Go through Class 6 Social Science Solutions Odia Medium and Class 6 Social Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରାରମ୍ଭ to understand textbook questions more clearly.
6th Class Social Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium
Class 6 Social Science Chapter 6 Odia Medium
ପ୍ରଶ୍ନ, ଅଭ୍ୟାସକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ :
Question 1.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିବା ସଭ୍ୟତାର ଅନେକ ନାମ କାହିଁକି ଅଛି ? ଏହାର ମହତ୍ତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଇଥିବା ସଭ୍ୟତାର ଅନେକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହାର ପ୍ରଥମ ନାମ ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ରଖାଯାଇଛି କାରଣ ପ୍ରନୃତତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ମାନେ ସିନ୍ଧୁନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରି ହରପ୍ପାଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମାନବ ସଭ୍ୟତାକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ପରେ ଏହି ସଭ୍ୟତାର ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଅଛି ।
ସିନ୍ଧୁ ଓ ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବାରୁ ପନ୍ତ୍ତ୍ୱ – ବିତ୍ମାନେ ଉକ୍ତ ସଭ୍ୟତାକୁ ‘ସିନ୍ଧୁ’, ‘ହରପ୍ପା’, ‘ଇଣ୍ଡସ୍-ସରସ୍ଵତୀ’ ବା ‘ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ଵତୀ’ ସଭ୍ୟତା ନାମରେ ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି ।
ଏହା ପୃଥିବୀର ସର୍ବପୁରାତନ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ।
Question 2.
ସିନ୍ଧୁ ସରସ୍ଵତୀ ସଭ୍ୟତାର କିଛି ସଫଳତା ଉପଲବ୍ଧିର ସୂଚନା ଦେଇ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ (୧୫୦ରୁ ୨୦୦ ଶବ୍ଦ) ଲେଖ ।
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସରସ୍ଵତୀ ସଭ୍ୟତା ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ୟତମ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା । ପ୍ରନୃତତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ମାନେ ଉକ୍ତ ସଭ୍ୟତାର ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅନେକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାକୁ ଇତିହାସରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ରଖୁଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଥମତଃ, ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ସହରୀ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି । ଏହାର ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ଏକପ୍ରକାର ଶୈଳୀରେ ରହିବା ଘର ନିର୍ମାଣ କରିବା ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପଦ୍ଧତି, ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତା ସହିତ ଉନ୍ନତ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ ।
ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ହରପ୍ପାର ଅସ୍ଵାସୀମାନେ ଧାତୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିବାରୁ ସେମାନେ ଅନେକ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ସରଞ୍ଜାମ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାରମାନ ନିର୍ମାଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
ତୃତୀୟତଃ, ଉକ୍ତ ସଭ୍ୟତାରେ ଲୋକମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ ମଧ୍ଯ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ । ମିଳିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସିଲ୍ ଓ ମୋହରରୁ ପ୍ରମାଣ କରାଯାଇଛି ଯେ, ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ସୁଦୂର ମିଶର, ମେସୋପଟାମିଆ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର କରୁଥିଲେ ।
ଚତୁର୍ଥତଃ, ହରପ୍ପା ଅଧ୍ବବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚକୋଟିର ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାଦ୍ଵାରା ସୁନ୍ଦର ମାଟିପାତ୍ର ଏବଂ ମାଳି ତିଆରି କରୁଥିଲେ ।
ପଞ୍ଚମତଃ ହରପ୍ପାବାସୀଙ୍କଦ୍ଵାରା ଲେଖାଯାଇଥିବା ସ୍କ୍ରିପ୍ଟରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେମାନେ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ ।
Question 3.
କଳ୍ପନା କର ତୁମକୁ ହରପ୍ପା ସହରରୁ କାଲିବଙ୍ଗନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ତୁମର ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପ କ’ଣ ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିକଳ୍ପ କେତେ ସମୟ ନେଇପାରେ ତାହାର ଏକ ମୋଟାମୋଟି ଆକଳନ କରିପାରିବ କି ?
Answer:
ହରପ୍ପା ସହରରୁ କାଲିବଙ୍ଗନକୁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଯାତ୍ରା କରିବାପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ଥଳପଥ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସିନ୍ଧୁନଦୀରେ ଜଳଯାତ୍ରା କରିବା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଅଟେ । ଏହାର କାରଣ ଜଳପଥରେ ଯାତ୍ରା ସୁଗମ ଏବଂ ବିପଦଶୂନ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥଳପଥରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ୨୫୦-୨୮୦ ମାଇଲ୍ ଯାତ୍ରାକୁ ଘୋଡ଼ା, ବଳଦଗାଡ଼ି ଏବଂ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ଏହା ସମୟ ସାପେକ୍ଷ ଥିଲା । କାରଣ ଯାତ୍ରାପଥ ସୁଗମ ନଥିବା ସହିତ ପାଗ ମଧ୍ଯ ସମୟେ ସମୟେ ସହଯୋଗ କରୁନଥିଲା ।
Question 4.
ଆଜିର ଭାରତରେ ଏକ ସାଧାରଣ ରୋଷେଇ ଘରକୁ ଜଣେ ହରପ୍ପାନ୍ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳାଙ୍କୁ ନିଆଯାଇଛି ବୋଲି ତୁମେ କଳ୍ପନା କର । କେଉଁ ୪ଟି ବା ୫ଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଜିନିଷ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଦେଖୁବେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଆଜିର ଭାରତରେ ଏକ ସାଧାରଣ ରୋଷେଇ ଘରକୁ ଯଦି ଏକ ହରପ୍ପାନ୍ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳାକୁ ନିଆଯାଏ, ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖୁ ଆଚମ୍ବିତ ହେବେ । ପ୍ରଥମତଃ, ସେମାନେ ଆମ ରୋଷେଇ ଘରେ ଥିବା ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଯଥା ଫ୍ରିଜ୍ ଏବଂ ମାଇକ୍ରୋଓଭନ୍ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ଚୁଲାକୁ ଦେଖୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ । ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଖାଦ୍ୟ ଯଥା ଦୁଗ୍ଧ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଏବଂ କଳରୁ ବାହାରୁଥିବା ପାଣି ଦେଖ୍ ଆଚମ୍ବିତ ହେବେ । ତୃତୀୟତଃ, ସେମାନେ ଆଧୁନିକ ବାସନକୁସନ ଯଥା ଷ୍ଟିଲ ବାସନକୁସନ ଏବଂ ନନ୍ଷ୍ଟିକ୍ ବାସନ ଦେଖୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ କରିବେ ।
Question 5.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ୍ ଆମ ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଥିବା ଅଳଙ୍କାର | ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ |ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖି ଆମେ ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀଓରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ କିଛି ବସ୍ତର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇଛୁ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା କଙ୍କଣ ଏବଂ ମାଳି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ଆମେ କରୁଥିବା ‘ନମସ୍ତେ’ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟର ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ସେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଖେଳନା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ସମାଜରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ସୁତରାଂ ଅଳଙ୍କାର, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ ବସ୍ତର ବ୍ୟବହାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ଯେ ହରପ୍ପାଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ସଭ୍ୟତାର ଧାରା ଅବ୍ୟାହତ ରହିଛି ।
Question 6.
ଧୋଲାବିରାର ଜଳଭଣ୍ଡାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କେଉଁ ମାନସିକତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ?
Answer:
(କ) ଧୋଲାବିରାର ଜଳଭଣ୍ଡାର ସ୍ପଷ୍ଟଭାବରେ ନିମ୍ନଲିଖ୍ ପଦ୍ଧତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଏହି ଜଳଭଣ୍ଡାରଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ଦାୟାଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଧାରାବାହିକ ଜଳଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।
(ଖ) ଉନ୍ନତ ଯୋଜନା ଏବଂ କାରିଗରୀ କୌଶଳ– ହରପ୍ପାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏଭଳି ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ମଧ୍ଯରେ ସେମାନଙ୍କ କାରିଗରୀ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଉନ୍ନତ ଯୋଜନାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ।
(ଗ) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏଭଳି ଜଳଭଣ୍ଡାରର ନିର୍ମାଣ ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ଯେ ହରପ୍ପାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଜଳସଂରକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିଥିଲେ ।
(ଘ) ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ଓ ଜ୍ଞାନ ହରପ୍ପାର ଅଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଧୋଲାବିରାର ଜଳଭଣ୍ଡାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାମାଜିକ ସହଭାଗିତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରମାଣ ମାନବ ଜାତିକୁ ଦେଇ ଯାଇଛନ୍ତି ।
(ଛ) ଅବାଧ ଏବଂ ସ୍ଥିର ଜଳଯୋଗାଣ ଉକ୍ତ ଜଳଭଣ୍ଡାର ନିର୍ମାଣ କରି ହରପ୍ପାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏକ ଅବାଧ ଏବଂ ସ୍ଥିର ଜଳଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ । ଶେଷରେ ସେମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର୍ ଜଳଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟିକରି ହରପ୍ପା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ସାଧାରଣ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ବିଶୋଧୃତ ଜଳ ଯୋଗାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ପାରଦର୍ଶିତାର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥିଲେ ।
Question 7.
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋରେ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରାୟ ୭୦୦ କୂଅକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି । ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହାର ନିୟମିତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋଠାରେ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରାୟ ୭୦୦ କୁଅକୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ନିୟମିତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯିବାର କାରଣକୁ ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।
(କ) ଉନ୍ନତ ସହର ଯୋଜନା – ୭୦୦ କୂଅର ନିର୍ମାଣଦ୍ଵାରା ସହରକୁ ଜଳପ୍ରବାହ ଅବ୍ୟାହତ ରଖିବାପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।
(ଖ) ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଜଳଯୋଗାଣ – ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ଅଧିବାସୀମାନେ ୭୦୦ କୂଅର ନିର୍ମାଣ କରି ସହର ନିମନ୍ତେ ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଜଳଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିଥିଲେ ।
(ଗ) ସୁସଙ୍ଗଠିତ ପ୍ରଶାସନ – ୭୦୦ କୂଅର ନିୟମିତ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ଯେ ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋବାସୀ ଏକ ସୁସଙ୍ଗଠିତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ । ।
Question 8.
ପ୍ରାୟତଃ କୁହାଯାଏ ଯେ ହରଗାମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ନାଗରିକ ଭାବନା ଥୁଲା ଏହି ବିବୃତିର ମହତ୍ତ୍ବ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର । ତୁମେ ଏଥିରେ ସହମତ କି ? ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଭାରତର ଏକ ବିଶାଳ ସହରର ନାଗରିକଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କର ।
Answer:
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କର ଏକ ଉଚ୍ଚ ନାଗରିକ ଭାବନା ଥିବାର ଅନେକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା ।
(କ) ବିଶେଷ ସହର ଯୋଜନା ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏକପ୍ରକାର ରହିବା ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ସହିତ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଥିଲେ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଉଚ୍ଚ ନାଗରିକ ଭାବନା ଥିଲା ।
(ଖ) ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକତ୍ଵ ଗୁଣ– ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାରୁ ମିଳିଥିବା ଗୃହ, ରାସ୍ତା ପରିବେଶ ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେମାନେ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକତ୍ଵ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲେ ।
(ଗ) ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ – ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତ ନିଷ୍କାସନ ପଦ୍ଧତିର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ ।
ଭାରତର ଆଧୁନିକ ସହର ସହ ଏହାର ତୁଳନା :
ହରପ୍ପାର ସହର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ଆଧୁନିକ ସହର ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ଆମକୁ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆହ୍ଵାନ ମିଳିଥାଏ । ଏହାର କାରଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ସହରମାନଙ୍କରେ ଜଳଯୋଗାଣ, ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସାଧାରଣ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଆହ୍ଵାନର ଶିକାର ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧତାରେ ବ୍ୟତିକ୍ରମ – ଭାରତର ଆଧୁନିକ ସହରର ଜନସାଧାରଣ ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ଵବୋଧତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନ ଅଟନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ଭାରତର ଆଧୁନିକ ସହରମାନଙ୍କରେ ପରିବେଷ ପ୍ରଦୂଷଣ, ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଅବହେଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
ଐତିହାସିକ ମାନବ – ହରପ୍ପା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହର ପରିଯୋଜନା ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧତାର ପ୍ରମାଣ ଦେଇ ଏକ ଐତିହାସିକ ମାନକ ସୃଷ୍ଟି କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଏହାକୁ ଭାରତର ଆଧୁନିକ ସହରର ଜନସାଧାରଣ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନେଇ ନିଜ ନିଜ ସହରର ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିବା ଉଚିତ ।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ସଭ୍ୟତା କ’ଣ ?
Answer:
ସଭ୍ୟତା କହିଲେ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ମାନବ ସମାଜର ଏକ ଉନ୍ନତ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ବୁଝିଥାଉ । ଏକ ମାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରି କୃଷି, ଗୋପାଳନ, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, କାରିଗରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି କରି କ୍ରମେ ବିକଶିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଏକ ସୁନ୍ଦର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମାଣ କରି ସଂସ୍କୃତିସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ସହିତ ମୂଲ୍ୟବୋଧକ ଜୀବନଯାପନ କରି ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ ଘଟାଇଥା’ନ୍ତି ।
ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ଏକ ସଭ୍ୟତା ଅତି କମ୍ରେ ନିମ୍ନଲିଖ୍ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ।
- ପ୍ରଥମତଃ, ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ଏବଂ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ସରକାର ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ।
- ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ସହରୀକରଣ ଏବଂ ସହର ଯୋଜନା ଏବଂ ଏହାର ବିକାଶ, ଜଳଯୋଗାଣ ଏବଂ ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
- ତୃତୀୟତଃ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶିଳ୍ପର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ କଞ୍ଚାମାଲ୍ ଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ।
- ଚତୁର୍ଥତଃ, ଉଭୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ବାହ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ମାଧ୍ୟମରେ ସାମଗ୍ରୀର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ।
- ପଞ୍ଚମତଃ, କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ସାହିତ୍ୟ, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତି ପାଳନ ମାଧ୍ଯମରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶ ସାଧନ କରିବା ।
- ଶେଷରେ ଏକ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ କୃଷି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ସହରକୁ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଯୋଗାଣ କରିଥାଏ ।
Question 2.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରମୁଖ ସଫଳତା କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ବା ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅନେକ ବୃହତ୍ ସଫଳତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।
(କ) ସହର ନିର୍ମାଣ : ଏହା ଏକ ସହର ସଭ୍ୟତା ଥିବାରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସହର ପରିକଳ୍ପନା ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିଲା । ଏକ ପ୍ରକାର ବାସଗୃହ ସହିତ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିଲା ।
(ଖ) ଉନ୍ନତ କାରିଗରୀ କାର୍ଯ୍ୟ– ଏହି ସହରରେ ବାସଗୃହକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ଉଚ୍ଚ କୋଠା ଏବଂ ବିଶାଳ ଶସ୍ୟାଗାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ପୋଡ଼ା ଇଟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକି ଉନ୍ନତ କାରିଗରୀ କୌଶଳର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ।
(ଗ) ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା – ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଧାତୁକାର୍ଯ୍ୟ, ମାଟିପାତ୍ର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ସିଲ୍ ତିଆରି କରିବାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ସେମାନେ ଓଜନ ଓ ମାପର ପଦ୍ଧତି ଜାଣିଥିଲେ ।
(ଘ) ବାଣିଜ୍ୟ – ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନେ ସୁଦୂର ମେସୋପଟାମିଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଏକ ବ୍ୟାପକ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ । ଏହା ମିଳିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସରଞ୍ଜାମ ଓ ମାଳିରୁ ଜଣାଯାଏ ।
(ଙ) ଲିଖନ ପଦ୍ଧତି – ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏକ ଉନ୍ନତ ଲିଖନ ପଦ୍ଧତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ଉକ୍ତ ଲିଖନକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ାଯାଇ ପାରିନାହିଁ ।
ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :
Question 1.
ଉପରୋକ୍ତ ତାଲିକାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପାଇଁ, ତୁମେ ଏପରି ସମାଜରେ ଥିବା ବୃତ୍ତି (occupation)ର କିମ୍ବା ପେଷା (profession)ର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବ କି ?
Answer:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।
Question 2.
ଏହି ସଭ୍ୟତାର କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସହର ମାନଚିତ୍ରରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି । ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ଶିକ୍ଷଣକାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ, ତୁମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୃଷ୍ଠାର ଟେବୁଲ୍ରେ ଥିବା ଆଧୁନିକ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଏହି ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ମିଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ କି ?
Answer:
| ହରପ୍ପା ସହର | ଆଧ୍ୟାମିକ ରାଜ୍ୟ / ଅଞ୍ଚଳ |
| ଧୋଲାସିରା | ଗୁଜରାଟ |
| ହରପ୍ପା | ପଞ୍ଜାବ |
| କାଳିବାଙ୍ଗନ | ରାଜସ୍ଥାନ |
| ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ | ସିନ୍ଧ |
| ରାକ୍ଷୀଗଡ଼ୀ | ହରିୟାଣା |
Question 3.
ଶେଷ ଦୁଇଟି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିତର୍କ କରାଯାଉ । ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଭାବୁଛ କି ? ମନେରଖ ଯେ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଇତିହାସର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ସ ନାହିଁ- କୌଣସି ଶିଳାଲେଖ ନାହିଁ, କୌଣସି ଲେଖା ନାହିଁ, କୌଣସି ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ନାହିଁ ।
Answer:
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟିକୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ କରିବେ ।
Question 4.
ଏକ ଶ୍ରେଣୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭାବରେ, କୌଣସି ମାପକ ଟେପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଲମ୍ବ, ଏକ ସ୍କୁଲ କରିଡ଼ର କିମ୍ବା ଖେଳ ପଡ଼ିଆ ମାପ କର । ଏହି ଲମ୍ବକୁ
ଧୋଲାବିରାର ବୃହତ୍ତମ ଜଳଭଣ୍ଡାରର ଲମ୍ବ ସହିତ ତୁଳନା କର ।
Answer:
ଶ୍ରେଣୀ ଶି କ୍ଷ କ ଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।
Question 5.
କଳ୍ପନା କର ତୁମେ ଏକ ହରୱାନ୍ଙ୍କ ଘରେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ରୋଷେଇ କରୁଛ । ଉପରୋକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ତୁମେ କେଉଁ ବ୍ୟଞ୍ଜନ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ ?
Answer:
ହରପ୍ସରୁ ମିଳିଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଯଦି ଏକ ହରୱାନ୍ଙ୍କ ଘରେ ରୋଷେଇ କରେ ତେବେ ମୁଁ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ମାଛ, ମାଂସ ଏବଂ ପନିପରିବା ରୋଷେଇ କରିବି ଏବଂ ତତ୍ସହିତ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦହି ଆଦି ମଧ୍ୟ ଭୋଜନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବି ।
Question 6.
ଏହି ତିନୋଟି ହରପ୍ପା ସିଲ୍କୁ କିଛି ଲେଖା ଚିହ୍ନ ସହ ଦେଖିଲେ, ତୁମ ମନକୁ କ’ଣ ଆସେ ? ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଁ କି ? ତୁମ କଳ୍ପନାକୁ ବିକଶିତ କର ।
Answer:
ଉପରୋକ୍ତ ହରପ୍ପା ସିଲ୍ରେ ତିନୋଟି ପଶୁଙ୍କର ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଯାହା ମନେହୁଏ, ଏହି ପଶୁମାନେ ହରପ୍ପାବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଥିଲେ । କୁଜଥିବା ପଶୁଟି ଏକ ଷଣ୍ଢ ଅଟେ, ଯାହାକୁ ହରପ୍ପାବାସୀ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ଉକ୍ତ ପଶୁକୁ ଶିବଙ୍କ ବାହନ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ସିଲ୍ରେ ଥୁବା ପଶୁ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ର ହରୱାବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଥିଲେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହି ସିଲ୍ଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିନିମୟର ମୂଲ୍ୟ ହିସାବରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ।
Question 7.
ଲୋଥାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପାତ୍ର ଅନୁସାରେ କାହାଣୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ତୁମ ମତରେ ୪୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧୁକ ସମୟ ପାଇଁ ଏହା କିପରି ସ୍ମରଣୀୟ ଥିଲା ?
Answer:
ଲୋଥାଲ୍ରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଚିତ୍ରର କାହାଣୀ– ଲୋଥାଲ୍ରୁ ମିଳିଥିବା ମାଟିପାତ୍ରର ଚିତ୍ରରେ ଥିବା କାହାଣୀ ଦୀର୍ଘ ଚାରିହଜାର ବର୍ଷରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି । ଏକଦା ଏକ ଶୋଷିଲା କୁଆ ଜଳ ଅନ୍ଵେଷଣରେ ଏକ ପାତ୍ର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା । ପାତ୍ରଟି ଗାଡ଼ୁଆ ଥିଲା ଏବଂ ପାଣି ଅଧିକ ତଳକୁ ଥୁଲା, ଯାହାଫଳରେ କୁଆର ଥଣ୍ଟ ଗଭୀର ମାଟିପାତ୍ର ଭିତରେ ଥିବା ଜଳ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିପାରି ନଥିଲା । କୁଆ ଟିକିଏ ବୁଦ୍ଧିଆ ଥଲା । ତେଣୁ ସେ ଛୋଟ ଛୋଟ ପଥର ଥଣ୍ଟରେ ଆଣି ମାଟି ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପକାଇଲା । ଏହିପରି କରିବାଦ୍ଵାରା ଜଳର ସ୍ତର ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଉପରକୁ ଉଠିଲା ଏବଂ କାଉଟି ସହଜରେ ପାଣି ପିଇଲା । ଏହି ଗଳ୍ପଟି ଏସପ୍ ଗଳ୍ପ ପୁସ୍ତକରେ ଅଛି, ଯାହାକି ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିଲା ।
Question 8.
‘ନୃତ୍ୟରତ’ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଚାର କର । ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ମନୋଭାବ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ ? ଦେଖ ତାଙ୍କ ବାହୁବନ୍ଧ (ମୋଟା ଚୁଡ଼ି) କିପରି ପୂରା ହାତକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରୁଛି ଯାହା ଗୁଜରାଟ ଓ ରାଜସ୍ଥାନର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବେ ବି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆଉ କେଉଁଠି ତୁମେ ଏହି ଉପାୟରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଚୁଡ଼ି ଦେଖିପାରିବ । ଏଥୁରୁ ଆମେ କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବାହାର କରିବା ଉଚିତ ?
Answer:
ହରପ୍ପାରୁ ମିଳିଥିବା ନୃତ୍ୟରତା ମୂର୍ତ୍ତି ହେଉଛି ଏକ ଯୁବାନାରୀ ଯାହାର କେଶ କୁଞ୍ଚିତ ଥିଲା ଏବଂ ହାତରେ ବାହୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିଲା ଏବଂ ସେ ଗୋଟିଏ ହାତକୁ ଅଣ୍ଟାରେ ଲଗାଇଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହସ୍ତକୁ ଆଣ୍ଠୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବାଇ ରଖୁଥୁଲା, ଯାହାର ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଉପରକୁ ରହିଥିଲା ଏବଂ ଏକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ନୃତ୍ୟରତା ମହିଳାଭାବେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଏକ ଅବସର ବିନୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା । ପିନ୍ଧିଥିବା ବାହୁବନ୍ଧନରୁ ଜଣାପଡ଼େ ହରପ୍ପାର ନାରୀମାନେ ଅଳଙ୍କାରପ୍ରିୟ ଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ପିନ୍ଧିବା ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା ।
ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :
Question 1.
ଉପରୋକ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ମୌଳିକ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ– ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ?
Answer:
ଉପରୋକ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୃଷି, ସହରୀକରଣ, ସରକାର ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଇତ୍ୟାଦି ଏକ ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଅଟେ ।
ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅଧ୍ବବାସୀମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ହରପ୍ପାନ୍ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଏହି ସଭ୍ୟତାଟି ପ୍ରଥମେ ହରୱାଠାରେ ଖନନ କରାଯାଇ ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କୁ ହରୱାନ୍ କୁହାଯାଏ ।
Question 2.
ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଚାରୋଟି ପଦାର୍ଥର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ହରପ୍ପା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଚାରୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ହେଲା– ମାଟି, ବ୍ରୋଞ୍ଜ, ତମ୍ବା, ଟେରାକୋଟା |
Question 3.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଯେକୌଣସି ଚାରୋଟି ସହରର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ହରପ୍ପା ସହରର ଚାରୋଟି ସହରର ନାମ ହେଲା, ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ, ଲେଥାଲ୍ କାଲିବାଙ୍ଗାନ୍, ଧୋଲାବିରା ।
Question 4.
ହରିୟାଣାରେ ଖନନ କରାଯାଇଥିବା ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ହରିୟାଣାରେ ଖନନ କରାଯାଇଥିବା ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନର ନାମ ହେଲା ବରଣପୁରା ଭିରାନା, ଫାର୍ମାନ ଏବଂ ବନୱାଲୀ ।
Question 5.
ସଭ୍ୟତା କ’ଣ ?
Answer:
ସଭ୍ୟତା ହେଉଛି ମାନବ ସମାଜର ଏକ ଉନ୍ନତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଯାହା ଏକ ସହରାଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । ଏଥିରେ ଏକ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ ।
Question 6.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା କେବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ଯାହା ସିନ୍ଧୁନଦୀ ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ତାହା ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୫୦୦ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
Question 7.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ‘ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଲା- ସହର ପରିକଳ୍ପନା, ବୃହତ୍ ଶସ୍ୟାଗାର ।
Question 8.
ପଞ୍ଜାବ ସମତଳଭୂମି କାହିଁକି ଉର୍ବର ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଏବଂ ତା’ର ଶାଖାନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ପଞ୍ଜାବର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏହା ପଟୁମାଟିଦ୍ଵାରା ଉର୍ବର ହୋଇଥାଏ ।
Question 9.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥୁବା ବନ୍ଦର ସହରର ନାମ ଲେଖ ଏବଂ ଏହା କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥୁବା ବନ୍ଦର ସହରର ନାମ ହେଲା ଲୋଥାଲ୍ । ଏହା ଗୁଜରାଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Question 10.
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁଠାରେ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଥମେ ଋଗ୍ବେଦରେ ଲେଖା ହୋଇଥିଲା ।
Question 11.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦୁଇଟି ସହର ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ହରପ୍ପା ଓ ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ
Question 12.
ପ୍ରତତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ଙ୍କଦ୍ଵାରା ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ମିଳିଥିବା ଚାରୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ପ୍ରତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ଙ୍କଦ୍ଵାରା ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ମିଳିଥିବା ଚାରୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ହେଲା ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଦର୍ପଣ, ଟେରାକୋଟା ପାତ୍ର, ବିଶିଷ୍ଟ, ଖୋଦିତ ଖେଳପଟି ଏବଂ ଟେରାକୋଟା ହୁଇସିଲ୍ ।
Question 13.
ଅଧୁନା ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ ?
Answer:
ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ ଅଦ୍ୟାବଧୂ ଭାରତରେ ଘଗର ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନରେ ହାକ୍ରା ନାମରେ ପରିଚିତ ।
Question 14.
ପ୍ରତତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ୟାମାନେ ଏହି ସଭ୍ୟତାକୁ କେଉଁ ନାମସବୁ ଦେଇଛନ୍ତି ?
Answer:
ପ୍ରକୃତତ୍ତ୍ଵବିଦ୍ୟାମାନେ ଏହି ସଭ୍ୟତାକୁ ଅନେକ ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ଯଥା- ସିନ୍ଧୁ, ଇନ୍ଦ୍ରସ୍–ସରସ୍ଵତୀ ସିନ୍ଧୁ, ସରସ୍ଵତୀ ଏବଂ ହରପ୍ପା I
Question 15.
ବୃହତ୍ ସ୍ନାନାଗାର କେଉଁଠାରେ ଥିଲା ଓ ଏହାର ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋରେ ଗ୍ରେଟ୍ ବାଥ୍ ବା ମହାସ୍ନାନାଗାର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୧୨ ମିଟର × ୭ ମିଟର ଥିଲା ଏବଂ ଏଥିରେ ସତର୍କତାର ସହ ରଖାଯାଇଥିବା ଇଟା ଉପରେ ଜଳ ନିରୋଧକ ପଦାର୍ଥ (ଯେପରିକି ପ୍ରାକୃତିକ ବିଟୁମେନ୍ ଏକପ୍ରକାର ରାଳ ଆଲକାତରା) ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥିଲା ।
Question 16.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ କ’ଣ ଖାଉଥିଲେ ?
Answer:
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ଡାଲି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପନିପରିବା ବ୍ୟତୀତ ବାର୍ଲି, ଗହମ, ବାଜରାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ।
Question 17.
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଭ୍ୟତାର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଭ୍ୟତା ନାମ ଥିଲା ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା ବା ହରପ୍ପା ସତ୍ୟତା ।
Question 18.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନେ ରପ୍ତାନି କରୁଥିବା ଚାରୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ଅଧିବାସୀମାନେ ରପ୍ତାନୀ କରୁଥିବା ଚାରୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ନାମ ହେଲା, ସୁନା, ଅଳଙ୍କାର, କାଠ, କପା ।
Question 19.
ଏହି ସଭ୍ୟତାକୁ କାହିଁକି ବ୍ରୋଞ୍ଜ ସଭ୍ୟତା କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଏହି ସଭ୍ୟତାରେ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଧାତୁର ବ୍ୟବହାର ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ସଭ୍ୟତା କୁହାଯାଏ ।
ନିମ୍ନଲିଖତ ମଧ୍ୟରୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଲେଖ ।
Question 1.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା କେବେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୧୮-୧୯
(ଖ) ୧୯୨୦-୨୧
(ଗ) ୧୯୨୩-୨୫
(ଘ) ୧୯୨୭-୩୨
Answer:
(ଖ) ୧୯୨୦-୨୧
Question 2.
ବୃହତ୍ ସ୍ନାନାଗାର କେଉଁଠାରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ହରପ୍ପା
(ଖ) ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ
(ଗ) କାଲିବାଙ୍ଗନ୍
(ଘ) ଲୋଥାଲ୍
Answer:
(ଖ) ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ
Question 3.
ଲୋଥାଲ୍ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) ସିନ୍
(ଖ) ଗୁଜରାଟ
(ଗ) ରାଜସ୍ଥାନ
(ଘ) ହରିୟାଣା
Answer:
(ଖ) ଗୁଜରାଟ
Question 4.
ହରୱାନ୍ମାନେ କ’ଣ ବ୍ୟବହାର କରି ଯନ୍ତ୍ରପାତି, ପାତ୍ର ଏବଂ ମାପ ତରାଜୁ ତିଆରି କରୁଥିଲେ ?
(କ) ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ
(ଖ) ତମ୍ବା
(ଗ) ବ୍ରୋଞ୍ଜ
(ଘ) ଟିଣ
Answer:
(ଗ) ବ୍ରୋଞ୍ଜ
Question 5.
ହରପ୍ପାନ୍ମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ହାତୀଦାନ୍ତର ପାନିଆ କେଉଁଠାରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି ?
(କ) ଲୋଥାଲ୍
(ଖ) କାଲିବାଙ୍ଗାନ୍
(ଗ) ଓମାନ୍
(ଘ) ତେହେରାନ୍
Answer:
(ଗ) ଓମାନ୍
Question 6.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଏକ ପୋତାଶ୍ରୟ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଅଛି ?
(କ) କାଲିବାଙ୍ଗାନ୍
(ଖ) ଧୋଲାବିରା
(ଗ) ଲୋଥାଲ୍
(ଘ) ଓମାନ୍
Answer:
(ଗ) ଲୋଥାଲ୍
Question 7.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଖନନ ସମୟରେ ମିଳିଥିବା ବହୁସଂଖ୍ୟକ ପଶୁ ଓ ମାଛ ଅସ୍ଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ହରପ୍ପାନ୍ମାନେ ମଧ୍ୟ ___________ ଥିଲେ ।
(କ) ମାଂସାହାରୀ
(ଖ) ସ୍ଵରୀ
(ଗ) ଶାକାହାରୀ
(ଘ) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(କ) ମାଂସାହାରୀ
Question 8.
ହରପ୍ପା ନାଗରିକଙ୍କର ପସନ୍ଦଯୋଗ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର କାର୍ନେଲିଆନର ମଣି କେଉଁଠାରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ଧୋଲାବିରା
(ଖ) କାଲିବାଙ୍ଗାନ୍
(ଗ) ରାକ୍ଷୀଗଡ଼ୀ
(ଘ) ଗୁଜରାଟ
Answer:
(ଘ) ଗୁଜରାଟ
Question 9.
ହରପ୍ପାନ୍ମାନେ ଶଙ୍ଖ ଖୋଳପାରେ କ’ଣ ତିଆରି କରୁଥିଲେ ?
(କ) ହାର
(ଖ) ଚୁଡ଼ି
(ଗ) ରୋଷେଇଘର ପାତ୍ର
(ଘ) କୃଷି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ସାମଗ୍ରୀ
Answer:
(ଖ) ଚୁଡ଼ି
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
Question 1.
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସହରୀକରଣ ସଭ୍ୟତା ______________ କୁ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା
Question 2.
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ _______________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ହରପିୟାନ୍ସ
Question 3.
ହରୱାନ୍ମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦଯୋଗ୍ଯ ଅଳଙ୍କାର ____________ ମଣି ଥିଲା ।
Answer:
କାର୍ନେଲିଆନ୍
Question 4.
ହରପ୍ପା ସହର ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନର ___________ ରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ପଞ୍ଜାବ
Question 5.
ଓମାନ୍ ଉପକୂଳରେ ମିଳିଥିବା ହରପ୍ପା ହାତୀଦାନ୍ତର ପାନିଆର ଲମ୍ବ __________ ଥିଲା ।
Answer:
୭ ସେଣ୍ଟିମିଟର
Question 6.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ସିଲ୍ ବା ମୋହରଗୁଡ଼ିକ ___________ ରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ଷ୍ଟେଟାଇଟ୍
Question 7.
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ____________ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ସିନ୍ଧୁ
Question 8.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ____________ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରଥମେ ଖନନ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
ହରପ୍ପା
Question 9.
ପ୍ରଥମେ କପାଚାଷ _______________ ରେ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ୟୁରେସିଆ
Question 10.
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋର ଲୋକମାନେ ____________ ରେ ନିର୍ମିତ ଶତାଧ୍ଵକ କୂଅରୁ ପାଣି ପିଉଥିଲେ ।
Answer:
ଇଟା ।
ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
Question 1.
ହରପ୍ପା ସହର ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବରେ
Question 2.
ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ହରପିୟାନ୍ସ
Question 3.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଅବଧୂ କେତେ ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୦୦ ରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୯୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
Question 4.
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ସହରକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୁର୍ଗରେ କେଉଁମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ
Question 5.
ଧୋଲାବିରା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳଭଣ୍ଡାରମାନ କେଉଁଥରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ?
Answer:
ପଥରରେ
Question 6.
ହରୱାନ୍ମାନେ ପ୍ରଥମେ କପାଚାଷ କେଉଁଠାରେ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ୟୁରେସିଆ
Question 7.
ହରପ୍ପିନ୍ମାନେ କୃଷିରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ହଳର ଏକ ମାଟି ମଡେଲ କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ମିଳିଛି ?
Answer:
ହରିୟାଣାର ବନୱାଲି ଅଞ୍ଚଳରୁ
Question 8.
କାର୍ନେଲିଆନ୍ ମଣି ଦେଖୁବାକୁ କିପରି ଥିଲା ?
Answer:
ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ସ୍ଵଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ପଥର
Question 9.
ସିନ୍ଧୁ ଅଧ୍ୟାବାସୀଙ୍କର ଆମଦାନୀ ଦ୍ରବ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ତମ୍ବା
Question 10.
ହରପ୍ପାନ୍ମାନେ ତମ୍ବାରେ କ’ଣ ମିଶାଇ ତାକୁ ବ୍ରୋଞ୍ଜରେ ପରିଣତ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ଟିଣ
Question 11.
ଗୁଜରାଟର ଲୋଥାଠାରେ ମିଳିଥିବା ପୋତାଶ୍ରୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ ଯଥାକ୍ରମେ କେତେ ମିଟର ଥିଲା ?
Answer:
ଦୈର୍ଘ୍ୟ ୨୧୭ ମିଟର ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥ ୩୬ ମିଟର ଥିଲା
Question 12.
ଷ୍ଟେଟାଇଟ୍ କ’ଣ ?
Answer:
ନରମ ଖଡ଼ି
Question 13.
ଆବିଷ୍କୃତ ହରପ୍ପା ସିଲ୍ରେ କେଉଁ ପ୍ରାଣୀର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ?
Answer:
ୟୁନିକର୍ମ ବା ଏକଶିଙ୍ଗ ଥିବା କାଳ୍ପନିକ ଘୋଡ଼ା
Question 14.
ଆବିଷ୍କୃତ ହରପ୍ପା ମୋହରରେ କେଉଁ ପଶୁର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
ଶିଙ୍ଗଥିବା ବାଘ
Question 15.
ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ କେଉଁ ନଦୀକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ
Question 16.
କେଉଁଠାରୁ କାଂସ୍ୟ ନିର୍ମିତ ଏକ ନୃତ୍ୟରତା ବାଳିକାର ମୂର୍ତ୍ତି ଆବିଷ୍କାର କରାଯାଇଛି ।
Answer:
ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରେ
ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।
Question 1.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ମିଳନ କର ।
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) ହଳର ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ମଡେଲ | (୧) ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ |
| (ଖ) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ | (୨) ହରପ୍ପା |
| (ଗ) ବୃହତ୍ ଶସ୍ୟାଗାର | (୩) ସୁସା |
| (ଘ) ବୃହତ୍ ସ୍ଵାନାଗାର | (୪) ବନୱାଲି |
| (ଙ) କାର୍ନେଲିଆନ୍ ମଣି | (୫) ଧୋଲାବିରା |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) ହଳର ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ମଡେଲ | (୪) ବନୱାଲି |
| (ଖ) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ | (୫) ଧୋଲାବିରା |
| (ଗ) ବୃହତ୍ ଶସ୍ୟାଗାର | (୨) ହରପ୍ପା |
| (ଘ) ବୃହତ୍ ସ୍ନାନାଗାର | (୧) ମୋହେଞ୍ଜୋଦାରୋ |
| (ଙ) ମଣି | (୩) ସୁସା |
Question 2.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ମିଳନ କର ।
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) କପା | (୧) ଖେଳନାପଟି |
| (ଖ) ଷ୍ଟେଟାଇଟ୍ | (୨) ନୃତ୍ୟରତା ବାଳିକା |
| (ଗ) ବ୍ରୋଞ୍ଜ | (୩) ହୁଇସିଲ୍ |
| (ଘ) ଟେରାକୋଟା | (୪) ବସ୍ତ୍ର |
| (ଙ) ପଥର | (୫) ସିଲ୍ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) କପା | (୪) ବସ୍ତ୍ର |
| (ଖ) ଷ୍ଟେଟାଇଟ୍ | (୫) ସିଲ୍ |
| (ଗ) ବ୍ରୋଞ୍ଜ | (୨) ନୃତ୍ୟରତା ବାଳିକା |
| (ଘ) ଟେରାକୋଟା | (୩) ହୁଇସିଲ୍ |
| (ଙ) ପଥର | (୧) ଖେଳନାପଟି |