Bhagya

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ଅନ୍ଵେଷଣ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 1 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ତୁମେ ଜଳରେ ଖାଉଥ‌ିବା ପୁରୀର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅପେକ୍ଷା ପତଳା କାହିଁକି ?
ଉ-
ପୁରୀ ବେଲିବା ସମୟରେ ଅସମାନ ଚାପ କିମ୍ବା ଛାଣିବା ସମୟରେ ତେଲର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରଭାବରେ ଏପରି ହୋଇପାରେ । ବାଷ୍ପର ଚାପ ଯେଉଁ ପଟେ ବେଶୀ ପଡ଼େ, ସେ ପଟ ପତଳା ହୋଇଯାଇପାରେ ।

Question 2.
ସମୁଦ୍ର ବେଳାଭୂମିରେ ଓ ମରୁଭୂମିରେ ଥିବା ବାଲି ସଂଖ୍ୟା ଅଧ୍ବକ ନା ଆମ ଗ୍ୟାଲେକ୍ସିରେ ଥିବା ତାରାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ?
ଉ-
ପୃଥ‌ିବୀର ସମୁଦ୍ର ବେଳାଭୂମି ଓ ମରୁଭୂମିରେ ଥ‌ିବା ବାଲି କଣିକାର ସଂଖ୍ୟା ଆମ ଗ୍ୟାଲେକ୍ସିରେ (Milky Way) ଥ‌ିବା ତାରାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଠାରୁ ବହୁତ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାଲେକ୍ସିରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦-୪୦୦ ବିଲିୟନ୍ ତାରା ଥାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ବାଲି କଣିକାର ସଂଖ୍ୟା ଅଗଣିତ ।

Question 3.
ପ୍ରକୃତି କାହିଁକି ଏତେ ବିଶାଳ ବିବିଧତା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ?
ଉ-
ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଖାପ ଖୁଆଇ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପରିସଂସ୍ଥାର (Ecosystem) ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିରେ ଏତେ ବିଶାଳ ବିବିଧତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ (କୀଟପତଙ୍ଗ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭକରି ତିମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ପରସ୍ପର ଉପରେ ଏବଂ ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ବିବିଧତା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

Question 4.
ବିଶ୍ଵ ସମ୍ପର୍କରେ ଜିଜ୍ଞାସୁ କରାଉଥ‌ିବା ଆଉ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମ ମନରେ ଅଛି କି ?
ଉ-
ଆମ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି, ଯେପରିକି- ‘ଆକାଶର ରଙ୍ଗ କାହିଁକି ନୀଳ ଦେଖାଯାଏ ?? ‘ବର୍ଷା କିପରି ହୁଏ ?’’ ‘ଗଛରୁ ଫଳ କିପରି ଖସୁଛି ?’’ । ନିଜ ମନରେ ଆସୁଥ‌ିବା ଯେକୌଣସି ବୈଜ୍ଞାନିକ କୌତୁହଳ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତକୁ ଜାଣିବାପାଇଁ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ କ’ଣ ଥିଲା ?
(a) ଘୋଷିବା
(b) ଜିଜ୍ଞାସା ବା କୌତୁହଳ
(c) ପରୀକ୍ଷା ଦେବା
(d) ଉତ୍ତର ଲେଖୁବା
ଉ-
(b) ଜିଜ୍ଞାସା ବା କୌତୁହଳ

Question 2.
ଯେଉଁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(a) ବୃହତ୍ ଜୀବ
(b) ଅଣୁଜୀବ
(c) କୀଟପତଙ୍ଗ
(d) ଜଳଚର ଜୀବ
ଉ-
(b) ଅଣୁଜୀବ

Question 3.
ଇସ୍ତ୍ରୀ ଓ ହିଟର ବିଦ୍ୟୁତର କେଉଁ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ କାମ କରିଥାଏ ?
(a) ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ
(b) ତାପନ ପ୍ରଭାବ
(c) ରାସାୟନିକ ପ୍ରଭାବ
(d) ଆଲୋକ ପ୍ରଭାବ
ଉ-
(b) ତାପନ ପ୍ରଭାବ

Question 4.
ବାୟୁ ଚାପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଘଟିଲେ କ’ଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
(a) ବର୍ଷା
(b) ଶୀତ
(c) ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା
(d) ଭୂମିକମ୍ପ
ଉ-
(c) ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା

Question 5.
ଖାଇବା ଲୁଣ କି ପଦାର୍ଥ ?
(a) ମୌଳିକ
(b) ଯୌଗିକ
(c) ମିଶ୍ରଣ
(d) ଦ୍ରବଣ
ଉ-
(b) ଯୌଗିକ

Question 6.
ଆଲୋକ ଦର୍ପଣରୁ ପଛକୁ ଫେରି ଆସିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(a) ପ୍ରତିସରଣ
(b) ପ୍ରତିଫଳନ
(c) ବିଚ୍ଛୁରଣ
(d) ଶୋଷଣ
ଉ-
(b) ପ୍ରତିଫଳନ

Question 7.
ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କାହାକୁ ଆଧାର କରି ତିଆରି କରିଥିଲା ?
(a) ତାରାମାନଙ୍କ ଗତି
(b) ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି
(c) ବାୟୁର ଗତି
(d) ସମୁଦ୍ରର ଜୁଆର
ଉ-
(b) ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି

Question 8.
ପୁରୀ ଛାଣିବା ବେଳେ ଫୁଲିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ?
(a) ତେଲର ଥଣ୍ଡା ପଣ
(b) ଅଟା ଭିତରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ଚାପ
(c) ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ
(d) ଲୁଣର ପରିମାଣ
ଉ-
(b) ଅଟା ଭିତରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ଚାପ

Question 9.
ଆମ ପରିବେଶରେ ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ବସ୍ତ ମିଶି କ’ଣ ଗଠନ କରନ୍ତି ?
(a) ପରିସଂସ୍ଥା
(b) ସମାଜ
(c) ପରିବାର
(d) ଜଙ୍ଗଲ
ଉ-
(a) ପରିସଂସ୍ଥା

Question 10.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
(a) ଗ୍ରିଜର
(b) କ୍ରେନ୍
(c) ଇସ୍ତ୍ରୀ
(d) ହିଟର
ଉ-
(b) କ୍ରେନ୍

Question 11.
କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ନୁହେଁ ?
(a) କୁଣ୍ଡଳୀର ଘେରସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି
(b) ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିରୋଧଥ‌ିବା ପରିବାହୀ
(c) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବୃଦ୍ଧି
(d) ସଲିନଏଡ୍ ମଧ୍ଯରେ ଲୁହାରଡ୍‌ର ସ୍ଥିତି
ଉ-
(b) ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିରୋଧଥ‌ିବା ପରିବାହୀ

Question 12.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଇସ୍ତ୍ରୀ ବା ହିଟରରେ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
(a) ଏଲୁମିନିୟମ୍
(b) ତମ୍ବା
(c) ନିକ୍ରୋମ
(d) ଇସ୍ପାତ
ଉ-
(c) ନିକ୍ରୋମ

Question 13.
ପଥରଟି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ କିନ୍ତୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବଲ ଜଳରେ ଭାସିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
(a) ପଥର ଓଜନିଆ
(b) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବଲ୍‌ ଆକାରରେ ବଡ଼
(c) ପଥରର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ ଅଧୂକ
(d) ପଥର ନରମ
ଉ-
(c) ପଥରର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ ଅଧୂକ

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ __________ ଦିଆଯାଏ ।
ଉ-
ଟିକା

2. ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପଙ୍ଖା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର __________ ପ୍ରଭାବ ଦ୍ଵାରା ଘୂରେ ।
ଉ-
ଚୁମ୍ବକୀୟ

3. ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
ଉ-
ମୌଳିକ

4. __________ କୁ ଆଧାର କରି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି ।
ଉ-
ଚନ୍ଦ୍ରକଳା

5. ପରୀକ୍ଷଣ ସମୟରେ ଯାହାକୁ ବଦଳାଯାଏ, ତାକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
ଉ-
ପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ କାରକ

6. __________ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥାଏ କିନ୍ତୁ ଆୟତନ ଥାଏ ।
ଉ-
ତରଳ

(ଗ) ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

1. ଅଣୁଜୀବମାନେ ସର୍ବଦା ଆମର କ୍ଷତି କରନ୍ତି ।
ଉ-
✗

2. ବାୟୁ ସବୁ ଦିଗରେ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରେ ।
ଉ-
✓

3. ଲେନ୍ସ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗଲେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ ହୁଏ ।
ଉ-
✓

4. ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ମଣିଷର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦାୟୀ ।
ଉ-
✓

(କ) ‘କ’ ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ‘ଖ’ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ମିଳକ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
1. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	(କ) ଉତ୍ତର ପାଇବାପାଇଁ କାମ କରିବା
2. ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା	(ଖ) ଘଟଣାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖୁବା
3. ପରୀକ୍ଷଣ	(ଗ) ଶେଷ ନିଷ୍ପଭି
4. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ	(ଘ) କାହିଁକି ଓ କିପରି

ଉ-

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
1. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	(ଖ) ଘଟଣାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖୁବା
2. ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା	(ଘ) କାହିଁକି ଓ କିପରି
3. ପରୀକ୍ଷଣ	(କ) ଉତ୍ତର ପାଇବାପାଇଁ କାମ କରିବା
4. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ	(ଗ) ଶେଷ ନିଷ୍ପଭି

(ଘ) ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

1. ପୃଥ‌ିବୀର କେଉଁ ବଳ ବସ୍ତୁକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ ?
ଉ-
ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ

2. ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ମାଧ୍ୟମରୁ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମକୁ ଗଲେ ବଙ୍କେଇ ଯିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
ଉ-
ପ୍ରତିସରଣ

3. ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଭିନ୍ନତାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
ଉ-
ଜୈବ ବିବିଧତା

4. ବାୟୁମଣ୍ଡଳର କେଉଁ ସ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମିକୁ ଅଟକାଏ ?
ଉ-
ଓଜୋନ୍ ସ୍ତର

5. ଏକ ବୃକ୍ଷର ‘ମୂଳ’ ଚିତ୍ର ବିଜ୍ଞାନରେ କାହାର ପ୍ରତୀକ ?
ଉ-
ଦୃଢ଼ ଭିଭିଭୂମି ଏବଂ ପରମ୍ପରା

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଘଡ଼ଘଡ଼ି କ’ଣ ? ଝଡ଼ କିପରି ଘଡ଼ଘଡ଼ିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
ଉ-
ଶବ୍ଦ ଓ ବିଜୁଳି ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଝଡ଼ ବର୍ଷାକୁ ଘଡ଼ଘଡ଼ି କହନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ପବନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ବିଦ୍ୟୁତ ବିସର୍ଜନ ଘଟେ ସେତେବେଳେ ‘ଝଡ଼’ ଘଡ଼ଘଡ଼ିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 2.
ବାତ୍ୟାର ଆଖୁ ପାଖରେ ପାଣିପାଗର ଦୁଇଟି ପ୍ରକୃତି ଲେଖ ?
ଉ-
ବାତ୍ୟାର ଆଖ୍ ଚାରିପଟେ ଦ୍ରୁତବେଗରେ ପବନ ସହ ଘୂର୍ଣାୟମାନ ବୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରେ ଥ‌ିବା ଆଖୁ ପାଖରେ ପବନ ଶାନ୍ତ ରହେ ଯେଉଁଠାରେ ପାଗ ସାଧାରଣ ଓ ପବନର ବେଗ ନଗଣ୍ୟ ଥାଏ ।

Question 3.
ଦୁଇଟି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନଳୀକୁ କପଡ଼ାରେ ଘଷିଲେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରେ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି କାହିଁକି ?
ଉ-
ଯେତେବେଳେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନଳୀଦ୍ଵୟ ଗୋଟିଏ କପଡ଼ାରେ ଘଷାଯାଏ ଉଭୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଚାର୍ଜ (ଋଣାତ୍ମକ) ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ସମଚାର୍ଜ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରୁଥିବାରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ନଳୀଦ୍ଵୟ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲେ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରନ୍ତି ।

Question 4.
ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ ଧୂଳିକଣା ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ କି ?
ଉ-
ଧୂଳିକଣା ଉପରେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ କାର୍ଯ୍ୟକରେ । ଧୂଳିକଣା ଗୁଡ଼ିକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ହାଲୁକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥାଏ । ଯେକୌଣସି ପଦାର୍ଥର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥିଲେ ଏଥିରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ ଯାହାଦ୍ଵାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଜମା ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁସ୍ରୋତରେ ଭାସିବାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

Question 5.
ଇଷ୍ଟରେ କେଉଁ ବିଶେଷଗୁଣ ରହିଥିବାରୁ ଏହାକୁ କେକ୍ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
ଉ-
(i) ଇଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରକାର ଅଣୁଜୀବ ଅଟେ । ଉଷ୍ମ ପରିବେଶରେ ଇଷ୍ଟର ଉତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପରି ଇଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ନିଜର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ ।
(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଏହାର ଗ୍ୟାସୀୟ ଫୋଟାକା ଦ୍ଵାରା ଅଟାକୁ ନରମ ଓ ହାଲୁକା କରିଥାଏ । ଏହା ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ସୁରାସ୍କାର ବା ଆଲ୍‌କହଲ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ । ଏହି ବିଶେଷ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଇଷ୍ଟକୁ ରୁଟି ଓ କେକ୍ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 6.
ସାଧାରଣ ଲୁଣ (ଖାଇବା ଲୁଣ) ଓ ଚିନି ମୌଳିକ ନା ଯୌଗିକ ?
ଉ-
ସାଧାରଣ ଲୁଣ (Common salt) ଏବଂ ଚିନି ଉଭୟ ଯୌଗିକ ଲୁଣ, ସୋଡ଼ିୟମ କ୍ଲୋରିନ ନାମକ ଦୁଇଟି ମୌଳିକର ରାସାୟନିକ ସଂଯୋଗରୁ ସୃଷ୍ଟି । ସେହିପରି ଚିନିରେ କାର୍ବନ, ଉଦ୍‌ଜାନ ଏବଂ ଅମ୍ଲଜାନ ପରମାଣୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁପାତରେ ରହିଥାଆନ୍ତି ।

Question 7.
ଚୂନପାଣି ମଧ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
ଉ-
ଚୂନପାଣି ମଧ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଲେ ଚୂନପାଣି (କ୍ୟାଲସିୟମ ହାଇଡ୍ରେକ୍‌ସାଇଡୁ) ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟେ । ଚୂନପାଣି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ଯେଉଁ ଅବକ୍ଷେପ (Precipiate) ସୃଷ୍ଟିହୁଏ ତାହା ହେଉଛି କ୍ୟାଲସିୟମ କାର୍ବୋନେଟ ।
କ୍ୟାଲସିୟମ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ଼ + କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ୍ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) → କ୍ୟାଲସିୟମ କାର୍ବୋନେଟ + ଜଳ

Question 8.
କଠିନ ପଦାର୍ଥର କାହିଁକି; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ଥାଏ ?
ଉ-
କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଅତି ନଗଣ୍ୟ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ବନ୍ଧା (Closely packed) । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ସର୍ବାଧ‌ିକ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରି ନପାରି କେବଳ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଣୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଥାଏ ।

Question 9.
ଯେତେବେଳେ ଗଳନାଙ୍କର କୌଣସି କଠିନ ପଦାର୍ଥ, ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ ?
ଉ-
କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ହ୍ରାସ ପାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତଭାବରେ ଗତି କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବାରୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 10.
ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ । ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ?
ଉ-
ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତଭାବରେ ପ୍ରବହମାନ ହେବାଯୋଗୁ ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକର ନଥାଏ, ଏହା କେବଳ ଧାରଣ ପାତ୍ରର ଆକୃତି ଗ୍ରହଣ କରେ କିନ୍ତୁ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ଥ‌ିବାରୁ ତରଳର ଆୟତନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେନାହିଁ ।

Question 11.
ଦ୍ରବଣ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ? ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
ଉ-
(i) କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶିଗଲେ ଦ୍ରବଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
(ii) ଉଦାହରଣ : ଚିନି ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ମିଳେଇଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ମିଠା କରେ ।

Question 12.
ଚନ୍ଦ୍ରକଳା କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
ଉ-
(i) ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆପେକ୍ଷିକ ସ୍ଥିତି ବଦଳିବା ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଦେଖାଯାଏ ।
(ii) ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡୁଥୁବା ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଂଶ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଦଳୁଥ‌ିବାରୁ ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଖୁ ।

Question 13.
ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବୁଝାଅ
ଉ-
(i) ଛୋଟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ତିମି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
(ii) ସମସ୍ତ ଜୀବ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ବାୟୁ, ଜଳ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।

Question 14.
ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ମୁଖ୍ୟ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ?
ଉ-
(i) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ବା ଘଟଣାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ।
(ii) ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା
(iii) ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ।
(iv) ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେବା ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ :

Question 15.
ମୌଳିକ ଓ ଯୌଗିକ :

ମୌଳିକ :	ଯୌଗିକ
(i) ଏହା ଏକ ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଅଟେ ।	(i) ଦୁଇ ବା ଅଧିକ ଉପାଦାନର ସଂଯୋଗରେ ଏହା ଗଠିତ ।
(ii) ଏଥିରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର କଣିକା ଥାଏ ।	(ii) ଏଥୁରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୌଳିକର ପରମାଣୁ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
(iii) ଉଦାହରଣ : ସୁନା, ଲୁହା, ଅମ୍ଳଜାନ ।	(iii) ଉଦାହରଣ : ଜଳ, ଲୁଣ ।

କାରଣ ଦର୍ଶାଅ :

Question 16.
ଘୂଷ୍ଣିବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ କାହିଁକ ?
ଉ-
(i) ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁ ଚାପ ହଠାତ୍ କମିଗଲେ ସେଠାରେ ଲଘୁଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
(ii) ଉଚ୍ଚ ଚାପ ଅଞ୍ଚଳରୁ ବାୟୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେହି ଲଘୁଚାପ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
(iii) ଚାପରେ ଏହି ବୃହତ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ପବନ ବହି ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

Question 17.
ପୁରି ଫୁଲିବାର ପରୀକ୍ଷଣ : ରୋଷେଇ ଘର ମଧ୍ଯ ଏକ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ହୋଇପାରେ । ଗରମ ତେଲରେ ପୁରି ଛାଣିଲେ, ଅଟା ଭିତରେ ଥିବା ପାଣି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ବାଷ୍ପ ବାହାରକୁ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ପୁରିକୁ ଫୁଲାଇ ଦିଏ । ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପରୀକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଶିଖୁରିବା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପଦାର୍ଥର ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
ଉ-
(i) କଠିନ ଅବସ୍ଥା – ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଏବଂ ଆୟତନ ଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ପାଖାପାଖି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହନ୍ତି (ଯଥା : ବରଫ, ପଥର) ।
(ii) ତରଳ ଅବସ୍ଥା – ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥାଏ । ଏହା ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରହେ, ତାହାର ଆକାର ଧାରଣ କରେ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଥାଆନ୍ତି (ଯଥା : ଜଳ, କ୍ଷୀର) ।
(iii) ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା – ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଆୟତନ କିଛି ନଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବହୁତ ଦୂରରେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରନ୍ତି (ଯଥା- ବାୟୁ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ) ।
(iv) ତାପ ପାଇଲେ ପଦାର୍ଥ ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ (କଠିନ → ତରଳ → ଗ୍ୟାସ) ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ।

Question 2.
ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ କ’ଣ ? ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ବୁଝାଅ ।
ଉ-
(i) ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଗୋଟିଏ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମରୁ (ଯଥା- ବାୟୁ) ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମକୁ (ଯଥା- ଜଳ କିମ୍ବା କାଚ) ଗତି କଲାବେଳେ ଏହାର ଗତିପଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ବା ବଙ୍କେଇ ଯାଏ । ଏହାକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ କୁହାଯାଏ ।
(ii) ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକର ବେଗ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇଥିବାରୁ ଏପରି ଘଟେ ।
(iii) କାଚ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଅଧା ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରି ସେଥିରେ ଗୋଟିଏ ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ ବୁଡ଼ାଇଲେ ପାଣି ଓ ବାୟୁର ସଂଯୋଗ ସ୍ଥଳରେ ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ଟି ଭାଙ୍ଗି ଗଲା ପରି ବା ବଙ୍କା ଦେଖାଯାଏ ।
(iv) ଚଷମା ଓ କ୍ୟାମେରାରେ ବ୍ୟବହୃତ ଲେନ୍ସ ଏହି ନିୟମରେ କାମ କରେ ।

Question 3.
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ ।
ଉ-
କାରଣ :
(i) ମଣିଷର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯଥା ଗାଡ଼ିମୋଟର ଚଳାଚଳ, କଳକାରଖାନା ଧୂଆଁ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) ପରିମାଣ ବଢୁଛି ।
(ii) ଏହା ସବୁଜ ଗୃହ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରି ପୃଥିବୀର ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ାଉଛି ।

ପ୍ରଭାବ :
(iii) ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳର ବରଫ ତରଳୁଛି, ଯାହା ଫଳରେ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
(iv) ପାଣିପାଗର ଅନିୟମିତତା ଦେଖାଦେଉଛି (ଯଥା- ଅଧିକ ବାତ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି) ।

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium ଅଣୁଜୀବ ଜଗତ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 2 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ଏକ କୋଷର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ତଳେ ଦିଆଯାଇଛି ।
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ନ୍ୟଷ୍ଟି
(b) କୋଷଜୀବକ
(c) ହରିତ୍ରବକ
(d) କୋଷଭିଭି
(e) କୋଷଝିଲ୍ଲୀ
(f) ନ୍ୟୁକ୍ଲି ଅଏଡ଼୍
ଉ-
କେବଳ ଉଦ୍ଭିଦ କୋଷରେ:

• କୋଷପ୍ରାଚୀର
• ହରିତଲବକ
• ବଡ଼ ରସଧାନୀ (ଭାକ୍ୟୁଓଲ୍)

ଉଭୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ:

• କୋଷଝିଲ୍ଲୀ
• କୋଷଜୀବଦ୍ରବ୍ୟ (ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍)
• ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅସ୍ (କେନ୍ଦ୍ରକ)

କେବଳ ପ୍ରାଣୀ କୋଷରେ:
ସେଣ୍ଟ୍ରୋସୋମ୍ / ସେଣ୍ଟ୍ରିଓଲ୍

Question 2.
ଆନନ୍ଦ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ନେଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ ଏବଂ ଖ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କଲା । ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଲେଖାଏଁ ଚିନି ଦ୍ରବଣ ପକାଇଲା । ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ରେ, ସେ ଏକ ଚାମଚ ଇଷ୍ଟ ପକାଇଲା । ତା’ପରେ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରୀକ୍ଷାଳନୀର ମୁହଁରେ ଦୁଇଟି ଅଳ୍ପ ଫୁଲାଯାଇଥିବା ବେଲୁନ୍ ବାନ୍ଧିଦେଲା । ତା’ପରେ ସେ ଏହାକୁ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରୁ ଦୂରରେ ଏକ ଉଷ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ରଖୁଲା ।
(i) ୩-୪ ଦିନ ପରେ କ’ଣ ହେବ ବୋଲି ତୁମେ ଅନୁମାନ କରୁଛ ? ସେ ଦେଖୁଲା ଯେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ବେଲୁନ୍ ଫୁଲିଯାଇଥିଲା । ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
(a) ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ’‘ଖ’ ରେ ପାଣି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଗଲା ଏବଂ ବେଲୁନ୍‌କୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା ।
(b) ଉଷ୍ମ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁକୁ ବିସ୍ତାରିତ କଲା, ଯାହା ବେଲୁନକୁ ଫୁଲାଇଲା ।
(c) ଇଷ୍ଟ ପରୀକ୍ଷାଳନୀ ‘ଖ’ ଭିତରେ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କଲା ଯାହା ବେଲୁନ୍‌କୁ ଫୁଲାଇଲା ।
(d) ଚିନି ଉଷ୍ମ ପବନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କଲା
ଉ-
(c) ଇଷ୍ଟ ପରୀକ୍ଷାଳନୀ ‘ଖ’ ଭିତରେ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନ କଲା ଯାହା ବେଲୁନ୍‌କୁ ଫୁଲାଇଲା ।

(ii) ସେ ଆଉ ଏକ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ନେଲା, ଯାହାର ୧/୪ ଅଂଶ ଚୂନ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ସେ ପରୀକ୍ଷାଳନୀ ‘ଖ’ ରୁ ବେଲୁନକୁ ଏପରି ଭାବରେ ବାହାର କଲା ଯେପରି ବେଲୁନ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ସେହି ବେଲୁନକୁ ଚୂନ ପାଣି ଥୁବା ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ମୁହଁରେ ବାନ୍ଧିଦେଲା ଭାବରେ ହଲାଇଲା । ସେ କ’ଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
ଉ –
ଆନନ୍ଦ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା ଯେ, ଉତ୍ପାଦିତ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ କି ନୁହେଁ । ଏଠାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଗ୍ୟାସ୍ ଚୂନ ପାଣି ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତତ କରୁଅଛି । ଫଳରେ ଚୂନପାଣି କ୍ଷୀର ଭଳି ବର୍ଷ ଧାରଣ କରୁଅଛି ।

Question 3.
ଜଣେ ଚାଷୀ ତାଙ୍କ କ୍ଷେତରେ ଗହମ ଚାଷ କରୁଥିଲେ । ସେ ଭଲ ଅମଳ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ମାଟିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନଯୁକ୍ତ ସାର ମିଶାଇଲେ । ପାଖ ପଡ଼ିଆରେ ଆଉ ଜଣେ ଚାଷୀ ବିରି ଫସଲ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭଲ ଫସଲ ପାଇବା ପାଇଁ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସାର ମିଶାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କଲେ ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଭାବିପାରୁଛ କି ?
ଉ –
ବିରି ହେଉଛି ଏକ ଡାଲି ଜାତୀୟ ଫସଲ । ଡାଲି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦର ଚେରର ଗଣ୍ଠିରେ ରାଇଜୋବିୟମ୍ ବୀଜାଣୁ ସହଜୀବୀ ଭାବରେ ବାସ କରେ । ଏହି ବୀଜାଣୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ଆଣି ଉଭିଦକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ । ତେଣୁ ବିରି ଫସଲ କଲାବେଳେ ମାଟିରେ କୃତ୍ରିମ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଯୁକ୍ତ ସାର ମିଶେଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ରାଇଜୋବିୟମ୍ ବୀଜାଣୁ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଆପେ ଆପେ ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ତନ୍ମୟୀ ନିଜ ବଗିଚାରେ ଦୁଇଟି ଗାତ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ଖୋଳିଲା । ଗାତ ‘କ’ ରେ ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଚୋପା ସହିତ ଶୁଖୁଲା ପତ୍ର ମିଶାଇ ପକାଇଲା । ଗାତ ‘ଖ’ରେ ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଚୋପା ସହିତ ଶୁଖୁଲା ପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ କଲା ନାହିଁ । ତା’ପରେ ଉଭୟ ଗାତକୁ ମାଟିରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଲା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲା । ସେ କ’ଣ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ?
ଉ –
(i) ଏଠାରେ ତନ୍ମୟୀ କମ୍ପୋଷ୍ଟର ପ୍ରଭାବ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଅଛି । ଗାତ ‘କ’ ରେ ସବୁଜ ଅଳିଆ ଏବଂ ଶୁଖୁଲା ପତ୍ରର ମିଶ୍ରଣ ପଚନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥ‌ିବା କାର୍ବନ -ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସନ୍ତୁଳନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
(ii) ଗାଛ (କ) ରେ ଉପସ୍ଥିତ ପଦାର୍ଥର ଅଭାବ ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଏବଂ ନୂତନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ସୁତରାଂ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉଛି ଯେ, କାର୍ବନ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଯସାୟନିକ ସମୃଦ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଲେ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପଘଟନ ବୃଦ୍ଧିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
(i) ମୁଁ ସବୁ ପ୍ରକାର ପରିବେଶରେ ଏବଂ ତୁମ ଅନ୍ତନଳୀ ଭିତରେ ରହେ ।
(ii) ମୁଁ ଦୁଧ ଏବଂ ପିଠାକୁ ଫୁଲାଇ ଦିଏ ଓ ନରମ କରେ ।
(iii) ମୁଁ ଭାକ୍ସିନ୍‌ର ସହାୟତାରେ ତେଣ୍ଟେରେ ଗୁହଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୋଷକ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
ଉ –
(i) ଜୀବାଣୁ
(ii) ଇଷ୍ଟ
(iii) ରାଇଜୋବିୟମ୍

Question 6.
ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାପମାତ୍ରା, ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
ଉ –
ପରୀକ୍ଷଣ : ୩ଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

• 1ମ ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପରିବେଶରେ (ବିଦ୍ୟୁତ ନିକଟରେ) ରଖାଯାଉ ।
• 2ୟ ଦିନ ଶୁଷ୍କ ପରିବେଶରେ (ତଳ ଭିତରେ) ରଖାଯାଉ ।
• 3ୟ ଦିନ ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶରେ (ରେଫ୍ରିଜେରେଟରରେ) ରଖାଯାଉ ।
• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ : 3 ଦିନ ପରେ ଦେଖାଯିବ ଯେ, ୧ମ ପାର୍ଥର ଶଙ୍ଖରେ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ କବକର ବଂଶବିସ୍ତାର ହୋଇଛି ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ବାୟୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣରେ ମିଳିଲେ କବକମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 7.
ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ପାଉଁରୁଟି ନିଅ । ସେଥିରୁ ଖଣ୍ଡେ ହାତଘଣ୍ଟା ଜାଗା ପାଖରେ ଏକ ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ରଖ । ଅନ୍ୟ ଖଣ୍ଡକୁ ଫ୍ରିଜ୍‌ରେ ରଖ । ତିନି ଦିନ ପରେ ତୁଳନା କର । ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖ । ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
ଉ –
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ : ହାତଘଣ୍ଟା ଜାଗାପାଖରେ ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଉଁରୁଟିରେ କବକର ବୃଦ୍ଧି ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଫ୍ରିଜ୍‌ରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଉଁରୁଟିରେ କବକର ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ନଥାଏ ।
ବ୍ୟାଖ୍ୟା : ହାତଘଣ୍ଟା ସ୍ଥାନରେ ଉଷ୍ମ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ପରିବେଶ ଥିବାରୁ କବକର ବଂଶବିସ୍ତାର ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଫ୍ରିଜ୍‌ରେ ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶ କବକମାନଙ୍କ ବଂଶବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପ୍ରତିକୂଳ ସ୍ଥାନ ହୋଇଥାଏ ।

Question 8.
ପାଉଁରୁଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲା ଯେ ସେତେବେଳେ କିଛି ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ଫ୍ରିଜ୍‌ରେ ରଖି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅଧିକ ଖଟା ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରେ ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
ଉ –
(i) ଦହିରେ ଅଣୁଜୀବମାନେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରି ଲାକ୍ଟିକ୍ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଅମ୍ଳ ମାତ୍ରା ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଦହି ଖଟା ଲାଗିଥାଏ ।
(ii) ଉଷ୍ମ ତାପମାତ୍ରାରେ ବଂଶବିସ୍ତାର ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ଅଣୁଜୀବ ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ିବାରୁ ଦହି ଅଧିକ ଖଟା ହୋଇଥାଏ ।

Question 9.
ଚିତ୍ର ୨.୧୫ ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ ଏବଂ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(i) ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଥବା ଚିନି ଦ୍ରବଣରେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ –
ଫ୍ଲାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଚିନି ଦ୍ରବଣରେ କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରି ୟାରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଆଲକହଲ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ଚାରି ଘଣ୍ଟା ପରେ ତୁମେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ରେ କ’ଣ ଦେଖୁବ ? ଏହା କାହିଁକି ଘଟିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
ଉ –
4 ଘଣ୍ଟା ପରେ ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଚୂନପାଣି ଦୁଗ୍ଧ ବର୍ଷ ଧାରଣ କରୁଥିବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । କାରଣ କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଳାସ୍କ (କ) ରୁ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (ଖ) ମଧ୍ୟକୁ ଆସି ଚୂନପାଣି ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ । ତେଣୁ ଏଠାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସର ଉପସ୍ଥିତି ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରୁଛି ।

(iii) ପ୍ଳାସ୍କ ‘କ’ ରେ ଯଦି ଇଷ୍ଟ ମିଶ୍ରଣ କରା ନ ଯାଏ ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?
ଉ –
ଫ୍ଲାସ୍କ (କ) ରେ ଯଦି ଇଷ୍ଟ ମିଶ୍ରଣ କରା ନଯାଏ, ତେବେ କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହେବ ନାହିଁ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ (ଖ) ମଧ୍ୟକୁ ଯିବ ନାହିଁ । ଏଠାରେ ଥିବା ଚୂନ ପାଣିର ବର୍ଷରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବନାହିଁ ।

ଆବିଷ୍କାର, ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ବିତର୍କ କର

Question 1.
ଭାରତରେ ବାୟୋଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ଅଛି । ଆମର ସର୍ବପୁରାତନ ବାୟୋଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ୧୮୫୦ ଦଶକର ଶେଷ ଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତ ସରକାଙ୍କ ନୂତନ ଏବଂ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ଵାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବାୟୋଗ୍ୟାସ୍ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର ।
ଉ –
ବାୟୋଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ଗଠନ :
(i) ଅମ୍ଳଜାନ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ବିଘଟନ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣକୁ ଜୈବଗ୍ୟାସ (Biogas) କୁହାଯାଏ ।
(ii) ବିଶେଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋବରରୁ ଏହି ଗ୍ୟାସ ମିଳୁଥିବାରୁ ଓ ଗୋବର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପଦାର୍ଥ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥ‌ିବାରୁ ଏହାକୁ ସାଧାରଣରେ ଗୋବର ଗ୍ୟାସ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ଗଠନ : ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍‌ ପ୍ଲାଣ୍ଟର ନିମ୍ନଲିଖ୍ଯ ଅଂଶ ରହିଥାଏ । ଯଥା- ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ର, ଡାଇଜେଷ୍ଟ କୂପ, ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଡୋମ୍ ଓ ନିର୍ଗମ ନଳୀ ।

(i) ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ର :
ଏଥ‌ିରେ ଗୋବର ଓ ପାଣି 4:5 ଆୟତନ ଅନୁପାତ ରେ ମି ଶା। ଇ ଭଲଭାବରେ ଫେଣ୍ଟି ମଣ୍ଡ କରାଯାଏ ଓ ଏହି ମଣ୍ଡକୁ ପ୍ରବେଶ ପାତ୍ରରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଏ ।
ଏହି ମିଶ୍ରଣ ଏକ ନଳଭିତର ଦେଇ ଆପେ ଆପେ ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପକୁ ଚାଲିଯାଏ ।

(ii) ଡାଇଜେଷ୍ଟର କୂପ :
ଏହାର ଚାରିକାନ୍ଥ ଇଟା ଓ ସିମେଣ୍ଟରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ପ୍ରାୟ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ଭୂମିର ଉପରକୁ ଓ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ଭୂମିଠାରୁ ତଳକୁ ଥାଏ । ଗୋବର ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ର ଣ ଏଠାରେ ଜମା ହୁଏ ।

(iii) ଧାତୁନିର୍ମିତ ଡୋମ୍ :
ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଡୋମ୍‌ ଇସ୍ପାତରେ ତିଆରି ।
ଏବେ ସିମେଣ୍ଟ ଓ କଂକ୍ରିଟରେ ଡୋମ୍ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି । ଏହା କୂପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଘୋଡ଼ାଇ ବାୟୁରୋଧୀ କରିଦିଏ ।
ଅମ୍ଳଜାନ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ବଢ଼ି ପାରୁଥବା ମିଥାନୋଜେନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଏହି ମିଶ୍ରଣରୁ କିଣ୍ବନ ଦ୍ଵାରା ମିଥେନ୍ , କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ୍, ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ , ହାଇଡ୍ରୋଜେନ ସଲଫାଇଡ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି । ଏଥ‌ିରେ ମିଥେନ୍ଽଗ୍ୟାସ୍ ଶତକଡ଼ା ପ୍ରାୟ 65-75 ଭାଗ ଥାଏ । ଗ୍ୟାସ୍ ଚାପରେ ଡୋମ୍ ଉପରକୁ ଉଠେ ।

(iv) ନିର୍ଗମ ନଳୀ :
ଏହି ଧାତବନଳୀ ବାଟଦେଇ ଗ୍ୟାସ୍ ରୋଷେଇଘର ଚୂଲାକୁ ଯାଏ ।
ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚାପରେ ଏହାକୁ ଜଳାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇଥାଏ ।
(a) ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧରଣର ଜାଳେଣି ଓ ଶୁଖୁଲା ଗୋବରଠାରୁ ଜାଳେଣି ହିସାବରେ ପ୍ରାୟ 6 ଗୁଣ ଦକ୍ଷ । ଏଥ‌ିରେ ଧୂଆଁ ହୁଏନାହିଁ । ଫଳରେ ଘର କଳା ହୁଏ ନାହିଁ । ଧୂମବିହୀନ ହୋଇଥିବାରୁ ଚକ୍ଷୁ ବା ଶ୍ଵାସସମ୍ପର୍କିତ ରୋଗ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ନଥାଏ ।

(b) ଗୋବର ବିନିଯୋଗ ହୋଇଯାଉଥ‌ିବାରୁ ଗୋବରଦ୍ଵାରା ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ ବା ଗୋବର ଜମି ରହି ମଶା, ମାଛି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ । ଗୋବରକୁ ସିଧା ଖତ କଲେ ଶତକଡ଼ା ପ୍ରାୟ 50 ଭାଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ । ଗୋବର ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାର କଲାପରେ ଖଦାକୁ ଖତଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ଓ ଏଥିରେ ମାତ୍ର ଶତକଡ଼ା 25 ଭାଗ ନଷ୍ଟହୁଏ ।

(c) ଗୋବର ଖଦାର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନଥାଏ ଓ ଏହା ମାଟିରେ ଭଲଭାବେ ମିଶିପାରେ । ଜୈବଗ୍ୟାସରୁ ରୋଷେଇ କରିବା, ବତି ଜଳାଇବା ବ୍ୟତୀତ ଜେନେରେଟର ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଇପାରେ ଓ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣ ମଧ୍ଯ ଚଳାଯାଇପାରେ ।

Question 2.
ଭାରତର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ କିଣ୍ବନ କରାଯାଇଥିବା ସୋୟାବିନ୍ ଓ ବାଉଁଶ କାଣ୍ଡ ପରି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ କରାଯାଏ । ତୁମ ପିତାମାତା ଏବଂ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ତାଲିକା କର । ଏହି କିଣ୍ଡିତ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ଉପାଦାନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ପଦ୍ଧତି, ଖାଦ୍ୟର କିଣ୍ବନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଣୁଜୀବ ତଥା କିମ୍ବିତ ଖାଦ୍ୟର ପୁଷ୍ଟିକର ଗୁରୁତ୍ଵ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।
ଉ –
(i) ଭାରତର ମଣିପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ କିତ୍ସିତ ସୋୟାବିନ ଓ ବାଉଁଶ କାଣ୍ଡକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ ।
(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କଟାଯାଇଥିବା କୋମଳ ବାଉଁଶ ଡାଳକୁ 3-12 ମାସ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ କିଣ୍ବନ କରାଯାଏ । ଏହାର ସ୍ଵାଦ ଖଟା ଓ ରଙ୍ଗ ଧଳା ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରୋବାୟୋଟିକ୍ସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଏହା ପୁଷ୍ଟିସାର ପାଚନ କ୍ଷମତାକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଜୀବାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁଷ୍ଟିକର ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।
(iv) ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଏହାକୁ ଏକ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ପରିଷ୍କାର କରିବା, ସୋୟାବିନ୍‌କୁ ଫୁଟାଇବା, ଭିଜାଇବା ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ କିଣ୍ବନ କରିବା ସୋପାନଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।

Question 12.
ଏକ ବର୍ଷକ କାଚ ଓ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଫୋଲ୍ଡସ୍କୋପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଛତୁର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଅଧ୍ୟୟନ କର । ବରିଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନିଅ ଏବଂ ତୁମ ସ୍କୁଲ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର, ଫୋଲ୍ଡସ୍କୋପ୍ ତଳେ ଛତୁର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ/ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।
ଉ –
(i) ଛତୁ ହେଉଛି ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ ପୁଷ୍ଟିକର କବକ । ଏଥ‌ିରେ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଭିଟାମିନ – B, ଭିଟାମିନ – D ଏବଂ ପ୍ରଦୂର ମାତ୍ରାରେ ଆଣ୍ଟି ଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ ରହିଥାଏ ।
(ii) ଏହାର କମ୍ କ୍ୟାଲୋରୀ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସେଲେନିୟମ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ପରି ଧାତୁସାରର ଉପସ୍ଥିତି ଏହାକୁ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ କରିଥାଏ ।
(iii) ବଟମ୍ ଛତୁ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ କିନ୍ତୁ ଓଏଷ୍ଟର ଏବଂ ଧାନ ନଡ଼ା ଛତୁ ମଧ୍ଯ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଟେ ।
(iv) ଏହା ଶରୀରରେ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହିତ ଶରୀରରେ ଥ‌ିବା କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷତିରୁ ବଞ୍ଚାଇଥାଏ ।
(v) ଏକ ଛତୁ 2 ମିଲିମିଟରରୁ କମ୍ ବ୍ୟାସର ଏକ ନୋଡ୍ୟୁଲ୍‌ରୁ ବିକଶିତ ହୁଏ । ଏହାକୁ ପ୍ରାଇମୋଡ଼ିୟମ୍ କୁହାଯାଏ ।
(vi) ଏହା ମାଇସେଲିୟମ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୂତାପରି ହାଇଫାର ପିଣ୍ଡ ଦ୍ଵାରା ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
(vii) ପ୍ରାଇମୋଡ଼ିୟମ୍ ଏକ ଅଣ୍ଡା ସଦୃଶ ଏକ ଗୋଲାକାର ଆକୃତିରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବଟମ୍ କୁହାଯାଏ ।
(viii) ଏକ ହାଇମୋନିୟମ୍ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜୀବାଣୁ ବାହକ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ସ୍ତର ଯାହା ଗିଳ୍ପର ପୃଷ୍ଠକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଥାଏ । ଏଥ‌ିରେ ସ୍କୋର (ରେଣୁ) ଗଠିତ ହୁଏ ।
(ix) ଏହି ରେଣୁଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ପେଟ୍ୟୁସନ ରହିଥାଏ ଓ ଏହାକୁ ଆପିକୁଲସ୍ କୁହାଯାଏ ।
(x) ଏହାର ଅଙ୍କୁରଣରୁ ହାଇଫା ବାହାରି ପରେ ବଡ଼ ଛତୁରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 13.
ଜଣେ ଉଦ୍ୟୋଗୀଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କର ଏବଂ ଛତୁଚାଷ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ଶିଖ । ଉ ଛତୁଚାଷ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଉ –
(i) ବନ୍ଧ୍ୟାକରଣ : ପ୍ରଦୂଷକମାନଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ସବଷ୍ଟ୍ରେଟ୍‌କୁ ପ୍ରଥମେ ବିଶୋଧୃତ କରାଯାଏ ।
(ii) ଟିକାକରଣ : ସବଷ୍ଟେଟରେ ଅଣ୍ଡା ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ ।
(iii) ଇନ୍‌କ୍ୟୁବେସନ୍ : ମାଇସେଲିୟମ୍ ବ୍ୟାପିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଅନ୍ଧାର ଓ ଉଷ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଏ ।
(iv) ଅମଳ : ପିନ୍‌ହେଡ଼୍ ବାହାରିବାର ୩-୪ ଦିନ ପରେ ଛତୁ ଅମଳ କରାଯାଏ ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ତୁମେ କେବେ ଭାବିଛ କି ଯଦି ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ତୁମକୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ କ’ଣ ସବୁ ଦେଖୁ ?
ଉ –
(i) ଯଦି ଆମେ ସମସ୍ତ ଅଣୁଜୀବ (ଜୀବାଣୁ, ଭୂତାଣୁ, କବକ) ମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେବ ।
(ii) ଏହି ଅଣୁଜୀବମାନେ ଆମ ପରିବେଶର ଓ ଆମ ଶରୀର ଭିତରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ତାହା ଦେଖ୍ହେବ ।
(iii) ଆମ ପରିବେଶ ଓ ଆମ ଶରୀରକୁ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ସଂକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇପାରିବ ।

Question 2.
ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଗତର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏଥରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆକାର, ଜଟିଳତା କିମ୍ବା ଜୀବର ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ତାକୁ ‘‘ଜୀବିତ’’ ବୋଲି ପରିଚିତ କରିଥାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ତୁମ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
ଉ –
(i) ଏହି ରହସ୍ୟମୟ ବିଶ୍ଵକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବାଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ, ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଗତି, ବଂଶବିସ୍ତାର ଓ ଉତ୍ତେଜନା ପ୍ରତି କିପରି ଜଟିଳ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଅଛନ୍ତି ।
(ii) ଏହା ଜୀବ ଭାବରେ କ’ଣ ଯୋଗ୍ୟ ତାହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆମର ବୁଝାମଣାକୁ ଗଭୀର କରିବ ଏବଂ ଦେଖାଇବ ଯେ, ଜୀବମାନଙ୍କର ଆକାର ଜୀବନର ଜଟିଳତାକୁ ସୀମିତ କରେ ନାହିଁ ।

Question 3.
ତୁମେ କେବେ ଚିନ୍ତା କରିଛ କି ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ? ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ବା ମତାମତ ଲେଖ –
ଉ –
(i) ଅଣୁଜୀବମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ପରିବେଶରେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ବଳ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗୀତା କରିଥାନ୍ତି ବା ଶିକାର କରିଥାନ୍ତି ।
(ii) ଉଦାହରଣ : ବୀଜାଣୁମାନେ ହଜମ କ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି । କବକମାନେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥକୁ ବିଘଟିତ କରି ମାଟିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି ।
(iii) ଏହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ପରିବେଶଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୁଳୁଦୁଆ ଗଠନ କରିଥାନ୍ତି ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁମାନେ ଏକକୋଷୀ, ଗତିଶୀଳ ଓ ଅନିୟମିତ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି ?
(a) ଏମିବା (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)
(b) ପାରାମେସିୟମ୍ (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)
(c) ଶୈବାଳ
(d) କବକ (ପାଉଁରୁଟି ଫିମ୍ପି)
ଉ –
(a) ଏମିବା (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)

Question 2.
କେଉଁମାନେ ଏକକୋଷୀ ଓ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଗତିକରିବା ପାଇଁ ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇଥାନ୍ତି ?
(a) ଏମିବା (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)
(b) ପାରାମେସିୟମ୍ (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)
(c) ବୀଜାଣୁ
(d) ଭୂତାଣୁ
ଉ –
(b) ପାରାମେସିୟମ୍ (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)

Question 3.
କେଉଁଟି ଏକକୋଷୀ ଓ ସବୁଜକଣାର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ସବୁଜ ଦେଖାଯିବା ସହ ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗତି କରିଥାଏ ?
(a) ଏମିବା
(b) ପାରାମେସିୟମ୍
(c) ୟୁକ୍ଲିନା
(d) ଇଷ୍ଟ
ଉ –
(c) ୟୁକ୍ଲିନା

Question 4.
କେଉଁମାନେ କେବଳ ପୋଷକଜୀବ ଶରୀରରେ ପ୍ରଜନନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି ?
(a) ଶୈବାଳ
(b) କବକ
(c) ଆଦିପ୍ରାଣୀ
(d) ଭୂତାଣୁ
ଉ –
(d) ଭୂତାଣୁ

Question 5.
ରାଇଜୋବିୟମ୍ ବୀଜାଣୁ ଉଭିଦକୁ କ’ଣ ଯୋଗାଇଥାଏ ?
(a) ଯବକ୍ଷାର ଜାନ
(b) ଉଦ୍‌ଜାନ
(c) ଅମ୍ଳଜାନ
(d) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍
ଉ –
(d) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ଦହି ପ୍ରସ୍ତୁତି ପରି କିଣ୍ବନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ___________ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ଉ –
ଲାକ୍ଟୋବାସିଲସ

(b) ___________ ଆମପାଇଁ ଉପକାରୀ କିମ୍ବା ଅପକାର ହୋଇପାରେ ।
ଉ –
ଅଣୁଜୀବ

(c) ବୀଜାଣୁ, କବକ ଓ ଆଦିପ୍ରାଣୀ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ___________ ଅଟନ୍ତି ।
ଉ –
ଅଣୁଜୀବ

(d) ___________ ହେଉଛି ଜୀବନର ମୌଳିକ ଏକକ ।
ଉ –
ଜୀବକୋଷ

(e) ବୀଜାଣୁରେ ଏକ ସୁଗଠିତ ___________ ନଥାଏ ।
ଉ –
ନ୍ୟଷ୍ଟି

(ଗ) ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ (✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

(a) ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରନ ଅଣୁବିକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର କୋଷକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।
ଉ –
✓

(b) ବୀଜାଣୁରେ ଏକ ସୁଗଠିତ ନ୍ୟଷ୍ଟି ନଥାଏ ।
ଉ –
✓

(c) କୋଷ ହେଉଛି ଜୀବନର ମୌଳିକ ଏକକ ।
ଉ –
✓

(d) ଅଣୁଜୀବମାନେ କେବଳ ଏକକୋଷ ଅଟନ୍ତି ।
ଉ –
✗

(e) ଅଣୁଜୀବମାନେ ଅଣୁବିକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ବିନା
ଉ –
✓

(ଘ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ସ୍ପିରୁଲିନା	ଲାକ୍ସୋବାସିଲସ୍ କିଶ୍ଵ ନ
(b) ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ	ଅଣୁଜୀବ
(c) ଦହି	ଲୋକପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ
(d) ଇଷ୍ଟ	ସରସତିଆ
(e) ସୁପରଫୁଡ୍	କେବଳ ଗୋଟିଏ କୋଷରେ ଗଠିତ

ଉ –

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ସ୍ପିରୁଲିନା	ସରସତିଆ
(b) ପ୍ରୋଟୋଜୋଆ	କେବଳ ଗୋଟିଏ କୋଷରେ ଗଠିତ
(c) ଦହି	ଲାକ୍ସୋବାସିଲସ୍ କିଶ୍ଵ ନ
(d) ଇଷ୍ଟ	ଅଣୁଜୀବ
(e) ସୁପରଫୁଡ୍	ଲୋକପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଅଣୁଜୀବ ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ କିଏ ? ସେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ?
ଉ –
(i) 1965 ମସିହାରେ ରବର୍ଟ ହୁକ୍ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । 1660 ଦଶକରେ ଡଚ୍ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାନ୍ ଲିଉୱିନ୍‌ହକ୍ ଉନ୍ନତ ଲେନ୍ସ ତିଆରି କରି ଅଧ୍ବକ ଉପଯୋଗୀ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
(ii) ସେ ବୀଜାଣୁ ଏବଂ ରକ୍ତକୋଷ ଭଳି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଜିନିଷ ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖବବା ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ ଡଚ୍ ଅଣୁଜୀବ ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ ।

Question 2.
କେଉଁ ଗୁଡ଼ିକ କୋଷର ମୌଳିକ ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି ? ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ।
ଉ –
(i) କୋଷଗୁଡ଼ିକର 3 ଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଅଛି । ଯଥା- (I) ପତଳା ନାହ୍ୟ ଆସ୍ତରଣ, (II) ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଓ (III) ଭିତରେ ଥିବା ଏକ ଗୋଲାକୃତି ଅଂଶ ।
(ii) ବାହ୍ୟସ୍ତରକୁ କୋଷଝିଲ୍ଲୀ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥ‌ିବା ଗୋଲାକାର ଅଂଶକୁ ନ୍ୟଷ୍ଟି ବା ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ୍ ଏବଂ କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଓ ନ୍ୟଷ୍ଟି ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନ କୋଷଜୀବକ ବା ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍‌ରେ ପୂର୍ଣ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ କୋଷର ମୌଳିକ ଅଂଶ କୁହାଯାଏ ।

Question 3.
ଜୀବକୋଷର ମୌଳିକ ଅଂଶ ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
ଉ –
(i) କୋଷଝିଲ୍ଲୀ, ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍ ଓ ନିଉକ୍ଲିୟସ୍‌କୁ ଘେରି ରଖେ । କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଗୋଟିଏ କୋଷକୁ ଅନ୍ୟ କୋଷରୁ ପୃଥକ କରେ । ଏହା ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମଗ୍ରୀର ପ୍ରବେଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଅଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥକୁ ବାହାର କରିଦିଏ ।
(ii) ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍‌ରେ କୋଷରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଏବଂ ଯୌଗିକ ଗୁଡ଼ିକ ରହିଥାଏ, ଯେପରିକି ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ଚର୍ବି ସହିତ କିଛି ଖଣିଜ ଲବଣ । ଅଧିକାଂଶ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଇଟୋପ୍ଲାଜମ୍‌ରେ ଘଟିଥାଏ ।
(iii) ନ୍ୟଷ୍ଟି କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହିତ ବୃଦ୍ଧିରେ ମଧ୍ଯ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଉଭିଦ କୋଷରେ ଥ‌ିବା କୋଷଭିତ୍ତିକ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଢ଼ତା ଏବଂ ଶକ୍ତିପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ କୋଷ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି ।

Question 4.
ଗୋଟିଏ କୋଷ କେବଳ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଏକ ସରଳ ଥଳି ନୁହେଁ– ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଗଠିତ ଏକ ଜଟିଳ ସଂରଚନା – ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।
ଉ –
(i) ଉଭିଦ କୋଷରେ ଲବକ ନାମକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରଡ୍ ଆକୃତିର ଅଙ୍ଗିକା ରହିଥାଏ । କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ ପରି କେତେକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିଡ୍‌ରେ ସବୁଜକଣିକା ବା କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ରହିଥାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଜ କରିଥାଏ । ଉଭିଦର ଅଣ ସବୁଜ ଅଂଶରେ ପଦାର୍ଥ ସଂଚୟରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିଡ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ii) ଉଭିଦ କୋଷ ଗୁଡ଼ିକରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ରସଧାନୀ ଏହା ଉଦ୍ଭଦ କୋଷକୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦାର୍ଥ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ, ଅଦରକାରୀ କରିବାରେ ଏବଂ କୋଷର ଆକୃତି ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

Question 5.
କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି ଓ ଗଠନରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ବୁଝାଅ ।
ଉ –
(i) ଆମ ଶରୀରରେ ଥିବା ମାଂସପେଶୀ କୋଷ ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ତାକୁଡ଼ି ଆକୃତିର ହୋଇଥାଏ । ସ୍ନାୟୁକୋଷ ଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ପ୍ରଶାଖାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
(ii) ସେହିପରି କେତେକ କୋଷ ଗୋଲାକାର, କେତେକ ଲମ୍ବା ଏବଂ ପତଳା ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି । କୋଷ ଗୁଡ଼ିକର ଅନନ୍ୟ ଆକୃତି, ଆକାର ଏବଂ ଗଠନ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
(iii) ଗାଲ ଭିତରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପତଳା ଏବଂ ସମତଳ ଅଟନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ଗାଲ ଭିତର ପାଖରେ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ଆସ୍ତରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ସ୍ନାୟୁକୋଷ ଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା ଆକୃତିର ଓ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଶୀଘ୍ର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

Question 6.
ପାକସ୍ଥଳୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର ।
ଉ –
(i) ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥ‌ିବା ମାଂସପେଶୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଖାଦ୍ୟକୁ ମନ୍ଥନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭିତର ଆସ୍ତରଣରେ ଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପାଚକରସ ଏବଂ ଅମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟିକରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
(ii) ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ମାଂସପେଶୀ କୋଷ ଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ତରଙ୍ଗ ପରି ସଙ୍କୁଚିତ ଏବଂ ପ୍ରସାରିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ପେଟ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ମାଂସପେଶୀ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପତଳା, ନମନୀୟ ଏବଂ ତାକୁଡ଼ି ଆକୃତିର ହୋଇଥିବାରୁ ଏପ୍ରକାର ଗତି ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

Question 7.
ଜୀବ ଶରୀରରେ ସଂଗଠନର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
ଉ –
(i) ଜୀବର ଶରୀର ଏକ ଜଟିଳ ଉପାୟରେ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ସମାନ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ,କ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଏକ ପ୍ରକାର ଟିସୁ ବା ତନ୍ତୁ ଗଠନ କରେ ।
(ii) ଏକ ଅଙ୍ଗ ଗଠନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଟିସୁ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଏକାଠି କାମ କରି ଏକ ଅଙ୍ଗ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରନ୍ତି । ଯାହା ଶରୀରର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ ।
(iii) ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସଂସ୍ଥା ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ଉଭିଦ କିମ୍ବା ଏକ ପ୍ରାଣୀ ପରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି । ସଂଗଠନର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତର ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି –
କୋଷ → ଟିସୁ → ଅଙ୍ଗ → ଅଙ୍ଗ ସଂସ୍ଥା → ଜୀବ ।

Question 8.
ଦୁଇଟି ଏକକୋଷୀ ଆଦିପ୍ରାଣୀ ଓ ଗୋଟିଏ ଏକକୋଷୀ ଶୈବାଳର ନାମ ଲେଖୁ ଏହାର ଗଠନ ଓ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
ଉ –
(i) 01. ଏମିଏବା (ଆଦିପ୍ରାଣୀ) :
ଏହା ଏକ ଏକକୋଷୀ, ଗତିଶୀଳ ଜୀବ ଅଟେ । ଏହାର ଆକାର ଅନିୟମିତ ଆକାର ଅଟେ । କୂଟପାଦ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥାଏ ।

(ii) 02. ପାରାମୋସିୟମ୍ (ଆଦିପ୍ରାଣୀ)
ଏହା ଏକ ଏକକୋଷୀ, ଗତିଶୀଳ ଜୀବ ଅଟେ । ଏହାର ଶରୀରରେ ଥିବା ଏକ ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଗତି କରିଥାଏ ।

(iii) 03. ଶୈବାଳ (ୟୁଗ୍ଣନା)
ଏହା ଏକ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ ଅଟେ । ସବୁଜ କଣାର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଏହା ସବୁଜ ଦେଖାଯାଏ । ଶରୀରରେ ଥ‌ିବା ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗ (ଫ୍ଲାଜୋଲା) ସହାୟତାରେ ଏହା ଜଳରେ ଗତି କରିପାରେ ।

Question 9.
ଜୈବ ଗ୍ୟାସର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଅଣୁଜୀବ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକରେ ବୁଝାଅ ।
ଉ –
(i) ବୀଜାଣୁ ଓ କବକ ପରି ଅନେକ ଅଣୁଜୀବ ଅମ୍ଳଜାନର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ରହିପାରନ୍ତି । କେତେକ ବୀଜାଣୁ ପରିବେଶ କିମ୍ବା ଘରୁ ନିର୍ଗତ ଅପରିଷ୍କାର ଜଳରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଜନିତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତକୁ ବିଘଟନ କରିପାରନ୍ତି ।

(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ସେମାନେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଆନୁପାତିକ ଭାବେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵ ମିଥେନ୍ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ନିର୍ଗତ କରାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ରୋଷେଇ କାର୍ଯ୍ୟ, ଜଳ ଗରମ କରିବା ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।

Question 10.
ଇଷ୍ଟରେ କେଉଁ ବିଶେଷଗୁଣ ରହିଥିବାରୁ ଏହାକୁ କେକ୍ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
ଉ –
(i) ଇଷ୍ଟ ଏକ ପ୍ରକାର ଅଣୁଜୀବ ଅଟେ । ଉଷ୍ମ ପରିବେଶରେ ଇଷ୍ଟର ଉତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କ ପରି ଇଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗି ନିଜର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ ।
(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଏହାର ଗ୍ୟାସୀୟ ଫୋଟାକା ଦ୍ଵାରା ଅଟାକୁ ନରମ ଓ ହାଲୁକା କରିଥାଏ । ଏହା ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ସୁରାସାର ବା ଆଲ୍‌କହଲ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ । ଏହି ବିଶେଷ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଇଷ୍ଟକୁ ରୁଟି ଓ କେକ୍ ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 11.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଚାଷୀମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମରେ ଅନ୍ୟ ଫସଲ ପରେ ମୁଗ ବା ବିରି ପରି ଡ଼ାଲିଜାତୀୟ ଫସଲ ଚାଷ କରିଥାନ୍ତି ?
ଉ –
(i) ରାଇଜୋବିୟମ୍ ପରି କେତେକ ବୀଜାଣୁ ଚେରରେ ଗଣ୍ଠି ତିଆରି କରି ସେଥ‌ିରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଏହି ଗଣ୍ଠିକୁ ନୋଡୁଲ୍ କୁହାଯାଏ । ଶିମ୍ବ, ମଟର ଏବଂ ମସୁର ପରି ଡ଼ାଲି ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭଦ ମୂଳରେ ଏହିପରି ନୋଡୁଲ୍‌ରେ ରାଇଜୋବିୟମ୍ ବୀଜାଣୁ ରହିଥାଏ ।
(ii) ଏହି ବୀଜାଣୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଯବକ୍ଷାରଜାନକୁ ଉଭିଦ ଉପଯୋଗୀ କରାଇଥାଏ । ରାସାୟନିକ ସାର ପ୍ରୟୋଗ ବିନା ଏହି ଉଭିଦ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଚାଷୀମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମରେ ଅନ୍ୟ ଫସଲ ପରେ ମୁଗ ବା ବିରିପରି ଡ଼ାଲି ଜାତୀୟ ଫସଲ ଚାଷ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 12.
ଜଳରେ ବଢୁଥ‌ିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ-ଶୈବାଳ ମାନଙ୍କର ଭୂମିକା କାହିଁକି ବିସ୍ମୟକର ଅଟେ, ବୁଝାଅ ।
ଉ –
(i) ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶୈବାଳମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଉଭିଦ ପରି ଅଣୁଜୀବ । ଯେଉଁମାନେ ପାଣି, ମାଟି, ବାୟୁ ଏବଂ ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ରହିପାରନ୍ତି । ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ତିଆରି କରନ୍ତି ।
(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ଯାହାକି ପୃଥ‌ିବୀର ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।
(iii) ସ୍ଵରିଲୁନା, କ୍ଲୋରେଲା ଏବଂ ଡ଼ାଏଟସ୍ ପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶୈବାଳ ଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷ ଦ୍ଵାରା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟପ୍ରଦ ପୂରକ ଖାଦ୍ୟ ତଥା ଔଷଧ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ପାଣିକୁ ସଫା ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ଯ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି ।

Question 13.
କୋଷକୁ ଜୀବନର ମୌଳିକ ଏକକ ବୋଲି କାହିଁକି ବିବେଚନା କରାଯାଏ ?
ଉ –
(i)

(ii) ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଶରୀରକୋଷ ନାମକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଏକକରେ ଗଠିତ ଓ କୋଷରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଜୀବକୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସମସ୍ତ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀର ଅନେକ କୋଷରେ ଗଠିତ । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁକୋଷୀ ଜୀବ କୁହାଯାଏ । ବହୁକୋଷୀ ଜୀବମାନଙ୍କରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି କରିବାପାଇଁ ପରସ୍ପର ସହିତ ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ।

(iii) କିଛି ଅଣୁଜୀବ, ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ ଏବଂ ପ୍ରେଟୋଜୋଆ କେବଳ ଗୋଟିଏ କୋଷରେ ଗଠିତ । ଏମାନଙ୍କୁ ଏକକୋଷୀ ଜୀବ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ଗୋଟିଏ କୋଷରେ ସେମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଣୁଜୀବ, ଯେପରିକି ଶୈବାଳ ଏବଂ କବକ, ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧୂକ କୋଷରେ ଗଠିତ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଇଷ୍ଟ ଏକକୋଷୀ କବକ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ଫିମ୍ପି ବହୁକୋଷୀ କବକ ଅଟେ ।

(iv) ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଉଭିଦକୋଷ ପରି ଅଣୁଜୀବଙ୍କ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ କୋଷଝିଲ୍ଲୀ ଦ୍ଵାରା ଆବୃତ୍ତ ହୋଇଥାଏ । କବକ କୋଷଗୁଡ଼ିକର ଅତିରିକ୍ତ ଭାବରେ ଏକ କୋଷଭିଭି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ ନ ଥାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ବୀଜାଣୁର ସୁଗଠିତ ନ୍ୟଷ୍ଟି ଓ ନ୍ୟଷ୍ଟିଝିଲ୍ଲୀ ନ ଥାଏ ବରଂ ସେମାନଙ୍କର ଏକ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଅଏଡ୍ ଥାଏ (nucleoid) । ଏହି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟ, ଆଦିପ୍ରାଣୀ, ଶୈବାଳ, କବକ, ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କୋଷଠାରୁ ପୃଥକ୍ କରେ ।

Question 14.
ଗୋଟିଏ ସୁପର୍ ଫୁଡ୍‌ର ନାମ ଲେଖ । ଏହାର ପୋଷକତ୍ଵ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
ଉ –
(i) ସ୍ପିରିଲୁନା ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରକାର ନୀଳ-ସବୁଜ ଶୈବାଳ, ଯାହାକୁ ସୁପରଫୁଡ୍ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଭିଟାମିନ୍ B-12 ର ଏକ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।
(ii) ରିଲୁନାରେ ତା’ର ଶରୀର ଓଜନର 60 ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଓ ସାମାନ୍ୟ ପରିମାଣରେ ଚର୍ବି ଓ ଶର୍କରା ରହିଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜୀବିକା ଅର୍ଜନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶୈବାଳ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଏକ ଭଲ ଅଭ୍ୟାସ ଅଟେ ।

Question 15.
ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀକୋଷ ଓ ଉଭିଦକୋଷର ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର । (ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନାବଶ୍ୟକ)
ଉ –

Question 16.
ଜୀବ ସଂଗଠନର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ । (ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନାବଶ୍ୟକ)
ଉ –

BSE Odisha Guru Class 6 Maths Solutions ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ Ganita Prakash, 6th Class Math Book Odia Medium Question Answer Pdf Download, Class 6 Math Book Solution Odia Medium.

BSE Odisha Class 6 Math Solution

BSE Class 6 Maths Solutions

BSE Odisha Guru Class 6 Maths Solutions Ganita Prakash

• Chapter 1 Patterns in Mathematics Class 6 Solutions
• Chapter 2 Lines and Angles Class 6 Solutions
• Chapter 3 Number Play Class 6 Solutions
• Chapter 4 Data Handling and Presentation Class 6 Solutions
• Chapter 5 Prime Time Class 6 Solutions
• Chapter 6 Perimeter and Area Class 6 Solutions
• Chapter 7 Fractions Class 6 Solutions
• Chapter 8 Playing with Constructions Class 6 Solutions
• Chapter 9 Symmetry Class 6 Solutions
• Chapter 10 The Other Side of Zero Class 6 Solutions

Class 6 Math Solution Odia Medium

Class 6 Odia Medium Math Solution

• Class 6 Maths Chapter 1 Odia Medium – ଗଣିତରେ ସଂରଚନା
• Class 6 Maths Chapter 2 Odia Medium – ରେଖା ଓ କୋଣ
• Class 6 Maths Chapter 3 Odia Medium – ସଂଖ୍ୟା ଖେଳ
• Class 6 Maths Chapter 4 Odia Medium – ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ପରିଚାଳନା
• Class 6 Maths Chapter 5 Odia Medium – ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା
• Class 6 Maths Chapter 6 Odia Medium – ପରିସୀମା ଓ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
• Class 6 Maths Chapter 7 Odia Medium – ଭଗ୍ନାଂଶ
• Class 6 Maths Chapter 8 Odia Medium – ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ
• Class 6 Maths Chapter 9 Odia Medium – ପ୍ରତିସମତା
• Class 6 Maths Chapter 10 Odia Medium – ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା

6th Class Math Odia Medium Solutions (Old Syllabus)

Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା

• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା Ex 1.1
• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା Ex 1.2
• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା Ex 1.3
• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା Ex 1.4
• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା Ex 1.5
• Chapter 1 ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା InText Questions

Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା

• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା Ex 2.1
• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା Ex 2.2
• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା Ex 2.3
• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା Ex 2.4
• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା Ex 2.5
• Chapter 2 ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଧ୍ବକ ଆଲୋଚନା InText Questions

Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା

• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.1
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.2
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.3
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.4
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.5
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା Ex 3.6
• Chapter 3 ଜ୍ୟାମିତିରେ ମୌଳିକ ଧାରଣା InText Questions

Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 4.1
• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 4.2
• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 4.3
• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 4.4
• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 4.5
• Chapter 4 ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.1
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.2
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.3
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.4
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.5
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.6
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.7
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.8
• Chapter 5 ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

6th Class Math Book Pdf Odia Medium Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 6.1
• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 6.2
• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 6.3
• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 6.4
• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 6.5
• Chapter 6 ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ

• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 7.1
• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 7.2
• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 7.3
• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 7.4
• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 7.5
• Chapter 7 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ InText Questions

Class 6 Math Book Odia Medium Chapter 8 ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 8 ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା Ex 8.1
• Chapter 8 ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା Ex 8.2
• Chapter 8 ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା Ex 8.3
• Chapter 8 ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି

• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.1
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.2
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.3
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.4
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.5
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.6
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି Ex 9.7
• Chapter 9 ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି InText Questions

Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ

• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.1
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.2
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.3
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.4
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.5
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.6
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ Ex 10.7
• Chapter 10 ବୀଜଗଣିତ ସହିତ ପରିଚିତ InText Questions

Class 6 Math Odia Medium Question Answer Chapter 11 ପରିମିତି

• Chapter 11 ପରିମିତି Ex 11.1
• Chapter 11 ପରିମିତି Ex 11.2
• Chapter 11 ପରିମିତି Ex 11.3
• Chapter 11 ପରିମିତି InText Questions

Chapter 12 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ସଂରଚନା

• Chapter 12 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ସଂରଚନା Ex 12.1
• Chapter 12 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ସଂରଚନା InText Questions

6th Class Math Question Answer Odia Medium Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ

• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.1
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.2
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.3
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.4
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.5
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 13.6
• Chapter 13 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ InText Questions

BSE Odisha 6th Class Text Book Solutions

BSE Odisha Guru Class 7 Maths Solutions ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ Ganita Prakash, 7th Class Math Book Odia Medium Question Answer Pdf Download, Class 7 Math Book Solution Odia Medium.

BSE Odisha Class 7 Math Solution

BSE Class 7 Maths Solutions

BSE Odisha Guru Class 7 Maths Solutions Ganita Prakash

• Chapter 1 Large Numbers Around Us Class 7 Solutions
• Chapter 2 Arithmetic Expressions Class 7 Solutions
• Chapter 3 A Peek Beyond the Point Class 7 Solutions
• Chapter 4 Expressions using Letter Numbers Class 7 Solutions
• Chapter 5 Parallel and Intersecting Lines Class 7 Solutions
• Chapter 6 Number Play Class 7 Solutions
• Chapter 7 A Tale of Three Intersecting Lines Class 7 Solutions
• Chapter 8 Working with Fractions Class 7 Solutions

Class 7 Odia Medium Math Solution

7th Class Math Odia Medium Solutions

• Class 7 Maths Chapter 1 Odia Medium – ଆମ ଚାରିପଟେ ଥିବା ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା
• Class 7 Maths Chapter 2 Odia Medium – ପାଟୀଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ
• Class 7 Maths Chapter 3 Odia Medium – ସଂଖ୍ୟାର ମଝିରେ ବିନ୍ଦୁର କମାଲ
• Class 7 Maths Chapter 4 Odia Medium – ଅକ୍ଷର ଓ ସଂଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ
• Class 7 Maths Chapter 5 Odia Medium – ସମାନ୍ତର ସରଳ ରେଖା ଓ ଛେଦକ
• Class 7 Maths Chapter 6 Odia Medium – ସଂଖ୍ୟା ଖେଳ
• Class 7 Maths Chapter 7 Odia Medium – ତିନୋଟି ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳ ରେଖାର କଥା
• Class 7 Maths Chapter 8 Odia Medium – ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର

Class 7 Math Solution Odia Medium (Old Syllabus)

Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା

• Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା Ex 1.1
• Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା Ex 1.2
• Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା Ex 1.3
• Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା Ex 1.4
• Chapter 1 ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା InText Questions

BSE 7th Class Math Solution Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 2.1
• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 2.2
• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 2.3
• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 2.4
• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା Ex 2.5
• Chapter 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଓ ଦଶମିକ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

Chapter 3 ମୌଳିକ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର

• Chapter 3 ମୌଳିକ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର Ex 3.1
• Chapter 3 ମୌଳିକ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର Ex 3.2
• Chapter 3 ମୌଳିକ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର Ex 3.3
• Chapter 3 ମୌଳିକ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର InText Questions

Chapter 4 ଘାତାଙ୍କ ଓ ଘାତରାଶି

• Chapter 4 ଘାତାଙ୍କ ଓ ଘାତରାଶି Ex 4.1
• Chapter 4 ଘାତାଙ୍କ ଓ ଘାତରାଶି Ex 4.2
• Chapter 4 ଘାତାଙ୍କ ଓ ଘାତରାଶି Ex 4.3
• Chapter 4 ଘାତାଙ୍କ ଓ ଘାତରାଶି InText Questions

Class 7 Math Odia Medium Question Answer Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.1
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.2
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.3
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.4
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.5
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.6
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.7
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.8
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 5.9
• Chapter 5 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା InText Questions

Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ

• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ Ex 6.1
• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ Ex 6.2
• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ Ex 6.3
• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ Ex 6.4
• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ Ex 6.5
• Chapter 6 ବୀଜଗଣିତ InText Questions

Odia Medium Class 7 Math Solution Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ

• Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ Ex 7.1
• Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ Ex 7.2
• Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ Ex 7.3
• Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ Ex 7.4
• Chapter 7 ତ୍ରିଭୁଜର ଧର୍ମ InText Questions

Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ

• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.1
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.2
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.3
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.4
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.5
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.6
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.7
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ Ex 8.8
• Chapter 8 ବ୍ୟାବହାରିକ ଗଣିତ InText Questions

Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା

• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.1
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.2
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.3
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.4
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.5
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.6
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା Ex 9.7
• Chapter 9 ପ୍ରତିସମତା ଓ ସର୍ବସମତା InText Questions

Chapter 10 ପରିମିତି

• Chapter 10 ପରିମିତି Ex 10.1
• Chapter 10 ପରିମିତି Ex 10.2
• Chapter 10 ପରିମିତି Ex 10.3
• Chapter 10 ପରିମିତି Ex 10.4
• Chapter 10 ପରିମିତି InText Questions

Chapter 11 ତଥ୍ୟ ପରିସ୍ଖଳନା

• Chapter 11 ତଥ୍ୟ ପରିସ୍ଖଳନା Ex 11.1
• Chapter 11 ତଥ୍ୟ ପରିସ୍ଖଳନା Ex 11.2
• Chapter 11 ତଥ୍ୟ ପରିସ୍ଖଳନା InText Questions

Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ

• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.1
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.2
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.3
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.4
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.5
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ Ex 12.6
• Chapter 12 ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ InText Questions

BSE Odisha 7th Class Text Book Solutions

8th Class Science Book Odia Medium Question Answer Pdf Download ଜିଜ୍ଞାସା Jigyansa, BSE Odisha Guru Class 8 Science Solutions Odia Medium Question Answer, BSE Odisha 8th Class Science Book Pdf.

BSE Odisha Class 8 Science Solutions

BSE Odisha Guru Class 8 Science Question Answer

BSE Class 8 Science Curiosity Solutions

• Chapter 1 Exploring the Investigative World of Science Class 8 Question Answer
• Chapter 2 The Invisible Living World: Beyond Our Naked Eye Class 8 Question Answer
• Chapter 3 Health: The Ultimate Treasure Class 8 Question Answer
• Chapter 4 Electricity: Magnetic and Heating Effects Class 8 Question Answer
• Chapter 5 Exploring Forces Class 8 Question Answer
• Chapter 6 Pressure, Winds, Storms, and Cyclones Class 8 Question Answer
• Chapter 7 Particulate Nature of Matter Class 8 Question Answer
• Chapter 8 Nature of Matter: Elements, Compounds, and Mixtures Class 8 Question Answer
• Chapter 9 The Amazing World of Solutes, Solvents, and Solutions Class 8 Question Answer
• Chapter 10 Light: Mirrors and Lenses Class 8 Question Answer
• Chapter 11 Keeping Time with the Skies Class 8 Question Answer
• Chapter 12 How Nature Works in Harmony Class 8 Question Answer
• Chapter 13 Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Class 8 Question Answer

8th Class Science Book Odia Medium Question Answer

Class 8 Science Solution Odia Medium – Class 8 Science Odia Medium Question Answer

• Class 8 Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium – ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 8 Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium – ଅଣୁଜୀବ ଜଗତ
• Class 8 Science Chapter 3 Question Answer Odia Medium – ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ସମ୍ପଦ
• Class 8 Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium – ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ
• Class 8 Science Chapter 5 Question Answer Odia Medium – ବଳର ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 8 Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium – ଚାପ, ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଓ ଝଡ଼ ବାତ୍ୟା
• Class 8 Science Chapter 7 Question Answer Odia Medium – ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି
• Class 8 Science Chapter 8 Question Answer Odia Medium – ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି: ମୌଳିକ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ରଣ
• Class 8 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium – ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବଣ
• Class 8 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium – ଆଲୋକ: ଦର୍ପଣ ଓ ଲେନ୍‌ସ
• Class 8 Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium – ଆକାଶ: ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ସମୟ ଗଣନା
• Class 8 Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium – ପ୍ରକୃତିର ସମନ୍ବୟ
• Class 8 Science Chapter 13 Question Answer Odia Medium – ଆମ ପୃଥିବୀ: ଜୀବନଧାରଣକାରୀ ଏକ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଗ୍ରହ

Old Syllabus

• Chapter 14 ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ରାସାୟନିକ ପ୍ରଭାବ
• Chapter 15 କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା
• Chapter 16 ଆଲୋକ
• Chapter 17 ତାରକା ଓ ସୌରଜଗତ
• Chapter 18 ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ

BSE Odisha 8th Class Text Book Solutions

BSE Odisha Guru Class 8 Math Solutions ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ Ganita Prakash, 8th Class Math Book Solution Odia Medium Pdf Download, Class 8 Math Solution Odia Medium.

BSE Odisha Class 8 Math Solution

BSE Class 8 Math Solution

BSE 8th Class Math Ganita Prakash Solutions

• Chapter 1 A Square and A Cube Class 8 Solutions
• Chapter 2 Power Play Class 8 Solutions
• Chapter 3 A Story of Numbers Class 8 Solutions
• Chapter 4 Quadrilaterals Class 8 Solutions
• Chapter 5 Number Play Class 8 Solutions
• Chapter 6 We Distribute Yet Things Multiply Class 8 Solutions
• Chapter 7 Proportional Reasoning 1 Class 8 Solutions

Class 8 Math Solution Odia Medium

Class 8 Odia Medium Math Solution

• Class 8 Maths Chapter 1 Odia Medium – ବର୍ଗ ଓ ଘନ
• Class 8 Maths Chapter 2 Odia Medium – ଘାତର ଖେଳ
• Class 8 Maths Chapter 3 Odia Medium – ସଂଖ୍ୟାର କାହାଣୀ
• Class 8 Maths Chapter 4 Odia Medium – ଚତୁର୍ଭୁଜ
• Class 8 Maths Chapter 5 Odia Medium – ସଂଖ୍ୟା ଖେଳ
• Class 8 Maths Chapter 6 Odia Medium – ବାଣ୍ଟିଲେ ବଢ଼େ
• Class 8 Maths Chapter 7 Odia Medium – ସମାନୁପାତିକ ଯୁକ୍ତି-୧

BSE Odisha Guru Class 8 Maths Solutions Algebra (Old Syllabus)

Chapter 1 ସେଟ୍

• Chapter 1 ସେଟ୍ Ex 1

Chapter 2 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା

• Chapter 2 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 2(a)
• Chapter 2 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 2(b)
• Chapter 2 ପରିମେୟ ସଂଖ୍ୟା Ex 2(c)

Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ

• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(a)
• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(b)
• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(c)
• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(d)
• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(e)
• Chapter 3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ଅଭେଦ Ex 3(f)

Chapter 4 ଉତ୍ପାଦକୀକରଣ

• Chapter 4 ଉତ୍ପାଦକୀକରଣ Ex 4(a)
• Chapter 4 ଉତ୍ପାଦକୀକରଣ Ex 4(b)
• Chapter 4 ଉତ୍ପାଦକୀକରଣ Ex 4(c)
• Chapter 4 ଉତ୍ପାଦକୀକରଣ Ex 4(d)

Chapter 5 ସୂଚକ ତତ୍ତ୍ଵ

• Chapter 5 ସୂଚକ ତତ୍ତ୍ଵ Ex 5(a)
• Chapter 5 ସୂଚକ ତତ୍ତ୍ଵ Ex 5(b)
• Chapter 5 ସୂଚକ ତତ୍ତ୍ଵ Ex 5(c)
• Chapter 5 ସୂଚକ ତତ୍ତ୍ଵ Ex 5(d)

Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ

• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(a)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(b)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(c)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(d)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(e)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(f)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(g)
• Chapter 6 ବର୍ଗ-ବର୍ଗମୂଳ ଏବଂ ଘନ-ଘନମୂଳ Ex 6(h)

Chapter 7 ସମୀକରଣ ଓ ଏହାର ସମାଧାନ

• Chapter 7 ସମୀକରଣ ଓ ଏହାର ସମାଧାନ Ex 7(a)
• Chapter 7 ସମୀକରଣ ଓ ଏହାର ସମାଧାନ Ex 7(b)
• Chapter 7 ସମୀକରଣ ଓ ଏହାର ସମାଧାନ Ex 7(c)

Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ

• Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 8(a)
• Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 8(b)
• Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 8(c)
• Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 8(d)
• Chapter 8 ବ୍ୟାବସାୟିକ ଗଣିତ Ex 8(e)

Chapter 9 ଚଳନ

• Chapter 9 ଚଳନ Ex 9(a)
• Chapter 9 ଚଳନ Ex 9(b)
• Chapter 9 ଚଳନ Ex 9(c)

Chapter 10 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ଲେଖଚିତ୍ର

• Chapter 10 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ଲେଖଚିତ୍ର Ex 10(a)
• Chapter 10 ତଥ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ଲେଖଚିତ୍ର Ex 10(b)

Odia Medium 8th Class Math Solution Pdf Geometry (Old Syllabus)

Chapter 1 ଜ୍ୟାମିତିର ମୌଳିକ ଧାରଣ

• Chapter 1 ଜ୍ୟାମିତିର ମୌଳିକ ଧାରଣ Ex 1(a)
• Chapter 1 ଜ୍ୟାମିତିର ମୌଳିକ ଧାରଣ Ex 1(b)

Chapter 2 ତ୍ରିଭୁଜ

• Chapter 2 ତ୍ରିଭୁଜ Ex 2

Chapter 3 ଚତୁର୍ଭୁଜ

• Chapter 3 ଚତୁର୍ଭୁଜ Ex 3(a)
• Chapter 3 ଚତୁର୍ଭୁଜ Ex 3(b)

Chapter 4 ଅଙ୍କନ

• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(a)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(b)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(c)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(d)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(e)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(f)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(g)
• Chapter 4 ଅଙ୍କନ Ex 4(h)

Chapter 5 ପରିମିତି

• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(a)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(b)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(c)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(d)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(e)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(f)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(g)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(h)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(i)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(j)
• Chapter 5 ପରିମିତି Ex 5(k)

BSE Odisha 8th Class Text Book Solutions

Odisha State Board CHSE Odisha Class 12 Political Science Solutions Unit 3 Democratic Process in India-II Objective Questions and Answers.

CHSE Odisha 12th Class Political Science Unit 3 Democratic Process In India-II Objective Questions

Multiple Choice Questions With Answers

Question 1.
The worse form of Regionalism is:
(a) State autonomy
(b) Secessionism
(c) Linguistic Regionalism
(d) Sons of the soil policy
Answer:
(b) Secessionism

Question 2.
Regionalism in its negative form means:
(a) Love of ones culture
(b) Love of Ones area
(c) Living in a region
(d) Giving primacy to local interests over national interests.
Answer:
(d) Giving primacy to local interests over national interests.

Question 3.
Regionalism can be checked by:
(a) Promotion of National Integration
(b) Spread of education.
(c) Rapid economic development
(d) All the above.
Answer:
(d) All the above.

Question 4.
Some Regionalism is:
(a) Evil
(b) National
(c) Unnatural
(d) Anti-national
Answer:
(b) National

Question 5.
Casteism adversely affects:
(a) Government-making
(b) Status group
(c) Social group
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 6.
Caste is a:
(a) Association
(b) Social group
(c) Kinship group
(d) Status group
Answer:
(c) Kinship group

Question 7.
Casteism can be checked by:
(a) Family
(b) legal Ban
(c) Religion
(d) Secularism and Education
Answer:
(d) Secularism and Education

Question 8.
Caste was described by» Jay Prakash Narayan as:
(a) Factor of politics
(b) Most major political party
(c) Source of Unity.
(d) Social symbol.
Answer:
(b) Most major political party

Question 9.
Communalism is:
(a) Inhuman conduct
(b) Social evil
(c) Mental disease
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 10.
Casteism is a:
(a) Social Evil
(b) Natural
(c) Moral Code
(d) Necessary Evil
Answer:
(a) Social Evil

Question 11.
Communalism can be checked by:
(a) Military
(b) Police
(c) Government
(d) People
Answer:
(d) People

Question 12.
Communalism is the product of:
(a) Narrow and irrational outlook
(b) Politics
(c) History
(d) Social relations
Answer:
(a) Narrow and irrational outlook

Question 13.
What encourages communalism in society?
(a) Communal politics
(b) Communal thinking
(c) Communalization of history
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 14.
Communalism constitutes the biggest challenge to:
(a) Economy
(b) Public health
(c) National Unity and Integration
(d) Religious freedom
Answer:
(c) National Unity and Integration

Question 15.
What is weapon used by terrorism for facing the people to obey its command?
(a) Suppression and Dominance
(b) Militancy
(c) Terror
(d) Organized power
Answer:
(c) Terror

Question 16.
What is the basic means which the terrorists use for securing their narrow selfish goals?
(a) Violence
(b) Killings
(c) Force
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 17.
Terrorism can be tackled by which means:
(a) International law
(b) Collective global action
(c) State Terrorism
(d) Promotion of strong National Integration.
Answer:
(d) Promotion of strong National Integration.

Question 18.
Terrorism is:
(a) Anti-Liberal
(b) Anti-Democratic
(c) Anti-Human
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 19.
National Integration can be strengthened by which means?
(a) Efforts of the civil society
(b) Faith in Multi-culturism and secularism
(c) Value based education
(d) All the above
Answer:
(d) All the above

Question 20.
National Integration can be achieved by dependence upon which means?
(a) Social reforms
(b) Conscious collective efforts of the People
(c) Constitutional Directives
(d) State laws
Answer:
(b) Conscious collective efforts of the People

Fill in the Blanks with Appropriate Words

1. Subjects that were placed on the Union List were ______, _______ and __________.
Answer: taxes, defence, and foreign affairs.

2. Subjects on the Concurrent List were ______ and ______.
Answer: forest and agriculture.

3. Economic planning by which both the state and the private sector played a role in development was called a _________ model.
Answer: mixed-economy

4. The death of _______ sparked off such violent protests that the government was forced to give in to the demand for the linguistic state of Andhra.
Answer: Potti Sriramulu

True or False

1. At independence, the majority of Indians lived in villages.
Answer:
True

2. The Constituent Assembly was made up of members of the Congress party.
Answer:
False

3. In the first national election, only men were allowed to vote.
Answer:
False

4. The Second Five Year Plan focussed on the development of heavy industry.
Answer:
True

Very Short Answer Type Questions

Question 1.
Name the leader who played a historic role in negotiating with the rulers of princely states to join the Indian Union.
Answer:
Sardar Vallabhbhai Patel.

Question 2.
What is meant by Two Nation Theory?
Answer:
Two Nation Theory was propounded by Muhammad Ali Jinnah to create separate state for Muslims.

Question 3.
Mention the main recommendation of the State Reorganisation Commission of 1953.
Answer:
The main recommendation of the State Reorganisation Commission was to organise states on language basis and the boundaries of states could also reflect the linguistic aspects.

Question 4.
Which two languages were spoken in Bombay state before it was divided in 1960?
Answer:
Gujarati and Marathi

Question 5.
Name any four princely states that resisted their merger with the Indian Union?
Answer:
Junagadh, Hyderabad, Kashmir and Manipur.

Question 6.
How many princely states consisted at the time of independence of India?
Answer:
565 princely states.

Question 7.
What was meant by princely states?
Answer:
Princely states were ruled by princes who employed some form of control over their internal affairs under the supremacy of the British.

Question 8.
What was the basis of the report of States Reorganisation Commission?
Answer:
States Reorganisation Commission Report was based on the distribution of boundaries of states on language basis to reflect linguistic aspects.

Question 9.
Why were the states reorganised on linguistic basis in India in 1956?
Answer:
States were reorganised on linguistic basis in India in 1956 to maintain unity and integrity of the nation to avoid violence and conflicts among the people.

Question 10.
Whose speech was known as ‘tryst with destiny’?
Answer:
‘Tryst with destiny’ speech was delivered by the first Prime Minister of independent India Pt. Jawahar Lai Nehru while addressing special session of constituent Assembly as the midnight of 14-15 August 1947.

Question 11.
Name the states which decided to remain independent in place of joining India.
Answer:
Travancore, Junagadh, Hyderabad and Bhopal decided to remain independent.

Question 12.
In which Congress Session proposal for linguistic principles of reorganisation was accepted?
Answer:
Nagpur Congress Session of 1920.

Question 13.
Name the movement which demanded the separate province for Andhra region.
Answer:
The Vishal Andhra movement demanded that Telugu speaking areas should be separated from Madras Province of which they were a part and be made into a separate Andhra Province.

Question 14.
Why did Amritsar and Kolkata become communal zones?
Answer:
Amritsar and Kolkata became communal zones because Muslims did not wish to move into area of Hindus and Sikhs majority and on the other hand Hindus and Sikhs also wanted to stay away from the areas of Muslim predominance.

Question 15.
Define Globalisation.
Answer:
Globalisation refers to integration of an economy with the other country based on interdependence.

Question 16.
What is WSF?
Answer:
WSF is the World Social Forum, a global platform to bring together a wide coalition of human rights activists, environmentalists and women activists.

Question 17.
Identify any two consequences of the partition of India in 1947.
Answer:
1. Communal Riots took place as the people of one community were killed and maimed by the people of other community in the name of religion.
2. People went through immense sufferings as they were forced to abandon their homes and to secure temporary shelter in the refugee camps. Thousands of women were abducted on both sides of border.

Question 18.
Mention any two challenges that India faced just after independence.
Answer:
(i) Challenge to shape a nation
(ii) Challenges to establish democracy. Or
(iii) Challenge to ensure the development and well being of the entire society.

Question 19.
Name the original states from which the following states were carved out.
(a) Meghalaya (b) Gujarat
Answer:
(a) Assam (1972) (b) Bombay (1960)

Question 20.
Explain the role played by Sardar Patel in the integration of princely states into the Indian Union.
Answer:
Sardar Patel negotiated with the rulers of princely states and diplomatically merged most of them into the Indian Union i.e. there were 26 small states in today’s Orissa and 14 big states and 119 small states in today’s Gujarat.

Question 21.
Which state got divided on bilingual basis?
Answer:
Bombay got divided on bilingual basis consisting of Gujarat and Marathi speaking people. After popular agitation, the states of Maharashtra and Gujarat were created in 1960.

Question 22.
Name the leader who advocated separate state of Andhra Pradesh by observing fast unto death and participation in Salt Satyagraha.
Answer:
The leader Potti Sriramulu of Madras resigned from government job to participate in Salt Satyagraha and advocated equality in the society and demanded entry of dalits in temples of Madras as well as observed fast unto death since 19 October 1952 to create separate state of Andhra Pradesh

Question 23.
What was government’s approach towards the integration of princely states was based on three considerations?
Answer:
1. Most of the princely states willingly wanted to join Indian Union.
2. The government wanted to accommo-‘date plurality by adopting flexible approach
in dealing with the demand of the region.
3. The central government was so much concerned towards integration and
consolidation of territorial boundaries of Indian nation.

Questions 24.
Which interests were hidden behind the conflicts between Hindus and Muslims at the time of independence?
Answer:
Hindu and Muslim communities bear some political interests at the time of independence:
1. Muslim League demanded a separate nation for Muslims to protect the interests of Muslims only.
2. There were some Hindu organisations also which made efforts to look after the interests of Hindus only to make India a‘Hindu Nation’.

Question 25.
“India got independence under very difficult circumstances rather than any other country”. Justify thfe statement.
Answer:
India got independence in 1947 under very difficult circumstances:
1. Freedom came with the partition of the country.
2. The year 1947 became the year of unprecedented violence and trauma.
3. Still our leader faced all these challenges in an appreciable manner by accommodating regional diversities also.

Passage Based Questions With Answers

Passage 1.
Read the passage given below carefully and answer the following questions:
The interim government took a firm stance against the possible division of India into smaller principalities of different sizes: The Muslim League opposed the Indian National Congress and took the view that the States should be free to adopt any course they liked. Sardar Patel, India’s Deputy Prime Minister and the Home Minister during the crucial period, immediately after Independence, played a historic role in negotiating with the rulers of Princely States in bringing most of them into the Indian Union.

Question 1.
Which government has been referred to as the interim government?
Answer:
The Indian National Congress has been referred to as the interim government.

Question 2.
Why did the Muslim League oppose the Indian National Congress?
Answer:
The Muslim League opposed the Indian National Congress because it was of the view that the states should be free to adopt any course they liked.

Question 3.
What makes the role of Sardar Patel a historic one? Explain.
Answer:
Sardar Patel was India’s Deputy Prime Minister and the Home Minister during the
crucial period immediately following Independence. He negotiated with the rulers of princely states firmly but diplomatically and brought most of them into the Indian Union.

Passage 2.
Read the passage given below carefully and answer the questions:
We should begin to work in that spirit and in course of time all these angularities of the majority and minority communities, the Hindu community and the Muslim community- because even as regards Muslims you have Pathans, Punjabis, Shias, Sunnis and so on and among the Hindus you have Brahmins, Vaishnavas, Khatris, also Bengalees, Madrasis, and so on-will vanish. You are free; you are free to go to your temples, you are free to go to your mosques or to any other place of worship in this State of Pakistan. You may belong to any religion or caste or creed-that has nothing to do with the business of the State. — Mohammad Ali Jinnah.

Question 1.
Do you think that Jinnah’s statement contradicts the theory which was the basis of creation of Pakistan? Justify your answer.
Answer:
Jinhah’s statement does not con-tradict the ‘Two Nations’ Theory’ as he aimed at the creation of separate state for Muslims without any interference in other communities like Pathans, Punjabis, Shias and Sunnis.

Question 2.
What is the essence of Jinnah’s statement in this passage?
Answer:
The essence of Jinnah’s statement in this passage is his secular outlook regarding the protection and promotion of every community by giving freedom to practices one’s own beliefs (religiously).

Question 3.
To what extent did Pakistan live up to Jinnah’s expectations in this passage?
Answer:
Pakistan did not live up to Jinnah’s expectations because Pakistan became an orthodox Muslim country that did not respect the interests of other communities after independence.

Passage 3.
Read the passage given below carefully and answer the questions:
We have a Muslim minority who are so large in numbers that they cannot, even if they want, go anywhere else. That is a basic fact about which there can be no argument.. Whatever the provocation from Pakistan and whatever the indignities and horrors inflicted on non-Muslims there, we have got to deal with this minority in a civilized manner. We must give them security and the rights of citizens in a democratic state. If we fail to do so, we shall have a festering sore which will eventually poison the whole body politic and probably destroy it. —Jawaharlal Nehru.

Question 1.
Why did Jawaharlal Nehru want to deal with the Muslim minority in a civilized way?
Answer:
Because India adopted democracy which commits equal rights and opportunities to each and every human being in a place of dividing them.

Question 2.
Why this minority should be given security and rights on the same footing as 20 all others in a democratic system?
Answer:
It was argued by Jawaharlal Nehru not only for ethical and sentimental reasons but prudential reasons also to realize long-cherished goals and principles such as socialism, equality, and fraternity.

Question 3.
If this minority was not provided security and rights what kind of scenario is envisaged?
Answer:
If this minority was not provided security and rights it may affect:

• Basic nature of the democratic system.
• It is against the secular nature of India.
• It may affect India’s foreign policy also.
• It may threaten other minorities also.
• Most important it may lead to the disintegration of the nation.

Odisha State Board CHSE Odisha Class 12 Political Science Solutions Unit 5 Issues in International Politics Long Answer Questions.

CHSE Odisha 12th Class Political Science Unit 5 Issues in International Politics Long Answer Questions

Long Type Questions With Answers

Question 1.
Explain any four components of India’s security strategy.
Answer:
(a)To strengthen its military capabilities.

• India has been involved in conflicts with its neighbours as Pakistan in 1947-48, 1965, 1971, 1999 and China in 1962
• In South Asian region, India is surrounded by nuclear armed countries.

(b) To strengthen international norms and institutions.

• India’s first Prime Miniter J.L. Nehru supported Asian solidarity, disarmament, decolonisation and the UN as a forum to settle down international conflict.
• It used non-alignment to help to carry out an area of peace outside the blocs.

(c) To meet security challenges within country.

• Several militant groups from areas such as Nagaland, Mizoram, Punjab, Kashmir have sought to break away from India.
• India has made efforts to preserve national unity by adopting a democratic political system by providing freedom of speech and expression along with the right to vote.

(d) To develop its economy:

• India develops the way to lift vast mass of citizens out of poverty, misery and huge economic inequalities.
• A democratically elected government is supposed to combine economic growth with human development without any demarcation between the rich and the poor.

Question 2.
Identify and explain any four new sources of threats to security.
Answer:
Four new sources of threats to security can be identified as follows.

• Terrorism is a war against democrary and a crime against humanity. It refers to political violence that targets civilians deliberately and discriminately to use it as a weapon against national government. It has become a global phenomena because even superpower is not free from terrorist attacks.
• Human rights are those basic conditions which an individual is supposed to enjoy as a human being. These rights include political rights, freedom of speech and expression, economic rights, social and civil rights and fights of indigenous people to lead as honourable and dignified life.
• Global poverty refers to low economic growth, low national income and low standard of living of developing or least developed countries.
• Health epidemic is a very serious threat to a country’s security because severe acute respiratory syndrome (SARS), HIV-AIDS, bird flue etc. diseases spread across countries through migration business, tourism and military operations.

Question 3.
What is meant by Security? Mention any four components of Indian security strategy.
Answer:
At its most basic, security implies freedom from threats. Human existence and the life of a country are full of threats. We generally say that only those things that threaten ‘core values’ should be regarded as being of interest in discussions of security. Thus, security relates only to extremely dangerous threats- threats that could so endanger core values that those values would be damaged beyond repair if we did not do something to deal with the situation.

India’s security strategy has four broad components which have been used in varying combination from time to time.

1. The first component was strengthening its military capabilities because India has been involved in conflicts with its neighbours – Pakistan in 1947-48,1965, 1971 and 1999 and China in 1962. Since it is surrounded by nuclear-armed countries in the South Asia region,
2. India’s decision to conduct nuclear tests in 1998 was justified by the Indian government in terms of safeguarding national security.
   The second component of India’s security strategy has been to strengthen international norms and international institutions to protect its security interests.
3. The third component of Indian security strategy is geared towards meeting security challenges within the country. Several militant groups from areas such as Nagaland, Mizoram, the Punjab and Kashmir among others have from time to time sought to break away from India. India has tried to preserve national unity by adopting a democratic political system.
4. There has been an attempt in India to develop its economy in a way that the vast mass of citizens are lifted out of poverty and misery and huge economic inequalities are not allowed to exist.

Question 4.
Give a comparative analysis of Indian expenditure on traditional and non-traditional security.
Answer:

• India spends more on traditional security than non-traditional because:
• India has been involved in conflict with its neighbours as Pakistan in 1947-48, 1965,1971 and 1999 and China in 1962.
• In South Asian Region, India is surrounded by nuclear armed countries. Hence, India’s decision to conduct nuclear test n 1990 was justified to safeguard national security.
• India’s first tested nuclear device in 1974.
• Though India has made efforts to develop its economy and an individual’s security from poverty but still it is lagging behind even now and we are supposed to make more efforts.

Question 5.
Mention and explain the components and India’s security strategy.
Answer:
India has faced traditional military and non-traditional threats to its Security that have emerged from within as well as outside its borders. Its security strategy has four broad components i.e.:

• To strengthen its Military capabilities;
  Because:
  (a) India has been involved in conflict with its neighbours, as Pakistan in 1947¬48, 1965, 1971 and 1999 and China in 1962.
  (b) In South Asia Region, India is surrounded by nuclear armed countries. Hence, India’s section to conduct nuclear test in 1990 was justified to safeguard national security.
  (c) India first tested nuclear device in 1974.
• To strengthen international Norms and international Institutions:
  (a) India’s first Prime Minister J.L. Nehru supported Asian solidarity, disarmament, decolonisation and the UN as a forum to settle down international conflict.
  (b) India signed Kyoto Protocol in 1997 to be a part of roadmap for reducing the emissions of greenhouse gases to check global warming.
• To Meet Security Challenges within the Country.
  (a) Several militant groups from areas such as Nagaland, Mizoram, Punjab, Kashmir has sought to break away from India.
  (b) India makes efforts to preserve national unity by adopting a democratic political system by providing freedom of speech and expression along with the right to vote.
• To Develop its Economy.
  (a) India develops the way to lift vast mass of citizens out of poverty, misery and huge economic inequalities.
  (b) A democratically elected government is supposed to combine economic growth with human development without any demarcation between the rich and the poor.

Question 6.
Explain the areas of operation of non-traditional notion of security.
Answer:
Non-traditional concept of security includes human and global security covering a wide range of threats affecting human existence:
1 It does not cover only the states but also the individuals and communities also.
2. It emphasises on security on nature of threat and right approach to deal with the threat its sources can be identified as follows:

• Terrorism refers to political violence to target civilians deliberately and discriminately to use it as a weapon against national government.
• Human Rights refer to basic conditioons which an individual is supposed to enjoy as a human being as political rights, freedom of speech and expression, economic rights, social and civil rights to lead an honourable and dignified life.
• Global poverty refers to low economic growth, low national income and low standard of living of developing or least developed countries.
• Health epidemics is a very serious threat to country’s security because severe Acute Respiratory Syndrome (ARS), HIV, AIDS, bird flue diseases spread across countries through migration, business, tourism and military operations.

Question 7.
What is Traditional security?
Answer:
The traditional security paradigm refers to a realist construct of security in which the referent object of security is the state. The prevalence of this theorem reached a peak during the Cold War. For almost half a century, major world powers entrusted the security of their nation to a balance of power among states.

In this sense international stability relied on the premise that if state security is maintained, then the security of citizens will necessarily follow. Traditional security relied on the anarchistic balance of power, a military build-up between the United States and the Soviet Union (the two super powers) and on the absolute sovereignty of the nation state.

States were deemed to be rational entities, national interests and policy driven by the desire for absolute power. Security was seen as protection from invasion; executed during proxy conflicts using technical and military capabilities. As Cold War tensions receded, it became clear that the security of citizens was threatened by hardships arising from internal state activities as well as external aggressors.

Civil wars were increasingly common and compounded existing poverty, disease, hunger, violence and human rights abuses. Traditional security policies had effectively masked these underlying basic human needs in the face of state security. Through neglect of its constituents, nation states had failed in their primary objective.

In the historical debate on how best to achieve national security, writers like Hobbes, Macchiavelli and Rousseau tended to paint a rather pessimistic picture of the implications of state sovereignty. The international system was viewed as a rather brutal arena in which states would seek to achieve their own security at the expense of their neighbors. Inter-state relations were seen as a struggle for power, as states constantly attempted to take advantage of each other.

According to this view, permanent peace was unlikely to be achieved. All that states could do was to try to balance the power of other states to prevent any one from achieving overall hegemony. This view was shared by Writers such as E.H. Carr and Hans Morgenthau. More recently, the traditional state-centric notion of security has been challenged by more holistic approaches to security.

Among the approaches which seeks to acknowledge and address these basic threats to human safety are paradigms that include cooperative, comprehensive and collective measures, aimed to ensure security for the individual and, as a result, for the state. To enhance international security against potential threats caused by terrorism and organized crime, there have been an increase in international cooperation, resulting in transnational policing.

The international police Interpol shares information across international borders and this cooperation has been greatly enhanced by the arrival of the Internet and the ability to instantly transfer documents, films and photographs worldwide.

Question 8.
Identify various factors causing environmental degradation.
Answer:
Envirnomental Problem: Some of the notable problem of environment can be identified as under: –

• Land Air And Water: Pollution of land and water has affected plants, animals and human beings. The quality of soil is deterionating resulting in the loss of agricultural land. The loss is estimated to be about five to seven million hectares of land each year. Soil erosion, as a result of wind and/or water, costs the world dearly. The recurring floods have their own peculiar casualties like deforestation, silt in the river bed, inadequate and improper drainage, loss of men and property. The vast oceans, after being turned into dumping grounds for all nuclear wastes, have poisoned and polluted the whole natural environment.
• Population Growth: Population growth means more people to eat and breathe, and putting an excessive pressure on land and forest, and ultimately disturbing the ecological balance. Our growing population is putting pressure on land, leading to poor quality of productivity, deforestation (the loss of forest land so necessary for ecological balance and exitinction of wild life leading to imbalance in the ecological order, loss of wild life heritage and ultimately dwindling of several species. The growing population is not only a problem for the natural environment; it is a problem for any other aspect of environment, say, for example social, economic, political etc.
• Urbanization: Urbanization is no less a source of pollution, and therefore, a threat to the environment. Urbanization means maddening race of people from villages to the cities. The net result of urbanization is dirt, disease and disasters. In a state of growing urbanization, environmental problem like sanitation, ill-heath, housing, water-supply and electricity keep expanding. On the other, the environmental degradation is caused in the rural life due to indiscriminate collection of firewood, overgrazing and depletion of other natural resources.
• Industrialization: Industrialization coupled with the development of the means of transport and communication has not only polluted the environment, but also has led to the shrinking of the natural resources. Both ways, the loss is really heavy. Increasing level
  of heat fluxes, carbon dioxide and particulate, radioactive nuclear wastes and the like create environment hazards. On the other hand, the consumption of conventional source of energy leads to the loss of natural resource. We are building a world without caring for future generations.

Question 9.
What are the national and international commitment for environment protection?
Answer:
The growing awareness about environmental protection has resulted in new measures across the world. The late Prime Minister Mrs. Indira Gandhi was the only Head of Government, attending the 1972 Stockholm conference, which was called the “U.N. Conference on Human environment”. The Rio Conference 20 years later was called the “U.N. Conference on Environment and Development”.

It was Mrs. Gandhi who first pointed out that poverty was the greatest polluter and unless it was eliminated through national and international efforts it was futile to talk about protecting the planet from environmental disaster. UNDP, the World Bank and other institutions of the U.N. system are now advocating the elimination of poverty as the central task in sustainable development.

Indeed environmental and development polices are seen as complementing each other. The compulsions of development is certainly to be resolved. But any world order cannot be sustainable if three-fourths of its population continues to live in poverty. Environmental rights and developmental rights together constitute the democratic and human rights of all the people of the world.

The Montreal convention and the conventions on climate change; bio-diversity and forest adopted at Rio are important landmarks in the world movement for sustainable development and environmental protection. India has accepted these conventions and is taking systematic measures to implement them. An environmental action programme funded by U.N.D.P.is under implementation. There are 31 schemes for industrial pollution control approved by the World Bank, involving of US. $ 105 million.

On the anvil are common effluent plants for small industries located in a cluster, the big plants being looked after individually. Seventeen grossly polluting industries have been identified for environment control within a time schedule. For certain categories of industries, prior environment clearance is compulsory before they can be set up.

In regard to transport pollution apart from conversation measures, population free engines are being designed, some of which have already been introduced for two-wheelers, three-wheelers and some of the popular cars. A National Forestry Plan is in progress. Environmental Brigades, Afforestation Brigades and Ecological task Force have been organized by Non-government organizations (NGOs.) India’s wild life conservation projects have met with remarkable success.

India has a protected network of75 national parks and 421 wild life sanctuaries. The Tiger project has been a great success. India also has an elaborate law relating to the prevention of pollution of water, soil and air and a system of environmental audit of most industrial projects. While this is voluntary for most countries, India has a mandatory rule in this regard.

India is also engaged in serious and systematic efforts to develop alternative and renewable sources of energy like solar, wind and wave energy which are environment friendly. Emphasis is laid on solar energy on which some significant technological progress has been made. India is taking all these measures partially with international assistance.

Question 10.
Write about the justice of the poor against factories that pollute the Environment.
Answer:

• Environmental Courts: Special courts are being set up to ensure speedy
• Environment Friendly Products: The government is setting stringent standards for all products in the market. Those, which meet these standards of production and performance will be given the label of excellence like the ISI mark.
• Unleading of Petrol: Refineries are being persuaded to make their petrol lead free. Indian petrol has the highest lead content, which creates major pollution through automobiles.
• Ban on Harmful Pesticides: Eight chemical pesticides, of which DDT, BHC, Aldrin and Malathion are the main culprits have been isolated. There are now plans to replace them with safe biopesticides.
• National Waste Management Council: The main task is to convert 40 million tones of fly ash, that lie as a mountain near thermal power plants into bricks, city garbage into energy and sewage into fertilizer.
• Public Liability Insurance: This makes it mandatory for all companies to take out a public liability insurance to be paid in 48 hours.
• Pollution by Motor Vehicles: Anti-pollution measures against motor vehicles are being strictly enforced. Vehicles not adhering to the standards prescribed are fined heavily and may even be asked to be off the road.
• Hotel Near Sea Shore: Action has been taken against a large number of hotels which encroach beaches in flagrant violation of laws.
• National River Action Plan: The proposal is to set up a National river authority which will plan policy for water use and waste management at the national level.
• Solar Energy Commission: Since the energy sector is the major polluter, the idea is to create decentralized energy at the village level, instead of multiplying the mainstream producer.
• No Smoking In Public Places: A ban is proposed on smoking in public places. The Delhi government has taken a lead in this direction, majors taken by India for environment pollution.

Question 11.
What is sustainable development?
Answer:
The world commission on environment and development (the Brundtland commission) submitted its report entitled “Our common future in 1987. This report highlighted and popularised the concept of ‘sustainable development’. Sustainable development has been defined on meeting the needs of the present generation without compromising the need of future generations. All developmental activities involve some amount of environmental degradation.

What is required is to take into account the damage to environment as a result of development, and strike a balance between development and environmental protection. The aim should be to achieve sustainable levels of people’s welfare and development. The primary concern is how many people can ultimately be supported by environment and at what level of quality of life.

The mainstream greens scholars like Carr, Brown, Dala, Schumacher. Does not make sense and others, all lay stress on the “sustainability” of the environment together with development. The emphasis of the mainstream green’ are not on pollution, but on

1. energy and its resource may be renewed, and be kept renewing,
2. the waste be changed into raw-material, raw-material into waste, waste into raw- material: recycling of waste into raw material;
3. gross national product and its growth targets need not be sought, but what should be sought is the satisfaction of real human needs’.

The greens say that growth means cancer, a cancer that threatens to spread worldwide and destroy all life. The concept of sustainable development is more about the environment and less about development; more about stability and less about change; more about restricting one’s wants and less about continuing material development more about the non-exploitative attitude towards environment and less about harnessing it; more about small communities and less about the larger ones.

It is not a concept of development with environment, but is environment without growth. Indeed, ecological degradation should stop. But why should the pace of development stop? A disciplined uses of environmental benefits go a long way for all round development. Scholars and activists assert that environmental degradation can be controlled and reversed only by ensuring that the parties causing the damage should be made accountable for their action and that they should participate in improving environmental conditions.

What is needed is a set of norms, which bring the demands of development and the compulsion of the environment closer to each other.

Question 12.
What is the objective of India’s National Environment policy?
Answer:
Ans. In India, environmental awareness gained importance in 1 970s after the UN-sponsored conference on the environment in Stockholm (1972). The Indian government took many environment-friendly activities. Ministry of environment and forest was established and laws were enacted on environment protection in -1986. The objective of India’s National Environment, policy, here, is worth stating.

• Conserve and develop a safe, healthy, productive, and aesthetically satisfying environment.
• Upgrade, develop and manage rural and urban settlements to enhance the quality of life.
• Plan development on sound ecological principles with environmental impact assessment and incorporating appropriate environmental safeguards.
• Promote environmental safety technologies, recycling of resources, and utilization of wastes.
• Conserve the biotic diversity in the country by creating nature reserves and sanctuaries for specific habitats such as mountains, rain forests, pastures, deserts, wetlands, lakes, beaches, mangroves, estuaries, lagoons, and islands.
• Safeguard the environment within the national maritime Exclusive Economic Zone.
• Evolve environmental norms and establish effective mechanisms for monitoring surveillance and collection and dissemination of information.
• Preserve science landscapes, as well as historic and cultural monuments and their environs.
• Promote environmental education at all levels and create public awareness.
• Encourage research in environmental science and technological and social investigation to conserve and improve the environment.
• Develop adequate manpower within the country, of ecologists, environmental scientists, planners, and managers of the highest- quality and recognize their work as an important component of national development.

Odisha State Board CHSE Odisha Class 12 Political Science Solutions Unit 5 Issues in International Politics Short Answer Questions.

CHSE Odisha 12th Class Political Science Unit 5 Issues in International Politics Short Answer Questions

Short Questions With Answers

Question 1.
What is security?
Answer:
The concept of security in general refers to freedom from the risk of loss or damage to a thing that is important to survival and well-being. It can have both broad and narrow application, and it can apply to a limited set of objects to be secured, or to a deeper array of interconnected elements in a social system. In its shallowest and narrowest form, which is also its most influential and widespread interpretation, security refers to the security of the nation-state from attack from armed forces.

Question 2.
Define National security.
Answer:
Richard Ullman (1983), for example, has defined a national security threat as anything that can quickly degrade the quality of life of the inhabitants of a state, or that narrows the choices available to people and organizations within the state.

Question 3.
What is securitization?
Answer:
Indeed, because security is a “speech act” that raises the profile of a problem to be of paramount importance to whoever constructs the discourse, broadening the range of security risks without explicitly identifying a referent object that is not the state most often operationalizes state monopolization of responses to meet the new security challenges. This is what is implied in the idea of “securitization”.

Question 4.
What is “Global”?
Answer:
The scale of consumption and pollution in modem, high-energy societies has caused large decreases in primary forest cover; biodiversity losses; depletion of fish stocks; land degradation; water pollution and scarcity; coastal and marine degradation; the contamination of people, plants and animals by chemicals and radioactive substances; and climate change and sea-level rise. These environmental changes are “global” because they are ubiquitous and because some pollutants such as greenhouse gases and radioactive wastes have global consequences.

Question 5.
Define human security.
Answer:
Human security is the combination of threats associated with war, genocide, and the displacement of populations. At a minimum, human security means freedom from violence and from the fear of violence.

Question 6.
Define corporative security.
Answer:
Corporate security is the involvement of international corporation depending on the nature of threat and the willingness and ability of countries to respond.

Question 7.
Mention any two human rights in poltical field.
Answer:
One is freedom of speech and expression and second is freedom to assemble in peaceful maimer.

Question 8.
Which is the greatest danger to security as per traditional notion of secuirity?
Answer:
It is from military threats which lies in another country to endanger the core value of sovereignty independence and territoirial integration of country.

Question 9.
What is meant by disarmament?
Answer:
Disarmament bound state to give up certain kinds weapon to avoid mass destruction through signing various treaties.

Question 10.
What is global poverty?
Answer:
Global poverty signifies a condition available in the state to suffer from low income and less economic growth that is developing or underdeveloped countries.

Question 11.
Is the notion of security applicable to all the state.
Answer:
All states do not experience the same threat at a time hence security is groued into two as per requirements. Traditional and non-traditional conception.

Question 12.
Suggest any one effective step which would limit war and violence between countries.
Answer:
An effective step may be in the form of cooperative security only that involves international corporation which may be bilateral, regional, continental or global which depends upon the nature of threats and the willingness and ability of countries to respond to limit war or violence corporative security place at national and international levels.

Question 13.
Highlight any two threats of country’s security as per traditional notion of security or explain traditional concept of security.
Answer:
Traditional notion of security covers both internal and external threats of country’s security. External threats consist of four components that is military threats, threat of war, balance of power and alliance building. Internal threats include maintenance of internal peace and order and recognise corporative security to limit violence.

Question 14.
What is military threats?
Answer:
Military threats refers to military action from another country to endanger the core value of country’s sovereignty, independence and territorial integrity. Military action often targets men and women that is ordinary citizens.

Question 15.
Explain non-traditional concept of security.
Answer:
Non-traditional concept of security includes human an4 global security covering a wide range of threats affecting human existence.
(1) It does not covers the state only but also the individual and community.
(2) It emphasize on security on nature of threats and right approach to deal with threat.

Question 16.
Write a note on Arms control.
Answer:
Arms control regulates the acquisition or development of weapons by adopting following measures:

• The Anti Ballistic Missiles Treaty in 1992 stopped the US and Soviet Union from using ballistic missiles to limit large scale production.
• Other arms control treaties were also signed i.e. Strategic Arms Reduction Treaty (START), Strategic Arms Limitation Treaty and Nuclear non-proliferation Treaty (NPT) to limit the weapons which may bring large scale destruction.
• NPT regulated the acquisition of nuclear weapons in 1968.
• NPT did not abolish nuclear weapons rather it limited number of countries that could have them.

Question 17.
What is global security?
Answer:
Defining global security In an address in 1993 I defined “global security” as the absence of threats to the vital interests of the planet, and I argued that this new concept should replace that of “national security.” Furthermore, the idea of security must extend well beyond its traditional military dimension to encompass the interrelated military, political, economic, environmental, health and other threats I list above. Now is an opportune time to build global consensus on these issues and the logical party to take the initiative would clearly be a revitalized UN. International cooperation will become increasingly important in achieving our shared global security goals. We will need new theories and analytic frameworks for global security to replace traditional theories such as containment, balance of power, deterrence, and hegemonic stability.

Question 18.
What is Human security?
Answer:
Defining human security “Human security” will be defined here as the absence of threats to the vital interests of individual people on a worldwide basis. In the words of the UN Development Programme, which originated the concept, human security is “freedom from pervasive threats to people’s rights, safety or lives,” involving both “safety for people from violent threats, such as organized conflict, gross violations of human rights, terrorism and violent crime” and “safety from non-violent threats, such as environmental degradation, economic crises, illicit drugs, infectious diseases and natural disasters.” These two concepts of security, global security and human security, are not inconsistent; rather, they are both complementary and mutually reinforcing.

Question 19.
What are the main features of Human Security?
Answer:
Human security brings together the ‘human elements of security, rights and development. As such, it is an inter-disciplinary concept that displays the following characteristics: people-centered multi-sectoral comprehensive context-specific prevention-oriented As a people-centered concept, human security places the individual at the ‘centre of analysis. ’

Consequently, it considers a broad range of conditions which threaten survival, livelihood and dignity, and identifies the threshold below which human life is intolerably threatened. Human security is also based on a multi-sectoral understanding of insecurities.

Therefore, human security entails a broadened understanding of threats and includes causes of insecurity relating for instance to economic, food,health, environmental, personal, community and political security.

Question 20.
Explain the concept of environmental degradation.
Answer:
Environment constitutes a. very important part of our life. To understand life without studying the impact of environment is simply impossible. The need to protect environment can be ignored only at our peril. We use environmental resources in our day to day life. These resources are renewabteand non-renewable. We have to be more cautious in consuming non-renewable resources like coal and petroleum, which are prone to depletion.

All human activities have an impact on environment. But in the last two centuries or so, the human influence on environment has increased manifold due to the rapid population, growth and the fast development in science and technology. These two are the major factors in reducing the quality of environment and causing its degradation. The environmental degradation poses a great danger to man’s own survival.

It should be realized, sooner than later, that conservation and improvement ofthe environment are vital for the survival, and well being of mankind. Natural resources of land, air and water have to be used wisely as a trust to ensure a healthy environment for the present and future generations.

Question 21.
Write about awareness about environment problem.
Answer:
In the past two decades, environment has attracted the attention of decision makers, scientists and even laymen in many parts of the world. They are becoming increasingly, conscious of issues such as famines, droughts, floods, scarcity of fuel, firewood and fodder, pollution of air and, water, problems of hazardous chemicals and radiation, depletion of natural resources, extinction of wildlife and dangers to flora and fauna.

People are now aware of the need to protect the natural environmental resources of air, water, soil and plant life that constitute the natural capital on which man depends. The environmental issues are important because the absence of their solutions is more horrible. Unless environmental issues are not solved or not taken care of the coming generations may find earth worth not living. The need of the planet and the needs of the person have become one.

There is no denying the fact that environment has to be protected and conserved so to make future life possible. Indeed, man’s needs are increasing and accordingly, the environment is also being altered, indeed, nature’s capacity is too accommodating and too regenerative yet there is a limit to nature’s capacity, especially when pressure of exploding population and technology keep mounting. What is required is the sustenance, conservation and improvement of the changing and fragile environment.

Question 22.
Which third weapon both the superpowers did not want to give up under the concept of disarmament?
Answer:
Disarmament requires all states to give up certain kinds of weapons i.e. the 1972 Biological Weapons Convention (BWC) and 1992 Chemical Weapons Convention (CWC) banned the production and possession of these weapons. Despite the US and Soviet Union were not ready to give up the third type of weapons of mass destruction namely nuclear weapons.

Question 23.
“The secure states do not imply the secure people in itself”. Examine the statement.
Answer:
The secure states are supposed to protect their people from an individual in security also rather the territorial security only. Hence they are required to provide security from foreign attacks hunger, diseases and natural disasters, etc. because it destructs the people rather than war.

Question 24.
How is global poverty a source of insecurity? Explain.
Answer:
Global poverty refers to low economic growth, low national income, and low standard of living of developing or least developed countries. It is a source of insecurity because:

• Half the world’s population growth occurs in just six countries- India, China, Pakistan, Nigeria, Bangladesh, and Indonesia, considered developing countries, and even in the poorest countries population is expected to triple in the next 50 years.
• Globally, this disparity contributes to the gap between the northern and southern countries of the world.
• Poverty in the south has also led to a large migration to seek better economic opportunities in the north.
• All these created international political fiction as international law and norms make a distinction between migrants and refugees as they do not get ready to accept migrants.

Odisha State Board CHSE Odisha Class 12 Political Science Solutions Unit 5 Issues in International Politics Objective Questions and Answers.

CHSE Odisha 12th Class Political Science Unit 5 Issues in International Politics Objective Questions

Multiple Choice Questions With Answers

Question 1.
Propnens of narrow concept of human security focus on?
(a) Violent threats to individual.
(b) Violent threat to country
(c) Violent threat
(d) None
Answer:
(a) Violent threats to individual.

Question 2.
Strategic Arms limitation Treaty was signed by?
(a) Brezne
(b) W.Carter
(c) Brezhnev and Jimmy Carter
(d) None
Answer:
(c) Brezhnev and Jimmy Carter

Question 3.
The art of reducing,limiting or abolishing weapn was termed as?
(a) Disbarment
(b) Armcontrol
(c) Armrace
(d) Unarm
Answer:
(a) Disbarment

True or False

1. Coal is a renewable resource.
Answer: False

2. The fast development in science and technology is a major factor contributing to the environmental degradation.
Answer: True

3. The growing population in India does not contribute to the environmental degradation.
Answer: False

4. Trees are a good example of non-renewable resource.
Answer: False

Passage Based Questions With Answers

Passage 1.
Read the following passage carefully and answer the questions:
The US and Soviet Union signed a number of other arms control treaties including the strategic Arms Limitations Treaty II (SALT II) and the Strategic Arms Reduction Treaty (START). The Nuclear Non-proliferation Treaty (NPT) of 1968 was an arms control treaty in the sense that it regulated the acquisition of nuclear weapons, those countries that had tested and manufactured nuclear weapons before 1967 were allowed to keep their weapons and those that had not done so were to give up the right to acquire them. The NPT did not abolish nuclear weapons; rather; it limited the number of countries that could have them.

Question 1.
What is arms control treaty?
Answer:
To regulate the acquisition or development of weapons among countries.

Question 2.
Was NPT an arms control treaty? Why?
Answer:
Yes, because it regulated the acquisition of nuclear weapons to protect world from large seat destruction.

Question 3.
What was the intention behind regulation of NPT?
Answer:
It did not abolish nuclear weapons rather it limited the number of countries that could have them.

Passage 2.
Read the following passage carefully and answer the questions:
Global poverty is another source of insecurity. The world population- now at 650 crores will reach 700 to 800 crore within 25 years and many eventually level out of 900 to 1000 crore. Currently, half the world’s population growth occurs in just six countries – India, China, Pakistan, Nigeria, Bangladesh, and Indonesia. Among the world’s poorest countries, the population is expected to triple in the next 50 years whereas many rich countries will see population shrinkage in that period, high per capita income and low population growth make rich states or rich social groups get richer, whereas low incomes and high population growth reinforce each other to make poor states and poor groups get poorer.

Question 1.
Name the countries expected to occur half the world’s population growth.
Answer:
India, China, Pakistan, Nigeria, Bangladesh, and Indonesia.

Question 2.
Mention two reasons to make rich states higher.
Answer:
(i) High per capita income
(ii) Low population growth.

Question 3.
What makes poor countries poorer?
Answer:
Low income and high population growth.

Odisha State Board CHSE Odisha Class 12 Economics Solutions Chapter 15 ବ୍ୟାଙ୍କ Long Answer Questions.

CHSE Odisha 12th Class Economics Chapter 15 Long Answer Questions in Odia Medium

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

1. ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଏକ ଋଣ ପ୍ରଦାନକାରୀ ସଂସ୍ଥା । ଏହା ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ଋଣ କାରବାର କରିଥାଏ । ଏହା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କର ଉଦ୍‌ବୃତ୍ତ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରି ବାଣିଜ୍ୟିକ ଓ ଔଦ୍ୟୋଗିକ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ଥାୟୀ ଆବଶ୍ୟକତାର ବିତ୍ତୀୟନ କରିଥାଏ । ଏହା ଏକ ଲାଭ ଅର୍ଜନକାରୀ ସଂସ୍ଥା ହୋଇଥିବାରୁ ସାଧାରଣ ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାର କରି ତଥା ଅନ୍ୟ କେତେକ ବିବିଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏହା ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ । ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ଚାରିଗୋଟି ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି ।

ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଜମା ଗ୍ରହଣ, ଋଣ ପ୍ରଦାନ, ଋଣମୁଦ୍ରା କାରବାର ଓ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ।

(i) ଜମା ଗ୍ରହଣ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଜମା ଗ୍ରହଣ କରିବା । ସେମାନଙ୍କ ଜମାର ନିରାପତ୍ତା ଓ ଜମା ଉପରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ସୁଧ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା ରଖୁବାକୁ ପ୍ରରୋଚିତ କରିଥାଏ । ଜମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର; ଯଥା – ଚାହିଦା ଜମା ବା ଚଳନ୍ତି ଜମା (Demand deposit or Current deposit), (Savings deposit) & all (Fixed or Time deposit) ।

ଚାହିଦା ଜମା ବା ଚଳନ୍ତି ଜମା ହାତରେ ରଖୁଥିବା ମୁଦ୍ରା ସଙ୍ଗେ ସମାନ । ଜମାକାରୀ ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ନୋଟିସ୍ ନ ଦେଇ ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଦିନରେ ଏହି ହିସାବରୁ ମୁଦ୍ରା ଉଠାଇପାରିବ । ଏହିଭଳି ଜମାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରେ ଲାଭଜନକଭାବେ ବିନିଯୋଗ କରାଯାଇ ନ ଥାଏ । କାରଣ ଚାହିଁବାମାତ୍ରେ ଜମାକାରୀଙ୍କୁ ମୁଦ୍ରା ଦେଇଦେବାପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ନିଜ ପାଖରେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ରଖୁଥାଏ ।

ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଜମା ଉପରେ ଅତି ସାମାନ୍ୟ ସୁଧ ଦେଇଥାଏ ବା ଆଦୌ କୌଣସି ସୁଧ ଦେଇ ନଥାଏ । ଯଦି ଏହି ଜମା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସର୍ବନିମ୍ନ ପରିମାଣରୁ କମ୍ ହୋଇଥାଏ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଜର କମିଶନ ଆକାରରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କଠାରୁ ସାମାନ୍ୟ କିଛି ଆଦାୟ କରିଥାଏ । ଚେଦ୍ଵାରା ଏହି ହିସାବରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ମିଆଦି ଜମା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟକାଳ ପାଇଁ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟସୀମା ଅବ୍ୟବହିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ଉଠାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଜମାକୁ କେତେକ ଲାଭଜନକ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ବିନିଯୋଗ କରି କିଛି ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରିଥାଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହିସାବ ଉପରେ ମିଳୁଥିବା ସୁଧହାର ଅପେକ୍ଷା ଏହି ହିସାବ ଉପରେ ମିଳୁଥିବା ସୁଧହାର ଅଧିକ । ସମୟକାଳ ଯେତିକି ଦୀର୍ଘତର ହୋଇଥାଏ ସୁଧହାର ସେତିକି ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ ।

ସଞ୍ଚୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଜମାରୁ ଚାହିଁବାମାତ୍ରେ ଟଙ୍କା ଉଠାଇ ଅଣାଯାଇ ପାରିବ; କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହରେ ସୀମିତ ଦିନରେ; କୁହାଯାଉ ସପ୍ତାହକୁ ଦିନେ ବା ଦୁଇଦିନ ଏହି ଉଠାଣ କରାଯାଇପାରିବ । କେତେକ ବ୍ୟାଙ୍କ ସପ୍ତାହକୁ ଦିନେ ଓ ଆଉ କେତେକ ବ୍ୟାଙ୍କ ସପ୍ତାହକୁ ଦୁଇଦିନ ଉଠାଣ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ପୁଣି ଯଦି ବଡ଼ ପରିମାଣର ଉଠାଣ ଥାଏ ତାହାହେଲେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ପୂର୍ବରୁ ନୋଟିସ୍ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ । ଏହି ହିସାବ ଉପରେ ଏକ ପରିମିତ ସୁଧହାର ଦିଆଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ର ସଞ୍ଚୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ଋଣ ପ୍ରଦାନ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ସର୍ବସାଧାରଣରୁ ଜମା ଆକାରରେ ପାଉଥିବା ଅର୍ଥରୁ ଋଣ ଓ ଅଗ୍ରିମ ଋଣ ଦେବା । ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଜର ଅଭିଜ୍ଞତାରୁ ଜାଣେ ଯେ, ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ମୋଟ ଜମାର କେବଳ ଗୋଟିଏ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ନିଜ ପାଖରେ ସଞ୍ଚିତ ଆକାରରେ ରଖୁଲେ ନଗଦୀ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ଚାହିଦା ସେ ପୂରଣ କରିପାରିବ ।

ତେଣୁ ସେ ଜମାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶତାଂଶକୁ ନିଜର ନଗଦ ସଞ୍ଚ ଆକାରରେ ରଖୁଥାଏ ଏବଂ ବାକିତକ ଲାଭ ଉପାର୍ଜନ ପାଇଁ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଭୂତିରେ ହେଉ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲାଭଜନକ ସଂସ୍ଥାରେ ହେଉ ବିନିଯୋଗ କରିଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବେପାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରୀମ ଋଣ ଦେଇପାରେ । ଋଣଦାନ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆୟର ଅନ୍ୟତମ ମୂଳ ଉତ୍ସ । ବ୍ୟାଙ୍କ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉପାୟରେ ଋଣ ଦେଇଥାଏ ।

(a) ଋଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା – ଏହା ଏକ ସରଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଗ୍ରୀମ ବ୍ୟବସ୍ଥା (clean advance system) କୁହାଯାଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ କେତେକ ସାପାର୍ଶିକ ପ୍ରତିଭୂତି (collateral securities) ଦେଇଥାଏ । ଋଣ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଅନୁମୋଦିତ ଋଣମୁଦ୍ରା ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଉଠାଇ ଆଣି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇ ପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଏହି ଋଣକୁ ଋଣଗ୍ରହୀତାର ହିସାବରେ ଜମା ଦିଆଯାଇଥାଏ ଏବଂ ସେ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଚେକ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ତା’ର ହିସାବରୁ ମୁଦ୍ରା ଉଠାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଏହି ଧରଣର ଋଣ ଦିଆଗଲାବେଳେ ଋଣଗ୍ରହୀତାର ପରିଶୋଧ କ୍ଷମତା ଓ ସାଧୁତା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଅଙ୍ଗୀକାର ବା ପ୍ରତିଭୂତିକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଇଥାଏ ।

(b) ଓଭର ଡ୍ରାଫ୍‌ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା – ଓଭର ଡ୍ରାଫ୍‌ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ବିଶେଷ ସୁବିଧା । ଏହି ସୁବିଧା ବ୍ୟାଙ୍କ ତା’ର ଜମାକାରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ସୁବିଧା ଦିଆଗଲେ ଜମାକାରୀମାନେ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଜମା ପରିମାଣ ଅପେକ୍ଷା ସେମାନଙ୍କ ହିସାବରୁ ଅଧିକ ମୁଦ୍ରା ଉଠାଣର ସୁବିଧା ପାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଜମା ପରିମାଣ ବାହାରେ ଓଭର ଡ୍ରାଫ୍‌ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେକ୍ କାଟିବାକୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାର କେତେକ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ ।

ଅନୁମତିପ୍ରାପ୍ତ ଅତିରିକ୍ତ ଉଠାଣ ପରିମାଣ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଋଣ ବୋଲି ଧରିନିଆଯାଇଥାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଏହା ଉପରେ ସୁଧ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(c) ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଋଣ – ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ବଚନପତ୍ର ଉପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନଗଦ ମୁଦ୍ରାର ଋଣ (Cash Credit) ଦେଇଥାଏ । ଏହି ବଚନପତ୍ରରେ ଅନ୍ତତଃ ଦୁଇଜଣ ଜାମିନ୍ଦାର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରତିଭୂତି ବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅଙ୍ଗୀକାରରୂପେ ବନ୍ଧକ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଋଣ ମଞ୍ଜୁର କରାଯାଇ ଋଣଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ନାମରେ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଗୋଟିଏ ହିସାବ ଖୋଲାଯାଏ ଏବଂ ଅନୁମତିପ୍ରାପ୍ତ ଋଣ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କରି ବେଳକୁ ବେଳ ତା’ର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ସେଥୁରୁ ମୁଦ୍ରା ଉଠାଣ କରିବାକୁ ତାକୁ କୁହାଯାଏ ।

ବ୍ୟାଙ୍କ ଯେତେବେଳେ ଚାହିଁବ ଏହି ସୁବିଧାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ନେଇଯାଇପାରିବ ବା ଋଣ ସୀମାକୁ ହ୍ରାସ କରିଦେଇପାରିବ । ଋଣଗ୍ରହୀତା ପ୍ରକୃତରେ ଉଠାଇ ସାରିଥିବା ପରିମାଣର ମୁଦ୍ରା ଉପରେ ସୁଧ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(d) ବିନିମୟ ପତ୍ର ଅପହାର କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଦେଶ ଭିତରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଚଳନର ବିତ୍ତୀୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥା’ନ୍ତି । ବିନିମୟ ପତ୍ର ଅପହାର କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା (Discounting bills of exchange) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା କରାଯାଇଥାଏ ।

ଆଧୁନିକ ବ୍ୟବସାୟ ଅନେକାଂଶରେ ଋଣ କାରବାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ବିନିମୟ ପତ୍ର ଏକ ବ୍ୟବସାୟ ଋଣର ସ୍ବୀକୃତିପତ୍ର ହୋଇଥାଏ । ବିଲ୍‌ଧାରକଙ୍କୁ ବିଲ୍‌ ପରିଣତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ସେ ଯଦି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମୁଦ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥା’ନ୍ତି, ତାହାହେଲେ ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ୍‌କୁ ଏହି ବିଲ୍‌କୁ ଭଙ୍ଗାଇବାପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥା’ନ୍ତି । ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅପହାର ସୂତ୍ରରେ ଏହି ବିଲ୍‌କୁ କିଣିନେଇଥା’ନ୍ତି ।

ବିନିମୟ ପତ୍ର ଅପହାର ବ୍ୟବସ୍ଥାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଙ୍କ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାରର ବିତ୍ତୀୟନ କରିଥାଏ । ପୁଣି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ଦେବାର ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ପ୍ରକୃତରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନାମରେ ବିଲ୍‌ କଟାଯାଇଥାଏ ବ୍ୟାଙ୍କ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଋଣ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ମିଆଦ ପୂରିଗଲେ ତାଙ୍କଠାରୁ ସୁଧ ସହ ଏହାକୁ ଅସୁଲ କରିଥାଏ । ତେଣୁ ଅପହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକ ଋଣଦାନ ପଦ୍ଧତି । ଏହା ଉଭୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବାଣିଜ୍ୟର ବିତ୍ତୀୟନ କରିଥାଏ ।

(iii) ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶରେ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଅଷ୍ଟାଦଶ ଓ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ଜନ୍ମ ବିନା ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଶିଳ୍ପବିପ୍ଳବ ସଫଳ ହୋଇପାରି ନଥା’ନ୍ତା । ବଳିଷ୍ଠ ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାରର ବିକାଶବିନା ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟମକୁ ତ୍ବରାନ୍ବିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ବିକାଶ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।

କେତେକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଜିଲ୍ଲାକୁ ପୋଷ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ସର୍ବବିଧ ବିକାଶ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପମାନ ନେଉଛନ୍ତି । ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଅଧ୍ଵକଭାବେ ବିକାଶମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ।

(iv) ଏଜେଣ୍ଟରୂପେ ସେବାଦାନ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କର ଏଜେଣ୍ଟରୂପେ ସେମାନଙ୍କ ତରଫରୁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ତରଫରୁ ପ୍ରତିଭୂତି କ୍ରୟ -ବିକ୍ରୟ କରିଥା’ନ୍ତି, ଲାଭାଂଶ ଓ ସୁଧ ଅସୁଲ କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କପାଇଁ ନ୍ୟାସଧାରୀ (trustee), ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକ (executor) ଓ ଅନୁମୋଦିତ ପ୍ରତିନିଧ (attorney) ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଚେକ୍, ବିଲ୍, ଦେୟ ଓ ବୀମା କିସ୍ତି ଆଦି ଆଦାୟ କରିବାରେ ଓ ଦେବାରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କର ଏଜେଣ୍ଟରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଜିନିଷ ଓ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଲିଲକୁ ନିରାପଦରେ ରଖୁବାର ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(v) ମୁଦ୍ରା ଅନ୍ତରଣ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଡ୍ରାଫ୍‌ଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରେରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରେରଣ କରିବାର ଏହା ସବୁଠାରୁ ଶସ୍ତା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

(vi) ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି – ଅଧୁନାତନ ବିଶ୍ବରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା ବ୍ୟାଙ୍କ ଜମା ସୃଷ୍ଟି କରିବା । ଉନ୍ନତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ହିଁ ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣର ବଡ଼ ଅଂଶ ହୋଇଥ୍‌ବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ଗୋଟିଏ ଋଣ ମଞ୍ଜୁର କଲାବେଳେ ଋଣଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ନାମରେ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଗୋଟିଏ ଜମା ହିସାବ ଖୋଲିଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ହିସାବ ଉପରେ ଚେକ୍ କାଟି ମୁଦ୍ରା ଉଠାଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥାଏ ।

ଋଣଗ୍ରହୀତା ଚେକ୍ ଦେଇଚାଲେ । ଏହି ଚେକ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଭଙ୍ଗାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କ୍‌କୁ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ହାତଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି । ଚେକ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଚଳନ ବିସ୍ତୃତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିନିମୟ ମାଧ୍ୟମ ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହାହିଁ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ।

2. ଗୋଟିଏ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ଦେଣା -ପାଉଣା ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଉଭୟ ପାଖରେ ଥିବା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଅ ।
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ୍ଦ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟପାଇଁ ଏହାର ଦେଣା – ପାଉଣାର ଏକ ବିବରଣୀ ମାତ୍ର । ଏହା ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଙ୍କର ବିତ୍ତୀୟ ଅବସ୍ଥାର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ କିପରି ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଛି ଓ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏହାର ବିନିଯୋଗ କରିଛି ତାହା ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ଋଣଗ୍ରହୀତା ହିସାବରେ ବ୍ୟାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ୍ଦର ଦେୟତା ପାଖେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ । ପାଉଣା ପାଖ ବା ପରିସମ୍ପତ୍ତି ପାଖ ହେଲା ଋଣଦେବା ପାଖ ଏବଂ ପରିସମ୍ପରି ବା ପାଉଣା ବ୍ୟାଙ୍କର ସମ୍ପଦର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।

ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା ଏକ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ । ଏଥିରେ ବ୍ୟାଙ୍କର ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଓ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାର ପ୍ରତିଫଳନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବାର୍ଷିକ ଆର୍ଥକ ବିବରଣୀରୁ ବ୍ୟାଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ବା ଋଣ ପରିଶୋଧ କ୍ଷମତା ଏବଂ ନଗଦୀ ଅବସ୍ଥା ନିରୂପଣ କରାଯାଇପାରିବ । ବ୍ୟାଙ୍କର ସମଗ୍ର ବ୍ୟବସାୟ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଆସ୍ଥା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।

ଯଦି ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ୍ଦ ବ୍ୟାଙ୍କର ସୁଦୃଢ଼ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିର ପ୍ରତିଫଳନ କରେ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଆସ୍ଥା ବୃଦ୍ଧିପାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହାର ଯଦି କୌଣସି ସନ୍ତୋଷଜନକ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିର ସୂଚନା ନ ଦିଏ, ତେବେ ସର୍ବସାଧାରଣ ବ୍ୟାଙ୍କ ଉପରୁ କ୍ରମେ ଆସ୍ଥା ହରାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଶେଷରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼େ । ସମଗ୍ର ସମାଜ ବ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍କରେ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ । ନିମ୍ନରେ ଗୋଟିଏ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦର ଏକ ନମୁନା ଆଲୋଚନା କରାଗଲା –

ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦ୍ଦ

ଦେୟତା	ପାଉଣା ବା ପରିସମ୍ପତ୍ତି
1. ପ୍ରଦତ୍ତ ପୁଞ୍ଜି	1. ହାତରେ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରା
2. ସଞ୍ଚ୍ତ ନିଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଞ୍ଚ୍ତି	2. ଚାହିଦା ମାତ୍ରେ ଓ ଅଳ୍ପ ସମୟ ନୋଟିସ୍‌ରେ ମିଳୁଥିବା ମୁଦ୍ରା
3. ଜମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହିସାବ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ କମ୍ପାନୀ ଏଜେଣ୍ଟ ଆଦିଙ୍କଠାରୁ ଋଣ	3. ଅପହ୍ରାସିତ ବିଲ୍
4. ଦେୟଯୋଗ୍ୟ ବିଲ୍	4. ଆଦାୟ ହେଉଥିବା ଚେକ୍
5. ସ୍ବୀକୃତି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ	5. ବିନିଯୋଗ
6. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେୟତା	6. ଋଣ ଓ ଅଗ୍ରିମ
	7. ସ୍ଵୀକୃତି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ
	8. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଉଣା

ଦେଣା ବା ଦେୟତା (Liabilities) :
ସର୍ବସାଧାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଉପରେ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ବ୍ୟାକୁ ଦେଇଥିବା ପରିମାଣ ଅର୍ଥକୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ପୁଞ୍ଜି (Paid – up capital) କୁହାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହା ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କର ଦେଣା ଅଟେ ।

ବ୍ୟାଙ୍କର ବଣ୍ଟାଯାଇ ନ ଥିବା ଲାଭରୁ ଆରକ୍ଷିତ ନିଧୁ (Reserve fund) ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥାଏ । ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁର୍ଘଟଣା ଏବଂ ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ବ କ୍ଷୟକ୍ଷତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାପାଇଁ ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ଲାଭର ଏକ ଅଂଶକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖାଯାଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ତା’ର ଲାଭର ଶତକଡ଼ା 20 ଭାଗ ଆରକ୍ଷିତ ନିସ୍‌ରେ ରଖିବାପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତୀୟ ଆଇନରେ ଅଛି । ଆରକ୍ଷିତ ନିଧୁର ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଜନ୍ମାଇଥାଏ ।

ବ୍ୟାଙ୍କର ବଣ୍ଟା ହୋଇ ନଥିବା ଲାଭରୁ ଆରକ୍ଷିତ ନିଧୁର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାରୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଜନ୍ମାଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କର ବଣ୍ଟା ହୋଇ ନଥୁବା ଲାଭରୁ ଆରକ୍ଷିତ ନିସ୍‌ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥବାରୁ ଏଥୁରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଥିବା ଅର୍ଥ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କର ଏବଂ ଏହା ବ୍ୟାଙ୍କର ଅଂଶୀଦାରଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଦେଣା । ଯେକୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଆରକ୍ଷିତ ନିଜ୍ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିଧୁ ରଖାଯାଇପାରେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଂଶୀଦାରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ୟାଙ୍କର ଦେଣାରୁ ସୂଚନା ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

ଜମା ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରଧାନ ଦେଣା । ଜମା ସାଧାରଣତଃ 3 ପ୍ରକାରର – ଚାହିଦା ଜମା, ସଞ୍ଚୟ ଜମା ଓ ମିଆଦି ଜମା । ଚାହିଦା ଜମା ମୁଦ୍ରା ଅଟେ ଏବଂ ମିଆଦି ଜମା ପ୍ରାୟତଃ ମୁଦ୍ରା, କାରଣ ଏହା ଚାହିଁବା ମାତ୍ରେ ମିଳେ ନହିଁ ଏବଂ ଏହାକୁ ଚେଦ୍ଵାରା ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇ ପାରିନଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜମାରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସୁଧହାର ମିଳିଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଚାହିଦା ଜମା ଉପରେ କୌଣସି ସୁଧ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଜମା ଉପରେ ମିଳୁଥିବା ସୁଧହାର ଜମାର ସମୟକାଳର ଦୀର୍ଘତା ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ସ୍ବୀକୃତି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ (Acceptances and Endorsements) : ସ୍ବୀକୃତି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ ବ୍ୟାଙ୍କର ଏକ ଦେଣା । ନିଜ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ବିନିମୟ ପତ୍ର ସ୍ଵୀକାର କରି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ କରି ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଦେୟତା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକସ୍ମିକ ଦେୟତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହା କରିବାଦ୍ଵାରା ତା’ର ଗ୍ରାହକମାନେ ତା’ର ନାଆଁକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ବିଲ୍ଵ ଭଙ୍ଗାଇବା ଦିନ ଆସିଗଲେ ସେମାନେ ବିଲ୍ ଭଙ୍ଗାଇଥା’ନ୍ତି ।

ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟଟି ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦରେ ଉଭୟ ଦେଣା ଓ ପାଉଣା ପାଖରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଯଦି ବିଲ୍‌ର ସମୟ ପୂରିଯାଇଥିବା ଦିନ ଗ୍ରାହକ ବିଲ୍ ପରିମାଣ ଅର୍ଥ ଦେବାକୁ ଅକ୍ଷମ ହୁଏ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଦେୟତା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ତେଣୁ ଏ ବିଷୟଟି ଦେୟତା ପାଖରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ସ୍ବୀକୃତିରେ କ୍ଷତିଭୟ ଥିବାରୁ ସ୍ବୀକୃତି ଦାନକାରୀ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏକ କମିଶନ୍ ଅସୁଲ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ପାଉଣା ବା ପରିସମ୍ପତ୍ତି ପାଖରେ ଦେଖାଇବାର କାରଣ ହେଲା – ଏହି ଦାୟିତ୍ବ ଭରଣାପାଇଁ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଇଦେବା ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ଦାୟିତ୍ଵ ।

ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେୟତା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟକୁ ଦେବାକୁ ଥିବା ବିଲ୍ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଆଣିଥିବା ଋଣ ଏବଂ ଆକସ୍ମିକ ଦେୟତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ପାଉଣା ବା ପରିସମ୍ପରି (Assets) :
ବ୍ୟାଙ୍କର ଅର୍ଥକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଉପଯୋଗ କରାଯାଇଛି, ପାଉଣା ପାଖରୁ ତାହା ଜଣାପଡ଼େ । ପାଉଣା ପାଖରେ ଥିବା ବିଷୟଗୁଡ଼ିକର ଆଲୋଚନା ନିମ୍ନରେ କରାଗଲା –

(i) ହାତରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରା – ଜମାକାରୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା କରାଯାଉଥିବା ଉଠାଣ ନିମନ୍ତେ ଏକ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀୟ ସଞ୍ଚ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାପାଇଁ ହାତରେ ମୁଦ୍ରା ରଖାଯାଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କର ଚାହିଦାମାତ୍ରକେ ସେମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାପାଇଁ ନିଜ ପାଖରେ କିଛି ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଜୁତ ରଖୁଥାଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅର୍ଥ ରଖାଯାଇପାରେ । ହାତରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରା କିଛି ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରିନଥାଏ ।

ତେଣୁ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବାପାଇଁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟାଙ୍କ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ଅର୍ଥ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ନିଜ ପାଖରେ ରଖୁନଥାଏ । ହାତରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରାକୁ ହସ୍ତସ୍ଥ ମୁଦ୍ରା (till money) କହନ୍ତି ।

(ii) ଚାହିଦା ଓ ଅଳ୍ପ ସମୟ ନୋଟିସ୍‌ରେ ମିଳୁଥିବା ମୁଦ୍ରା – ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟ ନୋଟିସ୍‌ରେ ପରିଶୋଧଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଵଳ୍ପକାଳୀନ ଋଣକୁ ଏହା ବୁଝାଇଥାଏ । ଏହି ଋଣଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ସୁଧ ହାର ମିଳିଥାଏ । କାରଣ ଅତି କମ୍ ସମୟ ନୋଟିସ୍‌ରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଫେରାଇ ଅଣାଯାଇପାରିବ । ଏହି ପାଉଣାକୁ ଅତି ସହଜରେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରାରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରିବ ।

ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାଙ୍କର ସଞ୍ଚି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଯାଇଥାଏ ଏହା ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍‌ ଏହି ସ୍ଵଳ୍ପକାଳୀନ ଋଣରୁ କିଛି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ଆଣିଥାଏ କିମ୍ବା ସେଗୁଡ଼ିକର ନବୀକରଣ କରିବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥାଏ ଯାହାକି ସାଧାରଣ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନବୀକରଣ କରାଯାଇ ପାରିଥା’ନ୍ତା । ଏହା ବ୍ୟାଙ୍କର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

(iii) ଅପହ୍ରାସିତ ବିଲ୍‌ – ଏହାର ପ୍ରକୃତି ପୂର୍ବରୁ ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଇଛି । ବିଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଵୟଂ ସମାପନୀୟ (Self liquidating) ହୋଇଥିବାରୁ ଏଥୁରୁ ବିନିଯୋଗ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଥାଏ । ପୁଣି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟକାଳ ପୂରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃ ଅପହ୍ରାସିତ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଋଣଦେବା ଅପେକ୍ଷା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ‌ିକ ନିରାପଦ ବୋଲି ମନେକରାଯାଇଥାଏ ।

(iv) ଆଦାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଚେକ୍ – ଏହା ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ଚେକ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ନଗଦ, କାରଣ ଚେକ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଆଦାୟ କରାଯିବା ମାତ୍ରେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଜୁର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

(v) ବିନିଯୋଗ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଭୂତି ଏବଂ ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ଡିବେଞ୍ଚରେ ଅର୍ଥ ବିନିଯୋଗ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ବିନିଯୋଗଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ନଗଦୀ ହୋଇଥିବାରୁ ସାଧାରଣତଃ ବିଲ୍ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସୁଧହାର ବହନ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେଥୁରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆୟ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏଥୁରୁ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନଭାବେ ଲାଭ ପାଇଚାଲିଥାଏ ।

(vi) ଅଗ୍ରୀମ ଋଣ – ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାର ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟୋଗକୁ ଋଣ ଦେଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟର ଏହି ଋଣ ହିଁ ପ୍ରଧାନ ଅଂଶ ହୋଇଥାଏ ।

(vii) ସ୍ୱୀକୃତି ଓ ପୃଷ୍ଠାଙ୍କନ – ଏହି ବିଷୟଟି ସନ୍ତୁଳନ ଫର୍ଦର ଉଭୟ ପାଖରେ ରହିଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କଦ୍ଵାରା ସ୍ବୀକୃତ ବିଲ୍ ଦଲିଲ୍ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ବିଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସମୟ ପୂରିଗଲେ ବିଲ୍ ପରିମାଣ ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାର ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଦାୟ କରିବ । ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ପାଉଣା ।

ବ୍ୟାଙ୍କର କୋଠାବାଡ଼ି, ଆସବାବପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଆଦି ମଧ୍ୟ ପରିସମ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ବ୍ୟାଙ୍କର ସ୍ଥାବର – ଅସ୍ଥାବର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତିର ମୋଟ ମୂଲ୍ୟକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାଙ୍କର ସ୍ଥାୟୀ ପରିସମ୍ପତ୍ତି ।

3. କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦେଶର ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଶୀର୍ଷସ୍ଥାନରେ ରହିଥାଏ । ଏହା ସରକାରଙ୍କର ମୁଦ୍ରା ନୀତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥାଏ ଏବଂ ଦେଶର ସାଧାରଣ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଭାରତର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ, ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହା 1935 ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ :
ସଙ୍ଗଠନ, ଢାଞ୍ଚା, ନୀତି ଓ ପ୍ରବିଧ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଚାର କଲେ ଦେଶ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର କେତେଗୁଡ଼ିଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ରହିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଆଲୋଚନା କରାଗଲା ।

(i) ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନକାରୀ ବ୍ୟାଙ୍କ (Bank of Issue) – କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବାର ଏକାଧ୍ୟାକାର ରହିଛି । ଏହି ନୋଟଗୁଡ଼ିକ ଦେଶରେ ଆଇନାନୁମୋଦିତ ମୁଦ୍ରାରୂପେ ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ତାହାହିଁ ବ୍ୟାଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚ୍ତି । ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ଏକାଧିକାର ଦିଆଯିବା ମୂଳରେ କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ରହିଛି । ପ୍ରଥମତଃ, ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନରେ ସମରୂପତା ଆଣିଥାଏ ।

ଅତୀତର ଅନେକ ସରକାରଙ୍କଦ୍ବାରା କରାଯାଇଥିବା ଅତିରିକ୍ତ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଅନାସ୍ଥା ଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ସରକାରଙ୍କଦ୍ବାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଭାବେ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇ ଯଦିଓ ସମରୂପତା ରକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିଥା’ନ୍ତା ତଥାପି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଏହି କାରଣରୁ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନର ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଏକାତ୍‌କାର ଦିଆଯାଇଛି । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ଏକାଧିକାର ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଥିବା ଋଣର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଫଳପ୍ରଦ କ୍ଷମତା ଦେଇଥାଏ ।

ତୃତୀୟତଃ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଉଥିବା ନୋଟ୍ ପଛରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସମର୍ଥନ ରହିଥିବାରୁ ନୋଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାଇଥା’ନ୍ତି । ଚତୁର୍ଥତଃ, ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ଏକାଧିକାର ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ବ୍ୟାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନଜନିତ ଗୁରୁତର ଦରଦାମ୍ ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଭୟକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦୂର କରିଥାଏ ।

(ii) ସରକାରଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ (Banker to Government) – କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସରକାରଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ, ଏଜେଣ୍ଟ ଓ ପରାମର୍ଶଦାତାରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସରକାରଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ହିସାବରେ ଏହା ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାରର ହିସାବ ରଖୁଥାଏ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ ଓ ଅର୍ଥଦାନ କରିଥାଏ । ଅସ୍ଥାୟୀ ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିବାପାଇଁ ଏହା ସରକାରଙ୍କୁ ସ୍ଵଳ୍ପକାଳୀନ ଋଣ ଓ ଅଗ୍ରିମ ଋଣ ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହି ଋଣକୁ କାମଚଳା ଋଣ (Ways and means advances) କୁହାଯାଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସବୁ ସରକାରୀ ଋଣ ଉଠାଣ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ସରକାରୀ ଋଣର ପରିଚାଳନା କରିଥାଏ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କୁ ମୁଦ୍ରା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟାପାର ଉପରେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାଏ ।

(iii) ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକ (Custodian of the Cash Reserves of Commercial Banks) – ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେମାନଙ୍କ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିତିର ଏକ ଅଂଶ ଦେଶର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ପାଖେ ଜମା ଆକାରରେ ରଖୁ’ନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହା ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଙ୍କ (Banker’s Bank) ହୋଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଙ୍କ ହିସାବରେ ଏହା ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଦେଶର ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦୃଢ଼ତାର ଏକ ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ସ । ପ୍ରଥମତଃ, ଏହା ଆନ୍ତଃବ୍ୟାଙ୍କ ହିସାବ ନିକାଶ କରିବାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ସମର୍ଥ କରାଇଥାଏ । ଦ୍ବିତୀୟତଃ, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତଭାବେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚି ରଖୁ ଅପେକ୍ଷା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚି ଦେଶର ଏକ ବୃହତ୍ତର ଓ ଅଧ୍ଵକ ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକ ଋଣ ଢାଞ୍ଚା ଭିତ୍ତିରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଋଣ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ପାଇଁ ରହିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଥା’ନ୍ତା ।

ତୃତୀୟତଃ, କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ପ୍ର ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍କଟ ଓ ଜରୁରୀ ପରିସ୍ଥିତିର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ କରାଇଥାଏ । ଚତୁର୍ଥତଃ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି ବା ହ୍ରାସ କରି ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷମତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବାରେ ଏହା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ୍‌କୁ ସମର୍ଥ କରାଇଥାଏ ।

(iv) ଋଣଦାନର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ (Lender of last resort) – କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ହିସାବରେ ବିତ୍ତୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାରର ଗୋଟିଏ ମୌଳିକ ନୀତି ହେଲା ଯେ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ୟାଙ୍କ କାରବାରର କର୍ତ୍ତା ହିସାବରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କୌଣସି ଉପଯୁକ୍ତ ଋଣଗ୍ରହୀତାକୁ ଋଣ ଦେବାପାଇଁ କେବେ ମନାକରି ନଥାଏ ।

ଏହା ଜରୁରିକାଳୀନ ଋଣର ଅନ୍ତିମ ଉତ୍ସ । ଯଦି ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂତ୍ରରୁ ଋଣ ସୁବିଧା ପାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ବା ଅନ୍ତମ ଋଣଦାତା ହିସାବରେ ସେମାନେ ଆବଶ୍ୟକ ଋଣ ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦେବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥା’ନ୍ତି । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେହି ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଭୂତି ରଖ୍ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ ଋଣ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାଏ ।

ଋଣଦାତା ହିସାବରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ କହିବାର ଅର୍ଥ ହେଲା, ଅସୁବିଧା ସମୟରେ ଓ ସଙ୍କଟଜନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ପାଇଁ ଥିବା ସମସ୍ତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚାହିଦାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଭାବେ ବା ପରୋକ୍ଷଭାବେ ପୂରଣ କରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଟ୍ରେଜେରୀ ବିଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଅପହାର ବ୍ୟବସ୍ଥାଦ୍ୱାରା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କପାଇଁ ଋଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ପୁନଃ ଅପହାର ବ୍ୟାଙ୍କ (Bank of rediscount) ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

(v) ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରକ (Controller of Credit) – ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଲା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଓ ରଣର ପରିମାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଦେଶରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିବାର ଏକାଧିକାର ଚଳନ୍ତ ମୁଦ୍ରାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ । ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି; ଯଥା – ପରିମାଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Quantitative credit control) ଏବଂ ଗୁଣାତ୍ମକ ବା ନିର୍ବାଚିତ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Qualitative or selective credit control) ।

ପରିମାଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ର ହେଲା – ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧ ହାର ନୀତି (Bank rate policy), ଖୋଲା ବଜାର କାରବାର (Open market operation) ଏବଂ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିର ପରିବର୍ତ୍ତନ (Variation of cash reserve) ଗୁଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଋଣର ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ । ଉଦାହରଣ – ସୀମାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ଖାଉଟୀ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଋଣ ପଡ଼ିପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳନ, ନୈତିକ ପ୍ରରୋଚନା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ।

ଉଦାହରଣ – ସୀମାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ଖାଉଟୀ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଋଣ ପଡ଼ିପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳନ, ନୈତିକ ପ୍ରରୋଚନା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ । କିନ୍ତୁ ରଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ପରିମାଣାତ୍ମକ ପଦ୍ଧତି ସମସ୍ତ ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳପ୍ରଦ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦେଶର ଚଳନ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଓ ଋଣ ପରିମାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧ ହାର ନୀତି, ଖୋଲା ବଜାର କାରବାର ଏବଂ ନଗଦ ମୁଦ୍ରାର ସଞ୍ଚିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଦି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ସରକାରୀ ହାରରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀୟ ବିନିମୟ ପତ୍ରକୁ ପୁନଃଅପହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଏବଂ ଅନୁମୋଦିତ ପ୍ରତିଭୂତି ଉପରେ ଅଗ୍ରିମ ଋଣ ଦେବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଏ ଏହାକୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧହାର କୁହାଯାଏ । ଏହି ହାରକୁ କମ୍ ବା ବେଶି କରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣକୁ ଶସ୍ତା ବା ବେଶି ମହଙ୍ଗା କରିଦେଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଋଣ ଆଣିବା ଅଧିକ ବ୍ୟୟସାପେକ୍ଷ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧହାର ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଧହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଋଣ ଆଣିବା ଅଧିକ ବ୍ୟୟସାପେକ୍ଷ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ସୁଧହାର ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଧହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଋଣ ଆଣିବା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶସ୍ତା ହୁଏ ।

ଖୋଲା ବଜାର କାରବାର ହେଲା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଦ୍ଵାରା ଖୋଲା ବଜାରରେ ପ୍ରତିଭୂତିଗୁଡ଼ିକର କ୍ରୟବିକ୍ରୟ କରିବା । ଯଦି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦେଶରେ ଋଣ ପରିମାଣକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥାଏ ତେବେ ଏହା ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଭୂତି ବିକ୍ରୟ କରେ । ଜନସାଧାରଣଙ୍କଦ୍ବାରା ଓ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଭୂତି କ୍ରୟ ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ପରିମାଣକୁ ହ୍ରାସ କରିବ । ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚି ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଥବା ଋଣ ପରିମାଣ ହ୍ରାସ କରିବାପାଇଁ ସେମାନେ ବାଧ୍ୟ ହେବେ ।

ଯଦି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଏହା ବଜାରରୁ ଅନୁମୋଦିତ ପ୍ରତିଭୂତି କ୍ରୟ କରିଥାଏ । ଏହାର ପରିଣାମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ହାତରେ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଜୁ ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ ସେମାନେ ଅଧ‌ିକ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ପ୍ରତି ହାରର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଭାବେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ ଏବଂ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାପାଇଁ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଉଚ୍ଚତର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିତି ହାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କଲେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ପରିମାଣ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ପ୍ରତି ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ସତର୍କତାମୂଳକ ଋଣ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଋଣ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରିବାପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ।

(vi) ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିତିର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାରକ (Custodian of Nation’s Foreign Currency Reserves) – ଦେଶର ସ୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୈଦେଶିକ ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ଵ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ । ଦରଦାମ୍ର ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରଖ୍ବା ଏବଂ ପୂର୍ଣ ନିୟୋଜନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହାସଲ କରିବା ଆଦି ଜାତୀୟ ଲକ୍ଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହାସଲ କରିବାପାଇଁ ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣର ପରିଚାଳନା କରିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।

ବିଶ୍ବବ୍ୟାଙ୍କକୁ ସଭ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଥିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିନିମୟ ହାର ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ସଂକ୍ଷେପରେ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦେଶର ଚଳନ୍ତି ମୁଦ୍ରାର ଉଭୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବହିରାଗତ ମୂଲ୍ୟର ରକ୍ଷକ ।

(vii) ବିକାଶର ବାହକ (Agent of Development) – ଭାରତ ଭଳି ସ୍ଵଳ୍ପ ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶଧାରାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମେ ଅଧ୍ଯକ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ବିକାଶର ବାହକ ବା ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶର ଏକ ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ରରୂପେ ବିଚାର କରାଯାଉଛି ।

4. “ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ କେବଳ ଋଣ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ସର୍ଜନା କରନ୍ତି ।” – ଏହି ଉକ୍ତିର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଚଳନ୍ତି ଜମା ସୃଷ୍ଟି କରି ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେହି କାରଣରୁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ କେବଳ ଋଣ ବ୍ୟବସାୟୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଋଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଋଣମୁଦ୍ରା କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ ତାହା ଏକ ଉଦାହରଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ ।

ବ୍ୟୁତ୍ପନ୍ନ ଜମା ସୃଷ୍ଟି କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ହୋଇଥାଏ । ଅଭିଜ୍ଞତାରୁ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଜମାକାରୀମାନେ ଏକସମୟରେ ଜମା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ । ବ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ଜମାରୁ କିଛି ସୁଧ ଆକାରରେ ଆୟ ମିଳୁଥିବାରୁ ଏବଂ ଜମା ନିରାପଦ ରହୁଥିବାରୁ ବିଶେଷ ଆବଶ୍ୟକତା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନଥା’ନ୍ତି ।

ଏହାଛଡ଼ା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଉଥିବା ଜମାର ବହୁଳାଶ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ କରା ନ ଯାଇ ହିସାବ ହସ୍ତାନ୍ତର ଆକାରରେ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି ଅନୁଭୂତିରୁ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ଜମାର କିୟଦଂଶ ମାତ୍ର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ଉଠାଯାଏ ଏବଂ ଅବଶିତାଂଶ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ମୋଟ ଜମାର କିଛି ଅଂଶ ଗଚ୍ଛିତ ରଖ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ ଋଣ ଓ ଅଗ୍ରୀମ ସ୍ବରୂପ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ମନେକରାଯାଉ ଜମାକାରୀମାନେ ଜମାର ମାତ୍ର ଶତକଡ଼ା ଦଶଭାଗ ନଗଦ ଆକାରରେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରନ୍ତି ।

ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଏହି ପରିମାଣ ମୁଦ୍ରା ଗଚ୍ଛିତ ରଖ୍ ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଋଣ ଆକାରରେ ଦିଅନ୍ତି । ପୁନଶ୍ଚ, ମନେକରାଯାଉ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ 1000 ଟଙ୍କା ‘କ’ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପ୍ରାଥମିକ ଜମା ଆକାରରେ ରଖାଯାଏ । ‘କ’ ବ୍ୟାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଜମାର ଦଶ ଶତାଂଶ ଅର୍ଥାତ୍ 100 ଟଙ୍କା ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ରଖ୍ ଅବଶିଷ୍ଟ 900 ଟଙ୍କା ଋଣ ଆକାରରେ ଦେଇପାରନ୍ତି ।

ଏହି 900 ଟଙ୍କା ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ଖ’ ବ୍ୟାଙ୍କ୍‌ରେ ପ୍ରାଥମିକ ଜମା ରଖାଯାଏ । ‘ଖ’ ବ୍ୟାଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନ 90 ଟଙ୍କା ସଂରକ୍ଷିତ ଅନୁପାତ ଆକାରରେ ରଖ୍ 810 ଟଙ୍କାକୁ ଋଣ ସ୍ୱରୂପ ଦେଇପାରନ୍ତି ଯାହାକି ‘ଗ’ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ପ୍ରାଥମିକ ଜମାସ୍ବରୂପ ଆସେ ।

‘ଗ’ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାର ଦଶମାଂଶ ଅର୍ଥାତ୍ 81 ଟଙ୍କା ନଗଦ ଆକାରରେ ରଖ୍ 729 ଟଙ୍କା ଋଣ ଆକାରରେ ଦେଇପାରନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବରେ ମୋଟ ଜମା ପ୍ରାଥମିକ ଜମାର ଦଶଗୁଣ ଅର୍ଥାତ୍ 10,000 ଟଙ୍କା ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜମା ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ ।

ଏହି ଉଦାହରଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଋଣ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟିର ପରିମାଣ ପ୍ରାଥମିକ ଜମା ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ସଂରକ୍ଷିତ ଅନୁପାତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ପ୍ରାଥମିକ ଜମା ଅଧ୍ବକ ହୋଇ ସଂରକ୍ଷିତ ଅନୁପାତ କମ୍ ହେଲେ ଋଣ ପରିଶୋଧ ଅଧ୍ଯକ ହୁଏ । ଏହାର ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କମ୍ ହୋଇଥାଏ ।

ଋଣ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସ୍ମରଣ ରଖୁବାକୁ ହେବ ଯେ, କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କର ଋଣମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା କ୍ଷମତା ସୀମିତ । ଋଣମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସବୁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ଏହିପ୍ରକାର ଋଣ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗୁଣିତକ ସର୍ଜନା କୁହାଯାଏ ।

ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସୀମାବଦ୍ଧତା – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ସତ, ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କର ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଶକ୍ତି ଅସୀମ ନୁହେଁ । ସେମାନଙ୍କର ଋଣମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଶକ୍ତି ନଗଦ ମୁଦ୍ରାର ପରିମାଣ ଓ ସଂରକ୍ଷିତ ଅନୁପାତ ପ୍ରଭୃତି ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ସେ ସବୁର ଆଲୋଚନା ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ କରାଯାଇପାରେ ।

(a) ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁପାତ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଆଇନତଃ ବା ପରମ୍ପରାଗତଭାବେ ମୋଟ ଜମାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖୁବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ତେଣୁ ଯେଉଁ ଦେଶରେ ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁପାତ ଅଧିକ ସେ ଦେଶରେ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ସୃଜନଶକ୍ତି ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ । ସୁତରାଂ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ସୃଜନଶକ୍ତି ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁପାତଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ।

(b) ବିହ୍ୟ ଅନୁପାତ – ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ନଗଦ ମୁଦ୍ରାର ପରିମାଣ ଦେଶର ବିଧ୍ୱଂଗ୍ରାହ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ପରିମାଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଦେଶର ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଥିଲାବେଳେ ଅଧିକ ମୁଦ୍ରା ଜମା ଆକାରରେ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଆସିଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କରେ ନଗଦ ଜମା ବୃଦ୍ଧି ହେବାଫଳରେ ଋଣମୁଦ୍ରା ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ଜମା ହ୍ରାସ ହେଲେ ଋଣମୁଦ୍ରା ହ୍ରାସ ହୁଏ । ସୁତରାଂ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଶକ୍ତି ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ।

(c) ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ପାଇଁ ମାନ୍ୟତା – ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜର ସଞ୍ଚୟକୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ମାର୍ଫିତରେ ନରଖ୍ ନିଜ ପାଖରେ ରଖୁବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପସନ୍ଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଲୋକମାନେ ଯଦି ବ୍ୟାଙ୍କ ମାର୍କତରେ ତାଙ୍କ ଜମା ନରଖ୍ ନିଜ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କର ଜମା ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ ନାହିଁ କି ଋଣ ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।

(d) ପ୍ରତିଭୂତିର ସୁଲଭତା – ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ବା ଅଗ୍ରୀମ ଦେବାପାଇଁ ଋଣକର୍ତ୍ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିଭୂତି ଚାହିଁଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରତିଭୂତି ଦ୍ରବ୍ୟ ଆକାରରେ ହୋଇପାରେ ବା ବ୍ୟକ୍ତିକ ହୋଇପାରେ । ଉପଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିଭୂତିର ଅଭାବରୁ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି ସୀମିତ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ରାଉଦର ଏହି କାରଣରୁ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ବ୍ୟାଙ୍କ ଶୂନ୍ୟରୁ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରେନାହିଁ । ଏହା କେବଳ ଅନ୍ୟଧରଣର ପରିସମ୍ପତ୍ତିକୁ ମୁଦ୍ରାରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ । ସୁତରାଂ, କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ସର୍ଜନାଶକ୍ତି ପ୍ରତିଭୂତିର ସୁଲଭତାଦ୍ବାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥାଏ ।

(e) ମୁଦ୍ରାର ସ୍ଖଳନ – ମୁଦ୍ରା ସୃଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଋଣ ନେଇ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା କରୁଥିବା ଅନୁମାନ କରିବାକୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେ ଯେ ରଣକୁ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଙ୍କରେ ଜମା ରଖୁବେ ସେ ବିଷୟରେ କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ନାହିଁ । ସେ ଯଦି ଋଣକୁ ଜମା ଆକାରରେ ନ ରଖ୍ ନିଜ ନିକଟରେ ରଖନ୍ତି ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଜମା ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ କି ଋଣ ମୁଦ୍ରାରେ ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ ।

(f) ଋଣ ଗ୍ରହଣ ଓ ଋଣଦାନ ଅଭିପ୍ରାୟ – ଋଣ ସୃଷ୍ଟି, ଋଣଦାତା ଓ ଋଣଗ୍ରହୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଋଣଦାତା ଋଣ ଦେବାପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲାବେଳେ ଯଦି ଋଣକର୍ତ୍ତା ଋଣ ନେବାପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସମ୍ଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ । ସେହି ଯୁକ୍ତି ଋଣଦାତାମାନଙ୍କପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ । ଏଣୁ ଋଣଦାତା ଓ ଋଣକର୍ତ୍ତା ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ଭର କରେ ।

(g) ବ୍ୟବସାୟର ଅବସ୍ଥା – ଦେଶର ବ୍ୟାବସାୟିକ ଅବସ୍ଥା ଓ ଆର୍ଥନୀତିକ ସ୍ଥିରତା ଋଣ ମୁଦ୍ରାର ଯୋଗାଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ବ୍ୟାବସାୟିକ ଉତ୍‌ଥାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଋଣ ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ ଓ ପତନାବସ୍ଥାରେ ଋଣ ଯୋଗାଣ ହ୍ରାସ ହୋଇଥାଏ । ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଆଶାବାଦୀ ହୋଇ ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ଅଧିକ ଋଣ ମୁଦ୍ରା ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସୁଯୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି ।

ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେତେବେଳେ ଦରଦାମ୍ ହ୍ରାସ ହେଉଥାଏ ଓ ଲାଭ ଆଶା ମଉଳି ଯାଉଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଋଣ ପାଇଁ ଚାହିଦା କମିଯାଏ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

(h) କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୀତି – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେମାନଙ୍କର ଋଣ ସର୍ଜନା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ସେତେବେଳେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ସୂଚନା ମିଳେ ଏବଂ ଏପରି ଋଣ ସର୍ଜନା ଦେଶର ସାମୂହିକ ହିତର ପରିପନ୍ଥୀ ବିବେଚିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ପନ୍ଥାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ସର୍ଜନା ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ କରେ ।

(i) ଋଣ ସୃଷ୍ଟି- ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଗୋଟିଏ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବପର ହୁଏ ନାହିଁ । ସେଥିପାଇଁ ଏକାଧ୍ଵକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏପରିକି ସମଗ୍ର ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜଡ଼ିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ଋଣ ସୃଜନ ଶକ୍ତି ଅସୀମ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

5. ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
(i) ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଲାଭ ପ୍ରତ୍ୟାଶା ରଖ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି | ଲାଭ ନ ପାଇଲେ, ସେମାନେ ତିଷ୍ଠି ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଲାଭ ଅର୍ଜନ କରିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହାର ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା – ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଦେଶରେ ଆର୍ଥନୀତିକ ସ୍ଥିରତା ରକ୍ଷା କରିବା ।

(ii) ଦେଶରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ବ୍ୟାଙ୍କ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗିତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ମାତ୍ର ପ୍ରତି ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟାବସାୟିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖେ ନାହିଁ ।

(iii) ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ନଥାଏ । ସେମାନେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଜାତୀୟ ସ୍ବାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷାକଳ୍ପେ ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରେ ।

(iv) ଜନସାଧାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ଗ୍ରାହକ । ସେମାନେ ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କରେ ପାଣ୍ଠି ଜମା ରଖନ୍ତି । ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକତା ବିଚାରରେ ଋଣ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଗ୍ରାହକ । ସେମାନେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ବଳର କିଛି ଅଂଶ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି । ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃବ୍ୟାଙ୍କ ଦେୟତା ପରିଶୋଧ ହୁଏ ।

କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେମାନଙ୍କୁ ଆପଦ ବିପଦରେ ଋଣ ଆକାରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ମୋଟ ଉପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ସେହି ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ ।

(v) ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ମାତ୍ର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ମୁଦ୍ରା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଯେଉଁ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରନ୍ତି, ତାହା ଦେଶରେ ବିଗ୍ରାହ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ରୂପେ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ରଣମୁଦ୍ରାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରେ ନାହିଁ ।

(vi) ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମାନି ଚଳିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାକଳାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।

6. କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ପରିମାଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଥିବା ଋଣ ମୁଦ୍ରାର ଯୋଗାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ବିବେଚିତ ହୁଏ । ଏଥିପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦୁଇଟି ପନ୍ଥାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ; ଯଥା- ପରିମାଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଗୁଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ । ମୁଦ୍ରାର ପରିମାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଏ ।
ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ସୁଧହାର
(ii) ଖୋଲାବଜାର କାରବାର
(iii) ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଂରକ୍ଷଣ ହାର ।

(i) ବ୍ୟାଙ୍କହାର ବା ସୁଧହାର ନୀତି- ବ୍ୟାଙ୍କହାର କହିଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଭୂତି ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀୟ ବିନିମୟପତ୍ରର ଅବମୂଲ୍ୟନ ହାରକୁ ବୁଝାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାଙ୍କହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବଜାରରେ ପ୍ରଚଳିତ ସୁଧହାର ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ । ବ୍ୟାଙ୍କ ହାର ଓ ସୁଧହାର ମଧ୍ୟରେ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ୟାଙ୍କହାର ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ସୁଧହାର ଅଧ‌ିକ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଋଣ କରିବା ନିରୁତ୍ସାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାଫଳରେ ଋଣ ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ହୁଏ । ସେହିପରି ବ୍ୟାଙ୍କହାର ହ୍ରାସ ହେଲେ ବଜାର ସୁଧହାର ହ୍ରାସ ହୁଏ ଏବଂ ଋଣ କାରବାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।

(ii) ଖୋଲାବଜାର କାରବାର- ବ୍ୟାଙ୍କହାର ପରି ଖୋଲାବଜାର କାରବାର ହେଉଛି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର । ଖୋଲାବଜାର କାରବାରରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସରକାରୀ ପ୍ରତିଭୂତି କ୍ରୟ ବିକ୍ରୟ କରିଥାଏ । ବଜାରରେ ଋଣ କାରବାର ହ୍ରାସ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଭୂତି ବିକ୍ରୟ କରିଥାଏ । ଏହାଫଳରେ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କଠାରୁ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହୋଇଥାଏ ।

ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଂରକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ହେବା କାରଣରୁ ବ୍ୟାଙ୍କସମୂହ ଋଣ ପରିମାଣ ହ୍ରାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେହିପରି ଋଣ ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖୋଲାବଜାରରୁ ପ୍ରତିଭୂତି କ୍ରୟ କରି ନେଇଥାଏ । ଏହାଫଳରେ ଜନସାଧାରଣ ଓ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କର ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ । ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଅଧ‌ିକ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବାପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଏହିପରି ଭାବରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ମୁଦ୍ରା ଯୋଗାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ସଂରକ୍ଷଣ ହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ- ପରମ୍ପରାଗତଭାବେ ହେଉ ବା ଆଇନତଃ ହେଉ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କସମୂହ ସେମାନଙ୍କ ଜମାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁପାତ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ନଗଦ ମୁଦ୍ରା ଆକାରରେ ଗଚ୍ଛିତ ରଖୁଥା’ନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନଗଦ ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁପାତକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ତାହା ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଋଣ ସଂକୋଚନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ମନେକଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ନଗଦ ସଂରକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସାମର୍ଥ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ସେହିପରି ସଂରକ୍ଷଣ ଅନୁପାତ ହ୍ରାସ କରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।

7.କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଗୁଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗୁଣାତ୍ମକ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲାବେଳେ ନିମ୍ନଲିଖତ କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥାଏ ।
(i) ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ- ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସ୍ଥାୟୀ ଉପଭୋଗ ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟବହାରକୁ ଋଣ ଜରିଆରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ରେଡ଼ିଓ, ଟେଲିଭିଜନ, ମଟରଗାଡ଼ି ଓ ରେଫ୍ରିଜିରେଟର ପ୍ରଭୃତି କ୍ରୟ ପାଇଁ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଋଣ ଯୋଗାଇଥା’ନ୍ତି । କାରଣ ଏହିସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ଦାମ୍ ଏକକାଳୀନ ଦେଇ କ୍ରୟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ତେଣୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ପରିଶୋଧ କରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସହଜ କିସ୍ତିରେ ପରିଶୋଧ ପାଇଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅନୁଭବ କରେ ଯେ, ଏହିପ୍ରକାର ଋଣ ଉତ୍ସାହିତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ସେତେବେଳେ କିସ୍ତି ସଂଖ୍ୟା ଅଧ୍ବକ କରିଥାଏ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହିସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପଭୋଗକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କିସ୍ତି ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ କରିଥାଏ । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ପରିଚାଳିତ ହୋଇ ଏହିପ୍ରକାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଜାରି କରନ୍ତି ।

(ii) ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ନଗଦଂଶ ନିରୂପଣ – ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଯାୟୀ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ନଗତାଂଶକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଋଣ ପରିମାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ପରିକଳ୍ପିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଋଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, 1000 ଟଙ୍କା ପ୍ରତିଭୂତି ବଦଳରେ ଯଦି ଟ,800.00 ଙ୍କା ଋଣ ମିଳେ ତେବେ ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ନଗତାଂଶ 200 ଟଙ୍କା ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ । ପ୍ରୟୋଜନୀୟ ନଗତାଂଶ ଅଧ୍ଵ ହେଲେ ଋଣ ଚାହିଦା ହ୍ରାସ ହୁଏ ଏବଂ ତାହା କମ୍ ହେଲେ ଋଣ ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

(iii) ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ – ଆବଶ୍ୟକ ମନେକଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ଋଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଉପରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟାଙ୍କ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅମାନ୍ୟ କରେ ବା ଋଣନୀତିର ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ କରେ, ତେବେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେହି ବ୍ୟାଙ୍କର ବିନିମୟପତ୍ର ପୁନଃ ଅବମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାକୁ ଅସ୍ଵୀକାର କରିପାରେ ଏବଂ ଋଣ ଆବେଦନ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିପାରେ ।

(iv) ରଣ ପଢ଼ି ପ୍ରଥା- ଋଣ ପଡ଼ି ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳନ କରି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣର ସୁଷମ ବଣ୍ଟନ କରିଥାଏ । ଶିଳ୍ପମାନଙ୍କୁ ଏହାଫଳରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ବାଞ୍ଛନୀୟତା ବିଚାରରେ ଋଣ ଯୋଗାଇପାରେ । ଏ ବିଷୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ତଦନୁଯାୟୀ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ ।

(v) ନୈତିକ ଚାପ – ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘନିଷ୍ଠ ସମ୍ପର୍କ ଥିବାରୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହାର ରଣନୀତି ଅନୁସରଣ ପାଇଁ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କ ଉପରେ ନୈତିକ ଚାପ ପକାଇଥାଏ । କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଋଣ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ଓ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଋଣ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, ସେ ବିଚାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କରିଥାଏ ଏବଂ ତଦନୁଯାୟୀ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ ।

ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଏହି ନୈତିକ ଚାପର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ଏହିପରି ଭାବରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣର ଗୁଣାତ୍ମକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ।