉ ଏବଂ ପାଣିର ଆକୃତି ଏବଂ ସ୍ତର ଦେଖାଯାଉ ।
(v) ଏବେ, ସମାନ ପାଣିକୁ ପାତ୍ର ‘ଖ’ରୁ ପାତ୍ର ‘ଗ’କୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି ଏହାର ଆକୃତି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ତରକୁ ପୁଣି ଥରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
(vi) ଆମେ ଦେଖୁବା ଯେ ପାଣି ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଢାଳି ଦିଆଯାଏ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ । ତେଣୁ, ତରଳ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନେ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରହନ୍ତି ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି । ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ଏପରି ହୁଏ ।
(vii) ତିନୋଟି ପାତ୍ରରେ ଜଳସ୍ତର 200 ମି.ଲି. ଥିବାରୁ ଆୟତନରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଅଛି । (ଯଦି ଏକ ପାତ୍ର ସଫା ନ ଥାଏ, ତେବେ କିଛି ପାଣି ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଲାଗି ରହିପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଢାଳିବା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାତ୍ରରେ ଜଳସ୍ତର 200 ମି.ଲି. ରୁ ଟିକିଏ କମ୍ ହୋଇପାରେ) ।
ପାଣି ଭିତରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଘୁଞ୍ଚାଇବା
(viii) ତରଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସୀମିତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରିପାରିବେ । ତେଣୁ, ଆମେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ଯେ ତରଳର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ରହିଥାଏ ।
ତରଳ ପଦାର୍ଥର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (Boiling point) :
ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ, ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଫୁଟିବା ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଫୁଟି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଏହାର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ କହନ୍ତି । କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ଏତେ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଯେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କମିଯାଏ । ଶେଷରେ ଉପାଦାନ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବାଷ୍ପ କିମ୍ବା ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ ତରଳର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ନଘଟି ସମଗ୍ର ବସ୍ତତ୍ଵରେ ଘଟିଥାଏ । ତେଣୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ବାଷ୍ପୀଭବନ (Evaporation) :
ତରଳଗୁଡ଼ିକର ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ତାପମାତ୍ରାରେ ହୋଇଥାଏ । ଏପରିକି ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ବାଷ୍ପ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହି ଧୀର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କହନ୍ତି । ବାଷ୍ପୀଭବନର ପରିମାଣ ତାପମାତ୍ରା, ଚାପ, ବାୟୁପ୍ରବାହ, ବାୟୁର ଆର୍ଦ୍ରତା ପ୍ରଭୃତି କାରକଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା (Gaseous State) :
ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର, ଆକୃତି କିମ୍ବା ଆୟତନ ନଥାଏ । ଏହାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ବା ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ବହୁତ ବେଶୀ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ସର୍ବନିମ୍ନ । ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ସର୍ବଦା ପ୍ରବହମାନ ହେତୁ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରବାହି (Fluid) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ – ୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
(i) ଗ୍ୟାସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ନଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବାପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦୁଇଟି ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ୟାସ ଜାର କିମ୍ବା କାଚ ବିକର ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
(ii) ଧୂପକାଠି ଜାଳି କିଛି ଧୂଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉ ।
(iii) ଧୂଆଁ ଉପରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘କ’ କୁ ଓଲଟା କରି ଧରାଯାଉ ।
(iv) ଗ୍ୟାସ ଜାରଟିରେ ଧୂଆଁ ଭର୍ତ୍ତି କରି ରଖାଯାଉ ।
(v) ଏହାକୁ ଓଲଟାଇ ଏକ କାଚ ପ୍ଲେଟ୍ ଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
(vi) ଆଉ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘ଖ’ କୁ ଓଲଟା ଧରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ଗ୍ୟାସ ଜାର ‘କ’ ଉପରେ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖୁଥିବ। କାଚ ପ୍ଲେଟ ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଖାଯାଉ ।
(vii) କାଚ ପ୍ଲେଟକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାର କରାଯାଉ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଉଭୟ ଗ୍ୟାସ ଜାର ଯଥେଷ୍ଟ ପାଖାପାଖୁ ଅଛି ଏବଂ ଧୂଆଁ ବାହାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଫାଙ୍କ ନାହିଁ ।
ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ଭିତରେ ଧୂଆଁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ
(viii) ଗ୍ୟାସ ଜାର ‘ଖ’ ଭିତରେ ଧୂଆଁ କିପରି ବ୍ୟାପିଥାଏ ତାହା ଦେଖାଯାଉ ।
(ix) ଧୂଆଁ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘ଖ’ରେ ଥିବା ସେମାନେ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଲବ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖନ୍ତି । ତରଳ ପରି ତାହାର ଆକୃତି ମଧ୍ଯ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
(x) ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଗ୍ୟାସରେ ଥିବା କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ନଗଣ୍ୟ । ଫଳସ୍ଵରୂପ, ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଆୟତନ ନାହିଁ ।
(xi) ଧୂପକାଠିର ଧୂଆଁ ବଦଳରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ବାଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରି ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇପାରିବ ।
କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ପରୀଷଣ କରିବା
ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥା (କଠିନ, ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ)ର ଧର୍ମ ଓ ଗୁଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ କ’ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହା ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା
(i) ଛୁଞ୍ଚି ନ ଲାଗିଥିବା ଏକ ସିରିଞ୍ଜ ନିଆଯାଉ । ସିରିଞ୍ଜର ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରିତ କରି ବାହାରକୁ ଟଣାଯାଉ ।
(ii) ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ଥିବା ପବନକୁ ବାହାରକୁ ନ ଯିବାପାଇଁ ଆମେ ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ସିରିଞ୍ଜର ଖୋଲା ପ୍ରାନ୍ତ ଉପରେ ରଖୁ ।
(iii) ବାହାର କୁ ଟଣା ଯାଇ ଥ୍ ବ। ଭି ତ ର ଅଂଶକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭିତରକୁ ଠେଲାଯାଉ ।
(iv) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ଆୟତ ନ ପାଉଛି । ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ବାୟୁର ହ୍ରାସ
(v) ସିରିଞ୍ଜକୁ ଭିତର ପଟକୁ ଠେଲି ବାୟୁକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କଲେ, କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପାଖକୁ ଆସିବାପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଵାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସ୍ଥାନ ଥାଏ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ ।
(vi) ଯଦି ଆମେ ସିରିଞ୍ଜକୁ ଭିତର ପଟକୁ ଠେଲିବା ବନ୍ଦ କରିବା, ତେବେ ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଭିତର ନଳୀଟି ପୁଣି ତାର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ । ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କଲେ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ ଦେଖିବା ଜଳ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।
(vii) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଗ୍ୟାସର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଅଧିକ ହେତୁ ଏହା ଚାପ ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା
ଆୟତନ ହ୍ରାସ କଲା । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜଳ କଣିକା ମଧ୍ଯରେ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ କମ୍ ଥିବାରୁ ଏହା ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବ ନଗଣ୍ୟ ହେଲା । ଏଣୁ ଆନ୍ତଃକଣିକାସ୍ଥାନ ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥାର ନିୟାମକ ।
ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାର ସିରିଞ୍ଜର ପିଷ୍ଟନ
କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା
ଜଳର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କାସ୍ଥାନ ଏଥିରେ ଦ୍ରବିଭୂତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଲ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବାପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା–
(i) ଏକ କାଚପାତ୍ର ନିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ଅଧା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପାଣିର ସ୍ତରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
(ii) ଏଥିରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଚିନି ମିଶାଯାଉ ।
(iii) କାଚ ପାତ୍ରରେ ନୂତନ ଜଳସ୍ତର ‘ଖ’ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
(iv) ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାପାଇଁ ଏକ କାଚଦଣ୍ଡ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାଣିକୁ ଗୋଳାଯାଉ
(v) ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଜଳସ୍ତର ‘ଖ’ ତୁଳନାରେ ଜଳସ୍ତର ‘ଗ’ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ କି ହ୍ରାସ ପାଇବ ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
(vi) ଏହି ଜଳସ୍ତରକୁ ପୁଣି ଥରେ ‘ଗ’ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
ଜଳସ୍ତରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
(vii) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଚିନି ମିଶାଗଲେ ପାଣିର ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧିପାଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ପରେ ଏହା କିଛି ପରି ମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ । ଚିନି ଯେହେତୁ ଦ୍ରବଣର ଆୟତନ ପାଣି ଏବଂ ଚିନିର | କଣିକା ଆୟତନର ସମଷ୍ଟି ଅପେକ୍ଷା କମ୍ । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଦ୍ରବୀଭୂତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ ।
(viii) ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଅଛି ଯାହା ସେଥୁରେ ଦ୍ରବିଭୂତ ପଦାର୍ଥ (ଚିନି, ଲୁଣ, ଗ୍ଲୁକୋଜ ଇତ୍ୟାଦି)ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଲ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ ।
ପାଣିରେ ଚିନି କଣିକା ବଣ୍ଟନର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚିତ୍ର
ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା :
ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା (କଠିନ, ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ) ଭେଦରେ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ –
ବ।ଲି ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ । ଏଣୁ ଜଳଥିବା ଏକ ପାତ୍ରରେ ବାଲି ପକାଇଲେ ଏହା ପାତ୍ରର କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରି ଜଳସ୍ତରର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧିକରେ । କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ କମ୍ ହେତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗତି କରନ୍ତି ନାହିଁ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ବାୟୁମଧ୍ଯ ନଥାଏ ।
ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ଅଧ୍ଵ ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହା ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ।
ପଦାର୍ଥର ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚିତ୍ର
କାର୍ଯ୍ୟ – ୮ : ଆସି ପରୀଷଣ କରିବା
ଜଳରେ ଥିବା କଣିକାମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗତି ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ଜଳଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଥିରେ କିଛି ପୋଟାସିୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ ଦାନା ଚାମଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ପକାଯାଉ ।
(ii) ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ସେହି ଦାନାରୁ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର କିଛି ଛଟା ବାହାରୁଥୁବା ଆମେ ଦେଖିବା ।
(iii) କିଛି ସମୟ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଗୋଲାପୀ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
(iv) ଏପରି ହୋଇଥାଏ କାରଣ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି ଶୀଳ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଏହି କଣି କ।ରୁ ଡ଼ି କ ପ୍ରଥମେ ପୋଟାସି ୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟର ଦାନାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ସମଗ୍ର ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଏହା ବିସ୍ତାରିତ କରନ୍ତି ।
(କ) ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର ଧାରା ବିସ୍ତାରିଣ
(ଖ) କାଚ ପାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ।
(v) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଜଳପରି ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି କରନ୍ତି ।
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ବୃଦ୍ଧିପାଏ :
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(i) ଆମେ ତିନୋଟି ସଫା କାଚପାତ୍ର ନେବା ।
(ii) ଗୋଟିକରେ ଗରମପାଣି, ଦ୍ଵିତୀୟ ପାତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ପାଣି ଏବଂ ତୃତୀୟ ପାତ୍ରରେ ବରଫ ଭଳି ଥଣ୍ଡାପାଣି ନେବା ।
(iii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ପୋଟାସିୟମ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏ ଛୋଟ ଦାନା ପକାଇବା ।
(iv) କିଛି ସମୟପରେ ଦେଖାଯିବ ଗରମ ପାଣିରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ଥିବା ଜଳ କଣିକା ତୁଳନାରେ ଦ୍ରୁତତର ହେବ । ବରଫଭଳି ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ସର୍ବନିମ୍ନ ହେବ ।
(v) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ତାପମାତ୍ର ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧିଘଟେ ।
ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗତିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ –
କାର୍ଯ୍ୟ ୯ : ଆସ ଜାଣିବା
(i) କୋଠରୀର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଏକ ଧୂପକାଠି ଜଳାଯାଉ ।
(ii) କିଛି ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷାକରି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
(iii) ଆମେ ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ସୁଗନ୍ଧ ବାରିପାରିବା ନାହିଁ ।
(iv) ଯେତେବେଳେ କୋଠରୀର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଧୂପକାଠି ଜଳାଯାଏ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କେବଳ ଧୂପକାଠି ଚାରିପାଖରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(v) ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ଆମେ ସାରା କୋଠରୀରେ ସୁଗନ୍ଧ ବାରି ପାରିବା । ଏପରି ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ସୁଗନ୍ଧର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର କୋଠରୀକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ ।
ଧୂପକାଠି ଜାଳିବା
(vi) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ବାୟୁ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି କରୁଛନ୍ତି । ବାୟୁକଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସୁଗନ୍ଧର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମଗ୍ର କୋଠରୀରେ ବ୍ୟାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ସାବୁନ୍ କିପରି ପୋଷାକପତ୍ରରୁ ତେଲର ଦାଗ ଛଡ଼ାଇଥାଏ :
ପୋଷାକରେ ତେଲ ଦାଗ ଛଡ଼ାଇବାରେ ଆମେ ଏହାକୁ ଜଳରେ ପକାଇ ସାବୁନ ବ୍ୟବହାର କରି ଧୋଇଥାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଅନେକ ସାବୁନ୍ କଣିକା କପଡ଼ା ଉପରେ ଥିବା ତେଲ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ । ସାବୁନ କଣିକାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ତେଲ ସହ ଓ ଅନ୍ୟପ୍ରାନ୍ତ ଜଳସହ ଲାଗିରହେ । ଫଳରେ ଏହା ତେଲକୁ ଉଠାଇନେଇ ଧୋଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି (Thermal Energy) ର ପ୍ରଭାବ :
(i) ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଏହି ଦୂରତା ମଧ୍ଯ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଫଳରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ତାପ ଶକ୍ତି ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ।
(ii) କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାମାନଙ୍କର ତାପୀୟ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ନିକଟରେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଗତି ଲଘୁ କମ୍ପନରେ ସୀମିତ ରହେ ।
(iii) ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ କମାଇବାପାଇଁ ତାପଶକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା କଠିନକୁ ତରଳରେ ପରିଣତ କରେ । ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ସାମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିପାଇ ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ହ୍ରାସ କରେ ଯାହା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ସୀମିତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯରେ ଗତିକରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦିଏ ।
(iv) ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ କମାଇବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରିବାପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଥାଏ । ଏଣୁ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ, ଆକର୍ଷଣବଳ ଓ କଣିକାର ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଭୂମିକା ବହନ କରେ ।
ପଦାର୍ଥର ତିନୋଟି ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତିଗତ ତୁଳନା :
ପରମାଣୁ ଓ ଅଣୁ (Atoms and Molecules) :
ସମଗ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ଦେଖାଯାଏ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଗଠନ କରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରମାଣୁ ଓ ଅଣୁ । ସୁନା, ରୂପା, ତମ୍ବା, ସୋଡ଼ିୟମ, ପୋଟାସିୟମ ପରି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକା ପରମାଣୁ ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ସ୍ଵାଧୀନ ସ୍ଥିତି ଅଛି । ଉଦ୍ଜାନ, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ପ୍ରଭୃତି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତମ କଣିକା ପରମାଣୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ରହି ନପାରି ଯୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ହୋଇରହନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଣୁ । ଜଳ, ଏମୋନିଆ, ମିଥେନ ପରି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକା ଅଣୁ । ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ପରମାଣୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ
- କଣିକା (Particle) – ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଭାଙ୍ଗି କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଖଣ୍ଡ କଲେ ଶେଷରେ ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ରଖଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକ ମିଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ କଣିକା ଅଟନ୍ତି । ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନା ସଦୃଶ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟିରେ ପଦାର୍ଥ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
- ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ – ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ ବସ୍ତରେ ତିଆରି ସେଗୁଡ଼ିକ ମୌଳିକର ସଂରଚନାତ୍ମକ ଏକକ (building blocks) ଏବଂ ଏହି ଏକକ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠନକାରୀ କଣିକା (constituent particle) କହନ୍ତି ।
- ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଓ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ – ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଏବଂ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କହନ୍ତି ।
- ପରମାଣୁ (Atom) — ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କଣାଦ ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକୁ ନେଇ ପରମାଣୁର ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ ପରମାଣୁ ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅବିଭାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କଣିକା ଯାହାକୁ ସେ ‘ବୈଶେଷିକ ସୂତ୍ର’ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।
- କଠିନ ପଦାର୍ଥ (Solids) – କଠିନ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଓ ଆୟତନ ଥାଏ । ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି । କଣିକାମାନଙ୍କର କେବଳ କମ୍ପନ କିମ୍ବା ଦୋଳନ ଗତି ଦେଖାଯାଏ । କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ ଏହା ତରଳ ହୁଏ । ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତରଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ (melting point) କହନ୍ତି ।
- ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Liquids) – ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥାଏ । ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ତରଳ ରଖାଯାଇଥାଏ, ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ । ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ଥାଏ । ତରଳର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ, କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତୁଳନାରେ କମ୍ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସୀମା ଭିତରେ ଅନାୟାସରେ ଗତି କରିପାରନ୍ତି । ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ଏହା ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଫୁଟି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (boiling point) କହନ୍ତି ।
- ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥ (Gases) – ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ବା ଆୟତନ ନଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ବକ କିନ୍ତୁ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ବଳ ବହୁତ କମ୍ । ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆକାର ଓ ଆୟତନ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ଉଭୟ ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥୁବାରୁ ଏବଂ ସେମାନେ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ବହିଯାଉଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାହମାନ (Fluid) କହନ୍ତି ।
- କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି – ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ ଏହାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଗତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି । ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ କଣିକା ମାନଙ୍କର ଗତିର ବେଗ ହ୍ରାସ ପାଏ ।