Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 9 ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ to understand important topics more clearly.
6th Class Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 9 Notes Odia Medium
ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଯେକୌଣସି ଦେଶର ନାଗରିକମାନେ ଜାଣିବା ଦରକାର ଯେ ତାଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।
ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଉପାଦାନ, ସାମଗ୍ରିକ ଶାସନରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ, ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର, ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କିମ୍ବା ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ଭାବବିନିୟମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି ଭାଗରୁ ଜାଣିବା ।
ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଆମେ ଅଧ୍ବକ ଦାୟିତ୍ଵବାନ ନାଗରିକ ହୋଇପାରିବା, ସରକାରଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ତାହା ବୁଝିପାରିବା ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ହେଉ କି ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ନୀତିରେ ନିଜର ମତ ରଖୁପାରିବା ଓ ଶିଖୁରିବା ।
‘ବୈକୁଣ୍ଠ ସମାନ ଆହା ଅଟେ ସେହି ଘର, ପରସ୍ପର ସ୍ନେହ ଯହିଁ ଥାଏ ନିରନ୍ତର ।’– ମଧୁସୂଦନ ରାଓ ‘ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ହେଉଛି ପାରିବାରିକ ଜୀବନର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ।’’
ତିରୁବଲ୍ଲଭର
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ପରିବାର :
ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ପରିବାର ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥାଏ, ଯଥା ଯୌଥ ପରିବାର, ଏକକ ପରିବାର ଏବଂ ଏକ ପିତା କିମ୍ବା ଏକ ମାତା ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ପରିବାର ।
ଯୌଥ ପରିବାର :
ଯୌଥ ପରିବାର ଥିଲା ଭାର ତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ର ମୂଳ ପିଣ୍ଡ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାର ତ ବର୍ଷ ରେ ଏହି ଯୌଥ ପରିବାର ଗଢ଼ି ଉଠି ଥ୍ ଲ। । ଏଥ୍ ରେ ଅନେକ ପିଢ଼ି ଏକାଠି
ର ହି ଥ’ନ୍ତି, ଯ ଥା – ଜ ଜ ବ । ପ।, ଜେଜେମା’, ବଡ଼ବାପା, ବଡ଼ମା’, ଦାଦାଖୁଡ଼ୀ, ବାପା, ମା’, ଭାଇଭଉଣୀ, ଦାଦା ପୁଅ, ଦାଦା ଝିଅ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଏକକ ପରିବାର :
ଏକ କ ପରି ବାର ରେ କେବଳ ପିତାମାତା ଓ ସେ ମା ନ ଙ୍କ ସନ୍ତା ନ ରହିଥା’ନ୍ତି । ଏହିଭଳି ପରିବାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ।
ପିତା କିମ୍ବା ମାତା ଓ ସନ୍ତାନ ଥୁବା ପରିବାର ଏହି ପରିବାରରେ ପିତାମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଜୀବିତ ଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସନ୍ତାନକୁ ନେଇ ଏକ ପରିବାର କରି ରହିଥା’ନ୍ତି ।
ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ :
ପରିବାର ହେଉଛି ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଯେଉଁଥରେ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ । ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵକୁ ବଣ୍ଟନ କରିବା ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ ଓ ସମର୍ଥନ ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ପାରିବାରିକ ଜୀବନ ଏବଂ ସମ୍ପର୍କ, ପରିବାରର ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
ପରିବାରର ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଷାନୁକ୍ରମିକ ପାଳିତ ହୋଇ ଆସିଥାଏ ଯେଉଁଥରେ ପରିବାରର ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ପରିଚୟ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ରୀତିନୀତି ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବା ସହ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ଵ ଏବଂ ପାରିବାରିକ ବନ୍ଧନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ ।
ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରେ ନିଯୁକ୍ତିଦ୍ଵାରା ପରିବାରର ଗଠନ କଳକ୍ରମେ ବଦଳିଛି । ସେହିପରି ଅନ୍ୟତ୍ର କିମ୍ବା ବିଦେଶକୁ ସଦସ୍ୟମାନେ ଯିବା ଫଳରେ ପରିବାରର ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି ।
କାହାଣୀ-୧ :
ବର୍ଷା ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ସହରରେ ରହନ୍ତି । ତାଙ୍କ ବାପା ଏକ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ମା’ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଅଟନ୍ତି ।
ବର୍ଷାଙ୍କର ଜଣେ ସାନ ଭାଇ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଜେଜେମା (ବାପାଙ୍କ ମା’), କକା (ବାପାଙ୍କ ଭାଇ) ଏବଂ ତାଙ୍କର ଖୁଡ଼ୀ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ରହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଝିଅ ଅଛି । ସେ ବର୍ଷାର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀ ଅଟେ ଓ ତାକୁ ସେ ମିନି ବୋଲି ଡାକେ ।
ବର୍ଷାର ଦାଦା ନିକଟରେ ଚାକିରି ହରାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଖୁଡ଼ି ଜଣେ ଗୃହିଣୀ ଅଟନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ପୂରା ପରିବାର ରଜପର୍ବ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବର୍ଷାଙ୍କ ଜେଜେମା’ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ରଜପର୍ବ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣିପାରୁ ନାହାନ୍ତି ।
ତେଣୁ ବର୍ଷାଙ୍କ ପିତାମାତା, ବର୍ଷା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସପିଂ ବା କିଣାକିଣି କରିବାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଲେ । ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ପୋଷାକ କିଣିଲେ । ଫଳରେ ବର୍ଷ! ଆଶା କରିଥିବା ଦାମୀ ପୋଷାକ ପରିବର୍ତ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଏକ କମ୍ ଦାମ୍ର ପୋଷାକ କିଣିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।
ଜେଜେମା’ ବର୍ଷାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥୁଲେ ଯେ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଏହିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଯାହା ଅଛି ତାହା ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଥା’ଛି । ବର୍ଷା ନିଜର ପୋଷାକକୁ ନେଇ ମନଦୁଃଖ କରି ନଥୁଲା, ପରନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କିଛି ନୂଆ ପୋଷାକ ମିଳିଥିବାରୁ ସେ ଖୁସି ହୋଇଥିଲା ।
କାହାଣୀ-୨ :
ଏବେ ଆମେ ନବରଙ୍ଗପୁରର ଏକ ଗାଁକୁ ଯିବା । ପଙ୍କଜଠାରୁ ତାଙ୍କ ପରିବାରର କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ।
ମୋ ନାଁ ପଙ୍କଜ । ଆମେ ରହୁଥିବା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୁଁ ବହୁତ ଭଲ ପାଏ, ଯଦିଓ ଏ ଜୀବନ ବେଳେବେଳେ କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ । ମୋ ବାପା ଏକ ଛୋଟ ତେଜରାତି ଦୋକାନ ଚଳାନ୍ତି । ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବା ନିମନ୍ତେ ସ୍ଥାନୀୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ସମବାୟରେ ମୋ ମା’ ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ସୌଖୀନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା- ଲାଖଚୁଡ଼ି, ଚୁଡ଼ି ବାକ୍ସ, ନାମ ଫଳକ ଓ କଳସ ଆଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଥିବାରୁ ମୋ ବାପା ଘର ସଫା କରିବା, ଛୋଟ ପରିବା ବଗିଚାର ଯନ୍ ନେବା ଏବଂ ଘରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି । ଅନେକ ସମୟରେ ବାପା ମୋ ଜେଜେମା’ଙ୍କୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଜେଜେମା’ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ଶୁଣାଇବା ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ସବୁ ରଖୁଥା’ନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ କି ହସ – ଖୁସି ତଥା ବହୁତ ଶିଖୁବାର କଥା ରହିଥାଏ । ମୋ ବ୍ୟତୀତ ହୁଏତ ତାଙ୍କୁ କେହି ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରି ନଥୁବେ ।
ଜେଜେବାପା ପାଠପଢ଼ାରେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ସ୍କୁଲ ପାଇଁ ବସ୍ଷ୍ଟାଣ୍ଡକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି । ସେ ଆମ କଲୋନୀରେ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେତେବେଳେ ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଜୁଳି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଯାଇ ନିକଟସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ବାତ୍ୟାରେ ଆମ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘର କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ମରାମତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଟଙ୍କା ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ।
ଆମେ ଭାଗ୍ୟବାନ ଯେ ପିତାମାତା ଆମର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଯଥା- ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷାକର ଯନ୍ ନେଇଥା’ନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଖର୍ଚ୍ଚ ଆସେ, ମୁଁ ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖୁଛି ଯେ ସେମାନେ ଏକାଠି ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି । ମା’ କୁହନ୍ତି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେକୌଣସି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଆମେ ସର୍ବଦା କିଛି ଅର୍ଥ ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗୋଷ୍ଠୀ :
ଉଭୟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଜୀବନଯାପନ କରିଥାନ୍ତି । ପାରିବାରିକ ଜୀବନରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ ଓ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇ ଦେଇ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ସମାଜରେ ସହଯୋଗ ଏବଂ ଏକତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥାଏ । ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଢ଼ି ଉଠେ । ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।
ପରିବାର ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପଠନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହା କିଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ସମୂହଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ମଧ୍ୟ ବୁଝାପଡ଼େ ।
ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଝାବୁଆ ସହରର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୋର ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଥିଲା । ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ପରିବାରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକାଠି ହେବାର ହାଲ୍ମା ପରମ୍ପରା ଅନୁସରଣ କରି, ଭିଲ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଶହ ଶହ ଗ୍ରାମରେ ହଜାର ହଜାର ଗଛ ଲଗାଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ । ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭିଲ୍ମାନେ ଅନେକ ଖାଲ ଖୋଳିଥିଲେ ଏବଂ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ଯ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି କାମ ପାଇଁ କୌଣସି ପାରିଶ୍ରମିକ ପାଉ ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରତି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବରେ ଏହା କରିଥିଲେ । ହାମା ପରମ୍ପରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପୃଥିବୀ ମାତାଙ୍କ ସେବା କରିବା । ୨୦୧୯ରେ ଶିବଗଙ୍ଗା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଶ୍ରୀ ମହେଶ ଶର୍ମାଙ୍କୁ ଭିଲ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସହିତ ତାଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
୨୦୧୫ର ଚେନ୍ନାଇ ବନ୍ୟା ସମୟରେ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ନଦୀର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଯାତାୟାତ କରିପାରୁ ନଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦୋକାନ ବଜାର ବନ୍ଦ ରହିବା ସହ ଅଧିକାଂଶ ସେବା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଅନେକ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ବିଶେଷ କରି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନେ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇ କରି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଣ୍ଟନ କରିଥିଲେ ।
୧୯୯୯ ମସିହାର ଓଡ଼ିଶା ମହାବାତ୍ୟ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ବାତ୍ୟା ପ୍ରଭାବରେ ବହୁ ଧନଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେବା ସହ ରାସ୍ତାଘାଟ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହାୟତାର ହାତ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ।
ଉପରୋକ୍ତ ବାସ୍ତବ ଜୀବନ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ । ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳଠାରୁ ଟିକିଏ ଭିନ୍ନ ।
୨୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଅହମ୍ମଦାବାଦ (ଗୁଜରାଟ)ର ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଅଟୋ ମରାମତି ଗ୍ୟାରେଜର ମାଲିକ, କମଲ ପରମାର ରାସ୍ତାରେ କିଛି ଗରିବ ଓ ଅସହାୟ ପିଲାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଅଧାରୁ ପାଠ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ କେବେବି ସ୍କୁଲ ଯାଇ ନଥିଲେ । ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିସମାପ୍ତି ପରେ କମଲ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ସାଢ଼େ ୫ଟାରୁ ସାଢ଼େ ୯ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ଅବୈତନିକ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ରାତ୍ରି ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ । ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ୧୫୦ ଜଣ ପିଲା ନିୟମିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଯୋଗ ଦେଇ ପାଠ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ପ୍ରବଳ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ ।
ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟର କିଛି ଶିକ୍ଷକ ଏହା ଦେଖୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏହି ପି ଲା । ମା ନ ଙ୍କ ର ଶିକ୍ଷାଦାନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କହିଛନ୍ତି, ‘ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କର ବସିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବେଞ୍ଚ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ‘ସାଇଲେନ୍ସ ଜୋନ୍’ ବା ନିଃଶବ୍ଦ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ଏବଂ ସେହି ବାଟଦେଇ ଯାଉଥିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ପିଲାମାନେ ଶିକ୍ଷକମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ସେଥୁପ୍ରତି ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲା । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମୋତେ ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥିଲା ତାହା ଅବିଶ୍ଵସନୀୟ ଥିଲା । ନିୟମିତ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢୁଥିବା କିଛି ବଡ଼ ପିଲା ମଧ୍ୟ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ଭାବରେ କମଲଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଠ ପଢ଼ାଉଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କହିଲେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଯାଉଥୁଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ବହୁତ କିଛି ଶିଖୁଲୁ ।’’
ବିଗତ ୩୦ କିମ୍ବା ୪୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ପ୍ରକାରର ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଭା ହୋଇଛନ୍ତି । ଅନେକ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ‘ସ୍ଥାୟୀ ବାସିନ୍ଦା କଲ୍ୟାଣ ସଂଘ’ (Resident’s Welfare Association) ହେଉଛି ଏହାର ଉଦାହରଣ । ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ନିୟମାବଳୀ ନିଜେ ପ୍ରଣୟନ କରନ୍ତି । ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା, ସାଧାରଣ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କ ଯନ୍ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି ବିଷୟରେ ନିୟମ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
ଏକ ଜାତି ବା ଏହାର ଏକ ଉପଭାଗକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଷ୍ଠୀ କୁହାଯାଏ ।
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ଅଞ୍ଚଳ, ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ ବା ଆଗ୍ରହର ସମଭାବାପନ୍ନ ଦଳ, ବିଶେଷ କରି ଏକ ଛୋଟ ଦଳର ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ କୁହାଯାଇପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ‘ମୁମ୍ବାଇର ପାର୍ସୀ ସମୁଦାୟ’, ‘ଚେନ୍ନାଇର ଶିଖ୍ ସମୁଦାୟ’, ‘ଆମେରିକାର ଭାରତୀୟ ସମୁଦାୟ’, ‘ଓଡ଼ିଶାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ସମୁଦାୟ’, ‘ଆମ ସ୍କୁଲର କଳା ସମୁଦାୟ’, ‘ଗାଁର କୃଷକ ସମୁଦାୟ’ ଇତ୍ୟାଦି …. ତାଲିକା ଅସୀମ ।
ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ତୁମେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ ହୋଇପାର । ଯେପରିକି ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀର ଏକ ସଦସ୍ୟ ଓ ତତ୍ ସହିତ ‘କ୍ରୀଡ଼ା ସମୁଦାୟ’, ‘ଜାତୀୟ ସେବା ଯୋଜନା’ (NSS), ଜାତୀୟ ସମର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ବାହିନୀ ‘(NCC) ଓ ‘ବିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଡ୍ରାମା କ୍ଲବ୍’ ଇତ୍ୟାଦିର ତୁମେ ମଧ୍ଯ ସଦସ୍ୟ ଅଟ ।
ବିଷୟ ସାରାଂଶ
- ପରିବାର ହିଁ ମାନବ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ । ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ କର୍ଭବ୍ୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି ।
- ଗୋଷ୍ଠୀ ଏକ ବଡ଼ ଏକକ । ଏଥିରେ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମର୍ଥନ ଓ ସହଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ‘ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗୋଷ୍ଠୀ ରହିଛି ।
- ଶେଷରେ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।