Class 8 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium ଆଲୋକ: ଦର୍ପଣ ଓ ଲେନ୍‌ସ

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium ଆଲୋକ: ଦର୍ପଣ ଓ ଲେନ୍‌ସ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 10 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଏକ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡୁଛି ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୧) । ଦର୍ପଣ ପ୍ରତି ଅଭିଲମ୍ବ ଓ ଆପତିତ ରଶ୍ମି ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ (i) ହେଉଛି 40° । ଦର୍ପଣ ପ୍ରତି ଅଭିଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୋଣ କେତେ ?

(i) 40°
(iii) 45°
(ii) 50°
(iv) 60°
Answer:
(i) 40° (ଦଉଅଛି ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ 40° ।)
ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ = 40°
(ଦର୍ପଣର ସମତଳ ଓ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ମଧ୍ଯରେ କୋଣ 90° – 40° = 50°)

Question 2.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୨ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଏକ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡୁଛି ।

(i) ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡେ ।
(ii) ଦର୍ପଣକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଙ୍କାକଲେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡେ ।
(iii) ଦର୍ପଣକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଙ୍କାକଲେ ଆଲୋକରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ 20° କୋଣ କରି ପଡେ ।
ରୁଲର ଓ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ କର । ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
(i) ଆଲୋକରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡ଼ିଲେ ଆପତନ କୋଣ ୦° ହେବ । ଏଣୁ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ମଧ୍ଯ 0° ହେବ ।
(ii) ଦର୍ପଣଟି ସାମାନ୍ୟ ଢ଼ଳିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦେଇଯିବ । ଏଠାରେ ଆପତନ କୋଣ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ୦° ହେବ । ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ମଧ୍ୟ ଅଭିଲମ୍ବ ଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବ ।
(iii) ଆପତନ କୋଣ 20° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ 20° ହେବ । ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ 20° କୋଣ କରି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବ ।

Question 3.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୩ରେ ଏକ ସ୍କେଚ୍ ପେନ୍‌ର କ୍ୟାପ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ସଠିକ ଦର୍ପଣ ସହ ମେଳକର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)


Answer:

ଚିତ୍ରର ନାମ	ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଦର୍ପଣ
(i)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ ଓ ସଳଖ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(ii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ବର୍ଷିତ	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(iii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ସମାନ	ସମତଳ ଦର୍ପଣ

Question 4.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୪ରେ ଏକ ସ୍କେଚ୍ ପେନ୍‌ର କ୍ୟାପ ଏକ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ, ଏକ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ଏବଂ ଏକ ସମତଳ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚଖଣ୍ଡ ପଛରେ ସମାନ ଦୂରତାରେ ରଖାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ସଠିକ୍ ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ କିମ୍ବା କାଚ ସହିତ ମେଳକର ।


Answer:

ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଲେନ୍ସ/ଦର୍ପଣ
(i)	ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(ii)	ସମତଳ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚଖଣ୍ଡ
(iii)	ଅବତଳ ଲେନ୍ସ

Question 5.
ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକ ପର୍ଦାରେ ଅଭିଲମ୍ବ ବିନ୍ଦୁରେ ଆପତିତ ହୁଏ, ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ ?
(i) ଆପତନ କୋଣ ୯୦°
(ii) ଆପତନ କୋଣ ୦°
(iii) ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ୬୦°
(iv) ଆଲୋକର କୌଣସି ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ ନାହିଁ
Answer:
(ii) ଆପତନ କୋଣ ୦°
(କାରଣ ଆଲୋକ ଦର୍ପଣର ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ଆପତିତ ହେଲେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ୦° ହୁଏ । ଏଠାରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ମଧ୍ୟ ୦° ହୁଏ ।)

Question 6.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୫ରେ ତିନୋଟି ଦର୍ପଣ ଯଥା ସମତଳ, ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଅଛି । ଗ୍ରାଫ୍ କାଗଜର ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଧାରରେ ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଟ କରି ଉକ୍ତ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଲେଖ ।

Answer:

ଚିତ୍ର	ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଦର୍ପଣର ପ୍ରକାର
(i)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମାନ ଓ ସଳଖ	ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(ii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଓ ନିକଟତର	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(iii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅଦୃଶ୍ୟପ୍ରାୟ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

Question 7.
ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଜଣେ ମହିଳା ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଛନ୍ତି (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୬) । ସେ ଦେଖ‌ିବେ :

(i) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
(ii) ତାଙ୍କର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
(iii) ତାଙ୍କର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ଶେଷରେ ସିଧା ଏବଂ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ ।
(iv) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
Answer:
(i) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।

Question 8.
ବହି ଉପରେ ଏକ ବର୍ଷକ କାଚ ଧରି ରଖ ଏବଂ କେଉଁ ଦୂରତାରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ମୂଳଲେଖା ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେଖୁପାରିବ । ଏବେ କାଚକୁ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ଦୂରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ । ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ । ଏକ ବର୍ଷକ କାଚ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷକ କାଚର ଫୋକସ ଦୂରତାଠାରୁ କମ୍ ଦୂରତାରେ ରହିଲେ ବା ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଫୋକସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେବ । ଲେନ୍‌ସକୁ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ଦୂରକୁ ନେଲେ ଅର୍ଥାତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଫୋକସ୍ ବା ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ହେବ । ବର୍ଷକ କାଚକୁ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ ।

Question 9.
(i) ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ (ii) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ମେଳକର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
Answer:

(i) ସ୍ତମ୍ଭ	(ii) ସ୍ତମ୍ଭ
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ	(କ) ଏକ ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ ଯାହାର ପ୍ରତିଫଳକ ପୃଷ୍ଠ ଭିତରକୁ ବକ୍ର ହୋଇଯାଏ ।
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ	(ଖ) ଏହା ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ଯାହା ସର୍ବଦା ସିଧା ଏବଂ ଆକାରରେ ଛୋଟଥାଏ ।
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ	(ଗ) ଏହା ପଛରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ କିଛି ଦୂରତାରେ ଓଲଟା ଦେଖାଯାଇପାରେ ।
ଅବତଳ ଲେନ୍ସ	(ଘ) ଏହା ପଛରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ସର୍ବଦା ଛୋଟ ଆକାରର ଦେଖାଯାଏ

Question 10.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଟି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟୋକ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ବୁଝାଉଥବା ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବା କାରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ।
ସ୍ପଷ୍ଟୋକ୍ତି – ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଆମ ପଛରେ ଟ୍ରାଫିକ ଦେଖିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
କାରଣ – ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଅପେକ୍ଷା ବ୍ୟାପକ ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ସଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ବାଛ ।
(i) ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଉଭୟ ଠିକ୍ ଏବଂ କାରଣ ହେଉଛି ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ।
(ii) ଉଭୟ ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ କାରଣ ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ନୁହେଁ ।
(iii) ଉକ୍ତି ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ କାରଣ ଭୁଲ୍ ।
(iv) ଉଭୟ ଉକ୍ତି ଓ କାରଣ ଭୁଲ୍ ଅଟେ ।
Answer:
(i) ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଉଭୟ ଠିକ୍ ଅଟେ ଏବଂ କାରଣ ହେଉଛି ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା

Question 11.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୭ରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ ଯେ ବସ୍ତୁକୁ ‘୦’ ଦର୍ପଣକୁ ‘M’ ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ‘T’ ଅକ୍ଷରରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି । ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ ?

(i) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(ii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(iii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(iv) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
Answer:
(ii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ । (ଏହାର କାରଣ ହେଲା ଚିତ୍ର ‘କ’ରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ ଆଭାସୀ ଏବଂ ଦର୍ପଣର ଆରପଟେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଚିତ୍ର (ଖ)ରେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ ଫୋକସ ଓ ମେରୁ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବାରୁ ସଳଖ, ଆଭାସୀ, ବଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ଅନ୍ୟପଟେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।)

Question 12.
ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚ ଗ୍ଲାସ ପଛରେ ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ରଖ (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୮
(କ)) । ଏବେ ଗ୍ଲାସକୁ ଅଧା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣକର (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୮
(ଖ)) । ପାଣି ମଧ୍ୟଦେଇ ଦେଖିଲେ ପେନସିଲ୍ କି ପରି ଦେଖାଯାଏ ? ଏହାର ଆକୃତି କାହିଁକି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦେଖାଯାଏ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।

Answer:

• ଚିତ୍ର (କ) ରେ ପେନ୍‌ସିଲ୍ କାଚ ଗ୍ଲାସ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ର (ଖ) ରେ ପାଣିଉପରେ ଥ‌ିବା ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଉପର ଅଂଶ କାଚଦେଇ ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହା ପୂର୍ବପରି ଅର୍ଥାତ୍ ଚିତ୍ର (କ) ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ।
• ଚିତ୍ର (ଖ)ରେ ଜଳର ପୃଷ୍ଠତଳଠାରୁ ପେନସିଲ୍ ବଜ୍ର ବା ଭାଙ୍ଗିଯିବାର ଦେଖାଯିବ । କାରଣ ଆଲୋକ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରୁ ବାୟୁ ମାଧ୍ୟମକୁ ଗତି କରିବା ସମୟରେ ଅଭିଲମ୍ବଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ବୁଡ଼ିଥିବା ଅଂଶ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖାଯିବ । ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରତିସରଣ ଯୋଗୁଁ ଘଟିଥାଏ ।

ଆବିଷ୍କାର, ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ ବିତର୍କ କର

ତୁମର ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ନିକଟସ୍ଥ ହସ୍ପିଟାଲ କିମ୍ବା କର୍ଣ୍ଣ, ନାସା, ଗଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ କ୍ଲିନିକ୍ ପରିଦର୍ଶନ କର । କର୍ଣ୍ଣ, ନାସା, ଗଳା ଏବଂ ଦାନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଦର୍ପଣ ଦେଖାଇବାକୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର । ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦର୍ପଣର ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଟ କର । ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଉପଯୋଗ କରିବା ଭବିଷ୍ୟତର ଶକ୍ତି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏକ ବିକଳ୍ପ । ସୌର ରନ୍ଧକ (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୯) ଭଳି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ଏବଂ ତାପ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଭାରତରେ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ । ଯାହା ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ ଏବଂ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାରରେ ହ୍ରାସ ହୁଏ । ତୁମର ସ୍କୁଲ କିମ୍ବା ଘର ପାଇଁ ଏକ ସୌର ରନ୍ଧକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହିସାବ ସହିତ ଏହା ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର ।
ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଲେନ୍ସ ସହିତ ଅଭାସୀ ପରୀକ୍ଷଣ (virtual experiment) କରିବାକୁ ଅନଲାଇନ୍ ଉପକରଣ କିମ୍ବା ଆନିମେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କର । ଅନୁରୂପଣ (Simulation) କରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ ଏବଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ତାହା ଦେଖ ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମେ କ’ଣ ଏପରି ଦର୍ପଣ ତିଆରି କରିପାରିବା ଯାହା ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଆକାରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ?
Answer:
ହଁ, ଆମେ ବକ୍ର ଦର୍ପଣ ଯଥା ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରି ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାଇପାରିବା ।

Question 2.
ମୋଟରଗାଡ଼ିର ପାର୍ଶ୍ଵ-ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ପଣରେ, ଏକ ସତର୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଥାଏ । ‘ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଦୂରତା ତୁଳନାରେ ବାସ୍ତବରେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନିକଟତର ଦୂରତାରେ ଅଛନ୍ତି ।’’ ଏହା ସେଠାରେ କାହିଁକି ଲେଖାଯାଇଛି ।
Answer:
ଯାନବାହାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାର୍ଶ୍ବ ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ, ଯାହା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଦୂରତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତା ଥ‌ିବା ପରି ଦେଖାଏ । ଏହା ଫଳରେ ପଛରେ ଥିବା ଗାଡ଼ିର ଦୂରତା ଆକଳନରେ ଭୁଲ୍ ହୋଇ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିପାରେ । ତେଣୁ ଡ୍ରାଇଭରମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସାବଧାନତା ମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବରେ ସେଠାରେ ସତର୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
କେତେକ ପଠନ ଚଷମାରେ କାହିଁକି ଏକ ବକ୍ର ରେଖା ଥାଏ ?
Answer:
ଚାଳିଶା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚଷମା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ଦ୍ୱି- ଫୋକସ୍ ଯୁକ୍ତ ଲେନ୍ସ । ଏହାର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ନିକଟ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଏବଂ ଉପର ଭାଗରେ ଦୂର ବସ୍ତୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି ଲେନ୍ସର ସୀମା ରେଖା ଏକ ବକ୍ର ରେଖା ପରି ଦେଖାଯାଏ ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ?
(a) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(b) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(c) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ
Answer:
(c) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

Question 2.
ରାହୁଲ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସ ରଖୁଲା । ଏହି ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଏକ ବସ୍ତୁ ଦେଖୁବାରୁ ବସ୍ତୁଟି ସବୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାନ ଦେଖାଗଲା । ସେ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ରଖୁଥୁଲା ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ କାଚ,
(d) ପରିବର୍ଷକ କାଚ
Answer:
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ

Question 3.
ଗୋଟିଏ କାର୍ଡବୋର୍ଡ଼ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦର୍ପଣ ରଖାଯାଇଛି । A, B, C ଓ Ð ଚିତ୍ରରେ କାର୍ଡବୋଡ୍ଟି ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍‌ବଦ୍ଵାରା ଆଲୋକିତ ହେଉଛି । କେଉଁ ଅବସ୍ଥାନରେ ଦର୍ପଣଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ?

(a) A
(b) B
(c) C
(d) D
Answer:
(a) A

Question 4.
ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣ ପରସ୍ପର ୨୦° କୋଣରେ ଆନତ ଅଟନ୍ତି । A ଦର୍ପଣରେ ଏକ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ 20° ଆପତନ କୋଣ କରି ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ B ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । B ଦର୍ପଣ ପୃଷ୍ଠରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ହେବ ?

(a) 25°
(b) 70°
(c) 50°
(d) 115°
Answer:
(b) 70°

Question 5.
ଗୋଟିଏ କାର୍ଡ ବୋର୍ଡ଼ରେ P ଠାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରର ନ୍ଧ୍ର ଟି କରାଗଲା । ଟର୍ଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ରନ୍ଧ୍ର ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ ପଠାଗଲା । ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ରନ୍ଧ୍ରଦେଇ ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଆଖୁରେ ଦେଖ‌ିଲେ ରନ୍ଧ୍ରଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ?

(a) A
(b) B
(c) C
(d) D
Answer:
(a) A

Question 6.
ଚିତ୍ରରେ S₁ S₂, ଓ S₃, ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ
କେଉଁଠାରେ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ହେବ ?

(a) କେବଳ S₂
(b) S₁ ଓ S₂ ଉପରେ
(c) S₁ ଓ S₃ ଉପରେ
(d) ସମସ୍ତ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ
Answer:
(d) ସମସ୍ତ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ

Question 7.
ଗୋଟିଏ ସିନେମା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରରେ କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ?
(a) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(b) ଉତ୍ତର ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
Answer:
(b) ଉତ୍ତର ଲେନ୍ସ

Question 8.
ତୁମେ ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆହୋଇ ତୁମର ଡାହାଣ ଗାଲକୁ ଆମ୍ପୁଡ଼ି ଦେଲେ ତୁମ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ କ’ଣ ଦେଖାଯିବ ?
(a) ଡାହାଣ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(b) ବାମ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(c) ଉଭୟ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(d) ଦାଗ କିଛି ଦେଖାଯିବନି
Answer:
(b) ବାମ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ

Question 9.
ବହିର ଛୋଟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ଆକାରରେ ଦେଖୁ ପଢ଼ିବାପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ । ତୁମର ଲେନ୍ସଟି କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
(a) ଅବତଳ
(b) ଉତ୍ତଳ
(c) ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ
(d) ସମତଳ କାଚଖଣ୍ଡ
Answer:
(b) ଉତ୍ତଳ

Question 10.
ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ?
(a) ଏହା ସର୍ବଦା ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
(b) ଧାର ତୁଳନାରେ ଏହାର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ।
(c) ଏହା ଦୂରବୀକ୍ଷଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
(d) ଏହା ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।
Answer:
(b) ଧାର ତୁଳନାରେ ଏହାର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ।

Question 11.
ଆଖ୍ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ଚକ୍ଷୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଏହା ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ପ୍ରିଜିମ୍
Answer:
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ

Question 12.
ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଅଗ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସ ରଖିଲେ ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଆଲୋକ ପକାଇଥାଏ । ଏଥୁରେ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚ୍ଛୁରିତ କରେ ।
(c) ସମତଳ କାଚ – ଏହାର ଆଲୋକ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ ।
(d) ଦର୍ପଣ – କେବଳ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ ।
Answer:
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ଗୋଟିଏ ______ ଦର୍ପଣ ସର୍ବଦା ସମ, ସମଲମ୍ବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ

2. ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲେନ୍ସକୁ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକିତ ଭାବେ କାଚି ଦିଆଯାଏ, ଏହାର ଦ୍ୱିମ ଅଂଶାଙ୍କ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ______ କରିବ ।
Answer:
କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ

3. ଗୋଟିଏ ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପଡ଼ି ପୁନର୍ବାର ଲେଉଟି ଆସିବାର ଦିଗକୁ ଆପତିତ ଦିଗଠାରୁ ______ କହନ୍ତି ।
Answer:
ପ୍ରତିଫଳନ

4. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ______ ସମତଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ।
Answer:
ଏକା

5. ଜଣେ ଛାତ୍ର ଦେଖିଲା ଯେ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ସମ ଓ ସମଲମ୍ବ ହେଲା । ଦର୍ପଣଟି ______ ଦର୍ପଣ ଅଟେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳଦର୍ପଣ

6. ତେବେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସରେ ତା’ର ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲା, କିନ୍ତୁ ଲେନ୍ସକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇବାବେଳେ ଯଥେଷ୍ଟ ଛବି ଅନୁଭବ ହେଲା । ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ______ ଲେନ୍ସ ଅଟେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ

(ଗ) ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

1. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟି ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଦର୍ପଣ

2. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଏବଂ ସମାନ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

3. କେଉଁ ଦର୍ପଣଷର ସର୍ବଦା ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

4. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ବାସ୍ତବ ଏବଂ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

5. କେଉଁ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ଖାଲୁଆ ବା ଚାମଚର ଭିତର ପୃଷ୍ଠ ପରି ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

6. କେଉଁ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀତ ବା ଚାମଚର ବାହାର ପୃଷ୍ଠ ପରି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

7. ଦର୍ପଣର ମଝି ଅଂଶକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ମେରୁ ବା ପୋଲ୍ (Pole)

8. କେଉଁ ଦର୍ପଣକୁ ଅଭିସାରୀ ଦର୍ପଣ (Converging Mirror) କହନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

9. କେଉଁ ଦର୍ପଣକୁ ଅପସାରୀ ଦର୍ପଣ (Diverging Mirror) କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

10. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ସମ୍ଭବ ?
Answer:
ଅବତଳ

11. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଉଭୟ ସଳଖ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ସମ୍ଭବ ?
Answer:
ଅବତଳ

12. ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ କେଉଁଠାରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ, ସଳଖ ଓ ବଡ଼ ହୁଏ ?
Answer:
ମେରୁ ଓ ଫୋକସ୍ ମଧ୍ୟରେ

13. ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବସ୍ତ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତ ସହ ସମାନ ହୁଏ ?
Answer:
ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର

14. ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ କାହାର ଅଂଶବିଶେଷ ପରି ମନେହୁଏ ?
Answer:
କାଳ୍ପନିକ ଫମ୍ପାଗୋଲକ

15. ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ କେଉଁଠାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୁଏ ?
Answer:
ଫୋକସ ବା ରଶ୍ମୀକେନ୍ଦ୍ର

16. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ଦୁଇ ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ବରେ ରହନ୍ତି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ

17. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ବସ୍ତୁଥିବା ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତିଆରି ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

18. କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୃଷ୍ଠତଳରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟିଥାଏ ?
Answer:
ମସୃଣ ଏବଂ ଚିକ୍କଣ

19. ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଲେପନ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ସିଲଭର୍ କିମ୍ବା ଆଲୁମିନିୟମ୍

20. ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନରେ କେଉଁ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ନୁହଁନ୍ତି ?
Answer:
ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ

21. ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠରେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣକୁ କିଏ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରେ ?
Answer:
ଅଭିଲମ୍ବ (Normal)

22. ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠରେ ଆପତନ କୋଣ 30° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ ସମତଳ ଏବଂ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
60°

23. ଆପତନ କୋଣ 35° ହେଲେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ଯରେ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
70°

24. ଆପତନ କୋଣ 0° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ହେବ ?
Answer:
0°

25. ସଳଖ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ’ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣ କେତେ ହୁଏ ?
Answer:
90°

26. ମଟରଗାଡ଼ି ହେଡ୍‌ଲାଇଟ୍‌ରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

27. କ୍ଷୌର ହେବା ଦର୍ପଣ (Shaving Glass) କି ପ୍ରକାର ?
Answer:
ଅବତଳ

28. ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

29. ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

30. ପଛ ଯାନବାହାନ ଦେଖିବାକୁ ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପାଖରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

31. ପରସ୍ପର ଛେଦି ରାସ୍ତାର ଛକ ସ୍ଥାନରେ ଚାଳକମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଖଞ୍ଜାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

32. ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୋକାନ ବା ମଲ୍ ଗୁଡ଼ିକରେ ଚୋରି ରୋକିବାପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

33. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ ଘଟି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ

34. ଯେଉଁ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ଓ ଧାର ଆଡ଼କୁ ଏହା କ୍ରମଶଃ ସରୁ, ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

35. ଯେଉଁ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ସରୁ ଓ ଧାର ଆଡ଼କୁ କ୍ରମଶଃ ମୋଟା, ତାହା କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍‌ସ ?
Answer:
ଅବତଳ

36. କେଉଁ ଲେନ୍ସକୁ ଅଭିସାରୀ ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

37. କେଉଁ ଲେନ୍ସକୁ ଅପସାରୀ ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

38. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ?
Answer:
ଅବତଳ

39. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

40. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ଉଭୟ ସଳଖ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

41. ଲେନ୍ସର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର

42. ଲେନ୍ସ କାହାର ଅଂଶ ବିଶେଷ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ?
Answer:
କାଳ୍ପନିକ ଫମ୍ପା/ କାଚ ଗୋଲକ

43. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହ ସମାନ ହୋଇପାରିବ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

44. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ?
Answer:
ସବୁପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ

45. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଦର୍ପଣଠାରୁ ବସ୍ତୁ ଦୂରତା, ଦର୍ପଣଠାରୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସହ ସମାନ ହୁଏ ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

46. ଛୋଟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ିବାପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

47. ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଓ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣରେ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

48. ଦୂରଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସର ଚଷମା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

49. ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସର ଚଷମା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

50. ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

51. ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୂରରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଦେଖ୍ହୁଏ କିପରି ?
Answer:
ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଲେନ୍ସର ଆକାର

52. ବସ୍ତୁକୁ ଲେନ୍‌ସଠାରୁ ଦୂରକୁ ଦୂରକୁ ନେଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକୃତିରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ହ୍ରାସ ପାଏ

53. ସୌର ବୁଲାରେ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିଫଳକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

54. ବକ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁ କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ

55. ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଅନୁରୂପ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

56. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ଆପାତିତ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

(ଖ) ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକର ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ଲେଖ :

1. ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ସର୍ବଦା ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

2. ସମସ୍ତକାର ପୃଷ୍ଠତଳ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ହେବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

3. ଅବତଳ ଲେନ୍ସର କେନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଧାର ତୁଳନାରେ ମୋଟା ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

4. ଅଭିସାରୀ ପୃଷ୍ଠତଳରେ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ଅପେକ୍ଷା ବୃହତ୍ତର ହୋଇପାରିବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

5. ବିବର୍ତ୍ତନ ନିୟମ ପ୍ରକାରେ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ରହିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

6. ଦୁଇ ବିନ୍ଦୁରୁ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ହେବା ସମ୍ଭବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

7. ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ସମୟରେ ଯଦି ଆପତନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ ୦° କୋଣ କରେ ତେବେ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ ମିଶିଯିବ ।
Answer:
ସତ୍ୟ

(ଙ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଅବଧାରଣା)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା/ପ୍ରତିବିମ୍ବ | ବ୍ୟବହାର )
A. ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ	1. ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାମ–ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ବଦଳାଇଥାଏ
B. ପ୍ରତିଫଳନର ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ	2. ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ
C. ସମତଳ ଦର୍ପଣ	3. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
D. ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ	4. ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଓ ସମାନ ଆକୃତି ପ୍ରତିବିମ୍ବ
E. ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଉଥ‌ିବା ଦର୍ପଣ	5. ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଅବଧାରଣା)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା/ପ୍ରତିବିମ୍ବ | ବ୍ୟବହାର )
A. ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ	2. ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ
B. ପ୍ରତିଫଳନର ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ	3. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
C. ସମତଳ ଦର୍ପଣ	4. ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଓ ସମାନ ଆକୃତି ପ୍ରତିବିମ୍ବ
D. ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ	1. ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାମ–ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ବଦଳାଇଥାଏ
E. ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଉଥ‌ିବା ଦର୍ପଣ	5. ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ‘LEFT’ ଶବ୍ଦଟି ‘TEL? ପରି ଦେଖାଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

Question 2.
ବର୍ଷନ କାଚରେ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ

Question 3.
ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୁଇଟି କ’ଣ ?
Answer:
ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ – ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ।

Question 4.
ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପାଖରେ ପଶ୍ଚାତ ପାର୍ଶ୍ଵ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ସମତଳ ଓ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବଦଳରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣଷର ପଛ ଅଂଶର ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଯିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ସାନ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 5.
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବାଳକଟି ତାର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲା । ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ କେଉଁ ହାତ ଉଠିବାର ଦେଖାଯିବ ?
Answer:
ବାମହାତ ଉପରକୁ ଉଠିବାର ଦେଖାଯିବ ।

Question 6.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Lateral Inversion) ର ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ଦର୍ପଣରେ ବହିର ଶବ୍ଦ ଗୁଡ଼ିକ ଓଲଟା ଦେଖାଯିବାକୁ ପଡ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।

Question 7.
ନିରାପତ୍ତା ଦର୍ପଣ ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କାହିଁକି ଉପଯୁକ୍ତ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଯିବା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ ସଳଖ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 8.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ‘MIRROR’ କିପରି ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
‘MIRROR’ ଶବ୍ଦଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ‘RORRIM’ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 9.
ଏକ କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏଥରେ ନିଜର ପ୍ରତିବିମ୍ବ କାହିଁକି ଦେଖୁପାରୁ ନାହୁଁ ?
Answer:
କାଗଜର ପୃଷ୍ଠତଳ ଅସମତଳ । ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ତେଣୁ ପ୍ରତିଫଳନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 10.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରଦାରେ ଧରିହେବ କି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେବାରୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 11.
ପଠନ ଚଷମାରେ ଗୋଟିଏ ବକ୍ରରେଖା କାହିଁକି ଥାଏ ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖାଟି ପଠନକାଚକୁ ଦୁଇଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରେ । ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ ନିକଟ ବସ୍ତର ବର୍ଷିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଦୂର ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

Question 12.
ବିଭିନ୍ନ ଦର୍ପଣ ଗୁଡ଼ିକରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଅଛି କି ?
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ପାଇଁ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥାଏ ।

Question 13.
ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ କି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ପରି ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣରେ (ଉତ୍ତଳ ବା ଅବତଳ) ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ ।

Question 14.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଅଭିସାରିତ ହୋଇ ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସକେନ୍ଦ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି କିପରି ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକୁ ଅବନତି କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁ ମୁହାଁ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି

Question 15.
ବଜ୍ରପୃଷ୍ଠତଳାକାର ସ୍ଵଚ୍ଛକାଚ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତୁ କିପରି ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ବକ୍ର ପୃଷ୍ଠତଳାକାର ସ୍ଵଚ୍ଛକାଚ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ବସ୍ତୁଟି ବଡ଼ କିମ୍ବା ସାନ କିମ୍ବା ବକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ପୃଷ୍ଠତଳର ଆକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

Question 16.
ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ଯମରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖୁଲେ ବସ୍ତୁର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତକୁ ଦେଖୁଲେ ଏହା ବଡ଼, ସାନ, ସଳଖ, ଓଲଟା ଲେନ୍‌ସର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କିମ୍ବା ଲେନ୍ସଠାରୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଯଏ । ଗଠନ ଓ ଅବସ୍ଥାନ ଲେନ୍‌ସର ପ୍ରକୃତି ଓ ବସ୍ତର ଅବସ୍ଥାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ କିପରି ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ଯେତେବେଳେ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅପସାରିତ କରେ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ଏବଂ ଧାର ଆଡକୁ ସରୁ । ଏଣୁ ଏହା ସମାନ୍ତରାଳ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଧାନ ଅକ୍ଷ ଦିଗରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରାଏ । ଅବତଳ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ସରୁ ଏବଂ ଧାର ଆଡ଼କୁ ମୋଟା । ଏଣୁ ଏହା ଏହା ସମାନ୍ତରାଳ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଧାନ ଅକ୍ଷଠାରୁ ଦୂରେଇ ଦିଏ ।

Question 2.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ଶୋଇବା କୋଠରି ଏବଂ ଗାଧୋଇବା ଘରେ ନିଜ ମୁହଁ ବା ଶରୀର ଦେଖିବାପାଇଁ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
(ii) କାର (Car) ଭିତରେ ପଛ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Question 3.
ଚିତ୍ରଟିକୁ ଦେଖ । ପିଲାଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରଦାରେ ଧରି ହେବକି ?
Answer:
ପିଲାଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନୁହେଁ ।
ଏହା ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେତୁ ପରଦାରେ ଧରିହେବ ନାହିଁ ।
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ କେବଳ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରଦାରେ ଧରିହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 4.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ଦର୍ଶାଅ ।

Answer:

X → ଆପତନ କୋଣ
Y → ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ

Question 5.
ସମ ପ୍ରତିଫଳନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ବୁଝାଇଲେଖ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କାରଣ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଉଭୟ ସମ ଓ ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥାଏ । ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନରେ ପୃଷ୍ଠତଳଟି ଅସମତଳ ହୋଇଥିବାରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠତଳ ସହ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

Question 6.
ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରିବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୋଟିଏ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ଅଟେ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ଫଳରେ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏହି ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି ସତେଯେପରି ସେଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ପଣ ପଛପଟୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

Question 7.
ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ହାତରେ ଧର
ଏହାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀର ପ୍ରତିଫଳନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । କ’ଣ ଦେଖୁଛ । ଚାମଚର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵ କେଉଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣର ଧାରଣ ଦେଉଛି ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଚାମଚର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ (ସ୍ଥିତ ପାର୍ଶ୍ୱ)ରେ ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖୁବା ସେଥ‌ିରେ ଅଧିକ ସ୍ଥାନକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ସାନ ଓ ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ ଦେଖୁବା । ଏଣୁ ଏହା ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ଧାରଣା ଦେବ । ଚାମଚର ଖାଲୁଆ ଅଂଶରେ ପ୍ରତିଫଳନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଏହାର ଖୁବ୍ ନିକଟ ବସ୍ତର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା ମାତ୍ର ଟିକିଏ ଦୂରରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା । ଏହି ଅଂଶ ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ଅଟେ ।

Question 8.
ମନେକର ଏକ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପକାଉଛି । ଦର୍ପଣଟି ପଢ଼ୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ କି ଆଚରଣ କରିବ ।
Answer:
ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀରେ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଟର୍ଜଲାଇଟ୍‌ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଦର୍ପଣ ଏହି ଆଲୋକକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରିବ । ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀର ଏକ ଅଂଶକୁ ଆଲୋକିତ କରିବ ।

Question 9.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ?
Answer:
ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଦର୍ପଣ ପଛପଟେ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ । ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଇ ବାସ୍ତବ ରଶ୍ମୀ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ହୋଇଯାଏ । ବସ୍ତପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଉପର ଓ ନିମ୍ନ ଅଂଶ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସମଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ହୁଏ ।

Question 10.
ବର୍ଦ୍ଧିତ କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ରତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଥିବା ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ କିଏ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଦ୍ଵାରା ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ସାନ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ପାରିବ । ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ପାଇଁ ବସ୍ତକୁ ଦର୍ପଣଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତା ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରଖୁବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

Question 11.
ଆମେ ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ କି କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁବା
Answer:

	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
1. ଗଠନ	ଦର୍ପଣରେ ଖାଲୁଆ ଅଂଶରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ	ଦର୍ପଣର ସ୍ଥିତ ଅଂଶରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ
2. ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ବାସ୍ତବ|ଅଭାସୀ, ବଡ଼/ସାନ ଓ ସମାନ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମ୍ଭବ	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ, ଆଭାସୀ
3. ବ୍ୟବହାର	କ୍ଷୌର ଦର୍ପଣ, ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଓ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗେ	ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିବାକୁ ଚାଳକ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥାଏ ।

Question 12.
ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ତୁମେ ଦର୍ପଣକୁ ସମତଳ, ଅବତଳ କି ଉତ୍ତଳ କିପରି ଚିହ୍ନିବ ?
Answer:
ଦର୍ପଣଠାରୁ ସମଦୂରତାରେ ସମାନ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ଦର୍ପଣର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବସ୍ତର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଦୂରରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତର ସାନ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ।
ଦର୍ପଣରେ ସବୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ।

Question 13.
ଆମ ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠାରେ ଅବତଳ ଓ କେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଯାନବାହାନର ହେଡ୍‌ଲାଇଟ୍, ଟର୍ଚ୍ଚିଲାଇଟ୍, ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଏବଂ କ୍ଷୌର ଦର୍ପଣରେ ଆମେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର ଦେଖ‌ିବା । ଗାଡ଼ିଚାଳକ ପାଖରେ, ରାସ୍ତାର ବକ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ମଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଆମେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର ଦେଖୁପାରିବା ।

Question 14.
ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛକୁ ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ (ସମାନ୍ତର ଆଲୋକ ରଶ୍ମି) ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଲାପରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ (ଫୋକସ୍‌ରେ) ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ରଶ୍ମୀଗୁଚ୍ଛ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ ବିସ୍ତାରିତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥାଏ ।

Question 15.
ଲେନ୍‌ସଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଚ୍ଛକୁ ଅଭିସାରୀ ବା ଅପସାରିତ କରନ୍ତି କି ?
Answer:
ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିସୃତ ହେଲେ ଏହା ଅଭିସାରିତ ବା ଅପସାରିତ ହୁଏ । ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅବନତ କରାଇ ଅଭିସାରିତ କରେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଅବତଳ ଲେନ୍ସରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଅପସାରିତ ହୁଏ ।

Question 16.
ଉତ୍ତଳଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ । ଏହା ଗୋଟିଏ କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ ଜାଳିପାରେ କି ?
Answer:
ଉତ୍କଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ । ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଲେନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିସାରିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେହି ବିନ୍ଦୁଟି କାଗଜ ଉପରେ ସଂସ୍ଥାପନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ପ୍ରଖର ତାପଦ୍ଵାରା କାଗଜକୁ ପୋଡ଼ି ଦିଏ ।

Question 17.
ଲେନ୍ସ ଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ବର୍ଷକ କାଚ, ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ, ଦୂରବୀକ୍ଷଣ, କ୍ୟାମେରା ଓ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏହା ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ନିରାକରଣ ପାଇଁ ଚଷମାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସମୀପ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଏବଂ ସୌରଚୁଲାରେ ଅବତଳ ଫଳକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ରେଖାଚିତ୍ରରେ (a), (b) ଓ (c) ରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ତ୍ରୁଟି ରହିଛି । ଆବଶ୍ୟକ ମତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଶୋଧନ କର ।

Answer:
ସଂଶୋଧୃତ ଚିତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ ହେଲା ।

Question 2.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ଦର୍ଶାଉଥବା ଏକ ରେଖାଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:

Question 3.
ଡାକ୍ତରଖାନା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦଟ ଓଲଟା ରୂପେ ଲେଖାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସର ସମ୍ମୁଖରେ (ଆଗରେ) ଯାଉଥ‌ିବା ଯାନବାହାନର ଦର୍ପଣରେ AMBULANCE” ଶବ୍ଦର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ‘HDMAJUMMA’ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ । ଆଗରେ ଥିବା ଗାଡ଼ିର ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଶୀଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ । ଏଣୁ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପଢ଼ି ରୋଗୀଥୁବା ଗାଡ଼ିକୁ ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେବା ପାଇଁ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାଡ଼ିକୁ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଢ଼ିବାପାଇଁ ରୋଗୀଗାଡ଼ି ସମ୍ମୁଖର ଶବ୍ଦଟିକୁ ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଯଥା ‘HDMAJUMMA’ ।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣରେ ‘REST ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖାଯିବ ।

Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନର ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କିନ୍ତୁ ବସ୍ତର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯିବ ।

Question 5.
ପିଲାଟି କହିଲା ଯେ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁଠାରୁ ସାନ ଦେଖାଯାଉଛି । ପିଲାଟି କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣରେ ଦେଖୁଛି ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ସର୍ବଦା ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ପିଲାଟି ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛି ।
(ii) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ବାହାର ଆଡକୁ କ୍ରମଶଃ ବକ୍ର ହୋଇଥାଏ । ଏଥୁରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳନଠାରୁ ପରସ୍ପର ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି । ଜଣାଯାଏ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସତେ ଯେପରି ଦର୍ପଣ ପଛପଟୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ ହୋଇଯାଏ ।

Question 6.
ଦୃଢୋକ୍ତି–କାରଣ (Assertion-Reason) ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ଉକ୍ତିକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ପ୍ରଥମଟି ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି କାରଣ (Reason) ।
ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପାଇଁ (a), (b), (c) ଓ (d) ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଉପଯୁକ୍ତ ଦର୍ଶାଅ
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ।
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R, A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ନୁହେଁ ।
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।
(d) A ମିଥ୍ୟା କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

1. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ ଏବଂ ସଳଖ ।
କାରଣ (R) : ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ ବାସ୍ତବରେ ପରସ୍ପର ସହ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

2. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ଆପତନ କୋଣ ସର୍ବଦା ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ।
କାରଣ (R) : ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଏକ ସମ ପ୍ରତିଫଳନ ଅଟେ ।
Answer:
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R, A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ନୁହେଁ ।

3. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଦେଖାଯାଏ ।
କାରଣ (R) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ ନାହିଁ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

4. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଗାଡ଼ିରେ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦଟିର Letter ଗୁଡ଼ିକ ଓଲଟା ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ ।
କାରଣ (R) : ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ତାର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପଶ୍ଚାତ୍ ଅଂଶ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏହାକୁ ସିଧା ପଡ଼ିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ ।
Answer:
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ।

ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନ

Question 1.
ଗୋଟିଏ କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା ଦର୍ପଣରୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି । ଯେତେବେଳେ କାଗଜ ଫର୍କଟିକୁ ଟିକିଏ ବଙ୍କା କରିଦିଆଯାଏ, ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ କାଗଜଟିକୁ ପୂର୍ବାବସ୍ଥା ନେଲେ ପୁଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଦର୍ଶାଅ ଯେ ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳ ଉପରେ ରହନ୍ତି ।
ଘଟଣାଟି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛିଲେଖ ।

(i) କାଗଜଟିକୁ ଟିକିଏ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ଘଟେ ?
(a) ଏଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତର ହୁଅନ୍ତି
(b) ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି
(c) ଏଗୁଡ଼ିକ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଆନ୍ତି
(d) ଏହା ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇଟି ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ ହୋଇଯାଆନ୍ତି
Answer:
(b) ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି

(ii) କାଗଜ ଖଣ୍ଡଟି ବଙ୍କା ହେବାବେଳେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ?
(a) ଦର୍ପଣ ଆଲୋକକୁ ଶୋଷିନିଏ
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଅଟକିଯାଏ
(c) ନୂଆ ପୃଷ୍ଠତଳ ସମତୁଲ ହୁଏ ନାହିଁ
(d) ଦର୍ପଣଟି ହଟିଯାଇଥାଏ
Answer:
(c) ନୂଆ ପୃଷ୍ଠତଳ ସମତୁଲ ହୁଏ ନାହିଁ

(iii) ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ କ’ଣ ଦର୍ଶାଉଛି ?
(a) ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ 0°
(b) ଆଲୋକ କୋଣଗୁଡ଼ିକରେ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଏ
(c) ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି, ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
(d) ଆଲୋକର ବେଗ କମିଯାଏ
Answer:
(c) ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି, ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି

(iv) ଦ୍ଵିତୀୟ ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣ ବଦଳିଗଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ବଦଳେ ନାହିଁ ?
(a) ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗ ବଦଳେ
(b) ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ
(c) ସବୁ ରଶ୍ମୀ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
(d) ଦର୍ପଣଟି ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ
Answer:
(c) ସବୁ ରଶ୍ମୀ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି

Question 2.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ତିନିଟି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପତିତ ହୋଇଛି । ଚିତ୍ର ଅନୁକରଣ କରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

(i) (a) ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ?
(a) 0°
(b) 90°
(c) 45°
(d) 180°
Answer:
(a) 0°

(ii) (a) ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ ରଶ୍ମିର କ’ଣ ଘଟୁଛି ?
(a) ଏହା ଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ।
(b) ଏହା ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରୁଛି
(c) ଏହା ଦର୍ପଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହିଁ ।
(d) ଏହା ଦର୍ପଣଆଡ଼କୁ ବକ୍ର ହୋଇଅଛି ।
Answer:
(a) ଏହା ଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ।

(iii) ଚିତ୍ର (b) ରେ ଆପତନ କୋଣ କାହାସହ ସମାନ ?
(a) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଦର୍ପଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ
(c) ସର୍ବଦା 0°
(d) ସର୍ବଦା ୨୦°
Answer:
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ

(iv) ଚିତ୍ର (c) ରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ?
(a) 20°
(b) 40°
(c) 0°
(d) 70°
Answer:
(a) 20°

(v) ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କେଉଁ ନିୟମ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ?
(a) ସ୍କେଲଙ୍କ ନିୟମ
(b) ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ
(c) ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ
(d) ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛୁରଣ ନିୟମ
Answer:
(c) ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ