Prasanna

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 3 ଭୂମିରୂପ ଏବଂ ଜୀବନ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 3 Notes Odia Medium

‘ମନୁଷ୍ୟର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଅନେକ ଉଚ୍ଚତା, ଢାଲୁ ଓ ବିଶାଳ ସମତଳଭୂମି ବିଶିଷ୍ଟ ପୃଥବୀ ବିବିଧ ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଉଦ୍ଭଦ ଧାରଣ କରି ଆମ ପାଇଁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଉ ଏବଂ ଆମକୁ ତା’ର ଧନଧାନ୍ୟ ଦେଖାଉ । …. ପୃଥ‌ିବୀ ମୋର ମା’ ଏବଂ ମୁଁ ତା’ର ସନ୍ତାନ ।’’
ଅଥର୍ବ ବେଦ, ଭୂମି ଶୁକ୍ତ (‘ପୃଥ‌ିବୀର ମନ୍ତ୍ର’)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଉପକ୍ରମ :
ଭୂମିରୂପ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବହୁତ ବଦଳିଯାଏ । ମନେକର ଜଣେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଛୋଟନାଗପୁର ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଡ଼କ ପଥରେ ଯାତ୍ରା କରି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ପହଞ୍ଚିଛି ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଆଲମୋଡ଼ାକୁ ଯାଉଛି, ବାସ୍ତବରେ ସେ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିରୂପ ସହ (Landscape) ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବ ।

ଭୂମିରୂପ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ଏକ ଭୌତିକ ଅଂଶ ଅଟେ । ଭୂମିରୂପ ଗଠନ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ପରିବେଶ ଓ ଜୀବନ ସହିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ।

ଭୂମିରୂପକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ, ଯଥା- ପର୍ବତ, ମାଳଭୂମି ଏବଂ ସମତଳଭୂମି ।

ଭୂମିରୂପଗୁଡ଼ିକର ଜଳବାୟୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ଏବଂ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବାସ କରନ୍ତି ।

ମନୁଷ୍ୟ ସବୁପ୍ରକାର ଭୂମିରୂପ ସହ ନିଜକୁ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିଛି । କେବଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପ ଅନୁଯାୟୀ କମ୍ ବେଶୀ ହୋଇଥାଏ ।

ପର୍ବତ :

ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଆମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବିଶାଳକାୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଭୂମିରୂପକୁ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ । ଏ ଗୁ ଡ଼ି କ ର ଆଧାର-ଭୂମି ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ବଢ଼ିବା ସହ କ୍ରମଶଃ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶଙ୍କୁ ଆକାରରେ ହୋଇଥାଏ । ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ କେତେକ ପର୍ବତର ଶିଖର ବରଫରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇରହିଥାଏ । ନିମ୍ନ ଉଚ୍ଚତାରେ (Low altitude) ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ବରଫ ତରଳି ଯାଇ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

କେତେକ ପର୍ବତ ଲଗାଲଗି ହୋଇ ସୁଦୀର୍ଘ ଲମ୍ବି ଥ‌ିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ କୁହାଯାଏ, ଯଥା – ହିମାଳୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ, ଆଲପସ୍ ପର୍ବତମାଳା ଇତ୍ୟାଦି ।

ଅତି ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକରେ ତୁଷାର ତରଳି ନଥାଏ । ଯାହାଫଳରେ ଏହି ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକରେ ତୁଷାର ସ୍ଥାୟୀଭାବେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା, ଅଳ୍ପ ଢାଲୁ ଏବଂ ଗୋଲାକାର ଶୀର୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ଭୂମିରୂପକୁ ପାହାଡ଼ କୁହାଯାଏ ।

ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଷ୍ଟିପାତ ବର୍ଷା ଓ କୁଆପଥର ଆକାରରେ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଅଧ୍ଵକ ଉଚ୍ଚତାରେ, ଯଥେଷ୍ଟ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ନରମ ଓ ସୁନ୍ଦର ଧଳା କମ୍ବଳ ସଦୃଶ ତୁଷାରଗୁଡ଼ିକ ଜମାହୋଇ ସେଠାରେ ବରଫର ଏକ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ତୁଷାରଜମାଟ (Snow cap) ଓ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବଡ଼ ବରଫଖଣ୍ଡ (Glacier)ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ତୁଷାରପାତ (Snowfall) ଓ କରକାପାତ (Hailstone) ବୃଷ୍ଟିପାତର ଏକ କଠିନ ରୂପ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଅଧିକାଂଶ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୋଜିତ ହୋଇ ଏକାଠି ପର୍ବତମାଳା ଭାବରେ ରହିଥାନ୍ତି, ଯେପରିକି ଏସିଆର ହିମାଳୟ, ୟୁରୋପର ଆଲପସ୍ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ଆଣ୍ଡିଜ୍ । ଏଥୁମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଛି ।

ଚିତ୍ର ୩.୨ ରେ ପୃଥ‌ିବୀର ୬ଟି ପର୍ବତର ଚିତ୍ର ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଚିତ୍ର ୩.୩ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଉପରରୁ ତଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କର ଆପେକ୍ଷିକ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ବୃଷ୍ଟିପାତ : ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳ ଯେକୌଣସି ରୂପରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ତାହାକୁ ବୃଷ୍ଟିପାତ କୁହାଯାଏ । ବର୍ଷା, ତୁଷାରପାତ ଏବଂ କୁଆପଥର ଏହାର ସାଧାରଣ ରୂପ ।

ଏଭରେଷ୍ଟ୍ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ, ତିବ୍ବତ (ଚୀନ୍) ଏବଂ ନେପାଳ ଏବଂ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଗା ଗିରିଶୃଙ୍ଗ (ନେପାଳ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ସିକ୍କିମ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ) ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଦୁଇଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ । ଆକନକାଗୁଆ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ (ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ) ଆଣ୍ଡିଜ୍ ପର୍ବତମାଳାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ।

ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାର କିଲିମଞ୍ଜାରୋ ପର୍ବତ ଏକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପର୍ବତ ଯାହା କୌଣସି ପର୍ବତମାଳାର ଅଂଶ ନୁହେଁ । ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପର ବ୍ଲାଙ୍କ୍ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଆଲପସ୍ ପର୍ବତମାଳାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ।

ଆନାମୁଡ଼ି (କେରଳରେ, ‘ଅନାଇ ଶିଖର’ ନାମରେ ପରିଚିତ) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଓ ଦେଓମାଳି ପର୍ବତ ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ।

ହିମାଳୟ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀକୁ ତରୁଣ ଭଙ୍ଗିଳ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଗଠନ ଭୂ-ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ୨୦-୩୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ହୋଇଛି । କିଛି ଛୋଟ ଓ ଗୋଲାକାର ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଯେପରି ଆରାବଳୀ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବହୁତ ପୁରୁଣା ଅଟେ, ଯାହା କ୍ଷୟକାର୍ଯ୍ୟ (erosion) ଫଳରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ହୋଇଛି ।

• ପାର୍ବତୀୟ ଅରଣ୍ୟ (Mountane Forest): ଏକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଯାହା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢ଼ିଥାଏ ।
• ହିମଗୁଳ୍ମ (Moss) : ଫୁଲ କିମ୍ବା ଚେର ବିହୀନ ଏକ ଛୋଟ ସବୁଜ ଗଛ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ କୁସନ ପରି ଆଚ୍ଛାଦନରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।
• ଶୈବାଳ (lichen) : ଏକ ଉଦ୍ଭବ ପରି ଜୀବ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପଥର, କାନ୍ଥ କିମ୍ବା ଗଛରେ ଚିପି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

ପାର୍ବତୀୟ ପରିବେଶ :
ପର୍ବତ ଢାଲୁକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଥାଏ, ଯାହାକୁ ପାର୍ବତୀୟ ଅ ର ଣ୍ୟ ନ କୁ ହା ଯାଏ, ଯେଉଁ ଠାରେ ଇନ, ସିଲଭର, ଫର, ସେଦାର, ଦେବଦାରୁ ଏବଂ କୋନିଫର ଗଛ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କୋନିଫର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା ଆକୃତି ର ଏବଂ ଶ ଙ୍କୁ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁ ଥ୍ ରେ ପତଳା, ମୁନିଆ ପତ୍ର ଥାଏ । ଅଧ୍ଵ ଉଚ୍ଚତାରେ ଏହି ଗଛ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଏହା ବ ଦ ଳ ରେ ଘାସ, ଶୈବାଳ ଓ ହିମଗୁଳ୍ମ ଆଦି ଦେଖାଯାଏ ।

ପର୍ବତର ଘନଜଙ୍ଗଲ, ପ୍ରବାହିତ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ତୃଣଭୂମି ଏବଂ ପର୍ବତରେ ଥ‌ିବା ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ଅଟେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଗୋଲ୍ଡେନ୍ ଇଗଲ୍, ପେରେରାଇନ୍ ଫାଲକନ୍, କାନାଡ଼ାର ଲିନକ୍ସ, ଧଳା ଚିତାବାଘ, ଆଇବେକ୍ସ, ହିମାଳୟର ତାହାର, ପର୍ବତ ଠେକୁଆ, ଚମରୀ ଗାଈ, ଧୂସର ଶିଆଳ ଏବଂ କଳାଭାଲୁ ପାର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରନ୍ତି ।

ହିମାଳୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଭାରତୀୟ ନଦୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗଙ୍ଗା ବୃହତ୍ତମ ଅଟେ । ଏହାକୁ ‘Ganga’ ବା ଗଙ୍ଗେସ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ପାଖାପାଖୁ ୨୫୦୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା । ଏହି ନଦୀରେ ଅନେକ ଉପନଦୀ (tributaries) (ଏଥରେ ଆସି ମିଶିଥିବା ନଦୀ) ରହିଛି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯମୁନା ଏବଂ ଘାଗରା ଭଳି କିଛି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ହିମାଳୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ସୋନ ଭଳି ଅନ୍ୟ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସମତଳର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।

ଅତିକମ୍‌ରେ ୧୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥ‌ିବା କାଳିଦାସଙ୍କ ଏକ ଲମ୍ବା କବିତାର ଦୁଇଟି ଶ୍ଳୋକ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି । କୁମାରସମ୍ଭବଂ ନାମକ ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ହିମାଳୟର ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଏହା ସଂସ୍କୃତର ଏକ ସରଳ ଅନୁବାଦ ।

ଭାରତବର୍ଷର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ,
ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟଇ ଯା ପରିଚୟ ।।
ଯାର ସଂଦର୍ଶନେ ମନର ଭାବନା ହୁଅଇ ଜାତ,
ସତେ ଏ ପର୍ବତ ମାପ ମାନଦଣ୍ଡ, ମାପିବାକୁ ଏ ଭାରତ ।।
ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଝରେ ବକ୍ଷରୁ ଯାହାର ବୃକ୍ଷରାଜ ଦେବଦାରୁ
ଶାନ୍ତ ସୁଶୀଳେ ଯାହାର ଅନଳ ସତେ ଚନ୍ଦନ ଅଗୁରୁ ।।
ଶୁଭ୍ର ଅଭ୍ର ଖଣ୍ଡ ଧବଳ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ଅଟଇ ଯା’ର ବଳୟ,
ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କର ହରେ ବିତ୍ତଚିତ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଗିରି ହିମାଳୟ ।।
ଏହି ଶ୍ଳୋକର ଆଧାରରେ ନିମ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନର ଆଲୋଚନା କର ।

ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂଭାଗ (Terrian) – ଭୌତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଭୂମିର ଏକ ଖଣ୍ଡ ବା ଜମିର ବିସ୍ତୃତି ।

ପାର୍ବତୀୟ ଜୀବନ :
ପାର୍ବତୀୟ ଜୀବନ କଷ୍ଟକର କିନ୍ତୁ ସୁଖଦାୟକ । ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ର ଅଧ୍ୟାବାସୀ କୃଷି ସହିତ ପଶୁପାଳନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି । ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଢାଲୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ଆବଢ଼ା ଖାବଡ଼ା କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ – ନୀଚ ହୋଇଥାଏ । ଢାଲୁ ଅଞ୍ଚଳର ପାଦଦେଶକୁ କାଟି ଚାଷ କରାଯାଏ । ଏହାକୁ ସୋପାନ କୃଷି (Terrace farming) କୁହାଯାଏ ।

ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟଟନସ୍ଥଳୀ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ହଜାର ହଜାର ପର୍ଯ୍ୟଟକ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏସବୁ ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ସେଠାକାର ଅଧ‌ିବାସୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ରୋଜଗାର କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ ।

ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ମନୋରମ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ସହିତ କିଛି କ୍ରୀଡ଼ା ଯଥା ସ୍କାଇଂ (Sking), ହାଇପିଂ (Hiking), ପର୍ବତାରୋହଣ ଓ ପାରାସ୍ଲାଇଡିଂ ମଧ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବଚେନ୍ଦ୍ରୀ ପାଲ୍ ଛୋଟ ବେଳୁ ପର୍ବତ ଚଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପର୍ବତ ଆରୋହଣ ଅଭିଯାନର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ସେ ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ଏଭରେଷ୍ଟ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଆରୋହଣ କରିବାରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ବର୍ଷ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଏବଂ ୨୦୧୯ରେ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଅରୁଣିମା ସିହ୍ନା ୩୧ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଏକ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ନିଜର ଗୋଡ଼ ହରାଇଥିଲେ । ବଚେନ୍ଦ୍ରୀ ପାଲଙ୍କ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ବଳରେ ସେ ୨୦୧୩ରେ ଏଭରେଷ୍ଟ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଆରୋହଣ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକାର ଭିନ୍‌ସନ୍‌ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ସମେତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖର ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୫ରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି ।

ଆକସ୍ମିକ ବନ୍ୟା (Flash Flood) – ହଠାତ୍ ସ୍ଥାନୀୟ ବନ୍ୟା ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଅନେକ ସମୟରେ ବାଦଲଫଟା ବର୍ଷା କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ ।
ଭୂସ୍ଖଳନ (Landslide) – ହଠାତ୍ ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ମାଟି କିମ୍ବା ପଥରଖଣ୍ଡମାନ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼େ ।
ହିମସ୍ଖଳନ (Avalanche) – ହଠାତ୍ ପାହାଡ଼ ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ବରଫଖଣ୍ଡମାନ ଖସିଥାଏ ।
ବାଦଲଫଟା ବର୍ଷା (Cloud Blast) – ହଠାତ୍‌ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥିବୀର ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପର୍ବତକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି । ୮.୮୪୯ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଏଭରେଷ୍ଟର ଅନେକ ନାମ ରହିଛି । ତିବ୍ବତୀୟମାନେ ଏହାକୁ ‘ଚୋମୋଲୁଙ୍ଗମା’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ବିଶ୍ଵର ଦେବୀ’ ଏବଂ ପର୍ବତକୁ ଦେବୀ ମନେକରି ପୂଜା କରନ୍ତି । ନେପାଳୀମାନେ ଏହାକୁ ‘ସାଗରମଥା’ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ଆକାଶର ଦେବୀ’ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ସେହିପରି ତିବ୍ବତର କୈଳାସ ପର୍ବତର ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ ଧର୍ମ ଏବଂ ବନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ (ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ତିବ୍ବତୀୟ ଧର୍ମ)ର ଅନୁଗାମୀମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି । ପର୍ବତ ଶିଖର ପ୍ରତି ଏପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାରତ ତଥା ବିଶ୍ଵର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସାଧାରଣତଃ ମାଳଭୂମିଗୁଡ଼ିକର ପାର୍ଶ୍ଵ ପର୍ବତଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଢାଲୁ ଓ ଏହାର ଉପରିଭାଗ ଟେବୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବାରୁ ମାଳଭୂମିକୁ ଟେବୁଲ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ ।

ମାଳଭୂମି :
ମାଳଭୂମି ହେଉଛି ଏକ ଭୂମିରୂପ ଯାହା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଭୂମିରୁ ତୀଖଭାବେ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା କିଛି ଶହ ମିଟରରୁ ଅନେକ ହଜାର ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇପାରେ । ମାଳଭୂମିର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ତିବ୍ଦତୀୟ ମୂଳଭୂମି ଏବଂ ଡେକାନ ମାଳଭୂମି ।

ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମିର ହାରାହାରି ଉଚ୍ଚତା ୪,୫୦୦ ମିଟର, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ‘ବିଶ୍ଵର ଛାତ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ପ୍ରାୟ ୨,୫୦୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା – ଯାହାକି ଚଣ୍ଡିଗଡ଼ରୁ କୁମାରୀକା (କନ୍ୟାକୁମାରୀ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ।

ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି ବିଶ୍ଵର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ମାଳଭୂମି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହା ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍‌ଗୀରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

ପର୍ବତ ଭଳି ମାଳଭୂମି ମଧ୍ଯ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଭଣ୍ଡାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଖଣି ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଳଭୂମିରେ ଏ କ ପ୍ର ମୁ ଖ ଘଟଣା । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକୀୟ ମାଳଭୂମି ସୁନା ଏବଂ ହୀରା ଖନନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେହିପରି ଭାରତର ଛୋଟ ନାଗପୁର ମାଳଭୂମିରେ ଲୁହା, କୋଇଲା ଏବଂ ମାଙ୍ଗାନିଜର ବିପୁଳ ଭଣ୍ଡାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

କିନ୍ତୁ ମାଳଭୂମିରେ ପଥୁରିଆ ମାଟି ଥାଏ, ଯାହା କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇନଥାଏ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ମାଳଭୂମିରେ ଅଗ୍ନେୟଗିରି ଥିବାରୁ ସମୟ ସମୟରେ ଲାଭା ଉଦ୍‌ଗୀରଣ ହୋଇ ମାଳଭୂମିର ମାଟିକୁ ଉର୍ବର କରିଥାଏ, ଫଳରେ ଏହି ମୃର୍ତ୍ତିକା କପା ଚାଷ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।

ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ମାଳଭୂମିରେ ଅନେକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଜଳପ୍ରପାତ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଜାମ୍ବେଜୀ ନଦୀ ଉପରେ ‘ଭିକ୍ଟୋରିଆ’’ ଜଳପ୍ରପାତ, ଛୋଟନାଗପୁର ମାଳଭୂମିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେଖା ନଦୀ ଉପରେ ‘‘ହିନ୍ଦୁ’’ ଜଳପ୍ରପାତ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମଘାଟରେ ସରାବତୀ ନଦୀ ଉପରେ ‘ଯୋଗ’’ ଜଳପ୍ରପାତ, ଓଡ଼ିଶାର ମାଛକୁଣ୍ଡ ନଦୀରେ ‘ଡୁଡୁମା ଜଳପ୍ରପାତ’’ ରହିଅଛି । ‘ନହକାଲୀକାଇ ଜଳପ୍ରପାତ’’ ଚେରାପୁଞ୍ଜି ମାଳଭୂମିର (ମେଘାଳୟ)ରେ ଏକ ଜଳପ୍ରପାତ ୩୪୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଛି ।

ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ (Sea leavel) ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ହାରାହାରି ସ୍ତର, ଯାହାକୁ ହାରାହାରି ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ :
ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ (sea level) ୩୦୦ ମିଟର ବା କମ୍ ଉଚ୍ଚତାରେ ଥ‌ିବା ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିକୁ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଚଟକା ଏବଂ ଅତି କମ୍ ଢାଲୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟେ ।

ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ସାଧାରଣତଃ କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ଅନେକ ନଦୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ପଟୁମାଟିଦ୍ଵାରା ମାଟିକୁ ଉର୍ବର କରିବା ସହିତ କୃଷି ପାଇଁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ଅଧିକାଂଶ ସମତଳଭୂମି ଅଛି ।

ସମତଳ ଭୂମି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବସତି ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଅଟେ ।

ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବନ :
ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରଥମେ ମାନବ ସଭ୍ୟତାମାନ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ପୃଥ‌ିବୀ ଜଳସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରନ୍ତି ।

ଭାରତର ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାୟ ୪୦ କୋଟି ଲୋକ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି ।

ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଜୀବିକା ହେଉଛି କୃଷି, ଗୋପାଳନ ଏବଂ ମାଛ ଧରିବା । ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ସାଧାରଣତଃ ଧାନ, ଗହମ, ମକା, ବାର୍ଲି ଓ ବାଜରା ଭଳି ଖାତ୍ୟଶସ୍ୟ ଚାଷ କରାଯାଏ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ କପା, ଝୋଟ, ଛଣପଟ ଇତ୍ୟାଦି ତନ୍ତୁଜାତୀୟ ଫସଲ ମଧ୍ଯ ଚାଷ କରାଯାଏ ।

ପାରମ୍ପରିକ ଚାଷ ମୁଖ୍ୟତଃ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, କିନ୍ତୁ ବିଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ଏହା ଜଳସେଚନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଛି । ଭାରତର ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ବିଶେଷ କରି ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣି, ସମାରୋହ ଓ ରୀତିନୀତି ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ କମ୍ ଢାଲୁ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ନଦୀ ପରିବହନ ସହଜ ହୁଏ ଓ ଏହାଦ୍ଵାରା ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହଜ ଓ ସୁଗମ ହୋଇଥାଏ । ପୁରାତନ ଦିନମାନଙ୍କରେ ଲୋକମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ସଙ୍ଗମ (Confluence) – ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧ୍ବକ ନଦୀର ମିଳନସ୍ଥଳକୁ ସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଏ ।

ସହନଶୀଳତା( Resillence) – ଅସୁବିଧା ଓ କଠିନତାକୁ ସାମ୍‌ନାକରିବା, ସେଥୁରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ।

ଓଡ଼ିଶାର ଭୂମିରୂପ :
ଭାରତର ଭୂମିରୂପ ଭଳି ଓଡ଼ିଶାର ଭୂମିରୂପ ମଧ୍ୟ ବୈଚିତ୍ରମୟ । ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ପାହାଡ଼ପର୍ବତ, ବଣଜଙ୍ଗଲ, ସମତଳଭୂମି, ମାଳଭୂମି, ଉପକୂଳବର୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ସୁତରାଂ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଚଳଣି, ଜୀବିକା ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

୨୦୧୯ ମସିହାର ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଉରକେଲା ସହର ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଭାରତର ୪୫ତମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ
ଭୂମିରୂପକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା- ପାର୍ବତ୍ୟଭୂମି, ମାଳଭୂମି ଏବଂ ସମତଳଭୂମି । ଏମାନଙ୍କର ଗଠନ ଶୈଳୀ ଏବଂ ପରିବେଶରେ ଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ଲୋକମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଭୂମିରୂପରେ ରହୁଛନ୍ତି ସେହି ଅନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବହୁଳଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଭୂମିରୂପ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଅଟେ । ବିଶେଷ କରି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପାଳନ କରିଆସିଛି ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିରୂପ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ତଥା ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ମୁଖ୍ୟ ଶତାଂଶ :

1. ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ଉଚ୍ଚତା (Altitude) – ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ କୌଣସି ବସ୍ତର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଆଲଟିଚ୍ଯୁଡ୍ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚତା, ଏରୋପ୍ଲେନ ଉଡ଼ାଣ ମୟରେ ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ବିମାନ ଉଡୁଥୁବାର ଉଚ୍ଚତା, ଉପଗ୍ରହର ଉଚ୍ଚତା । ଏହିସବୁ ଉଚ୍ଚତା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।
2. ବୃଷ୍ଟିପାତ (Precipitation) – ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳ ଯେକୌଣସି ରୂପରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ତାହାକୁ ବୃଷ୍ଟିପାତ କୁହାଯାଏ । ବର୍ଷା, ତୁଷାରପାତ ଏବଂ କୁଆପଥର ଏହା ସାଧାରଣ ରୂପ ।
3. ପାର୍ବତୀୟ ଅରଣ୍ୟ (Mountain Forest) – ଏକ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଯାହା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢ଼ିଥାଏ ।
4. ହିମଗୁଳ୍ମ (Moss) – ଫୁଲ କିମ୍ବା ଚେରବିହୀନ ଏକ ଛୋଟ ସବୁଜଗଛ, ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ କୁସନପରି ଆଚ୍ଛାଦନରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।
5. ଶୈବାଳ (Lichen) ଏକ ଉଦ୍ଭଦ୍ର ପରି ଜୀବ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ପଥର, କାନ୍ଥ କିମ୍ବା ଗଛରେ ଚିପି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
6. ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂଭାଗ (Terrian) – ଭୌତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଭୂମିର ଏକ ଖଣ୍ଡ ବା ଜମିର ବିସ୍ତୃତି ।
7. ଉପତ୍ୟକା (Valley) – ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ପର୍ବତ ମଧ୍ଯରେ ଏକ ନିମ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାୟତଃ ଏହା ମଧ୍ୟଦେଇ ଏକ ନଦୀ କିମ୍ବା ଝରଣା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
8. ମାଳଭୂମି (Platteau) ମାଳଭୂମି ହେଉଛି ଏକ ଭୂମିରୂପ ଯାହା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଭୂମିରୁ ତୀଖଭାବେ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
9. ଆକସ୍ମିକ ବନ୍ୟା (Flash Flood) – ହଠାତ୍ ସ୍ଥାନୀୟ ବନ୍ୟା ଆସିଥାଏ, ଯାହା ଅନେକ ସମୟରେ ବାଦଲଫଟା ବର୍ଷା କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ ।
10. ଭୂସ୍ଖଳନ (Landslide) – ହଠାତ୍ ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ବରୁ ମାଟି କିମ୍ବା ପଥରଖଣ୍ଡମାନ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼େ ।
11. ହିମସ୍ଖଳନ (Avalanche) – ହଠାତ୍ ପାହାଡ଼ ପାର୍ଶ୍ବରୁ ବରଫଖଣ୍ଡମାନ ଖସିଥାଏ ।
12. ବାଦଲଫଟା ବର୍ଷା (Cloud Blast) – ହଠାତ୍ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।
13. ଟେବୁଲ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ (Table land) ସାଧାରଣତଃ ମାଳଭୂମିଗୁଡ଼ିକର ପାର୍ଶ୍ଵ ପର୍ବତଠାରୁ ଅଧ୍ଵକ ଢାଲୁ ଓ ଏହାର ଉପରିଭାଗ ଟେବୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ମାଳଭୂମିକୁ ଟେବୁଲ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ ।
14. ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ (Sea leavel) – ସମୁଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ହାରାହାରି ସ୍ତର, ଯାହାକୁ ହାରାହାରି ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ମଧ୍ଯ କୁହାଯାଏ ।
15. ସଙ୍ଗମ୍ (Confluence) – ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧିକ ନଦୀର ମିଳନସ୍ଥଳକୁ ସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଏ ।
16. ସହନଶୀଳତା (Resillence) – ଅସୁବିଧା ଓ କଠିନତାକୁ ସାମ୍‌ନାକରିବା, ସେଥୁରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 2 ମହାସାଗର ଏବଂ ମହାଦେଶ to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 2 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 2 Notes Odia Medium

‘‘ମସହାସାଗର ହିଁ ସବୁକିଛି । ଏହା ଭୂପୃଷ୍ଠର ସାତ ଦଶମାଂଶକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ । ଏହାର ବାୟୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଶୂନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଏକା ନୁହେଁ । କାରଣ ସେ ସବୁଠି ଜୀବନର ସୃଷ୍ଟି ବା ପରିବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ । ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ବିଶାଳ ଗନ୍ତାଘର । ପୃଥ‌ିବୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ କହିବାକୁ ଗଲେ, କିଏ ଜାଣେ ଏହା ସହିତ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ ତ ।…
ଜୁଲ୍ସ ବର୍ନ (୧୮୭୦)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଚିତ୍ର ୨.୧ରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥ୍ ବାବେଳେ ବାମପଟେ ଆଫ୍ରିକା, ଶୀର୍ଷରେ ଭାରତ ଓ ଏସିଆର କିଛି ଅଂଶ, ଡାହାଣରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ତଳ ଭାଗରେ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା ରହିଛି ।

ମହାକାଶରୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦେଖିଲେ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ନୀଳ ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ପ୍ରଥମରୁ ମହାକାଶଚାରୀମାନେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ‘ନୀଳଗ୍ରହ’ ବୋଲି କହିଥା’ନ୍ତି ।
ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବୃହତ୍ତ ମ ଜଳାଶୟକୁ ମହାସାଗର କୁହାଯାଏ ।

ଚିତ୍ରରେ ପୃଥ‌ିବୀର କିଛି ଅଂଶରେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ରଙ୍ଗ ହେଉଛି ଭୂମିରୂପ, ଯାହା ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କିଛି ଅଧ୍ବକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାପିଛି । ଏକ ବିଶାଳ ଭୂମିକୁ ‘ଭୂଖଣ୍ଡ’ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ନିରନ୍ତର ବିସ୍ତାରିତ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ‘ମହାଦେଶ’ କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଜଳବାୟୁ ଗଠନରେ ଉଭୟ ମହାସାଗର ଓ ମହାଦେଶ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ସମସ୍ତ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ସହିତ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ଯ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଆମର ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ସମେତ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳେ ।

ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ପ୍ରତୀକରେ ‘ସଂ ନୌ ବରୁନଃ’’ ଲେଖାଯାଇଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ‘ହେ ବରୁଣ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅ’’ । ଏହା ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବୈଦିକ ଦେବତା ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତତି ବା ସମ୍ମାନ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜଳଭାଗ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗର ବଣ୍ଟନ :
ସାଧାରଣତଃ ମହାସାଗର ଏବଂ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର ବଣ୍ଟନ ଉତ୍ତର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ନୁହେଁ ।

ଏହି ଦୁଇଟି ମାନଚିତ୍ରରେ ନୀଳରଙ୍ଗରେ ମହାସାଗର ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ବିସ୍ତାରିତ ଜଳରାଶି, ଯେପରି ସାଗର, ଉପସାଗରକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ମହାସାଗର :
ଚିତ୍ର ୨.୩ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୃଥ‌ିବୀ ମାନଚିତ୍ରରେ ଆମେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାସାଗର, ଯଥା– ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର, ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗର, ଭାରତ ମହାସାଗର, ଆର୍କଟିକ୍ ମହାସାଗର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ (କିମ୍ବା ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା) ମହାସାଗରକୁ ଦେଖୁଛେ ।

ମାନଚିତ୍ରରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ‘ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ନୁହଁନ୍ତି । ମାନଚିତ୍ରରେ ମହାସାଗରଗୁଡ଼ିକର ବିଭାଜିତ ସୀମା ଏକ ପ୍ରଚଳିତ (convention) ବ୍ୟବସ୍ଥାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ନୁହେଁ । ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁନିଆ ଏପରି ସୀମା ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଯାହା ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବନର ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ବିବିଧତାକୁ ବଜାୟ ରଖୁଥାଏ ।

ମହାସାଗରଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଜାତି ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ। ସାମୁଦ୍ରିକ ଉଦ୍ଭଦ ଜଗତରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗଛ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାମୁଦ୍ରିକ ଶୈବାଳ (Algae and seaneeds) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବଜନ୍ତୁ ମଧ୍ଯରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଜାତିର ରଙ୍ଗୀନ ମାଛ, ଡଲ୍‌ଫିନ୍, ତିମି ଏବଂ ଅଗଣିତ ରହସ୍ୟମୟ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ଜୀବ ରହିଛନ୍ତି ।

ମାନଚିତ୍ରରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଏହାପରେ ଆଟ୍‌ଲାଣ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗର ରହିଛି । ଭାରତ ମହାସାଗର ତୃତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ମହାସାଗର ଚତୁର୍ଥ । ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ହେଉଛି ଆର୍କଟିକ୍ ମହାସାଗର ।

• ପୃଥୁବୀ ମାନଚିତ୍ରରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଭାରତ ମହାସାଗର ମୁଖ୍ୟତଃ ଉତ୍ତରରେ ଏସିଆ, ପଶ୍ଚିମରେ ଆଫ୍ରିକା, ପୂର୍ବରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ଦକ୍ଷିଣ ମହାସାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
• ଭାରତର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଆମେ ଭାରତ ମହାସାଗରର ଦୁଇଟି ଅଂଶ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଉଛୁ– ପଶ୍ଚିମରେ ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ।

ସମୁଦ୍ର ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ :
ଭାରତରେ ପ୍ରତି ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଯେଉଁ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ, ତାହା ସମୁଦ୍ରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏଭଳି ବର୍ଷା ନହେଲେ, ଆମର ଚାଷ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବନ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବ ।

ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ କିମ୍ବା ଅତି ପ୍ରବଳ ପବନ ସହିତ ଉଗ୍ରରୂପ ନେଇ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଣ୍ଡବ ରଚି ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି କରିଥାଏ ।

ସୁନାମି ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ । ଏହା ଏକ ବିରାଟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତରଙ୍ଗ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ ସମୁଦ୍ରର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିକମ୍ପ କିମ୍ବା ଆଗ୍ନେୟଗିରି ବିସ୍ଫୋରଣ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ । ସୁନାମି ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରି ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଜଳମଗ୍ନ କରି ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି କରିଥାଏ ।

୨୬ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ଭାରତ ମହାସାଗର ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ୧୩ଟି ଦେଶ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁନାମିଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଭୂମିକମ୍ପ କାରଣରୁ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ୨ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ଭାରତରେ ଆଣ୍ଡାମାନ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ, ତାମିଲନାଡୁ ଓ କେରଳ ଉପକୂଳ ଗୁରୁତର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ବହୁ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଓ ଧନଜୀବନ ହାନି ହୋଇଥିଲା ।

ଏଭଳି ସୁନାମି ବେଳେବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନାଶକାରୀ ହୋଇଥାଏ । ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ଉପକୂଳ ଛୁଇଁବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଠାବ କରାଯାଇପାରିଥାଏ । ଏଭଳି ‘ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା’ରେ ଅନେକ ଦେଶ ସହଯୋଗ କରିଥାନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ସୁନାମି ପୂବର୍ବରୀ ସୂଚନା ପ୍ରଣାଳୀ (Pre warning system) ରହିଛି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଭାରତ ସମେତ ଅନେକ ଦେଶର ଯୋଗଦାନ ରହିଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଧନଜୀବନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ଧନଜୀବନ ଓ ବ୍ୟାପକ ସମ୍ପତ୍ତି କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଘଟାଉଥବା ଘଟଣାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କୁହାଯାଏ । ସବୁପ୍ରକାର ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ଭାରତର ନିଜସ୍ୱ ‘ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ପ୍ରାଧ୍ୱକରଣ’ (National Disaster Management Authority) ଅଛି ।

ମହାଦେଶ :
ସମଗ୍ର ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ୭ଟି ମହାଦେଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଏସିଆ, ଆଫ୍ରିକା, ୟୁରୋପ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା, ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା । ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ୪ରୁ ୭ ମଧ୍ୟରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିପାରିବା (ଚିତ୍ର ୨.୩) । କାରଣ –

ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଦୁଇକୁ ଏକକ ଭୂଖଣ୍ଡ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରେ ।

ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆକୁ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ଯଦିଓ ମାନଚିତ୍ରରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ମହାଦେଶ ଦୁଇଟି ଗୋଟିଏ ଭୂଖଣ୍ଡ ଗଠନ କରନ୍ତି । ଐତିହାସିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ କାରଣରୁ ୟୁରୋପର ବିକାଶ ଏସିଆଠାରୁ ବହୁତ ଭିନ୍ନ ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇପାରେ । ତେବେ ଭୂତତ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ‘ୟୁରେସିଆ’ ନାମକ ଏକ ମହାଦେଶ ବୋଲି ବେଚନା କରନ୍ତି ।

ଆଫ୍ରିକା ଓ ୟୁରେସିଆକୁ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବେଳେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ମଧ୍ଯ ବିଚାର କରାଯାଏ ।

ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଗଣନାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିବା :

ସାତଟି ମହାଦେଶର ଶେଷ ତାଲିକା ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ଏବଂ ବ୍ୟବହୃତ ।

ଅଲିମ୍ପିକ୍ କ୍ରୀଡ଼ାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରତୀକ ପାଞ୍ଚଟି ଅଲିମ୍ପିକ୍ ଚକ୍ର ବା ରିଙ୍ଗ୍ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍ ସମାବେଶର ପ୍ରତୀକ । ଆଫ୍ରିକା, ଆମେରିକା, ଏସିଆ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏବଂ ୟୁରୋପ ଭଳି ପାଞ୍ଚଟି ଜନବହୁଳ ମହାଦେଶକୁ ପ୍ରତିନିଧୃତ୍ଵ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଚକ୍ର ବା ରିଙ୍ଗ୍ ଚୟନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଦ୍ବୀପପୁଞ୍ଜ
ଚିତ୍ର ୨.୨ ଏବଂ ୨.୩ର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଜାଣିବ ଯେ, ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ସମସ୍ତ ଭୂଖଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇନାହିଁ । କିଛି ଛୋଟ ଭୂଭାଗ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଛି, ଯାହାକୁ ଜଳଭାଗ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଛି ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ (Islands) କୁହାଯାଏ । ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଜଳଦ୍ଵାରା ଘେରି ରହିଛି କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏତେ ବଡ଼ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦ୍ଵୀପଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ନାହିଁ ।

ପୃଥିବୀରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦ୍ଵୀପ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଆକାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ।

ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ହେଉଛି ପୃଥ‌ିବୀ ସର୍ବବୃହତ୍ ଦ୍ଵୀପ (ଏହାକୁ ଏକ ଗ୍ଲୋବ କିମ୍ବା ମାନଚିତ୍ରରେ ଚିହ୍ନଟ କର ।) ଏହାର ଆକାର ଭାରତର ୧୦ଟି ବୃହତ୍ତମ ରାଜ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସହ ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ ।

ଭାରତରେ ୩୦୦ରୁ ଅଧିକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ – ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଏବଂ ଆରବ ସାଗରର ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ।

୧୯୮୧ ମସିହାରୁ ‘ଭାରତୀୟ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ’ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଗବେଷଣା କରୁଛି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ କଠୋର ପରିବେଶ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମହାଦେଶ । ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଭାରତ ସେଠାରେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର (ବେସ୍ ଷ୍ଟେସନ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ‘ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ’ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ପ୍ରାୟ ୪୦ ଟିମ୍ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ କରି ଜଳବାୟୁ ଓ ପରିବେଶର ବିକାଶ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ରହୁଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ଏକ ପାଠାଗାର ଏବଂ ଡାକଘର ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ମହାସାଗର ଏବଂ ଜୀବନ :
ସମୁଦ୍ର ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ, ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଜଳଚକ୍ରର ଏକ ଅଂଶ ।

ଯଦି ସମୁଦ୍ର ନଥା’ନ୍ତା, ତେବେ ପୃଥ‌ିବୀ ଏକ ମରୁଭୂମିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାନ୍ତା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପୃଥ‌ିବୀର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସମୁଦ୍ରର ଉଦ୍ଭଦଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଥପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଗ୍ରହର ଫୁସଫୁସ୍’ (Planet’s lungs) କୁହାଯାଏ ।

ତେଣୁ ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନକୁ ବଜାୟ ରଖିରେ ମହାସାଗର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

ଲୋକମାନେ ଅତୀତ କାଳରୁ ମହାସାଗର ଓ ସାଗରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗସ୍ତ କରିବା, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରିବା, ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇବା ଏବଂ ମାଛ ଧରିବା ମାଧ୍ୟମରେ ଖାଦ୍ୟର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆଦି କରିଆସୁଛନ୍ତି ।

ମହାସାଗର ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଲୋକଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ମହାସାଗରର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକାକୁ ମନେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଜାତିସଂଘ ଜୁନ୍ ୮କୁ ‘ବିଶ୍ଵ ମହାସାଗର ଦିବସ’ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି । ଏହା ଆମ ଗ୍ରହର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଅଟେ । ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧର ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ଏବଂ ଜୈବମଣ୍ଡଳର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ମନୁଷ୍ୟର ବହୁମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଦ୍ଵାରା ସାଗର ଓ ମହାସାଗର ପ୍ରଦୂଷିତ ହୁଏ । ଆମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନେକ ନିୟୁତ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଫିଙ୍ଗିଥାଉ, ଯାହା ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବନକୁ ଦୂଷିତ କରିବା ସହିତ ବିପଦରେ ପକାଇଥାଏ । ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ମାଛ ଧରିବା ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବନ ହ୍ରାସର ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ । ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ମାନବ ଜାତିର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆମର ସାମୂହିକ ଦାୟିତ୍ଵ ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ
ପୃଥ‌ିବୀର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ହେଉଛି ମହାସାଗର ଏବଂ ମହାଦେଶ ଯାହାକୁ ନେଇ ଜୀବଜଗତ, ଉଭିଦ ଜଗତ ଏବଂ ମାନବ ଜଗତ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।

ପୃଥ‌ିବୀର ତିନି ଭାଗ ଅଂଶ ମହାସାଗର ଥିବାରୁ ଏହା ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵ ବହନ କରିଥାଏ ।

ଜୁଲ୍‌ ବର୍ଡ଼ (୧୮୭୦)ଙ୍କ ଭାଷାରେ, ‘ମସିହାସାଗର ହିଁ ସବୁକିଛି । ଏହା ଭୂପୃଷ୍ଠର ସାତ ଦଶମାଂଶକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ । ଏହାର ବାୟୁ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଏକ ବିଶାଳ ଶୂନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ କେବେ ଏକା ନୁହେଁ । କାରଣ ସେ ସବୁଠି ଜୀବନର ସୃଷ୍ଟି ବା ପରିବ୍ୟାପ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ । ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ବିଶାଳ ଗନ୍ତାଘର । ପୃଥ‌ିବୀ ସମୁଦ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ କହିବାକୁ ଗଲେ, କିଏ ଜାଣେ ଏହା ସହିତ ଶେଷ ହେବ ନାହିଁ ତ ।

ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ତା’ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ତିନିଭାଗ ଅଂଶରେ ମହାସାଗର ରହିଥିବାବେଳେ ମାତ୍ର ୧ ଭାଗ ବା ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସ୍ଥଳଭାଗ ରହିଅଛି ।

ସେଥ‌ିପାଇଁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନୀଳଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ ।

ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳରାଶିର ଅଙ୍ଗକୁ ମହାସାଗର କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ବିସ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ମହାଦେଶ କୁହାଯାଏ ।

ମହାସାଗର (Oceans) ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାସାଗର ରହିଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା (୧) ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର, (୨) ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗର, (୩) ଭାରତ ମହାସାଗର, (୪) ଆର୍କଟିକ ମହାସାଗର, (୫) ଦକ୍ଷିଣ ବା ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକ୍ ମହାସାଗର । ଏହି ମହାସାଗରଗୁଡ଼ିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଅଲଗା ଦର୍ଶାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବାସ୍ତବରେ ପରସ୍ପର ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ।

ମହାଦେଶ (Continents) – ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ସାତଟି ମହାଦେଶ ଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଆଫ୍ରିକା, ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା, ଏସିଆ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ୟୁରୋପ, ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ।

ମହାଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏସିଆ ସ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ସବୁଠାରୁ ସାନ ।

ଦ୍ଵୀପ (Islands) – ଯେଉଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜଳରାଶି ଘେରି ରହିଥାଏ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ଵୀପ କୁହାଯାଏ । ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦ୍ଵୀପ ।

ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକର ବିଷୟବସ୍ତରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଶବ୍ଦ :

1. ମହାସାଗର ବିଶାଳ ଜଳରାଶି
2. ମହାଦେଶ – ଏକ ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ବିଶାଳ ସ୍ଥଳଭାଗ ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ଦେଶ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
3. ପୃଥ‌ିବୀ – ତୀଳଗ୍ରହ
4. ବରୁଣ – ଜଣେ ବୈଦିକ ଦେବତା
5. ସମୁଦ୍ର – ବିଶାଳ ଜଳରାଶି
6. ସୁନାମି – ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ, ଯାହା ସମୁଦ୍ରରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
7. ‘ସଂ ମୋ ବରୁଣ’’ – ଏହି ଶବ୍ଦମାଳା ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର ପ୍ରତୀକ ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ‘ହେ ବରୁଣ, ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଅ’’ । ଏହା ସମୁଦ୍ର, ଆକାଶ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ଜଚିତ ବୈଦିକ ଦେବତା ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତତି ବା ସମ୍ମାନ ।
8. ସାଗର (Bay) – ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ମହାସାଗରଠାରୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଓ ଗଭୀରତା ବିଶିଷ୍ଟ ଲବଣାକ୍ତ ଜଳରାଶିକୁ ସାଗର କୁହାଯାଏ ।
9. ଉପସାଗର (Gulf) – ଯେଉଁ ଜଳଭାଗ ତିନିପାର୍ଶ୍ବରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥଳଭାଗଦ୍ଵାରା ବେଷ୍ଟିତ, ତାହାକୁ ଉପସାଗର କୁହାଯାଏ ।
10. ସାମୁଦ୍ରିକ (Marine) – ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ।
11. ଉଦ୍ଭିଦ (Flora) – ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ସମୟର ଉଭିଦ ଜୀବନ ।
12. ଜୀବଜନ୍ତୁ (Fauna) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ସମୟର ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 1 ପପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା to understand important topics more clearly.

6th Class Social Science Chapter 1 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 1 Notes Odia Medium

ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଏଥରେ ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ଭୌଗୋଳିକ ଜଗତରେ ମୌଳିକତା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ତଥା ଆମ ଗ୍ରହର କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏବଂ ମାନଚିତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିବାର ଉପାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।

ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଇତ୍ୟାଦି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କିପରି ସମଗ୍ର ସଭ୍ୟତାକୁ ସେମାନଙ୍କ ଇତିହାସରେ ଆକାର ଦେଇଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଭାରତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ କିପରି ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି ତାହା ଦର୍ଶାଇ ଦିଆଯାଇଛି ।

‘ଜଳ, ଭୂମି, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ବାୟୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଆମ ଗୋଲାକାର ପୃଥିବୀ ମହାକାଶର ଏକ ଅଂଶ । ଏହା ସମସ୍ତ ସ୍ଥଳଚର ଓ ଜଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଘେରି ରହିଛି ।’’
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ (ଆନୁମାନିକ ୫୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରେଖାଚିତ୍ର ବା ସ୍କର୍‌ଟିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର (ଚିତ୍ର ୧.୧) ।

ଏହା ଏକ ଛୋଟ ସହରର ମାନଚିତ୍ର । ଏହି ମାନଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଦର୍ଶାଇ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଥା – ରେଳଷ୍ଟେସନ, ପୁଷ୍କରିଣୀ, ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ, ସର୍ବସାଧାରଣ ବଗିଚା, ବ୍ୟାଙ୍କ, ବିଦ୍ୟାଳୟ, ବଜାର ଏବଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ । ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଦୂରତା, ଦିଗ ଓ ସଂକେତଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବା ।

ଚିତ୍ରଟି ଏକ ଛୋଟ ଡ୍ରଇଙ୍ଗ୍ ପେପରରେ ଅଙ୍କାଯାଇଛି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତାକୁ ସେ.ମି. ଏକକରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ତାହାର ବାସ୍ତବ ଦୂରତା ମିଟର କିମ୍ବା କିଲୋମିଟର ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ । ସେହିପରି ସହରର ଚାରୋଟି ଦିଗକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନର ଦିଗ ନିରୂପଣ କରାଯାଏ ।

ଘଣ୍ଟାଭଳି ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖୁ ସେଥ‌ିରେ ଥିବା ତୀର ଚିହ୍ନରୁ ଉତ୍ତର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ, ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥିତି ନିରୂପଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଫଳରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଦୂରତା ଓ ଦିଗ ସୂଚିତ କରିହୁଏ । ସେହିପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ସହର ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକର ମାନଚିତ୍ରରେ ସଙ୍କେତଦ୍ଵାରା ସ୍ଵଳ୍ପସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିହୁଏ । ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁ ରେଳଷ୍ଟେସନ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବସ୍ଥିତି ଅନୁମାନ କରିହୁଏ । ରେଖାଚିତ୍ର ବା ସ୍କେଚ୍ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଆମକୁ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାପାଇଁ ରାସ୍ତା କଢ଼ାଇଥାଏ । ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ଡାହାଣ କୋଣରେ ଥ‌ିବା ତୀର ଚିହ୍ନ ଦିଗକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।

ମାନଚିତ୍ର ଏବଂ ଏହାର ଉପାଦାନ :

ମାନଚିତ୍ର ହେଉଛି କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ଚିତ୍ର ବା ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନା ଯାହା ଆମେ ଏକ ଡ୍ରଇଂ କାଗଜ ଉପରେ ଅଙ୍କନ କରିଥାଉ । ସେଇଟା ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳ ଯଥା ଏକ ଗାଁ କିମ୍ବା ଏକ ସହର ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵ କିମ୍ବା ଏକ ବୃହତ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଯଥା ଏକ ରାଜ୍ୟ ବା ଦେଶ ହୋଇପାରେ । ଆମେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କିମ୍ବା ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିଥାଉ । ସେହିପରି ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ମାନଚିତ୍ରର ଏକ ସମନ୍ବିତ ପୁସ୍ତକକୁ ଭୂଚିତ୍ରାବଳୀ (Atlas) କହିଥାଉ । ମାନଚିତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଯଥା-

1. ଭୌତିକ ବା ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ର – ଏହି ମାନଚିତ୍ର ପୃଥବୀର ପ୍ରାକୃତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯଥା ପର୍ବତ, ମହାସାଗର, ନଦୀ ଓ ନଙ୍ଗଳ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ।
2. ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର – ଏହି ମାନଚିତ୍ର’ରୁ . . ି, ରାଜ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସେମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ସହିତ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥାଏ ।
3. ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ମାନଚିତ୍ର – ଏହିମାନଚିତ୍ର ତଥ୍ୟଭିଭିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ କୋଇଲା ଖଣିର ମାନଚିତ୍ର ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାନଚିତ୍ରର ତିନୋଟି ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଦୂରତା, ଦିଗ ଓ ସଙ୍କେତ । ଚିତ୍ର ୧.୧ରେ କେବଳ ଦିଗଟି ଥ‌ିବାରୁ, ଏହାକୁ ମାନଚିତ୍ର କୁହାନଯାଇ ରେଖାଚିତ୍ର ବା ସ୍କେଚ୍ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଦୂରତା ସାଧାରଣତଃ ମାନ (Scale) ମାଧ୍ୟମରେ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

ମାନଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେଣ୍ଟିମିଟର, ଭୂମିରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତାକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଆସ ଅନୁମାନ କରିବା ଯେ ଏହା ୫୦୦ ମିଟର । ତେଣୁ ଏଠାରେ ମାନ ବା ସ୍କେଲ୍ ହେଉଛି ୧ ସେ.ମି. = ୫୦୦ ମିଟର ।

ପୃଥ‌ିବୀର ମାନଚିତ୍ର :
ପୃଥ‌ିବୀର ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କାହିଁକି କଷ୍ଟକର ? : ପୃଥ‌ିବୀ ଯଦିଓ ଗୋଲାକାର ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ତା’ ବାସ୍ତବରେ ଗୋଲାକାର ନୁହେଁ କାରଣ ଏହା ମେରୁରେ ସାମାନ୍ୟ ଚେପ୍‌ଟା ଓ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ ବା ମଧ୍ୟରେ ସ୍ତ୍ରୀତ ହୋଇଥାଏ । ସୁତରାଂ ଏହାକୁ ଏକ ସମତଳ କାଗଜ ଉପରେ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ମାନଚିତ୍ର ସାଧାରଣତଃ ଏକ ସମତଳ ପୃଷ୍ଠା ଉପରେ ଅଙ୍କନ ହୋଇଥାଏ, ମାତ୍ର ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ଏକ ପାଖାପାଖୁ ଗୋଲାକାର ବସ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ଅଙ୍କନ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ । ଏକ ଗ୍ଲୋବ୍‌କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ଏହା ଆମ ପୃଥିବୀର ଆକୃତି ଅଟେ । ସୌର ମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ରହିଅଛି । ତେଣୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଏହାର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ସମତଳ କାଗଜ ଉପରେ ଏକ ଗୋଲକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହାର କାରଣ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ କମଳାକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଛଡ଼ାଇ ଦିଅ ଯେ ତା’ର ଚୋପା ତିନି ଚାରୋଟି ବଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଥ‌ିବ, ତା’ପରେ ଏହି ଚୋପାକୁ ଟେବୁଲ ଉପରେ ସିଧା (Flat) କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ମାତ୍ର ଏହାକୁ ସାମାନ୍ୟ ନଚିରି ବା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ନକରି କମଳାର ଚୋପାକୁ ସମତଳ କରିହେବ ନାହିଁ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଗ୍ଲୋବ୍ ବିଷୟରେ ବିଚାର କର, ଯାହା ଏକ ଗୋଲକ ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଏକ ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କାଯାଇଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ଓ ଆକାଶରେ ଥିବା ନକ୍ଷତ୍ର କିମ୍ବା ସୌରମଣ୍ଡଳ ଇତ୍ୟାଦିର ମାନଚିତ୍ର ହୋଇପାରେ ।

ଯେହେତୁ ଗ୍ଲୋବ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ, ତେଣୁ ସମତଳ ମାନଚିତ୍ର ଅପେକ୍ଷା ଗ୍ଲୋବ୍, ପୃଥ‌ିବୀର ଭୂଗୋଲକ କୁ ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟାତ୍ଵ କରିବ ଓ ବୁଝାଇପାରିବ ।

(କ) ଯୋଡ଼ି ସ୍ଥାନାଙ୍କଙ୍କୁ (Coordinates) ବୁଝିବା :
ପୃଥ୍ବୀ ମାନଚିତ୍ରରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାପାଇଁ ଯୋଡ଼ିସ୍ଥାନାଙ୍କକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହି ଯୋଡ଼ିସ୍ଥାନାଙ୍କ ହେଉଛି ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ଦ୍ରାଘିମା ଯାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀ ମାନଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ନିରୁପଣ କରିଥାଉ । ଆମ ଗ୍ଲୋବ୍ ଉପରେ ଏହି ଦୁଇଟି ରେଖା ଯଦିଓ କାଳ୍ପନିକ ଅଟେ ତଥାପି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ ।

ଏକ ଚେସ୍ ବୋର୍ଡ଼ ଖେଳରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଖେଳାଳିଙ୍କ ଗତିବିଧ‌ି ରେକର୍ଡ଼ କରିବା ପାଇଁ, ଦୁଇ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ଖଣ୍ଡ (‘କ’ରୁ ‘ଜ’) ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା (୧ ରୁ ୮ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ସହିତ ଅକ୍ଷର ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗତିବିଧ‌ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସହଜ କରିଦିଏ । ଏଠାରେ ଧଳା ଦଳ, ରାଣାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥ‌ିବା ସୈନ୍ୟକୁ ଦୁଇପାଦ ଆଗେଇ ନେଇ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଘରୁ ‘ଘ’ ୨ ରୁ ‘ଘ’ ୪କୁ ଚାଲିଯାଇଥିବା କୁହାଯାଉଛି ।

(ଖ) ଅକ୍ଷାଂଶ :
ଅକ୍ଷାଂଶ କ’ଣ – ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଗ୍ଲୋବ୍ ହେଉଛି ଆମ ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ନମୁନା । ଗ୍ଲୋବ୍‌ ଉପରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ରହିଛି; ଯଥା- ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ । ଏହାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ରେଖା ପୃଥ‌ିବୀକୁ ସମାନ ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଛି ତାହା ବିଷୁବ ରେଖା (Equator) ଅଟେ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ଅର୍ଦ୍ଧଗୋଲକରେ ବିଭକ୍ତ କରିଅଛି ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ଏକ କୌଣିକ ଦୂରତ୍ଵ । ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ତା’ର କେନ୍ଦ୍ରଠାରେ ବିଷୁବ ସମତଳ ସହ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ ତାହାକୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଅକ୍ଷାଂଶ କୁହାଯାଏ । ବାସ୍ତବରେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଡିଗ୍ରୀରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ବିଷୁବ ରେଖା ୦° (ଶୂନ୍ଯ ଡ଼ିଗ୍ରୀ) ଅକ୍ଷାଂଶ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦୁଇ ମେରୁର ଅକ୍ଷାଂଶ ଯଥାକ୍ରମେ ୯୦° ଉତ୍ତର ଏବଂ ୯୦° ଦକ୍ଷିଣ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଅଛି ।

ସେହିପରି 23% ଉତ୍ତର ଏବଂ 23 1/2° ଦକ୍ଷିଣକୁ ବିଷୁବରେଖା ସହ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ରେଖା ରହିଛି ତାହାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ମକର କ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଏ । ପୁନଶ୍ଚ, ପୃଥ‌ିବୀର 66% ଉତ୍ତରକୁ ଆର୍କଟିକ୍ ବୃତ୍ତ ରହିଥ‌ିବାବେଳେ 66 ଦକ୍ଷିଣକୁ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକ୍ ବୃତ୍ତ ରହିଅଛି ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ :
ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ପର୍କ ରହିଅଛି । ବିଷୁବରେଖା ନିକଟରେ ଜଳବାୟୁ ସାଧାରଣତଃ ଗରମ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଉଷ୍ମମଣ୍ଡଳ (Torrid Zone) କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ, ଜଣେ ବିଷୁବ ରେଖାରୁ ଦୁଇଟି ମେରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା କରିବ ଅକ୍ଷାଂଶ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜଳବାୟୁର ଉଷ୍ମତା କମି କମି ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ସମଶୀତୋଷ୍ଣ (Temperate zone) ହୋଇଥାଏ ।

ସେହିପରି ଉଭୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧ୍ଵ ଥଣ୍ଡା ହୁଏ । ଏହାକୁ ହିମମଣ୍ଡଳ (Frigid zone) କୁହାଯାଏ । ଅକ୍ଷାଂଶ ବଢ଼ିଲେ ତାପମାତ୍ରା କମେ ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ଏକ କୌଣସି ଦୂରତ୍ବ । ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ପୃଥ‌ିବୀର କେନ୍ଦ୍ରଠାରେ ବିଷୁବ ସମତଳ ସହ, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯେଉଁ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାହାକୁ ସେହି ସ୍ଥାନର ଅକ୍ଷାଂଶ କୁହାଯାଏ ।

(ଗ) ଦ୍ରାଘିମା :
ଅକ୍ଷାଂଶ ଭଳି ଦ୍ରାଘିକା ମଧ୍ୟ ଏକ କୌଣିକ ଦୂରତ୍ୱ । ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ପୃଥ‌ିବୀର ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ବା ଗ୍ରୀନ୍ୱିଚ୍ ରେଖାଠାରୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯେଉଁ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ ତାହାକୁ ଦ୍ରାଘିମା କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଅର୍ଥବୃତ୍ତ ।

ଚିତ୍ର ୧.୩ ପ୍ରଦତ୍ତ ଗ୍ଲୋବକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଦେଖୁବ ଯେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଅର୍ଥବୃତ୍ତ ଉତ୍ତର ମେରୁଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷୁବ ବୃତ୍ତକୁ ଲମ୍ବଭାବରେ ଛେଦ କରିଅଛି । ଏଗୁଡ଼ିକ ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖାଠାରୁ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ରହିଅଛି । ଏସବୁକୁ ଦ୍ରାଘିମା ବା ମଧ୍ଯନ୍ଦିନ ରେଖା କୁହାଯାଏ । ପୂର୍ବରେ ଥବା ଦ୍ରାଘିମାକୁ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଥବା ଦ୍ରାଘିମାକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ରାଘିମା କୁହାଯାଏ ।

କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ରାଘିମା ଜାଣିବାପାଇଁ ଆମକୁ ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମା (Prime Meridian) ନାମକ ଏକ ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ । ୧୮୮୪ ମସିହାରେ କିଛି ଦେଶର ନିଷ୍ପତ୍ତି କ୍ରମେ ଲଣ୍ଡନ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ସହର ଗ୍ରୀନ୍‌ଚ୍ ଦେଇ ଯାଇଥୁବା ରେଖାକୁ ମୂଳଦ୍ରାଘିମା ବା ପ୍ରାଇମ୍ ମେରିଡ଼ିଆନ ଭାବେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୂଚକ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଏହାକୁ ୦° ଦ୍ରାଘିମା ବା ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମା କୁହାଯାଏ ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ଭଳି ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ଯ ଡିଗ୍ରୀରେ ମାପ କରାଯାଏ । ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ୧୮୦° ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥରେ ‘ପ’ କିମ୍ବା ‘ପୂ’ ଅକ୍ଷର ଯୋଡ଼ାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ନ୍ୟୁୟର୍କର ଦ୍ରାଘିମା ୭୪° ପଶ୍ଚିମ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦିଲ୍ଲୀର ଦ୍ରାଘିମା ୭୭ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଟୋକିଓର ଦ୍ରାଘିମା ୧୪୦° ପୂର୍ବ ଅଟେ ।

୧୮୦ ପୂର୍ବ ଏବଂ ୧୮୦ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ରାଘିମା ଏକ ଓ ଅଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ୧୮୦° ଦ୍ରାଘିମା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୂର୍ବ ବା ପଶ୍ଚିମ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ଦ୍ରାଘିମା ଏକାଠି ହୋଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନର ‘ଯୋଡ଼ିସ୍ଥାନାଙ୍କ’କୁ ସୂଚାଏ । ତୁମେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ଦିଲ୍ଲୀ ୨୯ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ୭୭ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ’’ ଏହି ଉକ୍ତିରୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବ ।

ଚିତ୍ର ୧.୩ରେ ଗ୍ଲୋବ୍‌ରେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମାକୁ ନୀଳରେଖା ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଦ୍ରାଘିମା ଏକ କୌଣିକ ଦୂରତ୍ଵ । ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ପୃଥୁବୀର ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ବା ଗ୍ରୀନ୍‌ଚ୍ ରେଖାଠାରୁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯେଉଁ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ ତାହାକୁ ଦ୍ରାଘିମା କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତ । ଏହିସବୁ ରେଖା ଏକାଠି ହୋଇ ଗ୍ଲୋବ୍‌ ପାଇଁ ଏକ ଗ୍ରୀଡ୍ ବା ଜାଲକ ଗଠନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରୀଡ୍ ଲାଇନ୍ ବା ଜାଲିକ ରେଖା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ଗ୍ରୀନୱିଚ୍ ମେରିଡ଼ିଆନ୍‌କୁ ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ ପୂର୍ବରୁ ଅତୀତରେ ଭାରତର ନିଜର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମେରିଡିଆନ୍ ଥିଲା । (ଚିତ୍ର ୧.୫) ଏହାକୁ ମଧ୍ଯରେଖା (ମଧ୍ୟମରେଖା) କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଜୈନ) ସହର ଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଯାହା ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ଏକ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ବରାହମିହିର ପ୍ରାୟ ୧୫୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ ଓ କାମ କରୁଥିଲେ ।

ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମାର ଧାରଣା ବିଷୟରେ ଅବଗତ ଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନରେଖାର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲା । ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଗଣନା ପାଇଁ ଏକ ସୂଚକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।

ଏହି ମାନଚିତ୍ରରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନରେଖା ନିକଟରେ ଥ‌ିବା କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସହରକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । କେତେକ ଏହାର ଅତି ନିକଟରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ଟିକିଏ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି । କାରଣ ଦ୍ରାଘିମା ମାପିବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପରି ଠିକ୍ ସମୟ ଗଣନା ଓ ଏହାର ପରିଚାଳନା ନଥିଲା ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ସହର ଦେ ଇ (୭୫.୮° ପୂ ) ଦ୍ରାଘିମାକୁ ମୂଳ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ବା ମୂଳ ଦ୍ରାଘି ମା ନେ ଲେ ୧୦୪.୨° ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ରାଘି ମା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରି ଖ ସୀମାରେ ଖା ହୋଇ ଯି ବ, ଯାହାଦ୍ଵାରା କାନାଡ଼ା, ଉତ୍ତର ଆମେରିକାର କେତେକ ସହର ଦେଇ ୧୮୦° ଦ୍ରା । ଘି ମା ଯିବାଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ଦେଶରେ ଦୁଇଟି ତାରିଖ ପ୍ରଚ ଳ ନ ର ଅସୁବିଧା ହେବ ।

ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ବୁଝିବା

ଗ୍ଲୋବକୁ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଘୂରାଇଲେ ପୃଥ‌ିବୀ ଏହାର ଅକ୍ଷରେ ବୁଲି ପ୍ରତି ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିକ୍ରମା କରେ । ଅର୍ଥାତ୍ ପୃଥ‌ିବୀ ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ୩୬୦° ଘୂର୍ଣ୍ଣ ନ କ ରି ଥାଏ । ତେବେ ୧ ଘଣ୍ଟାରେ ପୃଥ‌ିବୀ ୧୫° ଦ୍ରାଘିମା ବ୍ୟବଧାନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ ।
(୩୬୦ ÷ ୨୪ = ୧୫°) । ଏହି ବ୍ୟବଧାନକୁ ଏକ ସମୟ ମଣ୍ଡଳ (Time zone) କୁହାଯାଏ ।

ଏହିପରି ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ୨୪ଟି ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ରହିଛି । ପ୍ରତି ୧୫° ଦ୍ରାଘିମା ବ୍ୟବଧାନରେ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା ଚିହ୍ନିତ କରିବା । ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମାରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗତି କରି ଆମେ ପ୍ରତି ୧୫ରୁ ୧୮୦° ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୦°, ୧୫° ପୂର୍ବ, ୩୦° ପୂର୍ବ, ୪୫° ପୂର୍ବ ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଥାଉ ।

ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖା (ମେରିଡ଼ିୟନ୍) ଏକ ଘଣ୍ଟା ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟ ଯୋଡ଼ିବା ସହିତ ସମାନ । ଯଦି ଗ୍ରୀନ୍ୱର୍‌ରେ ରାତି ୧୨ଟା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟାହ୍ଣ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ୧୫ ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବରେ ଅପରାହ୍ନ ୧ଟା ୩୦ ଡିଗ୍ରୀ ପୂର୍ବରେ ଅପରାହ୍ନ ୨ଟା ସମୟ ହେବ ଇତ୍ୟାଦି ।

କିନ୍ତୁ ୧୫ ଡିଗ୍ରୀ ପଶ୍ଚିମରେ ସକାଳ ୧୧ଟା, ୩୦° ପଶ୍ଚିମରେ ସକାଳ ୧୦ଟା ଇତ୍ୟାଦି ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମାର ପୂର୍ବ ୧° ଦ୍ରାଘିମା ପାଇଁ ୪ ମିନିଟ୍ ଆଗୁଆ (+), ପଶ୍ଚିମର ୧° ଦ୍ରାଘିମା ପାଇଁ ୪ ମିନିଟ୍ ପଛୁଆ (-) ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣ ସମୟକୁ ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନିକ କରାଯାଇଛି । ଏହି ସମୟମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ୧୫° ବ୍ୟବଧାନରେ ସ୍ଥିରୀକୃତ କରାଯାଇଅଛି । (ଚିତ୍ର ୧.୭ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି) ।

ଚିତ୍ର ୧.୮ରେ ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ଯେ ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ବିଭାଜନ କରୁଥିବା ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଧା ନୁହେଁ । କାରଣ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର ପ୍ରମାଣ ସମୟକୁ (Standard Time) ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ସେଥୁପାଇଁ ସମୟ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମା ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର ଗୋଟିଏ ପ୍ରମାଣ ସମୟ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ସବୁ ଦେଶ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ନୁହେଁ । ରୁଷିଆ, କାନାଡ଼ା କିମ୍ବା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଭଳି କେତେକ ଦେଶ ଏତେ ବିସ୍ତୃତ ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ସମୟମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ ।

ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୬ଟି ସମୟମଣ୍ଡଳ ଓ ରୁଷିଆରେ ୧୧ଟି ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ରହିଛି- ଅର୍ଥାତ୍ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ରୁଷିଆରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ, ତୁମକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସମହ ସହ ଯୋଡ଼ି ହେବାପାଇଁ ୧୦ଥର ତୁମ ଘଣ୍ଟାର ସମୟକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଚିତ୍ର ୧.୯ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଗ୍ଲୋବ୍‌ରେ ଭାରତକୁ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରମାଣ ସମୟକୁ GMT ଆଧାରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି ।

ଗ୍ରୀନ୍‌ସ୍‌ରେ ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ଯନ୍ଦିନ ରେଖା ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏହାର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ୧୮୦° ଦ୍ରାଘିମାରେଖା ରହିଛି । ଏହାକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରିଖ ରେଖା କୁହାଯାଏ ।

ତୁମେ ଯଦି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରିଖ ରେଖାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କର, ତେବେ ତୁମକୁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ (ସୋମବାରରୁ ରବିବାର), ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଅ, ତେବେ ତୁମେ ଅଧ୍ବକ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ହେବ । (ରବିବାରରୁ ସୋମବାର) । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରିଖ ରେଖା ୧୮୦° ଦ୍ରାଘିମାରେ ‘ପ୍ରାୟ’ ଅଛି ଏବଂ କେତେକ ଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଦିନରେ ବିଭକ୍ତ ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି ।

ବିଷୟ ସାରାଂଶ
ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵତ୍ଵ କରିବା ପାଇଁ ବୃହତ୍ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ମାନବିଶିଷ୍ଟ ମାନଚିତ୍ର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ ଉପକରଣ । ମାନଚିତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ଦୂରତା, ଦିଗ ଏବଂ ସଙ୍କେତ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନର ଏକ ଅବସ୍ଥିତି ଅଛି ଯାହାକୁ ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ଦ୍ରାଘିମାର ଏକ ଜାଲକ ସାହାଯ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇଥାଏ । ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଇଥିବା କାଳ୍ପନିକ ରେଖା, ଯାହା ବିଷୁବ ରେଖା ସହ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଥାଏ, ତାହା ଅକ୍ଷାଂଶ ଏବଂ ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରାଘିମା ଅଟେ ।

ଦ୍ରାଘିମା ସମୟ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ସହ ସମୟ ମଣ୍ଡଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥାଏ ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ତାରିଖ ରେଖା ପ୍ରାୟ ୧୮୦° ଦ୍ରାଘିମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା କି ପ୍ରଧାନ ମଧ୍ୟନ୍ଦିନ ରେଖାର ବିପରୀତ । ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରିଖ ରେଖା ଅତିକ୍ରମ କରିବାଦ୍ଵାରା ତାରିଖ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବଦଳିଯାଏ ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun Extra Questions

Class 7 Science Chapter 12 Extra Questions on Earth, Moon, and the Sun

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
(i) State the direction of the Earth’s rotation.
(ii) What is the time taken by the Earth to complete one rotation?
Answer:
(i) The Earth rotates from west to east.
(ii) The Earth requires approximately 24 hours to complete one full rotation on its axis.

Question 2.
Meera observed shadows of trees in her garden and found that the shadows were longest in the morning. What causes this change in shadow length?
Answer:
Shadows change length because the Earth rotates, causing the Sun’s position to shift during the day. In the morning, the Sun is low on the horizon, so shadows appear longer, while at noon, when the Sun is overhead, shadows become shorter.

Question 3.
Why do constellations appear to shift their position in the sky over different months?
Answer:
Constellations appear to shift their position in the sky over different months because of the Earth’s revolution around the Sun. As a result, different parts of the night sky are visible at different times of the year.

Question 4.
Why are seasons in the Northern Hemisphere opposite to those in the Southern Hemisphere?
Answer:
Seasons in the Northern Hemisphere are opposite to those in the Southern Hemisphere due to the tilt of the Earth’s axis. When the Northern Hemisphere tilts towards the Sun and experiences summer, the Southern Hemisphere tilts away and experiences winter, and vice versa.

Question 5.
(i) Arjun saw that sometimes the Moon completely blocks the Sun’s light during the day. Which phenomenon explains this?
(ii) Differentiate between a partial lunar eclipse and a total lunar eclipse.
Answer:
(i) When the Moon completely blocks the Sun’s light during the day, the phenomenon is called a solar eclipse.
(ii) When the Moon passes completely into the Earth’s shadow, it appears dark red in colour. This phenomenon is known as a total lunar eclipse.
When only a part of the Moon enters the Earth’s dark shadow, that portion appears dark or reddish, while the remaining part of the Moon, which is outside the shadow, remains bright and visible. This phenomenon is known as a partial lunar eclipse.

Question 6.
One night, a child notices that a group of stars seems to change position in one hour, but one particular star appears almost fixed in the sky. Explain why this happens.
Answer:
The apparent change in position of a group of stars within one hour is due to the rotation of the Earth. The star that appears almost fixed is the Pole Star, which lies nearly along the Earth’s axis of rotation above the North Pole, so its position appears almost unchanged while other stars seem to move around it.

Question 7.
Raghav travels from Mumbai to Kolkata and finds that the Sun seems to rise earlier in Kolkata on the same date. Explain.
Answer:
Kolkata lies to the east of Mumbai. Since the Earth rotates from west to east, places located further east receive sunlight earlier. Therefore, sunrise is observed earlier in Kolkata than in Mumbai on the same date.

Question 8.
Riya says, “If the Earth stopped rotating but kept revolving around the Sun, we would still have normal days and nights.” Is this statement correct? Give a reason.
Answer:
No, this statement is not correct. Normal day and night occur due to the Earth’s rotation on its axis. If the Earth stopped rotating, one side would face the Sun continuously for months (continuous day) while the other side would remain in darkness for months (continuous night), so normal days and nights would not occur.

Question 9.
On a particular day, a student in Delhi says, “Today is the longest day of the year for us,” while another student in Sydney says, “Today is our shortest day.” Explain why this happens.
Answer:
Delhi is in the Northern Hemisphere, while Sydney is in the Southern Hemisphere. When the Northern Hemisphere is tilted towards the Sun and experiences its longest day (around 21 June), the Southern Hemisphere is tilted away from the Sun and experiences its shortest day.

Question 10.
Christmas in Australia is celebrated in the summer season. Explain how this is possible.
Answer:
Australia lies in the Southern Hemisphere. Around 25 December, the Southern Hemisphere is tilted towards the Sun, experiencing summer. Therefore, Christmas in Australia is celebrated during the summer season.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Ravi fixed a camera at a particular spot and took pictures of the night sky at different times. He observed that the stars and constellations were not in the same place in all the pictures.
(i) In which direction do you think the stars have moved?
(ii) Are the stars and constellations really moving in the night sky?
(iii) If not, then why do they appear to change their position?
Answer:
(i) The stars appear to move from east to west.
(ii) No, the stars and constellations are not actually moving in the night sky.
(iii) They appear to change position because the Earth rotates on its axis, making the sky seem to move.

Question 2.
Consider a region on Earth where daytime lasts for many hours in summer but becomes very short in winter.
(i) What could be the reason for such extreme variation in day length?
(ii) How do the Earth’s axial tilt and its motion around the Sun influence seasons in such regions?
Answer:
(i) Such extreme variation in day length occurs in regions near the poles. It is caused by the tilt of the Earth’s axis.
(ii) The Earth’s axis is tilted, and it maintains this tilt while revolving around the Sun. Because of this, different regions of the Earth receive different intensities and durations of sunlight during the year. When a region is tilted towards the Sun, it receives more intense sunlight for a longer time, and when tilted away, it receives less intense sunlight for a shorter time. These differences in sunlight cause the change of seasons in different regions.

Question 3.
(i) Describe the causes of a solar eclipse.
(ii) Why is a solar eclipse visible only from a small part of the Earth?
Answer:
(i) A solar eclipse occurs when the Moon comes between the Earth and the Sun and blocks sunlight from reaching parts of the Earth, forming a shadow.
(ii) A solar eclipse is visible only from a small part of the Earth because the Moon’s shadow is narrow and covers only a limited region on the Earth’s surface.

Question 4.
A student lives near the Equator and records the length of day and night at different times of the year.
(i) What does the student observe about the duration of day and night in different months? Give a reason for your answer.
(ii) Does the apparent motion of the Sun mean that the Sun is actually moving around the Earth in one day? Explain briefly.
Answer:
(i) The student observes that the length of day and night remains nearly equal throughout the year. This happens because the Equator receives almost the same amount of sunlight in all seasons, and the illuminated half of the Earth always divides the Equator into nearly equal halves.
(ii) No, the apparent motion of the Sur across the sky does not mean that the Sun moves around the Earth. It only appears to move because the Earth rotates from west to east on its axis.

Question 5.
(i) Explain why the North Pole can have continuous daylight for about six months and continuous darkness for about six months.
(ii) Why are the seasonal changes not very prominent in places close to the Equator compared to places farther north or south?
Answer:
(i) The Earth’s axis is tilted, and the Earth maintains this tilt while revolving around the Sun. Because of this tilt, the North Pole remains tilted towards the Sun for about six months, during which the Sun does not set and there is continuous daylight. During the other six months, the North Pole is tilted away from the Sun, so sunlight does not reach it, resulting in continuous darkness.
(ii) Seasonal changes are not very prominent near the Equator because the intensity of sunlight and the length of day and night change very little during the year. The Sun remains almost overhead, resulting in nearly uniform heating throughout the year.

Question 6.
Arjun lives in Delhi (Northern Hemisphere), and his cousin Sara lives in Melbourne, Australia (Southern Hemisphere). They video call each other twice: once in June and once in December.
(i) In June, Arjun says it is very hot and the days are long, while Sara says it is cold and the days are shorter. Explain why they experience opposite seasons.
(ii) Which main features of the Earth together mainly cause the seasons?
Answer:
(i) In June, the Northern Hemisphere is tilted towards the Sun, so places like Delhi receive more intense sunlight for longer hours and experience summer. At the same time, the Southern Hemisphere is tilted away from the Sun, so places like Melbourne receive less sunlight and experience winter.
(ii) The seasons are mainly caused by the tilt of the Earth’s axis, its revolution around the Sun, and the spherical shape of the Earth.

Question 7.
During a total solar eclipse, some regions of the Earth still experience a partial solar eclipse. Explain why this happens.
Answer:
During a total solar eclipse, the Moon comes between the Sun and the Earth and casts its shadow on the Earth’s surface. The darkest part of the Moon’s shadow falls on a small region of the Earth. Observers present in this region are unable to see any part of the Sun and, therefore, experience a total solar eclipse. At the same time, in the surrounding regions of the Earth, the Moon blocks only a portion of the Sun. Hence, observers in these areas experience a partial solar eclipse.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Long Question Answer

Question 1.
(i) Mention the two main types of motion that the Earth shows and briefly describe each.
(ii)Explain how one of these motions is related to the change of day and night.
(iii) Explain how one of these motions, along with the tilt of the Earth’s axis, is related to the change of seasons.
(iv) Describe the changes that take place in the night sky over the course of a year.
Answer:
(i) Rotation: The spinning of the Earth about its own axis, an imaginary line passing through the North Pole and South Pole.
Revolution: The motion of the Earth around the Sun in a nearly circular orbit, taking about 365 days to complete one round.
(ii) The rotation of the Earth is related to the change of day and night. As the Earth rotates, the side facing the Sun experiences day, while the side turned away from the Sun experiences night.
(iii) Revolution, together with the tilted axis, causes seasons. When a hemisphere is tilted towards the Sun, it gets more direct sunlight and experiences summer; when it is tilted away, it gets less sunlight and experiences winter.
(iv) The night sky changes over the course of a year because, at a fixed time, different constellations are seen in different months. This happens because the Earth revolves around the Sun, and our viewing direction into space at night slowly changes. As the Earth moves along its orbit, we look out towards different parts of space at night, so some constellations move out of view and new constellations come into view at the same time of night in different seasons.

Question 2.
(i) What is meant by summer solstice and winter solstice in the Northern Hemisphere?
(ii) On which approximate dates do the longest day and the shortest day occur in the Northern Hemisphere?
(iii) Why are the summer and winter solstices experienced at different times in the Northern and Southern Hemispheres?
Answer:
(i) In the Northern Hemisphere, the summer solstice is the time of the year when the day is the longest and the night is the shortest. This happens when the Northern Hemisphere is tilted most towards the Sun. The winter solstice is the time when the day is the shortest and the night is the longest, when the Northern Hemisphere is tilted most away from the Sun.
(ii) In the Northern Hemisphere, the longest day of the year occurs around 21 June (summer solstice), and the shortest day occurs around 22 December (winter solstice).
(iii) The summer and winter solstices are opposite in the two hemispheres because when one hemisphere is tilted towards the Sun, the other is tilted away from it.

Question 3.
Draw a neat, labelled diagram of the Earth showing its tilted axis and the rays of sunlight falling on it during June. Use the diagram to explain the seasons in the Northern and Southern Hemispheres.
Answer:

In June, the Northern Hemisphere is tilted towards the Sun.

• Sunlight is more intense: The incident rays of sunlight fall directly and are concentrated over a smaller area.
• Days are longer: The hemisphere receives sunlight for more than 12 hours, resulting in extended daylight duration.

The Southern Hemisphere, on the other hand, is tilted away from the Sun during June.

• Sunlight is less intense: The incident rays of sunlight fall at a slanting angle and are spread over a larger area.
• Days are shorter: The hemisphere receives sunlight for fewer than 12 hours, resulting in reduced daylight duration.
  Together, the intense sunlight and the longer duration of daylight make the Northern Hemisphere experience summer and winter in the Southern Hemisphere.

Question 4.
(i) Draw a labelled diagram of a solar eclipse showing the arrangement of the Sun, Earth and the Moon.
(ii) Describe a total solar eclipse and a partial solar eclipse.
Answer:
(i)

(ii) When the Moon comes between the Sun and the Earth in a way that obstructs the light from the Sun from reaching us. In places where the Moon completely covers the Sun, people see a total solar eclipse. For a few minutes, the day turns into darkness. In places where the Moon blocks only some part of the Sun, a partial solar eclipse is seen.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Aryan lives in Kolkata, and his cousin Meher lives in Norway, close to the North Pole. In June, Aryan notices that in Kolkata, the Sun rises early and sets late, but there is still a clear night. Meher messages him that in her town, it is bright even at midnight for many days. In December, Aryan feels that days have become shorter and nights longer, but Meher experiences several days when the Sun does not rise at all. Later that year, Aryan’s class watches a solar eclipse using special filters, while a lunar eclipse is watched directly from the school playground.

(i) If Meher lived in Singapore, which is near the Equator, how would the length of day and night compare throughout the year?
Answer:
If Meher lived in Singapore near the Equator, the length of day and night would be almost equal (about 12 hours) for the whole year.

(ii) On some days of the year, Aryan notices that day and night in Kolkata are nearly equal in length. Such a day is called:
(a) Summer solstice
(b) Equinox
(c) Eclipse
(d) Winter solstice
Answer:
(b) Equinox
OR
(ii) Meher’s report of “bright even at midnight” in June and “no sunrise” for many days in December suggests that:
(a) Her town does not rotate with the rest of the Earth.
(b) Her region can remain facing the Sun or turned away from the Sun for long stretches in a year.
(c) The Sun moves closer to her town only in June.
(d) The Moon blocks the Sun every day in December.
Answer:
(b) As Meher’s town is close to the North Pole, which remains tilted towards the Sun during summer, causing sunlight to be received for a longer time during June. Whereas during winters, it remains tilted away from the Sun, causing longer nights.

(iii) Why does Aryan’s class use special filters for watching the solar eclipse, but not for the lunar eclipse?
Answer:
During a solar eclipse, the Sun’s light can still be strong enough to damage the eyes, so special filters or safe viewing methods are needed. In lunar eclipse, we only see the Sun’s reflected light coming from the Moon, which is not intense enough to harm the eyes, so it can be watched directly.

Question 2.
Ravi wakes up early in the morning and goes to the nearby valley to practice Yoga. His uncle has taught him different asanas and their benefits, including Surya Namaskar, which he does every day facing the east, so that the rays of the rising Sun fall on his face. Ravi’s uncle travelled to the United States to give a talk on Yoga and the Patañjali Yoga-sūtra. One day, Ravi called his uncle after coming home from school. To his surprise, while it was daytime in India, it was already night in the United States.

(i) To get the rays of the rising Sun, Ravi faces east while doing Surya Namaskar. What motion of the Earth makes the Sun appear to rise in the east?
Answer:
The rotation of the Earth from west to east makes the Sun appear to rise in the east.

(ii) If the Earth were to move in the opposite direction (east to west), how would the apparent motion of the Sun change?
Answer:
If the Earth rotated in the opposite direction (east to west), the Sun would appear to rise in the west and set in the east.

(iii) Why was it night in the United States while it was daytime in India?
Answer:
It was night in the U.S. while it was daytime in India because the Earth rotates on its axis, and different parts of the Earth face the Sun at different times. So when it is daytime in India, the United States is oriented away from the Sun and experiences night.
OR
(iii) If the Earth stopped rotating, what would happen to the cycle of day and night?
Answer:
If the Earth stopped rotating, one side would experience continuous day while the other side would have continuous night for months. There would be no 24 hours day-night cycle.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
The following diagram shows the Earth at four positions in its orbit around the Sun.

(i) At which labelled positions in the Northern Hemisphere are the days longer than the nights? Name the corresponding seasons in India.
Answer:
In the Northern Hemisphere, the days are longer than the nights at position C (June); at this time, India experiences summer.
OR
(i) At which labelled positions in the Northern Hemisphere are the nights longer than the days? Name the corresponding seasons in India.
Answer:
The nights are longer than the days at position A (December); at this time, India experiences winter.

(ii) Looking at the March and September positions, on about 21 March and 23 September, how long does daytime last, and what are these days called in the Northern Hemisphere?
Answer:
On or around 21 March and 23 September, daytime lasts for about 12 hours (and night also for about 12 hours) at most places on the Earth. In the Northern Hemisphere, these days are called the spring and the autumn equinox, respectively.

(iii) Using the diagram, explain clearly why the Northern and Southern Hemispheres experience opposite seasons at the same time of the year.
Answer:
The Earth’s axis remains tilted in the same direction as the Earth goes around the Sun. When the Northern Hemisphere is tilted towards the Sun, it gets more direct sunlight and longer days, so it experiences summer, while the Southern Hemisphere is tilted away and has winter.

Half a year later, the situation is reversed, the Northern Hemisphere is tilted away from the Sun and experiences winter, and the Southern Hemisphere is tilted towards the Sun and has summer. Therefore, the two hemispheres experience opposite seasons at the same time.

Question 2.
The two pictures (A) and (B) show the Earth’s axis tilted while sunlight falls on it. Four locations are marked as Positions 1, 2, 3 and 4. The bright part of each circle shows the region experiencing day, and the dark part shows night.

(i) In picture (A), compare Positions 1 and 2. Which position has a longer day and shorter night?
Answer:
In picture (A), Position 1 has a longer day and shorter night than Position 2.
OR
(i) In picture (B), compare Positions 3 and 4. Which position has a longer day and shorter night?
Answer:
In picture (B), Position 3 has a longer day than Position 4.

(ii) In picture (B), imagine a city at Position 3 and another city at the Equator. Whose length of daytime will change more from one season to another?
Answer:
The city at Position 3 will have a bigger change in the length of daytime from one season to another than the city on the Equator. This is because places farther from the Equator receive more varied sunlight during the year as the tilted Earth goes around the Sun, while the Equator receives almost the same amount of sunlight and nearly equal day and night in all seasons.

(iii) Which of the following conclusions can best be drawn by comparing the two pictures?
(a) Every place on the Earth has equal day and night in picture (A), but not in picture (B).
(b) Places farther from the Equator (like Positions 1 and 3) show a bigger change in the length of daytime between the two seasons than places on the Equator.
(c) Position 2 will always have a longer day than Position 3 in every season of the year.
(d) The tilt of the Earth’s axis does not affect the length of day and night; only the distance from the Sun matters.
Answer:
(b) Places farther from the Equator (like Positions 1 and 3) show a bigger change in the length of daytime between the two seasons than places on the Equator.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

1. Objective: To model how the relative positions of the Sun, Earth and Moon cause solar and lunar eclipses.
Materials required: A bright torch or table lamp, one large ball, one smaller ball fixed on a pencil or stick, and a dark room.

Procedure:

• Step 1: Go to a dark room and place the torch or lamp on a table so that it shines steadily. This represents the Sun.
• Step 2: Ask one student to hold the large ball at some distance in front of the lamp. This ball represents the Earth.
• Step 3: Another student holds the small ball (Moon) on a stick between the lamp and the large ball, all in a straight line. Observe the shadow of the small ball falling on the large ball.
• Step 4: Now move the small ball so that the large ball comes between the lamp and the small ball. Observe the shadow of the large ball on the small ball.
• Step 5: Repeat Steps 3 and 4 slowly, watching carefully how the direction of light and the shadows change.

(i) Identify the type of eclipse being modelled in step 3 of the activity.
Answer:
In Step 3, the Moon is between the Sun and the Earth, so it models a solar eclipse.
OR
(i) Identify the type of eclipse being modelled in step 4 of the activity.
Answer:
In Step 4, the Earth is between the Sun and the Moon, so it models a lunar eclipse.

(ii) In the eclipse shown by Step 3, can people all over the Earth see the eclipse? Explain clearly who can see it and who cannot see it.
Answer:
No, people all over the Earth cannot see the eclipse shown in Step 3. In a solar eclipse, only those people who are in the small region of the Earth where the Moon’s shadow falls can see the Sun covered. People outside this narrow shadow region only see partial solar eclipse or do not see eclipse at all.

(iii) In the eclipse shown by Step 4, can people all over the Earth see the eclipse? Explain.
Answer:
No, only the people on the nighttime side of the Earth can see the eclipse shown in Step 4, provided the Moon is above their horizon, and the sky is clear.

Earth, Moon, and the Sun Extra Questions for Practice

Question 1.
Which pair correctly matches the event and the date in the Northern Hemisphere?
(a) Summer solstice: around 22 December
(b) Winter solstice: around 21 June
(c) Summer solstice: around 21 June
(d) Equinox: around 21 June
Answer:
(c) In the Northern Hemisphere, the longest day occurs around 21 June, known as the summer solstice.

Question 2.
In a long-exposure photo taken in the Northern Hemisphere, star trails form circles. The centre of these circles indicates:
(a) The direction of Earth’s revolution.
(b) The approximate position of the Pole Star.
(c) The position of the Sun at midnight.
(d) The path of the Moon around Earth.
Answer:
(b) In the Northern Hemisphere. Long-exposure photographs show stars forming circular trails because of the Earth’s rotation. The stars seem to move in circles around a nearly fixed point in the sky, which lies close to the Pole Star. Ilence, the centre of the circles shows the Pole Star’s approximate position.

Question 3.
Which of the following statements are correct about Earth’s daily motion?
(i) Earth completes one rotation in about 24 hours.
(ii) This motion causes regular changes between light and darkness.
(iii) All places on Earth experience daylight at the same time.
(iv) Observers on Earth feel as if the sky is moving around them.
(a) (ii) and (iv) only
(b) (i), (ii) and (iv)
(c) (i) and (iii) only
(d) (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(b) (i), (ii) and (iv)

Question 4.
Which of the following statements are correct about the observation of stars in the night sky?
(i) Some stars appear to change their position over several hours.
(ii) All stars rise and set at exactly the same time every night.
(iii) The apparent movement of stars can be noticed by careful observation.
(iv) People at the same place see different stars at different times of the year.
(a) (i) and (iii) only
(b) (i), (iii) and (iv)
(c) (ii) and (iv) only
(d) (i), (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(b) (i), (iii) and (iv)

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): When the Northern Hemisphere has longer days, the Southern Hemisphere must also have longer days.
Reason (R): Earth’s axis is tilted, so one hemisphere gets a longer duration of daylight while the other gets a shorter duration of daylight.
Answer:
(d) The assertion is false because when the Northern Hemisphere has longer days, the Southern Hemisphere has shorter days.

Question 6.
Assertion (A): Objects in the night sky may appear to move even if they are actually stationary.
Reason (R): The observer on Earth is moving along with the Earth.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question7.
What is meant by the apparent motion of stars?
Answer:
It is the movement of stars across the sky as seen from Earth. This movement is not real but appears due to the rotation of the Earth about its axis.

Question 8.
Why does the Sun appear to rise in the east and set in the west?
Answer:
It is because the Earth rotates from west to east about its axis. Due to this rotation, the Sun seems to move across the sky in the opposite direction.

Question 9.
Explain the following:
(i) The equatorial regions experience nearly equal lengths of day and night throughout the year.
(ii) The seasons in the Southern Hemisphere are opposite to those in the Northern Hemisphere.
Answer:
(i) The equatorial regions experience nearly equal lengths of day and night throughout the year because the effect of Earth’s tilt is minimal there, and the illuminated half of the Earth always divides the Equator into nearly equal halves. As a result, the duration of sunlight received there remains almost the same throughout the year.

(ii) The seasons in the Southern Hemisphere are opposite to those in the Northern Hemisphere because Earth’s axis is tilted. When the Northern Hemisphere is tilted towards the Sun and receives longer, more direct sunlight, it experiences summer, while the Southern Hemisphere is tilted away and experiences winter. Later, when the Southern Hemisphere is tilted towards the Sun, the seasons are reversed.

Question 10.
Explain the terms equinox and solstice with suitable examples from the Northern Hemisphere.
Answer:
An equinox is a day when day and night are nearly equal in length at most places on Earth because neither hemisphere is tilted towards or away from the Sun. In the Northern Hemisphere, equinoxes occur around 21 March and 23 September. A solstice is a day when the length of day is either the longest or the shortest in a year in a hemisphere. In the Northern Hemisphere, the summer solstice occurs around 21 June (longest day) and the winter solstice occurs around 22 December (shortest day).

Question 11.
A student observes the same playground at 8 AM, 12 noon, and 5 PM.

• At 8 AM, the shadow of a pole is long and points west.
• At noon, the shadow becomes very short.
• At 5 PM, the shadow becomes long again but points east.

Based on these observations:

(i) Identify the factor responsible for this change.
Answer:
The change in the length and direction of the shadow is due to the apparent movement of the Sun in the sky. which is caused by the rotation of the Earth on its axis.

(ii) Explain why the shadow direction changes during the day.
Answer:
As the Earth rotates from west to east, the Sun appears to move from east to west across the sky. Therefore, the direction of the sunlight. changes during the day, causing the shadow to change its direction.

(iii) Predict the shadow length at sunset.
Answer:
The shadow will be very long, stretching in the eastward direction.
OR
(iii) State one conclusion about the position of the Sun at noon based on the shadow observed.
Answer:
At noon, the Sun is nearly overhead, which causes the shadow of the object to be the shortest.

Question 12.
(i) Define rotation and revolution of the Earth.
Answer:
Rotation is the spinning of the Earth on its own axis. Revolution is the movement of the Earth around the Sun along its orbit.

(ii) State the time taken by the Earth to complete one rotation and one revolution.
Answer:
The Earth takes about 24 hours to complete one rotation. It takes about 365 days and 6 hours to complete one revolution.

(iii) Mention one major effect of rotation and one major effect of revolution on Earth.
Answer:
Rotation causes day and night on Earth. Revolution, along with Earth’s axial tilt, causes scasons.

(iv) Why does the Pole Star appear almost stationary in the sky while other stars seem to move?
Answer:
The Earth’s axis of rotation points very close to the Pole Star in the Northern IIemisphere. Therefore, the Pole Star appears nearly stationary in the sky when viewed from the Earth, while all other stars appear to move around it.

Go through Class 6 Social Science Solutions Odia Medium and Class 6 Social Science Chapter 14 Question Answer Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Social Science Chapter 14 Question Answer Odia Medium

Class 6 Social Science Chapter 14 Odia Medium

ପ୍ରଶ୍ନ, ଅଭ୍ୟାସକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ :

Question 1.
ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର କ’ଣ ? ଏହା ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ? ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର : ଯେଉଁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବା ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରର (Primary Sector) ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶସ୍ୟ ଓ ପନିପରିବା ଚାଷ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ, ଖଣିରୁ କୋଇଲା ଉତ୍ତୋଳନ, ମତ୍ସ୍ୟଚାଷରୁ ମାଛ, କୁକୁଡ଼ା ପାଳନରୁ ଅଣ୍ଡା ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଅଟେ । କୃଷି, ଖଣିଖନନ, ମାଛ ଧରିବା, ପଶୁପାଳନ, ବନୀକରଣ ଇତ୍ୟାଦି ହେଉଛି କେତେକ ସାଧାରଣ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ।

(iii) ଦ୍ଵିତୀୟକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପାଦନକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ କରି ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥାନ୍ତି । (iv) ଏହି ସଂସ୍ଥାଦ୍ଵାରା ବିଭିନ୍ନ କୋଠା, ସଡ଼କ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାଏ ।

(v) ଏହି ସଂସ୍ଥା ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ତିଆରି କଞ୍ଚାମାଲକୁ କାରଖାନା ଓ ଉତ୍ପାଦନ ୟୁନିଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ଉତ୍ପାଦନକୁ ବିକ୍ରୟ ଓ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

(vi) ଉଦାହରଣ : ଅଟା ତିଆରି ପାଇଁ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶସ୍ୟର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, ଚିନାବାଦାମରୁ ତେଲ ଉତ୍ପାଦନ ।

Question 2.
ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ କିପରି ନିର୍ଭର କରେ ? କିଛି ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର କଞ୍ଚାମାଲକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ବିକ୍ରିୟ ପାଇଁ ବଜାରକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଯାନବାହନର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – ଅମୁଲ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା କ୍ଷୀର ଜାତୀୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଟ୍ରକ୍, ରେଳ, ଜାହାଜ ଓ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ମାଧ୍ୟମରେ ସହରକୁ ପଠାଇଥାଏ । ବିକ୍ରୟ ସଂସ୍ଥା ବା ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକ ଏଗୁଡ଼ିକର ବିକ୍ରିପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ ଯାନବାହନ, ବାଣିଜ୍ୟ, ବିକ୍ରୟ ଇତ୍ୟାଦି ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଉଦାହରଣ ।

Question 3.
ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଓ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତାର ଉଦାହରଣ ଦିଅ । ଏକ ଫ୍ଲୋଚାର୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାକୁ ଦେଖାଅ ।
Answer:

ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର →	ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର →	ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
ଚାଷୀମାନେ କ୍ଷୀର ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି ।	କ୍ଷୀରକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇ ସେଥୁରୁ ଅମୁଲ, ଘିଅ, ବଟର ଲବଣୀ, ଛେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ।	ଉତ୍ପାଦନ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଟ୍ରକ, ରେଳ, ଜାହାଜ ଓ ଉଡ଼ାଜାହାରେ ବିକ୍ରୟକାରୀ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଥାନ୍ତି ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ । ଯଥା- ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର, ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ।

(ii) ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରୁ ଜମିରୁ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ, ନଦୀ, ଜଳାଶୟ, ସମୁଦ୍ରରୁ ମାଛ ସଂଗ୍ରହ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ, ବାଉଁଶ, ଫଳ, ଝୁଣା ଓ ମହୁ ଆଦି ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି ।

(iii) ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ଦ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାୟରେ ପରିଦର୍ଶନ କରି ଧାନରୁ ଚାଉଳ, ଗହମରୁ ଅଟା, କପାରୁ ତୁଳା, ଆଖୁରୁ ଚିନି, ବାଉଁଶରୁ କାଗଜ, ତୈବୀଜରୁ ତେଲ ଆଦି ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।

(iv) ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଟ୍ରାକ୍ଟର ବା ଟ୍ରକ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପରିବହନ ସେବା ଦ୍ଵାରା ଅନ୍ୟ ସ୍ତାନକୁ ପଠାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କ୍ଷେତ୍ର (ସେକ୍ଟର) କିପରି ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଟନ୍ତି ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର ବିଭିନ୍ନ କଞ୍ଚାମାଲଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯୋଗାଇ ଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ କଳକାରଖାନାରେ ଲୁଗା, ପୋଷାକ ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ସୂତା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ସଂଗ୍ରହ ହୋଇଥାଏ । ଗୁଡ଼, ଚିନି ତିଆରି ପାଇଁ ଆଖୁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଆସବାବ ଜିନିଷ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ କାଠ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ସେହିପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର, ରାସାୟନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

(ii) ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଉପଯୋଗୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ସେବା ଯୋଗାଇ ଥାଆନ୍ତି । ଯଥା- ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପାଣ୍ଠି, ଗମନାଗମନ, ବିକ୍ରୟ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର କିଛି ଉଦାହରଣ ଦେଖୁଲେ, ତୁମେମାନେ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ଆଉ ଦୁଇଟି ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ କହିପାରିବ କି ?
Answer:

1. ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ – ଫଳ ଓ ପନିପରିବାକୁ କଞ୍ଚାମାଲ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି ଜାମ୍, ସସ୍ ଓ ଖଟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ।
2. ରାସାୟନିକ କାରଖାନା – ବିଭିନ୍ନ ତେଲ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ, ବାୟୁ, ଜଳ, ଧାତୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥକୁ କଞ୍ଚାମାଲରୂପେ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଚିତ୍ର ୧୪.୧ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନାମକରଣ କରି :
୧. ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର,
୨. ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୩. ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
Answer:
୧. ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର
୨. ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୩. ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୪. ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୫. ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୬. ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୭. ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର
୮. ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର

Question 3.
ତୁମ ଆଖପାଖର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଓ ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଅଂଶ ଭାବରେ ତାଲିକା କର । ସେମାନେ କିପରି ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ତୀର ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କର । ସେମାନେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ? ଯଦି ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ତେବେ କ’ଣ ସମସ୍ୟା ହେବ ?
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ତୁମେ ଅତୀତରେ ଦେଖୁଥବା କୌଣସି ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କେଉଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ? ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟିର ନାମ କୁହ ଓ ତୁମ ସହପାଠୀଙ୍କ ସହିତ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ପ୍ରଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୋକମାନେ କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି । ଏଥ‌ିରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ଚାଷ କରିବା, ମାଛ ଚାଷ କରିବା, ପଶୁପାଳନ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରିଥାନ୍ତି । ଚାଷ କରିବା ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଭିନ୍ନ ଚାଷ ଉପକରଣ ତିଆରି କରିଚାଷ କରିଥାନ୍ତି । ଯଥା- ଲଙ୍ଗଳ ଓ ଜୁଆଳୀ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 2.
ଚିତ୍ର ୧୪.୧ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଏବଂ ତୁମ ସାଥୀ ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ କାଗଜର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କାଗଜର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରଣାଳୀ ଚିତ୍ର ୧୪.୧ରେ ଦର୍ଶାଇ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ଚିତ୍ରରେ କାଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କଞ୍ଚାମାଲଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କିପରି କାଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଥାଏ, ତାହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ତା’ପରେ ଆମେ କାଗଜକୁ ପାଇଥାଉ ।

Go through Class 6 Social Science Solutions Odia Medium and Class 6 Social Science Chapter 13 Question Answer Odia Medium କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Social Science Chapter 13 Question Answer Odia Medium

Class 6 Social Science Chapter 13 Odia Medium

ପ୍ରଶ୍ନ, ଅଭ୍ୟାସକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ :

Question 1.
ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଠାରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କିପରି ଭିନ୍ନ ?
Answer:
ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଠାରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଯଥା-
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ :

1. ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର ହୋଇଥାଏ ।
2. ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରିବା ।

ଉଦାହରଣ – ଓକିଲ, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଡାକ୍ତର ଇତ୍ୟାଦି ।

ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ :

1. ଏହା ଦୟା, ଭଲପାଇବା ଓ ଅନୁଗ୍ରହକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।
2. ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା – ଆତ୍ମ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରିବା ।

ଉଦାହରଣ – ବାପା ପୁଅକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା, ମଆ ଘରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ରୋଷେଇ କରିବା ।

Question 2.
ଲୋକମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଉଦାହରଣ ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯଥା—

1. ଲୋକମାନେ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବା ପାଇଁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପର ନିୟୋଜିତ ହୋଇ ଥାଆନ୍ତି ।
2. ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକରେ ଚାକିରିକରି ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି ।
3. ଲୋକମାନେ ଚାଷ କରି, ମାଛଚାଷ କରି, ବେପାର ବାଣିଜ୍ୟ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି ।
4. ନିଜର ଡାକ୍ତର, ଇଂଜିନିୟର ଓ ଓକିଲ ଆଦି ବୃତ୍ତିକରି ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ଯେଉଁମାନେ ସମାଜସେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନ ରହିଛି । ଏହି ବିବୃତ୍ତି ଉପରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦିଅ ।
Answer:
ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମୁହିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯଥା- ମନ୍ଦିର, ମସଜିଦ୍, ଗୁରୁଦ୍ଵାରା, ଚର୍ଜ ଇତ୍ୟାଦିର ସେବା ମନୋଭାବ ନେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ବହୁତ ସମ୍ମାନ ରହିଛି । ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଖାଦ୍ୟ ବାଣ୍ଟିଥାନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ ନକରି ସମାଜରେ ସେବା କରିବା ମନୋବୃତ୍ତି ରହିଥାଏ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଉପାର୍ଜନର ଆଶା ରଖୁ ନଥାନ୍ତି । ୪।

Question 4.
ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦେବାର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? କିଛି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦେବାର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-

1. ମଜୁରୀ – ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ଦେବାକୁ ମଜୁରୀ କହନ୍ତି ।
2. ଦରମା – ମାସିକ ବେତନ ଆକାରରେ କାମ କରୁଥିବା ସ୍ଥାୟୀ ଚାକିରିଆମାନଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ୟକୁ ଦରମା କହନ୍ତି ।
3. ପାଉଣା – ପାଉଣା ଏକ ପ୍ରକାର ପଇଠ, ଯାହା କୌଣସି ଲୋକ ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଥ ଆଦାୟ କରିଥାଏ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଲୋକମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଅନ୍ତି ?
Answer:
(i) ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉପରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ।

(ii) ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ଅର୍ଥ ବିନିମୟରେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ । ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ସମ୍ପତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥାଏ । କୃତଜ୍ଞତା, ପ୍ରେମ, ଯନ୍ ଓ ସମ୍ମାନ ପରି ଭାବନାକୁ ବୁଝି ଲୋକମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ପିତାମାତା ଓ ପରିବାର ।

Question 2.
ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସେମାନଙ୍କର ଅବଦାନ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇ ଥାଏ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପରେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ବୃଷ୍ଟିକରି ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରି ପରିବାରକୁ ଭରଣ ପୋଷଣ କରିଥାନ୍ତି । ଏଥୁରେ ଲୋକମାନେ ପରିଶ୍ରମ କରି ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରିଥାନ୍ତି ।

(ii) ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥାଏ । ସମାଜରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିନା ପାରିଶ୍ରମିକରେ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଅନୁ ଓ କବୀରଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଲୋକମାନେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ ? ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ସାରଣୀରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Answer:

କାହାଣୀର ଚରିତ୍ର	ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ
ଅନୁ ଓ କବୀର	ଭାଇ ଭଉଣୀ ପାର୍କରେ ଖେଳୁଥିଲେ ଓ ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପାଠ ପଢୁଥିଲେ ।
ଗୀତା ମାଉସୀ	ବାୟୁସେନାର ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ପାଇଲଟ
ଅନୁର ଜେଜେବାପା	ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବଳରୁ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ
ଅନୁର ବାପା	ଡ୍ରେସ୍ ଦୋକାନୀ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି ।
ଅନୁର ମାଆର	ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଗୋଷ୍ଠୀର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସିଲେଇ ଓ ହାତବୁଣା କାମ ଶିଖାନ୍ତି ।
ଅନୁର ଭାଇ ରୋହନ	ଜଣେ ସଫ୍ଟୱେର ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଆପ୍ଲିକେଶନ୍ ତିଆରି କରୁଥିବା ଏକ କମ୍ପାନୀରେ କାମ କରନ୍ତି ।

Question 2.
ପୃଷ୍ଠା ୧୯୩ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସାରଣୀରେ, ତୁମେ ତୃତୀୟ ସ୍ତମ୍ଭଟିକୁ ଖାଲି ରହିଥ‌ିବା ଦେଖୁଥୁବ ? ଏହି ସମ୍ଭକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ | ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଭାବେ ନାମକରଣ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଗୀକରଣ କର ।
Answer:

କାହାଣୀର ଚରିତ୍ର	ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥ‌ିବା କାର୍ଯ୍ୟ	କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ
ଅନୁ ଓ କବୀର	ଭାଇ ଭଉଣୀ ପାର୍କରେ ଖେଳୁଥିଲେ	ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ
ଗୀତା ମାଉସୀ	ବାୟୁସେନାର ଜଣେ ପାଇଲଟ	ଅର୍ଥନୈତିକ
ଅନୁର ଜେଜେବାପା	ସୀମା ସୁରକ୍ଷା ବଳରୁ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ	ଅର୍ଥନୈତିକ
ଅନୁର ବାପା	ଡ୍ରେସ୍ ଦୋକାନୀ	ଅର୍ଥନୈତିକ
ଅନୁର ମାଆ	ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନରେ ଯୋଗଦାନ କରି ଗୋଷ୍ଠୀର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସିଲେଇ ଓ ହାତବୁଣା ଶିଖାନ୍ତି ।	ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ
ରେଶନ	ସଫ୍ଟୱେର ଇଞ୍ଜିନିୟର ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଆପ୍ଲିକେଶନ୍ ତିଆରି କରୁଥିବା ଏକ କମ୍ପାନୀରେ କାମ କରନ୍ତି ।	ଅର୍ଥନୈତିକ

Question 3.
ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବା ବୃତ୍ତି ଯାହାକୁ ତୁମେ ଭାବୁଛ ଯେ, ଏହା ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ସେଠାରେ ଏକ ଠିକ୍ (✓)ଚିହ୍ନ ଦିଅ । ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଖାଲି ଧାଡ଼ିରେ ତୁମେ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୂଲ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।

Answer:

କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ / ବୃତ୍ତି	ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୂଲ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ଉଦାହରଣ
୧। ବେକର (Baker), ପାଉରୁଟି, କେକ୍ ତିଆରି	ଅଟାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସେଥୁରୁ ରୁଟି, ପାଉରୁଟି ଓ କେକ୍ ତିଆରି କରି ଏହାକୁ ମେଳା ଓ ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ବିକିଥାନ୍ତି ।
୨ । ଦର୍ଜି	କନାକୁ କାଟି ସେଥୁରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପୋଷାକ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି ।
୩ । ଜଣେ ଚାଷୀ ତାଙ୍କର ଟ୍ରାକ୍ଟର ମରାମତି କରୁଛନ୍ତି	ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ
୪ । ଡାକ୍ତର	ରୋଗୀକୁ ଦେଖ୍ ତାଙ୍କୁ ଔଷଧ ଦେଇ ଉପସମ କରିଥାନ୍ତି ।
୫ । ପିତାମାତାମାନେ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ରାତ୍ରିଭୋଜନ ରୋଷେଇ କରନ୍ତି	ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ
୬ । ବୈଜ୍ଞାନିକ	ପରୀକ୍ଷଣ କରି ନୂତନ ତଥ୍ୟ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥାନ୍ତି ।
୭। ଅସୁସ୍ଥ ଜେଜେମା’ଙ୍କ ଯନ୍ ନେଉଥ‌ିବା ବ୍ୟକ୍ତି	ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ
୮ । ଡ୍ରାଇଭର (ଗାଡ଼ି ଚାଳକ)	କାର ଓ ବସକୁ ଚଳାଇଥାନ୍ତି ।
୯ । ମାଳି	ବଗିଚାରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ଯନ୍ ନେଇଥାନ୍ତି ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
କବୀରଙ୍କ ଜେଜେବାପା ସ୍ଵେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ପଡ଼ୋଶୀ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି । ଏହା ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ନା ଅଣ–ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ? ତୁମର ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥୁବା ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଏହା କିପରି ଭିନ୍ନ ? ସହପାଠୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ଯେତେବେଳେ କବୀରଙ୍କ ଜେଜେବାପା ସ୍ଵେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ପଡ଼ୋଶୀ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରନ୍ତି, ତାହା ଏକ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ । କାରଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଟଙ୍କା ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ଜେଜେବାପା ତାଙ୍କର ଅବସର ସମୟରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପଢ଼ାନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ କୌଣସି ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

(ii) ଯେତେବେଳେ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ମାସିକ ଦରମା ଆକାରରେ ରୋଜଗାର କରନ୍ତି । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଅଟେ ।

Question 2.
କିଛି ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ନାମ କୁହ ଯାହା ତୁମ ଏବଂ ତୁମ ପରିବାର ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ? ସେଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ମୂଲ୍ୟବାନ ?
Answer:
(i) ଅନେକ ଅଣ – ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ପରିବାର ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାପା ଓ ମାଆ ଘରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତତ, ଲୁଗା ସଫା କରିବା, ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଦାୟିତ୍ଵ ଘର ସଫା ସୁତୁରା କରିବା ସହିତ ପିଲାମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ନେବା ତଥା ବହନ କରିଥାନ୍ତି ।

(ii) ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ପରିବାର ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ତଥା ସମାଜ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଆଜି ତୁମ ଘରୁ ସ୍କୁଲ ଯିବା ବାଟରେ ଲୋକମାନେ କେଉଁ ସବୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ଅଛିନ୍ତି, ତାହା ମନେ ପକାଇପାରିବ କି ? ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଆମ ଘରୁ ସ୍କୁଲକୁ ଯିବା ବାଟରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକ ଦେଖୁଥାଉ । ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟ :

(୧) ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଦରମା ପାଇ ଟ୍ରାଫିକ୍ ପୋଲିସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବାର ଦେଖିଲୁ ।
(୨) ଦୈନିକ ମଜୁରିଆ କୋଠାବାଡ଼ି ଓ ରାସ୍ତା କାମ କରୁଥିଲେ । ସେ ଏଥିପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ନେଉଥିଲେ ।
(୩) ପରିବା ବିକାଳି ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ ପଇସା ନେଇ ରାସ୍ତାରେ ପରିବା ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ ।
(୪) ଆଇସକ୍ରିମ୍ ବିକାଳି ନିଜର ପ୍ରାପ୍ୟ ନେଇ ଆଇସ୍‌କ୍ରିମ୍ ବିକୁଥିଲେ ।

Question 4.
ଭାରତରେ ଅନେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସହଭାଗିତାର ପରମ୍ପରା ସମାନ ଅଟେ । ତୁମେ ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏହି ପ୍ରକାର ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ କିଛି କହିପାରିବ କି ?
Answer:
ଗୋଷ୍ଠୀ ସହଭାଗିତା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯଥା- ପଡ଼ିଆରେ ଯୋଗ ଓ ପ୍ରାଣାୟମ କରିବା, ଜନ୍ମଦିନ ପାଳନ କରିବା, ବିବାହ ବ୍ରତ ଆଦି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା, ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା, ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଠପଢ଼ା ନିମନ୍ତେ ଅର୍ଥ ଦାନ କରି ବା ଇତ୍ୟାଦି ପରମ୍ପରା ଅଟେ ।

Question 5.
ଆମ ଭାରତରେ ଓ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନ କରିଥାଉ । ଏହି ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜନ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଉତ୍ସବ ସ୍ଥାନକୁ ସଜାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ରୋଷେଇ ହୋଇଥବା ଖାଦ୍ୟକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଥାନ୍ତି । ଏହା ଅଣ- ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କି ? ତୁମେ ଭାବୁନାହିଁ କି ଏହାର ମଧ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ରହିଛି ?
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣି ପାଳନ କରିବା ଏକ ଅଣ-ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ । କାରଣ ଏଥିରେ କୌଣସି ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର ହୋଇ ନଥାଏ । ପର୍ବପର୍ବାଣି ସମୟରେ ଆମେ ଘରଦ୍ଵାର ସଫା କରି ବିଭିନ୍ନ ଆଲୋକରେ ସଜାଇ ଥାଉ । ଏଥିରେ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଯଥା- ଗୀତ, ନାଚ ଆଦି କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ଆମ ଦେଶ ଓ ଆମ ରାଜ୍ୟର ଏକତା, ଭକ୍ତି, ସମ୍ମାନର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 6.
ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିବା ସାମୂହିକ କାର୍ଯକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲ ?
Answer:
ଆମ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସାମୂହିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ କରାଯାଇଥାଏ । ଯଥା- ପରିବେଶ କ୍ଲବ୍ : ଏହି କ୍ଲବ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପିଲାମାନେ ପରିବେଶକୁ ସଫା କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ପାଖ ଗାଁ, ରାସ୍ତା, ନଦୀ ଓ ନାଳ ଇତ୍ୟାଦି ସଫା କରି ପରିବେଶକୁ ବିପଦମୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 11 Light: Shadows and Reflections Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 11 Light: Shadows and Reflections Extra Questions

Class 7 Science Chapter 11 Extra Questions on Light: Shadows and Reflections

Light: Shadows and Reflections Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
Riya noticed that her book, table, and chair were clearly visible even though they were not emitting light. How is she able to see these objects?
Answer:
Riya is able to see the book, table and chair because light from a luminous source (such as a bulb) falls on them and is reflected to her eyes. These objects do not produce their own light; they are visible due to reflected light.

Question 2.
Why is our shadow shorter at noon compared to in the morning or evening?
Answer:
In the morning and evening, the Sun is near the horizon, so sunlight comes from a small angle from the horizon and makes our shadows long. At noon, the Sun is almost right above us, so sunlight comes straight down, and our shadows are very short.

Question 3.
What are luminous and non-luminous objects?
Answer:
Luminous objects are those that emit their own light (e.g., Sun, candle flame, electric bulb). Nonluminous objects do not emit light and are seen only when they reflect light from a luminous source (e.g., Moon, book, chair).

Question 4.
You are given a transparent glass sheet. Suggest any two ways to make it translucent without breaking it.
Answer:
Two ways to make a transparent glass sheet translucent (without breaking it):

• Rub its surface with sandpaper to make it rough.
• Apply a thin coating of oil/grease/wax/paint on the glass surface.

Question 5.
You have three opaque strips with very small holes of different shapes as shown in figure below. If you obtain an image of the sun on a wall through these holes, will the image formed by these holes be the same or different?

Answer:
When the image of the Sun is obtained on a wall through small holes of different shapes, the images formed will all appear the same, that is circular. The shape of the hole only changes brightness and sharpness, not the basic circular shape of the Sun’s image.

Question 6.
What are the three things required to form a shadow?
Answer:
Three things required to form a shadow are a source of light, an opaque object, and a screen/surface (wall, floor, paper etc.)

Question 7.
Which object produces a shadow of the same shape irrespective of its orientation with respect to the light source?
Answer:
A spherical object produces a circular shadow in every position because its outline remains the same in all orientations with respect to the light source and the screen.

Question 8.
Why does a rubber ball cast a shadow but a glass ball does not?
Answer:
A rubber ball is opaque, so it blocks light and forms a clear shadow. A glass ball is transparent, so it allows most light to pass through it and therefore does not form a distinct shadow.

Question 9.
Three torches A, B and C shown in figure alongside are switched on one by one. The light from which of the torches will not form a shadow of the ball on the screen.

Answer:
A shadow is formed only when an object blocks the path of light falling on a screen. If the light from a torch does not directly fall on the screen, then no shadow can be produced. In this case, the light from torch C does not reach the screen, so it will not form any shadow of the ball on the screen.

Question 10.
Look at the figure given below.

Will there be any difference in the shape of the shadow formed on the screen in A and B?
Answer:
No, the shape of the shadow formed in both the cases will be circular.

Question 11.
A small mirror can still show the complete image of a large tree. How is this possible?
Answer:
A plane mirror forms an image using the light reflected from the object. Even a small mirror can reflect light coming from different parts of a large tree into our eyes. Therefore, the whole tree can be seen in the mirror, though the image appears smaller because the tree is far away.

Question 12.
Write one difference and one similarity in the nature of the image formed by a plane mirror and a pinhole camera.
Answer:
Similarity: In both cases, the image formed is laterally inverted.
Difference: A plane mirror forms a vertically erect image, while a pinhole camera forms a vertically inverted image.

Light: Shadows and Reflections Class 7 Short Question Answer

Question 1.
A student covered a torch with red cellophane sheet to obtain red light. Using the red light she obtains a shadow of an opaque object. She repeats this activity with green and blue light. Will the colour of the light affect the shadow? Explain.
Answer:
The colour of light does not change the shadow. The shadow remains dark because it is the region where light is blocked by the opaque object. Only the colour of the illuminated area around the shadow changes according to the colour of the torch light (red/green/blue).

Question 2.
State any two observations that show light travels in a straight line.
Answer:

• A candle flame can be seen through a straight tube, but it cannot be seen through a bent tube.
• When light is passed through two or three pinholes, a bright spot is obtained on the screen only when the pinholes are exactly in one line; if any one pinhole is shifted, the spot disappears.

Question 3.
A sheet of plywood, a piece of muslin cloth and that of a transparent glass, all of the same size and shape, were placed at A one by one in the arrangement shown in the figure. Will a shadow be formed in each case? If yes, how will the shadow on the screen be different in each case? Give reasons for your answer.

Answer:
Yes, shadows will differ because the three materials are opaque, translucent and transparent. A sheet of plywood will form a dark, well-defined shadow on the screen because plywood is opaque and does not allow light to pass through it. A piece of muslin cloth will form a faint and less sharp shadow because muslin cloth is translucent. It allows some light to pass through, so the shadow is lighter and blurred. A transparent glass sheet will not form a distinct shadow (it may be very faint) because glass is transparent and allows most of the light to pass through it.

Question 4.
How can the same object form shadows of different sizes and shapes?
Answer:
The size of a shadow depends on the distance between the light source, the object and the screen. When the object is moved closer to the light source, the shadow becomes larger; when it is moved closer to the screen, the shadow becomes smaller and clearer. The shape of the shadow can change when the object is tilted or turned because the outline of the object facing the light changes.

Question 5.
Observe the given illustration of two aeroplanes flying at different heights above the ground. Why is the shadow of the aeroplane visible on the ground when it is flying low, but hardly visible when it is flying very high in the sky? Explain scientifically.

Answer:
When an aeroplane is flying very high, it is far from the ground. Therefore, the shadow spreads over a large area and its edges become less sharp. As a result, the shadow becomes very faint and is hardly visible on the ground. When the aeroplane is flying low, it is closer to the ground. It blocks sunlight over a smaller area and forms a sharper, darker shadow. Hence, the shadow is clearly visible.

Question 6.
Answer the following questions.

(i) Does the image formed in a plane mirror change size when we move farther or closer to it?
Answer:
No. The image formed by a plane mirror remains the same size as the object.

(ii) Why cannot images formed by a plane mirror be obtained on a screen?
Answer:
A plane mirror forms a virtual image. Since the reflected rays do not actually meet, the image cannot be obtained on a screen.

(iii) If a person moves 1 m closer to a plane mirror, how much does the image move and in which direction?
Answer:
The image also moves 1 m closer to the mirror, i.e., it shifts by the same distance as the person moves.

Question 7.
Answer the following questions.

(i) What is a kaleidoscope? How does it work?
Answer:
A kaleidoscope is an optical instrument made using plane mirrors arranged inside a tube. Small coloured beads or pieces are kept at one end. Light entering the tube undergoes multiple reflections in the mirrors and forms repeated images of the coloured pieces, producing patterns seen through the viewing end.

(ii) Why does a kaleidoscope show a new pattern every time it is rotated?
Answer:
On rotating the kaleidoscope, the coloured pieces change their arrangement. This changes the pattern of multiple reflections, so a new pattern is seen each time.

Light: Shadows and Reflections Class 7 Long Question Answer

Question 1.
What is reflection of light? Describe an activity to show this effect.
Answer:
Reflection of light is the phenomenon in which light, after striking a smooth and polished surface, bounces back into the same medium.
Activity to show reflection of light: Take a plane mirror or a shiny steel plate and place it upright on a table. Allow light from a torch to fall on its surface. The light ray strikes the mirror and is reflected back from its surface, showing the reflection of light. This activity demonstrates that smooth and shiny surfaces reflect light.

Question 2.
During a science activity, Riya placed two plane mirrors perpendicular to each other on a table. She kept a bottle cap between them and observed three images of the bottle cap.
(i) What will happen to the number of images if the mirrors in this activity are brought closer at a smaller angle?
(ii) What will happen if the mirrors are kept parallel to each other? Give one real-life example where this effect can be seen.
(iii) Name one device that works on the principle of multiple reflections.
(iv) Can these images be obtained on a screen?

Answer:
(i) When the mirrors are brought closer by making the angle between them smaller, the number of images increases. This is because light undergoes more reflections between the mirrors.
(ii) If the mirrors are kept parallel to each other, a very large number of images are formed due to repeated reflections of light. This effect can be seen in barber shops or dressing rooms where mirrors are placed opposite each other.
(iii) A kaleidoscope works on the principle of multiple reflections of light.
(iv) No, these images cannot be obtained on a screen because plane mirrors form virtual images.

Question 3.
A periscope and a kaleidoscope use mirrors in different ways. Explain the arrangement of mirrors in each and how this arrangement helps in their use.
Answer:
A periscope consists of two plane mirrors placed inside a tube in a particular arrangement. The mirrors are kept parallel to each other and are inclined at an angle (45°) so that light from an object enters the top opening, reflects from the first mirror, then from the second mirror, and finally reaches the observer’s eyes. This arrangement allows light to change direction twice, enabling a person to see objects that are not directly visible, such as objects behind a wall or above eye level.

A kaleidoscope uses plane mirrors (generally three) arranged in a pattern inside a tube, with coloured beads or pieces at one end. Light enters the tube and undergoes multiple reflections between the three mirrors. Because of these repeated reflections, many images of the coloured objects are formed, creating beautiful and symmetrical patterns. This arrangement is useful for producing decorative designs.

Question 4.
Riya, a curious class 7 student, chooses a reverse periscope as her science project for the school exhibition. She wants to show how light can be redirected so that a person looking from a low position can see above a raised platform.

(i) How many times does light get reflected in this optical device?
Answer:
Light gets reflected two times in the reverse periscope, once from the top mirror and once from the bottom mirror.

(ii) What would happen if one of the mirrors inside the reverse periscope is tilted at the wrong angle?
Answer:
If a mirror is tilted wrongly, the light rays will not reach the eye properly. As a result, the image may look shifted, unclear, or may not be visible at all.

(iii) What is the principle behind the working of a reverse periscope?
Answer:
The principle behind the working of a reverse periscope is the reflection of light travelling in a straight line from plane mirrors.
When light from an object strikes the mirrors placed at 45° inside the reverse periscope, it gets reflected twice and changes direction. This allows a person to see over a raised platform without changing their position.

(iv) Is the image formed by the given reverse periscope laterally inverted? Explain with the help of a diagram.
Answer:
No, the image formed by a periscope is not laterally inverted. This is because the two successive reflections cancel each other’s lateral inversion.

Light: Shadows and Reflections Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
A wall clock is shown in the figure alongside.

(i) What will be the vertical mirror image time of the clock?
Answer:
In the figure, the clock shows 3:00. Its vertical mirror image time will be 9:00.

(ii) At what time will the clock and its mirror image be the same?
Answer:
The clock and its mirror image show the same time at 12:00 and 6:00.

(iii) Find the vertical mirror image times if the actual time in the above clock is 1:00, 2:00, 4:00, and 5:00. Observe the pattern and state the relation between clock and its mirror image time.
[Hint: Compare each time with its mirror image and notice what they add up to.]
Answer:
Vertical mirror image times:
1: 00 11: 00 2: 00
10: 00,100
Relation/pattern: Actual time + mirror image time =12: 00 (i.e., mirror time =12: 00- actual time).

OR

(iii) Find the time in vertical mirror image if the time in the clock is (a) 4: 45 (b) 10:10.
Answer:
Mirror time =11: 60- given time
(a) 11: 60-4: 45=7: 15
(b) 11: 60-10: 10=1: 50

Question 2.
Few words are given in the boxes as shown alongside:

(i) Identify the words whose mirror image changes in a vertical plane mirror.
Answer:
BOOK, LOOK, COOK, TOOK

(ii) Identify the words whose mirror image changes in a horizontal plane mirror.
Answer:
MOM, LOOK, WOW, TOOK

(iii) Write two properties of the image formed by a plane mirror.
Answer:
Two properties of the image formed by a plane mirror:

• The image is erect.
• The image is of the same size as the object.

OR

(iii) If the distance between a plane mirror and a person is 2 m, what will be the distance between the person and his image in the mirror?
Answer:
Distance between mirror and person =2m In a plane mirror, the image forms at the same distance behind the mirror.
So, image is 2 m behind the mirror.
Distance between person and image
= 2 m+2m=4m

Light: Shadows and Reflections Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

1. Objective: To demonstrate that light travels in a straight line and use this fact to explain why a pinhole camera forms an inverted image.
Materials required: Torch, two cardboard sheets, pin/needle, tape, a candle, a white sheet/wall as screen, 2 books/stands.

Procedure:

• Take two cardboard sheets and make a small hole at the centre of each using a pin. Name them Sheet A and Sheet B.
• In a dark room, fix Sheet A upright on a table using books so that it stands vertically. Place the torch behind Sheet A so that light passes through the hole.
• Keep Sheet B a little away from Sheet A. Adjust Sheet B until you can see a bright spot of light passing through both holes and falling on the wall/screen.
• Now shift Sheet B slightly sideways and observe what happens to the bright spot on the screen.
• Remove Sheet B and place a lighted candle (or any bright object) behind Sheet A. Observe the image formed on the screen through the pinhole. Note that the image appears inverted.
• Enlarge the pinhole slightly and observe the image again.

(i) When Sheet B is shifted slightly to one side, the bright spot on the screen disappears. Explain why this happens.
Answer:
The bright spot is seen only when both pinholes are in the same straight line. Light travels in a straight line, so when the second sheet is shifted, the holes are no longer aligned and light cannot pass through both pinholes to reach the screen. Hence, the bright spot disappears.

(ii) Describe the image formed on the wall/screen by the pinhole camera. Mention any two characteristics of the image.
Answer:
The image formed by a pinhole camera on the wall/screen is inverted (upside down). It is usually smaller than the object and it is also laterally inverted.

(iii) Predict what will happen if the pinhole is made larger. Mention the change in brightness and sharpness of the image.
Answer:
If the pinhole is made larger, more light enters, so the image becomes brighter. However, the image becomes less sharp (blurred) because rays from one point of the object spread over a larger area of the screen.

OR

(iii) Why is the image formed by the pinhole inverted?
Answer:
The image formed by a pinhole is inverted because light travels in straight lines. Rays of light from the top of the object pass through the small hole and reach the lower part of the screen, while rays from the bottom of the object reach the upper part of the screen. This crossing of light rays at the pinhole causes the image to appear upside down.

Light: Shadows and Reflections Extra Questions for Practice

Question 1.
A ball is placed between a torch and a wall. The torch and wall remain fixed. The ball is moved closer to the torch. What change will occur?
(a) The shadow becomes smaller and sharper
(b) The shadow becomes larger and blurred
(c) The shadow disappears completely
(d) The shadow shifts colour
Answer:
(b) When the ball is moved closer to the torch, it blocks a wider spread of rays, so the shadow on the wall becomes larger: The shadow also becomes blurred and the edges less sharp because the light spreads out more from the torch.

Question 2.
A shiny steel plate is placed between a torch and a wall. A dark patch is seen on the wall, and a bright spot appears elsewhere on the opposite wall. The best explanation is:
(a) The steel plate is translucent, so both shadow and light pass through.
(b) The steel plate blocks some light and emits its own light.
(c) The steel plate blocks and reflects the same light to another direction.
(d) Torchlight bends around the steel plate to form the bright spot.
Answer:
(c) The steel plate acts as an opaque object for the direct beam, so it creates a shadow (dark patch). At the same time, its shiny surface reflects part of the light, producing a bright spot on the opposite wall.

Question 3.
A student observes a beam of sunlight entering a dark room through a small hole. Which of the following statements are correct?
(i) Light travels in a straight line.
(ii) The beam spreads in all directions immediately upon entering the room.
(iii) A narrow beam is formed due to linear propagation of light.
(iv) This observation supports the idea of reflection.
(a) (i) and (iii) only
(b) (i), (ii) and (iii)
(c) (ii) and (iv) only
(d) (i), (iii) and (iv)
Answer:
(a) (i) and (iii) only

Question 4.
An object is placed in front of a screen with a light source behind it. Which of the following statements are correct?
(i) The object must block light to form a shadow.
(ii) Transparent objects form dark shadows.
(iii) Opaque objects form dark shadows.
(iv) Shadow size depends only on the position of the object and the light source.
(a) (i) and (iii) only
(b) (i), (iii) and (iv)
(c) (ii) and (iv) only
(d) (i), (ii) and (iv)
Answer:
(a) Shadow size depends on the position of the object, the light source and the screen.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): The image formed by a pinhole camera shows the colours of the object.
Reason (R): A pinhole camera forms an image due to reflection from a shiny surface inside the box.
Answer:
(c) A pinhole camera can show colours because light coming from the object carries colour information and forms the image on the sereen. But the image is not formed due to reflection inside the box: it is formed because light passes through a tiny hole and falls on an opposite screen.

Question 6.
Assertion (A): The left side of the object appears as the right side in the mirror image.
Reason (R): The image formed by a plane mirror is laterally inverted.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
What is a luminous object? Give one example.
Answer:
A luminous object is an object that emits its own light. The Sun is an example of a luminous object.

Question 8.
State one observation that proves that light travels in a straight line.
Answer:
When light passes through two or more pinholes, a bright spot is seen on the screen only when the pinholes are in one straight line. This observation shows that light travels in a straight line.

Question 9.
Define reflection of light with one observation.
Answer:
Reflection of light is the change in direction of light when it falls on a shiny surface or a mirror. For example, when sunlight falls on a plane mirror or a polished steel plate, a bright spot is seen on a wall, showing that the light has been redirected.

Question 10.
In a torch-ball-screen setup, two different shadow sizes are obtained without changing the ball. How is this possible?
Answer:
The size of the shadow depends on both the size and position of the object relative to the light source and the screen. If the ball is moved closer to the torch, its shadow on the screen becomes larger. If the ball is moved closer to the screen (keeping the torch fixed), the shadow becomes smaller.

Question 11.
Meera stands in front of a plane mirror while getting ready for school. She moves a little closer to the mirror and then steps back. She also raises her right hand and notices the movement of the image.

(i) Why is Meera able to see her image in the plane mirror?
Answer:
Light from Meera’s body falls on the plane mirror and is reflected back into her eyes, allowing her to see her image.

(ii) What change does Meera observe in the image when she moves closer to or away from the mirror?
Answer:
The image also appears to move closer or farther by the same distance, because the image in a plane mirror is formed at the same distance behind the mirror as the object is in front.

(iii) Why does Meera see her raised right hand as the left hand in the mirror?
Answer:
A plane mirror causes lateral inversion, due to which the right side of the object appears as the left side in the image.
OR
(iii) Will the size of Meera’s image change if she moves nearer to the mirror? Give a reason.
Answer:
No, the size of the image remains the same because a plane mirror always forms an image equal in size to the object.

Question 12.
(i) Classify materials as transparent, translucent and opaque on the basis of transmission of light. Give an example of each.
Answer:
Materials are classified on the basis of how much light they allow to pass through them. Transparent materials allow light to pass almost completely, for example, clean water Translucent materials allow light to pass partially, for example, frosted glass. Opaque materials do not allow light to pass through at all, for example, cardboard.

(ii) Explain how these materials affect shadow formation.
Answer:
Opaque materials block light completely and form dark, clear shadows. Translucent materials block only part of the light, so they form lighter shadows. Transparent materials allow most of the light to pass. so they generally do not form a dark shadow, though some transparent objects may produce a faint shadow.

Go through Class 6 Social Science Solutions Odia Medium and Class 6 Social Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୩: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର to understand textbook questions more clearly.

6th Class Social Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium

Class 6 Social Science Chapter 12 Odia Medium

ପ୍ରଶ୍ନ, ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରକଳ୍ପ :

Question 1.
ତୁମେ ସ୍କୁଲଯିବା ବାଟରେ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନେ ଦେଖୁଲ ଯେ ଏକ ପାଣି ପାଇପ୍ ଲିକ୍ ହେଉଛି, ଲିକ୍ ଯୋଗୁଁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ପାଣି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନେ କ’ଣ କରିବ ?
Answer:
ପାଣି ଲିକ୍ ହେଉଥ‌ିବା ଦେଖି ଆମ୍ଭେମାନେ ନିମ୍ନଲିଖତ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବୁ ।

1. ଆମ୍ଭେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ ବୟସ୍କ ଲୋକ, ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ କିମ୍ବା ସ୍କୁଲର ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇବୁ । `
2. ହେଲପ୍ ଲାଇନ୍ ନମ୍ବରରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବୁ ।
3. ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦରାମାନଙ୍କୁ ଲିକ୍‌ଣିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବୁ ।
4. ହ୍ଵାଟସ୍ଵପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଲିକ୍ ହେଉଥୁବା ପାଇପୁର ଫଟୋ ଉଠାଇ ସେୟାର କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିବୁ ।
5. ପାଇପ୍‌ର ଲିକ୍ ହେଉଥ‌ିବା ସ୍ଥାନକୁ ବନ୍ଦ କରିବାପାଇଁ ଯଥାସାଧ୍ଯ ଉଦ୍ୟମ କରିବୁ ।

Question 2.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀକୁ ତୁମ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାର ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କର । ସେମାନଙ୍କ ସହ ସେମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କର । ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବାପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯାହାଦ୍ଵାରା ବୈଠକ ଫଳପ୍ରଦ ହେବ ।
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ କାଉନ୍ସିଲର୍ ମିସେସ୍ ରାଖୀ ସିହ୍ନାଙ୍କୁ ସ୍କୁଲ ତରଫରୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଆସି ତାଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତା, ଭୂମିକା, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆଗାମୀ ଦିନର ପରିକଳ୍ପନା ସମ୍ପର୍କରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍‌ବୋଧନ ଦେଇଥିଲେ । ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ଯାହା ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(i) ଦୟାକରି ଆପଣ ନିଜର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ ।
(ii) ଆପଣଙ୍କର ପୌର ପରିଷଦରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୂମିକା କ’ଣ ?
(ii) ଆପଣ ଆପଣଙ୍କରର ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଦାୟିତ୍ଵଗୁଡ଼ିକୁ କହିବେ କି ?
(iv) ଆପଣଙ୍କ ଭୂମିକାର କେଉଁ ବିଭାଗକୁ ଆପଣ ଭଲ ଭାବରେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି ?
(v) ଆପଣ କର୍ଭବ୍ୟ କଲାବେଳେ କେଉଁସବୁ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ?
(vi) ଆପଣ ଆପଣଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ୱାର୍ଡ଼କୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରିବାପାଇଁ କ’ଣ ଯୋଜନାମାନ କରିଛନ୍ତି ?
(vii) ଏକ ଭାଗିଦାରୀ ସରକାରରେ ଆପଣ ସ୍ଥାନୀୟ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ କିପରି ବିନିଯୋଗ କରନ୍ତି ?
(vii) ଦୟାକରି କହିବେ କି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପୌରପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ କିପରି ଯୋଗଦାନ କରାଇପାରିବେ ?
(ix) ରାସ୍ତାରେ ଫୋପଡ଼ା ହେଉଥ‌ିବା ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାକୁ କିପରି ବନ୍ଦ କରିହେବ ?
(x) ରାଜନୀତିରେ ଆପଣଙ୍କର ଭବିଷ୍ୟତ ଯୋଜନା କ’ଣ ?
(xi) ସ୍ଵଚ୍ଛ ରାଜନୀତିରେ ଯୋଗ ଦେବାପାଇଁ ଆପଣ ପିଲାମାନଙ୍କୁ କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇବେ ?

Question 3.
ତୁମ ପରିବାର ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତାର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ମୁଁ ମୋର ଦାଦା ଏବଂ ଜଣେ ପଡ଼ୋଣୀ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ପଚାରି ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ନିମ୍ନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି ।

1. ନିୟମିତ ପିଇବାପାଣିର ଯୋଗାଣ ।
2. ସବୁଜ ପାର୍କ ଏବଂ ଚାଲିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ସୁପରିଚାଳନା ।
3. ନିୟମିତ ଭାବରେ ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାର ନିଷ୍କାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ।
4. ରାସ୍ତା ଏବଂ ଲୋକଚଲା ପଥ ସଫାସୁତୁରା ରଖୁବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।
5. ସହର ଭିତରେ ଗୋରୁଗାଈଙ୍କ ଅବାଧ ପ୍ରବେଶକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ।
6. ସହରରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟମାନ ଅନୁଷ୍ଠିତ କରାଇବା ।
7. କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ଇଲେଟ୍ରିକ୍ ପୋଲ ଏବଂ ଇଲେଟ୍ରିକ ଝୁଲନ୍ତା ତାରକୁ ଠିକ୍ କରାଇବା ।
8. ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖେଳକୁଦ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ।
9. ସହରରେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଶିବିର ଆୟୋଜନ କରାଇବା ।

Question 4.
ଏକ ଉତ୍ତମ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍କାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଏକ ଉତ୍ତମ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା!

1. ନାଗରିକମାନଙ୍କ ସର୍ବବିଧ ଉନ୍ନତି ନିମିତ୍ତ ତତ୍ପର ।
2. ଲୋକଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ସକ୍ରିୟ ମନୋଭାବ ।
3. ଏକ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ପତ୍ର ଯେଉଁଥିରେ କର୍ଭବ୍ୟ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ ଲିଖୁତଥାଏ ।
4. ମୋବାଇଲ ଆପ୍ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବହୁଳ ଉପଯୋଗ ।
5. ଜନସାଧାରଣ ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଏକ ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣାଣି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ।
6. ସାଧାରଣ ଲୋକ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାରେ ଏକ ଅଂଶ ହେବାପାଇଁ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ ।

Question 5.
ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ପଞ୍ଚାୟତି ର। ଜ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରି ଲକ୍ଷି ତ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ସରଳ ଥିଲାବେଳେ ସହରାଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିବିଧ ଥାଏ ।

(ii) ପଞ୍ଚାୟତରାଜରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯଥା ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ, ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ଥ‌ିବାବେଳେ ସହରାଞ୍ଚଳ ସରକାରରେ ମାତ୍ର ଏକ ସ୍ତରୀୟ ବା ଦ୍ଵିସ୍ତରୀୟ ସରକାର ଥାଏ ।

(iii) ପଞ୍ଚାୟତରାଜ ସରକାରଙ୍କରର ସମ୍ବଳ ସହରାଞ୍ଚଳ ସରକାର ତୁଳନାରେ ସୀମିତ ହୋଇଥାଏ !

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସରକାର ଗଠନ କରାଯାଇଛି । ସହରାଞ୍ଚଳର ଆକାର ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ସାଧାରଣତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କୁ ୩ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌର ପରିଷଦ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ।

ମହାନଗର ନିଗମ : ଯେଉଁ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧୁକ ଥାଏ, ସେହି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ମ୍ୟୁନିସ୍‌ପାଲ କର୍ପୋରେସନ ବା ମହାନଗର ନିଗମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ପୌର ପରିଷଦ : ଯେଉଁ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ ସେହି ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ପୌର ପରିଷଦ ବା ନଗରପାଳିକା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ : ଯେଉଁ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଥାଏ, ସେହି ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ : ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କର ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଯନ୍ ନେବା, ଶ୍ମଶାନ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ଏହାର ପରିଚାଳନା ତଥା ନିଷ୍କାସନ, ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ସଠିକ୍ ଯାଞ୍ଚ, ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ଜରିମାନା ଆଦାୟ, ଜଳଯୋଗାଣ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଆଦାୟ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 2.
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାହିଁକି ?
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ସହରବାସୀଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଆବଶ୍ୟକତା ତଥା ଜଳଯୋଗାଣ, ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ନିଷ୍କାସନ, ପାର୍କର ପରିଚାଳନା, ଶ୍ମଶାନ ସ୍ଥଳର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହଯୋଗରେ କରିଥା’ନ୍ତି । ତେଣୁ ଏକ ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ନୂତନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସଂରକ୍ଷଣ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ମିଳିଅଛି । ସୁତରାଂ ମହାନଗର ନିଗମ, ନଗରପାଳିକା କିମ୍ବା ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦରେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ଫଳରେ ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ତରରେ ସକ୍ରିୟତା ଦେଖାଦେଇଛି । ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କର ବୋଝ ହାଲ୍‌କା ହେବାସହ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ହୋଇଛି ।

Question 3.
ଏକ ମହାନଗର ନିଗମ କିପରି ନଗରପାଳିକା ଏବଂ ଏକ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ?
Answer:
ଗୋଟିଏ ମହାନଗର ନିଗମ ଗୋଟିଏ ନଗରପାଳିକା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।

1. ମହାନଗର ନିଗମରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ସବୁବେଳେ ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏକ ନଗରପାଳିକାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଦଶଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଥିଲାବେଳେ ଏକ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦରେ ତାହା ଏକ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଥାଏ ।
2. ମହାନଗର ନିଗମରେ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମସ୍ୟା ଥାଏ ।
3. ନଗରପାଳିକାରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏକଲକ୍ଷରୁ ଦଶଲକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବାରୁ ସାଧାରଣତଃ ଏଥୁରେ ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସରଳ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ କମ୍ ଥାଏ ।
4. ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦରେ ମଧ୍ଯ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏକ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଥିବାରୁ ପ୍ରଶାସନିକ ସଂସ୍ଥା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଜିନିଷ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇପାରିଥାଏ ଏବଂ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କମ୍ ଥାଏ ।
5. ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ଦିଲ୍ଲୀ, କୋଲକତା, ଚେନ୍ନାଇ, ପୁନା, କୋଚିଂ ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ ମହାନଗର ନିଗମ ରହିଅଛି ଏଠାରେ ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଛନ୍ତି ।

Question 4.
ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ କାହିଁକି ମହାନଗର ନିଗମ ରହିଛି ?
Answer:
ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ଚେନ୍ନାଇ, ନୁଆଦିଲ୍ଲୀ କୋଲକତା ଇତ୍ୟାଦିରେ ମହାନଗର ନିଗମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି । ଜନବହୁଳ ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ମହାନଗର ନିଗମର ଆବଶ୍ୟକତା ନିମ୍ନୋକ୍ତ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ ।
(i) ବିବିଧ ସହରାଞ୍ଚଳ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସଠିକ୍ ସମାଧାନ ପାଇଁ ମହାନଗର ନିଗମ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ଏହିଭଳି ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ବା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ସିଧାସଳଖ ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଯଥା ସହରର ଭିଭିଭୂମିର ଯନ୍ ନେବା, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟିକରିବା, ଜଳ ଯୋଗାଣ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ଏହାର ପରିଚାଳନା, ନିଷ୍କାସନ, ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ଜୋରିମାନା ଆଦାୟ ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ସଠିକ୍ ଯାଞ୍ଚ ଇତ୍ୟାଦି କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

(iv) ମହାନଗର ନିଗମ ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ର ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଯାହା ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନକୁ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ କରିଥାଏ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
କୋଲକତା, ଚେନ୍ନାଇ କିମ୍ବା ମୁମ୍ବାଇ ଭଳି ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଗାଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହର ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିବିଧ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) କୋଲକତା, ଚେନ୍ନାଇ ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇ ଭଳି ନଗର ଗ୍ରାମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହର ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିବିଧ ଅଟେ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ଓ ଜାତିର ଲୋକ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ।

(ii) ଏହି ନଗରମାନଙ୍କରେ ବହୁଳ ଚାକିରିର ସୁଯୋଗ, ଉତ୍ତମ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସାଧାରଣ ଜନତାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

(iii) ନଗରମାନଙ୍କରେ ବସ୍, ଟ୍ରେନ୍ ଓ ମେଟ୍ରୋସେବା ଯାତାୟାତ ଓ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ସହାୟତା କରିଥାଏ ।

(iv) ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ର ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି, ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ବେଶଭୂଷା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଥାଏ । ସୁତରାଂ ଜଟିଳତା ଓ ବିବିଧତା ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ଜଟିଳତା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ନଥାଏ ।

Question 2.
ତୁମ ସହପାଠୀଙ୍କ ସହଯୋଗ ନେଇ ତୁମ ପରିଚିତ ସହରରେ ରହୁଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ତୁମେ କେତେଜଣଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲ ? ତୁମେ ତାଲିକାରେ ଆଉ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
Answer:
ଆମ ସହପାଠୀଙ୍କର ସହଯୋଗ ନେଇ କଥାହେଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସହରରେ ଚିତ୍ର ଅଲଗା ଆସିବ, କିନ୍ତୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଆମ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ କଥା ବିଚାରକୁ ନେଇ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ।

ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଅନେକ ବିବିଧତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଭାରତବର୍ଷର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଲୋକ ବିଶେଷକରି ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ, ରାଜସ୍ଥାନ, ସିକିମ୍, ମଣିପୁର, ତ୍ରିପୁରା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ପଞ୍ଜାବ, ବିହାର, ଓଡ଼ିଶା, ଜାମୁକାଶ୍ମୀର ଓ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବିଦେଶ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଯଥା – ନେପାଳ, ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ, ଚେନ୍ନାଇ, ବ୍ରିଟେନ୍, ଫ୍ରାନ୍ସର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ଯ ଦିଲ୍ଲୀରେ ବାସ କରନ୍ତି ।

ଏହାଦ୍ଵାରା ଦିଲ୍ଲୀ ଏକ ବିଶ୍ଵବ୍ୟାପୀ, ବିଶ୍ଵ ସଂସ୍କୃତି ଥିବା ସହର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଛି । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିର ଲୋକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ଦିଲ୍ଲୀ ନଗରକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ କେନ୍ଦ୍ର କରିଥାଏ ।

Question 3.
ଚିତ୍ର ୧୨.୨ରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?

Answer:
ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା –

1. ଉଭୟ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସରକାର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଢାଞ୍ଚାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି ।
2. ଉଭୟ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।
3. ଉଭୟ ସଂସ୍ଥାର ସଦସ୍ୟମାନେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
4. ଉଭୟଙ୍କ ସରକାରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ :
(i) ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସରକାର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ସରଳ ଥିଲାବେଳେ ସହରାଞ୍ଚଳର ପରିବେଶ ଜଟିଳ ଏବଂ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ପଞ୍ଚାୟତିରାଜରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯଥା ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ, ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ଥ‌ିବାବେଳେ ସହରାଞ୍ଚଳ ସରକାରରେ ମାତ୍ର ଏକ ସ୍ତରୀୟ ବା ଦ୍ଵିସ୍ତରୀୟ ସରକାର ଥାଏ ।

(iii) ପଞ୍ଚାୟତରାଜ ସରକାରଙ୍କରର ସମ୍ବଳ ସହରାଞ୍ଚଳ ସରକାର ତୁଳନାରେ ସୀମିତ ଥାଏ ।

Question 4.
ତୁମେ ଆଉ ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚଟି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ କହିପାଁରବ କି ? ଯାହାକୁ ସହରର ନାଗରିକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳର ଉନ୍ନତି କରିପାରିବେ ?
Answer:
ସହରର ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗରିକମାନେ ସହର ବା ନଗରର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖୂତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟମାନ କରିପାରିବେ ।

1. ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିପାରିବେ ।
2. ପ୍ରଦୂଷଣ କମାଇବାପାଇଁ ସରକାରୀ ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯାତାୟାତ କରିପାରିବେ ।
3. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାଗ୍ ବ୍ୟବହାର ନକରି ତା’ପରିବର୍ତ୍ତେ କପଡ଼ା ଏବଂ ଝୋଟରେ ନିର୍ମିତ ବ୍ୟାଗ୍ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ।
4. ସହରରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଇପାରିବେ ।
5. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍ ଜଳାଇବାପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ବା ସୋଲାର୍ ଏନାର୍ଜିର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ।
6. ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଜଳକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ନିମନ୍ତେ ବା ରିସାଇକେଲିଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗଛରେ ପାଣି ଦେବା, ବାସନ ମାଜିବା, ଗାଡ଼ି ଧୋଇବା ଏପରିକି ଲୁଗା ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇପାରିବେ ।

Question 5.
ତୁମେ ରାଜ୍ୟରୁ ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟରୁ କିଛି ସହର ଚୟନ କର । ଏଥୁରେ ତୁମେ ରହୁଥ‌ିବା ସହର କିମ୍ବା ତୁମ ଗାଁ ନିକଟସ୍ଥ ସହର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ । ତୁମେ କିପରି ଜାଣିବ ଯେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ, ପୌରପାଳିକା ଓ ପୌର ନିଗମ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀର ଶାସନକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଅଛି । ସେହି ସହରଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରଚଳିତ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନର ପ୍ରକାର ଭେଦକୁ ନେଇ ଏକ ଟେବୁଲ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟଭାବେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶକୁ ନେଇ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ, ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ପୌର ନିଗମ ଥିବା ସହରକୁ ଚୟନ କରିବା ।
ପ୍ରଥମେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାକୁ ବିଚାରକୁ ନେବା ।
ରାଜ୍ୟ – ୧ : ଓଡ଼ିଶା,
ସହର – କେଉଁ ପ୍ରକାର ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର
କଟକ : ପୌର ନିଗମ
ପୁରୀ : ପୌର ପାଳିକା
କୋଣାର୍କ : ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ

ରାଜ୍ୟ – ୨ : ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ
ଗୁଣ୍ଠୁର : ପୌର ନିଗମ
ତାଦିପତ୍ରି : ପୌର ନିଗମ
ଗୋଲାପ୍ରୋଲୁ : ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ

Question 6.
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମପାଇଁ ବା ଅର୍ଥ କିପରି ଯୋଗାଡ଼ କରିଥାନ୍ତି ? ସୂଚନା : ଚିତ୍ର ୧୨.୪ରେ ଇନ୍ଦୋର ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି କର୍ପୋରେସନ୍‌ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ କାର୍ଯ୍ୟର ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ସେବା ଦେୟପ୍ରାପ୍ତ କି ?
Answer:
(i) ସହରର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ପାଣ୍ଠି ବା ଅର୍ଥ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରୁ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ସମ୍ପତ୍ତି କର, ଜଳକର, ଆବର୍ଜନା ବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଦେୟ, ବ୍ୟବସାୟ, ବୀମା ଦେୟ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଅନୁଦାନ ।

(ii) ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ, ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ଭାବରେ ଯୋଗାଉଥ‌ିବା କିଛି ସେବାର ଦେୟ ଅର୍ଥ ଭାବରେ ପାଇଥା’ନ୍ତି, ଯଥା- ପାଣି ଟ୍ୟାଙ୍କର ଦେୟ, ଅଡ଼ିଟୋରିୟମ ଭଡ଼ା, ସେଫଟିକ୍ ଟାଙ୍କି ସଫା କରିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ସବୁଥୁରେ ପୌର ନିଗମ କିମ୍ବା ପୌର ପାଳିକା କିମ୍ବା ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ ସେମାନଙ୍କର ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଡ଼ କରିଥାନ୍ତି ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଇନ୍ଦୋରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସରକାରୀ ଯୋଜନାରେ କ୍ରମାଗତ ୭ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହର ଭାବେ ପୁରସ୍କୃତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ସଫଳତାରେ ଇନ୍ଦୋର ନାଗରିକଙ୍କ ଭୂମିକା କ’ଣ ହୋଇଥିବ ?
Answer:
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଇନ୍ଦୋରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସରକାରୀ ଯୋଜନାରେ କ୍ରମାଗତ ୭ ବର୍ଷ ଧରି ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହରଭାବେ ପୁରସ୍କୃତ କରିବା ପଛରେ ଇନ୍ଦେରାର ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ବାସ୍ତବରେ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ । ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ସରକାର ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସୁଖଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଜନମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତାହା ଯଥେଷ୍ଟ ହୋଇନଥାଏ । ବାସ୍ତବରେ ଇନ୍ଦୋର ସହର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ସମର୍ଥକ ଏବଂ ସହଯୋଗ ସହରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବାରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଅଛି ।
(i) ଇନ୍ଦୋରର ବାସିନ୍ଦା ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ତା’ର ନିଷ୍କାସନ ନିୟମକୁ କଠୋର ଭାବରେ ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଅଳିଆକୁ ଇତସ୍ତତ ଭାବେ ଫୋପାଡ଼ିଥାନ୍ତି । ଆବର୍ଜନା ଗଦା କରିବା ପାଇଁ ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ଅଳିଆ ଗଦା କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ସେମାନେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ର ସର୍ବନିମ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଯାନବାହନ ବଦଳରେ ସରକାରୀ ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସହରର ପ୍ରଦୂଷଣକୁ କମାଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗରିକମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହରର ମଙ୍ଗଳପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେଥ‌ିପାଇଁ ସେମାନେ ବୁଲିବୁଲି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥା’ନ୍ତି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଧାରଣା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଦେଶ ଚଳାଇବାରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିବାପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା । ଏହା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ, ସହରାଞ୍ଚଳ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଏବଂ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଜନସାଧାରଣ ସେମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ସହିତ ଦେଶର ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ।

Question 2.
ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର କ୍ଷମତା ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣର ଏକ ଅଂଶ ବୋଲି ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର କ୍ଷମତା ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ଏହାର କାରଣ ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଅନେକ ଉନ୍ନୟନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ସେଥ‌ିପାଇଁ କ୍ଷମତାର ବିଭାଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ଅଧିବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ୱାର୍ଡ଼ କମିଟିର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ୱାର୍ଡ଼ କମିଟିଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରିଥା’ନ୍ତି ଯଥା- ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସଚେତନତା ଶିବିର, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ବ୍ୟବହାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଯାନ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ରଖୁବା ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳଯୋଗାଣ ପାଇପ୍ ଲିକ୍ ଏବଂ ଅପରୋଧ ହୋଇଥିବା ଡ୍ରେନ୍, କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ରାସ୍ତା ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ୟା ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିହିତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଜରିଆରେ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 4.
ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵ ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।
2. ଏହା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।
3. ଏହା ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ମଜ୍‌ବୁତ କରିଥାଏ ।

Question 5.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ । ଏହା ସହରବାସୀଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
(୧) ମୁଖ୍ୟତଃ ସହରର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମାଣ ଓ ତା’ର ପରିଚାଳନା
(୨) ଶ୍ମଶାନ ସ୍ଥଳର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ
(୩) ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଏହାର ପରିଚାଳନା ଓ ନିଷ୍କାସନ
(୪) ନିୟମିତ ଜଳ ଯୋଗାଣ
(୫) ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା
(୬) ସମ୍ପତ୍ତି କର ଆଦାୟ
(୭) ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ଜୋରିମାନା ଆଦାୟ
(୮) ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ସଠିକ୍ ଯାଞ୍ଚ ।

Question 6.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ ନିର୍ବାହରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସମର୍ଥନର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ପାଳନରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସମର୍ଥନ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ।

(ii) ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ ପାଇଁ ସହରର ପରିମଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଆହ୍ଵାନଯୋଗ୍ୟ । ସେମାନେ ନିଜ ଘରର ଅଳିଆକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପକାଇବା, ଠିକ୍ ସମୟରେ ନିଜ ଘରର କର ଦେବା, ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନାକୁ ରାସ୍ତାଘାଟରେ ଗଦା କରିବାକୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିବା, ସହରର ସମସ୍ୟାକୁ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚରକୁ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିହାତି କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଜଳର ବ୍ୟବହାରକୁ ଉଚିତ୍ ଉପାୟରେ କରି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା, ନିଦ ପାଳିତ ପଶୁର ସଠିକ୍ ଯନ୍ ନେବା ପ୍ରଭୃତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ / ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ସହରାଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାକୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମହାନଗର ନିଗମ, ପୌର ପରିଷଦ ବା ନଗର ପାଳିକା ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ।

Question 2.
ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏକକ କ’ଣ ?
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଵାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏକକ ହେଉଛି ୱାର୍ଡ଼ ।

Question 3.
ୱାର୍ଡ଼ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
ଏକ ନଗର ବା ସହରରେ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ କ୍ରିୟାଶୀଳ କରିବାପାଇଁ ସମଗ୍ର ସହରକୁ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ୱାର୍ଡ଼ କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନର ଦୁଇଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲେଖ ।
Answer:
ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ନାଗରିକଙ୍କ ସଶକ୍ତିକରଣ କରିବା ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ଦେଶର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟଭାବେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଜଣେ ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ନାଗରିକ ହୋଇପାରିବେ ।

Question 5.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥଳର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ, ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ କରିଥାଏ, ଯଥା- ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଯନ୍ ନେବା, ଶ୍ମସାନ ଏହାର ପରିଚାଳନା ଓ ନିଷ୍କାସନ, ଜଳ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାର ସଠିକ୍ ଯାଞ୍ଚ, ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ଜରିମନା ଆଦାୟ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 6.
ଦଶଲକ୍ଷ ଏବଂ ତାଠାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଜନସଂଖ୍ୟାଥୁବା ସହରର ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ମହାନଗର ନିଗମ

Question 7.
ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହରର ନାମ ଲେଖ ଏବଂ ଏହା କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଛି ?
Answer:
ଇନ୍ଦୋର, (ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ)

Question 8.
ବମ୍ବେ ମହାନଗର ନିଗମ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୮୬୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 9.
ଚେନ୍ନାଇ ମହାନଗର ନିଗମ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୬୮୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୯

Question 10.
ଇନ୍ଦୋର ମହାନଗର ନିଗମର ଅନନ୍ୟତାର ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ କାରଣ ଲେଖ ।
Answer:
ଇନ୍ଦୋର ସହରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ ରଖିବାରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଇନ୍ଦୋର ମହାନଗର ନିଗମର ଅନନ୍ୟତାର ଏକ ବଳିଷ୍ଠ କାରଣ ଅଟେ ।

Question 11.
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକପାଇଁ କିପରି ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଢ଼ କରନ୍ତି ?
Answer:
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ମାଧ୍ୟମରୁ ଅର୍ଥ ବା ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଡ଼ କରିଥାନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ସମ୍ପତ୍ତି କର, ଜଳ କର ଏବଂ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନ ।

ନିମ୍ନଲିଖତ ମଧ୍ୟରୁ ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ମୁମ୍ବାଇ ମହାନଗର ନିଗମ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୮୬୫
(ଖ) ୧୯୬୫
(ଗ) ୧୮୬୬
(ଘ) ୧୯୫୧
Answer:
(କ) ୧୮୬୫

Question 2.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତର କେଉଁଟି ?
(କ) ମହାନଗର ନିଗମ
(ଖ) ଏନ୍.ଏ.ସି.
(ଗ) ପୌର ପରିଷଦ
(ଘ) ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ
Answer:
(କ) ମହାନଗର ନିଗମ

Question 3.
ଭାଗିଦାରୀ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ କେଉଁମାନେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ?
(କ) ମହିଳାମାନେ
(ଖ) ତାମିଲ୍‌ନାଡୁ
(ଗ) ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ
(ଘ) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତେ
Answer:
(ଘ) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତେ

Question 4.
ଭାରତରେ ସର୍ବପୁରାତନ ମହାନଗର ନିଗମ କିଏ ?
(କ) ଦିଲ୍ଲୀ ମହାନଗର ନିଗମ
(ଖ) କଲିକତା ମହାନଗର ନିଗମ
(ଗ) ବମ୍ବେ ମହାନଗର ନିଗମ
(ଘ) ଚେନ୍ନାଇ ମହାନଗର ନିଗମ
Answer:
(ଘ) ଚେନ୍ନାଇ ମହାନଗର ନିଗମ

Question 5.
ଚେନ୍ନାଇ ମହାନଗର ନିଗମ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) କେରଳ
(ଖ) ପିଲାମାନେ
(ଗ) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ
(ଘ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
Answer:
(ଖ) ପିଲାମାନେ

Question 6.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ମହାନଗର ନିଗମ ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ରାଜଧାନୀ ରୂପେ ପରିଚିତ ?
(କ) କୋଲକତା
(ଖ) ଚେନ୍ନାଇ
(ଗ) ଦିଲ୍ଲୀ
(ଘ) ବମ୍ବେ
Answer:
(ଘ) ବମ୍ବେ

Question 7.
ଏକ ମହାନଗର ନିଗମ ହେବାପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା କେତେ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(କ) ଏକଲକ୍ଷରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ମଧ୍ଯରେ
(ଖ) ଦଶ ଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ
(ଗ) ଏକଲକ୍ଷରୁ କମ୍
(ଘ) ଏହା ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ନୁହେଁ
Answer:
(ଖ) ଦଶ ଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ

Question 8.
କୋଲକତା, ନଏଡ଼ା, ମୁମ୍ବାଇ ଆଦି ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ କାହିଁକି ମହାନଗର ନିଗମ ଅଛି ?
(କ) ବିଦେଶୀମାନେ ଏଠାରେ ବସବାସ କରନ୍ତି
(ଖ) ଏଗୁଡ଼ିକ ମେଟ୍ରୋ ନଗର
(ଗ) ଏଗୁଡ଼ିକର ଜନସଂଖ୍ୟା ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ
(ଘ) ଏଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି
Answer:
(ଗ) ଏଗୁଡ଼ିକର ଜନସଂଖ୍ୟା ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ

Question 9.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ?
(କ) ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର କୃଷିକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା
(ଖ) ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ପରିଚାଳନା ଓ ସେବା ଯୋଗାଇଦେବା
(ଗ) ସହରାଞ୍ଚଳରୁ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା
(ଘ) ନିର୍ବାଚନ କରାଇବା
Answer:
(ଖ) ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ପରିଚାଳନା ଓ ସେବା ଯୋଗାଇଦେବା

Question 10.
ଭାରତର କେଉଁ ସହରକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସର୍ବେକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହରଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ?
(କ) ହାଇଦ୍ରାବାଦ
(ଖ) ଇନ୍ଦୋର
(ଗ) ବାଙ୍ଗାଲୋର
(ଘ) ଗୁଜୁରାଟ
Answer:
(ଖ) ଇନ୍ଦୋର

Question 11.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ପାଇଁ ରାଜସ୍ଵର ଉତ୍ସ କ’ଣ ?
(କ) ସମ୍ପଭି କର
(ଖ) ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଏବଂ ସେବା କର
(ଗ) ଜଳ କର
(ଘ) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ
Answer:
(ଘ) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ

Question 12.
କେଉଁ ସହରର ଲୋକସଂଖ୍ୟା ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ତାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ପୌର ପରିଷଦ
(ଗ) ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ
(ଖ) ମହାନଗର ନିଗମ
(ଘ) ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ
Answer:
(କ) ପୌର ପରିଷଦ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ନଗରକୁ _____________ ଶାସନ କରେ ।
Answer:
ମହାନଗର ନିଗମ

Question 2.
___________ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସହଯୋଗିତାରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଏ ।
Answer:
ୱାର୍ଡ଼ କମିଟି

Question 3.
____________ ମହାନଗର ନିଗମ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସର୍ବପୁରାତନ ମହାନଗର ନିଗମ ଅଟେ ।
Answer:
ମାଡ୍ରାସ୍

Question 4.
ଭାରତରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ସରକାରରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତର ___________ |
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର

Question 5.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତି ___________ ବର୍ଷରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୁଏ ।
Answer:
୫

Question 6.
ଏକଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ସହରରେ __________ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ

Question 7.
ମହାନଗର ନିଗମର ମୁଖ୍ୟ ___________ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ମେୟର

Question 8.
ଓଡ଼ିଶାରେ _____________ ଟି ମହାନଗର ନିଗମ ଅଛି ।
Answer:
୫

Question 9.
ପୌରପାଳିକାର ସଭ୍ୟଙ୍କୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
କାଉନ୍ସିଲର

ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ବମ୍ବେ ମହାନଗର ନିଗମର ନୂତନ ନାମ ମୁମ୍ବାଇ ମହାନଗର ନିଗମ ଅଟେ ।
Answer:
ସତ୍ୟ

Question 2.
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଅଧୀନରେ କାମ କରେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

Question 3.
ସହରାଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ସଂସ୍ଥା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

Question 4.
ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦର ଲୋକସଂଖ୍ୟା ଏକଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

Question 5.
ମହାନଗର ନିଗମରେ ଏକଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

Question 6.
ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନକୁ ସହାୟତା କରେ ।
Answer:
ସତ୍ୟ

Answer:7.
ମୁମ୍ବାଇ ମହାନଗର ନିଗମ ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ମହାନଗରନିଗମ ଅଟେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

Question 8.
ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରର ରାଜସ୍ଵର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀଙ୍କଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥ‌ିବା ଟିକସ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଲୋକ	ନଗର ପାଳିକା
ଏକଲକ୍ଷରୁ ଦଶଲକ୍ଷ ମଧ୍ଯରେ ଜନସଂଖ୍ୟା	ମହାନଗର ନିଗମ
ଏକଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଲୋକସଂଖ୍ୟା	ଇନ୍ଦୋର
ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହର	ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦଶଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଲୋକ	ମହାନଗର ନିଗମ
ଏକଲକ୍ଷରୁ ଦଶଲକ୍ଷ ମଧ୍ଯରେ ଜନସଂଖ୍ୟା	ନଗର ପାଳିକା
ଏକଲକ୍ଷରୁ କମ୍ ଲୋକସଂଖ୍ୟା	ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ
ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ସହର	ଇନ୍ଦୋର

Students can use Class 7 Math Solution Odia Medium and Class 7 Maths Chapter 7 Question Answer Odia Medium ତିନୋଟି ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳ ରେଖାର କଥା to check their answers after solving exercises.

7th Class Maths Chapter 7 Question Answer Odia Medium

Class 7 Maths Chapter 7 Odia Medium

Question 1.
ଯେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଏକ ସରଳରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେବେ ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହେବ ?
Solution:
ଯେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଏକ ସରଳରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେବେ ସେତେବେଳେ ଏକ ସରଳରେଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ ।

7.1 ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ :

Page No. (149 to 151)

ଯେଉଁ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନୋଟି ବାହୁ ଓ ତିନୋଟି କୋଣ ପରସ୍ପର ସମାନ, ତାହାକୁ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ

Question 1.
ଏକ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ. ମି. ।
Solution:
• ସୋପାନ – 1 : ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି A ବିନ୍ଦୁକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି, AB = 4 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଏକ ବୃହତ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର । ‘B’ ବିନ୍ଦୁଟି ଏହି ଚାପ ଉପରିସ୍ଥ ଯେକୌଣସି ବିନ୍ଦୁ ହୋଇପାରିବ । (ଚିତ୍ର-1)

• ସୋପାନ – 2 : ‘B’ କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 4 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ବୃହତଚାପ ଅଙ୍କନ କର । ଚାପଦ୍ଵୟର ଛେଦବିନ୍ଦୁଟିକୁ ‘C’ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଉ । (ଚିତ୍ର-2)

• ସୋପାନ – 3 : AC ଓ BCର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ହେବ । AC ଓ BC କୁ ଯୋଗ କଲାପରେ ଆମେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ABC ପାଇବା । (ଚିତ୍ର-3)

7.2 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଦତ୍ତ ଥିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

Page No. (151 to 163)

Question 1.
ତ୍ରିଭୁଜଟିଏ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି., 5 ସେ.ମି. ଏବଂ 6 ସେ.ମି. ।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ :
ପ୍ରଥମ ସୋପାନ :
6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର \(\overline{\mathrm{AC}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କର ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ସୋପାନ :
A କୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କରି 4 ସେ.ମି. (AB) ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ।

ତୃତୀୟ ସୋପାନ :
C କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି 5 ସେ.ମି. BC ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଅଙ୍କା ହୋଇଥିବା ଚାପକୁ ଛେଦ କରିବ । ଛେଦବିନ୍ଦୁର ନାମ B ଦିଅ ।

ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନ :
\(\overline{\mathrm{AB}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{BC}}\) ଅଙ୍କନ କର ।
∴ ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ।

ସୋପାନ – 1 : ଯେକୌଣସି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଭୂମିରୂପେ ନିଅ । ମନେକରୁ AB = 4 ସେ.ମି. ।
ସୋପାନ – 2 : A କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବୃହତ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ।
ସୋପାନ – 3 : ପୁନଶ୍ଚ ‘B’ କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 6 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ଯେପରିକି ଏହା ପୂର୍ବ ଚାପକୁ ଛେଦ କରିବ ।
ସୋପାନ – 4 : ଦୁଇଟି ଚାପର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ତୃତୀୟ ବିନ୍ଦୁ ‘C’ । AC ଓ BC କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ABC ପାଇବା

ଅଙ୍କନ କର :

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ (ସେ.ମି.) ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ।
(a) 4, 4, 6
(b) 3, 4, 5
(c) 1, 5, 5
(d) 4, 6, 8
(e) 3.5, 3.5, 3.5
Solution:
(a) ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି., 4 ସେ.ମି., ଓ 6 ସେ.ମି.
(i) ପ୍ରଥମ ସୋପାନ : 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର \(\overline{\mathrm{AC}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କର ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ସୋପାନ : A ଓ C କୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କରି 4 ସେ.ମି. AB ଓ BC ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(iii) ତୃତୀୟ ସୋପାନ ; B ଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିନ୍ଦୁରୁ A ଓ C କୁ ଯୋଗକଲେ ABC ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।

(b) ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 3 ସେ.ମି., 4 ସେ.ମି., ଓ 5 ସେ.ମି.
(i) ପ୍ରଥମ ସୋପାନ : 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର \(\overline{\mathrm{AC}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କର ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ସୋପାନ : A କୁ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ କରି 3 ସେ.ମି. (AB) ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(iii) ତୃତୀୟ ସୋପାନ : C କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି 4 ସେ.ମି. BC ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଅଙ୍କା ହୋଇଥିବା ଚାପକୁ ଛେଦ କରିବ । ଛେଦବିନ୍ଦୁର ନାମ B ଦିଅ ।
(iv) ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନ : \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{BC}}\) ଅଙ୍କନ କର ।
∴ ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ।

ଏହି ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ପିଲାମାନେ (c), (d) ଓ (e) ଅଙ୍କନ ନିଜେ କରିବେ ।
ଯେଉଁ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ତାହାକୁ ‘ସମବାହୁ’ ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ତ୍ରିଭୁଜର ଯେକୌଣସି ଦୁଇବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ, ତାହାକୁ ‘ସମଦ୍ଵିବାହୁ’ ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର ଉପରିସ୍ଥ ବିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସମଦ୍ବିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ।

Solution:
(i) ‘O’ କୁ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଭାବେ ନେଇ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।

(ii) ବୃତ୍ତ ଉପରେ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ A ଓ B ନି ଆଯାଉ ।
(iii) OA, AB ଓ BO କୁ ଯୋଗ କର ।

(iv) Δ AOB ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମଢ଼ିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ।

Question 2.
ସମ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃତ୍ତ ଉପରିସ୍ଥ ବିନ୍ଦୁ କିମ୍ବା ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ନେଇ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଏବଂ ସମଜ୍ଜିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।

Solution:
ସମଦ୍ଵିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :
(i) ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ, ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ C ନି ଆଯାଉ ।

(ii) AB, CB ଓ BA କୁ ଯୋଗକର ।

(ii) Δ ABC ଗୋଟିଏ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମଙ୍ଗିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ।

ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

(i) ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ପାଇବାକୁ ହେଲେ ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତ ଛେଦବିନ୍ଦୁକୁ P ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
(ii) AP, PB ଓ BA କୁ ଯୋଗ କର ।

(iii) Δ APB ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମଦ୍ବିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ।

ସମଦିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

(i) AB, BC ଓ CA କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ ।

(ii) Δ ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସମଦ୍ଵିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ।

Question 3.
3 ସେ.ମି., 4 ସେ.ମି., 8 ସେ.ମି. ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ?
Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ଯେକୌଣସି ଦୁଇବାହୁର ସମଷ୍ଟି ତୃତୀୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟଠାରୁ ବୃହତ୍ତର । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । (3 + 4 = 7, ଯାହା 8 ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତର) ତେଣୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 4.
2 ସେ.ମି., 3 ସେ.ମି., 6 ସେ.ମି. ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ?
Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ଯେକୌଣସି ଦୁଇବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ତୃତୀୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟଠାରୁ ବୃହତ୍ତର । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । (2 + 3 = 5, ଯାହା 6 ଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତର) ତେଣୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 5.
ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 10 ସେ.ମି., 15 ସେ.ମି. ଏବଂ 30 ସେ.ମି. ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିବା ସମ୍ଭବପର କି ନୁହେଁ ପରୀକ୍ଷା କର ।
Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 10 ସେ.ମି., 15 ସେ.ମି. ଓ 30 ସେ.ମି.
ଏଠାରେ 10 + 15 < 30
ଏଠାରେ ତ୍ରିଭୁଜର ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 6.
କୌଣସି ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ କି, ଯାହାର ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 3 ସେ.ମି., 4 ସେ.ମି. ଏବଂ 5 ସେ.ମି. ? ଏହା ତୁମେ ଅଙ୍କନ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖ ।
Solution:
ଏଥରେ ତ୍ରିଭୁଜର ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତର । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ । ଏଠାରେ 3² + 4² = 5² ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କଲେ ଏହା ଏକ ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୁଜ ହେବ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ଆମେ ଅଙ୍କନ କରି ଜାଣିପାରିଲୁ ଯେ, 3 ସେ.ମି., 4 ସେ.ମି., 8 ସେ.ମି. ଏବଂ 2 ସେ.ମି., 3 ସେ.ମି., 6 ସେ.ମି.ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହି ବିଷୟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ନକରି ତୁମେ ଜାଣିପାରିଛ କି ?
Solution:
ଯଦି ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବଡ଼, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।
ଏଠାରେ 3 + 4 = 7 । 8 ଠାରୁ 7 ବଡ଼ ନୁହେଁ । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ନୁହେଁ, କହିପାରିବ କି ?
(a) 10 କି.ମି., 10 କି.ମି. ଏବଂ 25 କି.ମି.
(b) 5 ମି.ମି., 10 ମି.ମି. ଏବଂ 20 ମି.ମି.
(c) 12 ସେ.ମି., 20 ସେ.ମି. ଏବଂ 40 ସେ.ମି.
ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିପାରୁଥିବେ ଯେ, ରଫ୍ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ସଳଖ ରାସ୍ତା ଓ ବୁଲାଣି ରାସ୍ତା ଓ ବୁଲାଣି ରାସ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଯୋଗଫଳ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବା । ଏହିପରି ଭାବରେ ଆମକୁ ତିନୋଟି ପ୍ରକାରର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ହେବ ।
Solution:
(a) 10 କି.ମି., 10 କି.ମି. ଏବଂ 25 କି.ମି. । ଏଠାରେ 10 + 10 < 25
ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ସାନ ହୋଇଥୁବାରୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(b) 5 ମି.ମି., 10 ମି.ମି. ଏବଂ 20 ମି.ମି. । ଏଠାରେ 5 + 10 < 20
ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ସାନ ହୋଇଥିବାରୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(c) 12 ସେ.ମି., 20 ସେ.ମି. ଏବଂ 40 ସେ.ମି.। ଏଠାରେ 12 + 20 < 40
ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁ ଠାରୁ ସାନ ହୋଇଥୁବାରୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 3.
ପୂର୍ବରୁ ଆଲୋଚିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୈର୍ଘ୍ୟମାନଙ୍କର ସେଟ୍‌କୁ ନେଇ ଅତିକମ୍ରେ ଦୁଇଥର ତୁଳନା କଲେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ସଳଖ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଯୋଗଫଳଠାରୁ କମ୍ । (ଯଦି ନୁହେଁ, ପୁନର୍ବାର ଯାଞ୍ଚ କର) ଉଦାହରଣ : 10 ସେ.ମି., 15 ସେ.ମି. ଏବଂ 30 ସେ.ମି.
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ତୁଳନା ହୋଇପାରିବ : 10 < 15 + 30, 15 < 10 + 30
କିନ୍ତୁ ଏହା ତୃତୀୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଯେହେତୁ : 30 > 10 + 15

(a) ଏହା କ’ଣ ସବୁବେଳେ ସମ୍ଭବ ? ବାହୁମାନଙ୍କର ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟପାଇଁ ଅତିକମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ତୁଳନା ସର୍ବଦା ସମ୍ଭବ କି, ଯେଉଁଠାରେ ସଳଖ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ କମ୍ ହେବ ?
Solution:
ନା, ସବୁବେଳେ ତିନୋଟି ଦୈର୍ଘ୍ୟପାଇଁ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ତିନୋଟି ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ସେ.ମି., 6 ସେ.ମି. ଏବଂ 8 ସେ.ମି. ନେଲେ
5 + 6 > 8, 6 + 8 > 5 ଓ 5 + 8 > 6

(b) ପୁଣିଥରେ, ଦିଆଯାଇଥିବା ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ ସାନ ହେବ, ଏହା ବିନା ହିସାବରେ କହିହେବ କି ? (ସୂଚନା : ସଳଖ ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଉକ୍ରମରେ ବିଚାରକୁ ନେବା ।)
Solution:
ହଁ, ଏହା ବିନା ହିସାବରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ହେବ । ଯଦି ଆମେ ତିନୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବକ୍ରମରେ ସଜାବ, ଏହା ସହଜ ହୋଇଯିବ ।
(i) ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥା – a < b < c (କ୍ଷୁଦ୍ରତରରୁ ବୃହତ୍ତର) ଭାବରେ ସଜାଯାଉ ।
(ii) ତା’ପରେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ, ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ବାହୁ ଅନ୍ୟ (a + b) ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ ସାନ ।
(iii) ଯଦି c < a + b ହୁଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ତ୍ରିଭୁଜଟି ଅସମାନତା ଧର୍ମ ଆପେଆପେ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବ ।
(iv) ଯଦି c ≥ a + b, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜଟି ଗଠନ ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ ।

(c) ଦିଆଯାଇଥବା ତ୍ରିଭୁଜର ତିନୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ରିଭୁଜଟି ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ନୁହେଁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ କ’ଣ ତୁଳନା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ? Solution:
ଯଦି ତିନୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଦତ୍ତ ଥିଲେ ତ୍ରିଭୁଜଟି ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତା ଧର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ ନିଶ୍ଚିତ ସାନ ହେବ । ଏଥିପାଇଁ a, b ଓ c ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବା :
(1) a + b > c
(2) a + c > b ଏବଂ (3) b + c > a

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ ସାନ, ତାହା ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତା ଧର୍ମକୁ ସୂଚାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସେଟ୍ 3, 4, 5 ତ୍ରିଭୁଜ ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଏ ।
କିନ୍ତୁ 10, 15, 30 ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଏ ନାହିଁ ।
ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ, ବାହୁତ୍ରୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥା- 10, 15, 30 ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକର ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

Question 4.
4 ସେ.ମି., 5 ସେ.ମି. ଏବଂ 8 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ବାହୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବପର କି ?
Solution:
ବାହୁତ୍ରୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି., 5 ସେ.ମି. ଏବଂ 8 ସେ.ମି. ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଇଅଛି । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।
8 < 4 + 5 = 9

ବୃତ୍ତର ଅଙ୍କନ କଳ୍ପନା କରିବା :
• ଆମେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ବାହୁ AB (8 ସେ.ମି.)କୁ ଭୂମି ରୂପେ ନେଇ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ ଆରମ୍ଭ କରିବା । ଏହାପରେ ଆମେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ 4 ସେ.ମି., 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବୃହତ୍ ଚାପ ଅଙ୍କନ କରିବା । ଆମେ ଚାପ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତଟିଏ ଅଙ୍କନ କରିବା । ‘A’କୁ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ନେଇ 4 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କର ଏକ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରିବା ।

• ବର୍ତ୍ତମାନ ‘B’ କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଏକ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରିବା ।

Question 1.
ଯେଉଁ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ରଟି ମିଳିବ ତାହାର ଏକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଚିତ୍ରଟିଏ (ରଫ ଚିତ୍ର) ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ?
Solution:
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚିତ୍ରରେ AX = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ AB = 8 ସେ.ମି. ତେଣୁ BX = ? ଏହି ଦୈର୍ଘ୍ୟଟିରେ ଆମେ କ’ଣ ଚିତ୍ରଟି ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ? ଚିତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିନ୍ଦୁ X, A ଏବଂ B ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଅଛନ୍ତି ।
AB = AX + BX ⇒ BX = AB – AX = (8 – 4) ସେ.ମି. = 4 ସେ.ମି. ।

• ଯେହେତୁ BX = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ ‘B’କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ବୃତ୍ତର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ 5 ସେ.ମି. ଅଟେ । ତେଣୁ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯେ ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବେ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଦୈର୍ଘ୍ୟସେଟ୍‌ରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବ । ତୁମର ଉତ୍ତରକୁ ବର୍ଣନା କର । ମନେରଖ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେଟ୍‌ରେ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପର ଏକକ ସମାନ ।
(a) 2, 2, 5
(b) 3, 4, 6
(c) 2, 4, 8
(d) 5, 5, 8
(e) 10, 20, 25
(f) 10, 20, 35
(g) 24, 26, 28
Solution:
(a) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 2, 2, 5,
∴ 2 + 2 = 4 < 5 ( ଦୁଇ ବାହୁର ସମଷ୍ଟି ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତର) ତେଣୁ 2, 2, 5 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

(b) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 3, 4, 6,
∴ 3 + 4 = 7 > 6, 3 + 6 = 9 > 4, 4 + 6 = 10 > 3
ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ।
ତେଣୁ 3, 4, 6 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ ।

(c) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 2, 4, 8
∴ 2 + 4 = 6 < 8 ତେଣୁ 2, 4, 8 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

(d) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 5, 5, 8
∴ 5 + 5 = 10 > 8, 5 + 8 = 13 > 5, 5 + 8 = 13 > 5
ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ।
ତେଣୁ 5, 5, 8 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ ।

(e) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 10, 20, 25
∴ 10 + 20 = 30 > 25, 10 + 25 = 35 > 20, 20 + 25 = 45 > 10
ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ।
ତେଣୁ 10, 20, 25 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ ।

(f) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 10, 20, 35
∴ 10 + 20 = 30 < 35 ତେଣୁ 10, 20, 35 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

(g) ଏଠାରେ ବାହୁତ୍ରୟ 24, 26, 28
∴ 24 + 26 = 50 > 28, 24 + 28 = 52 > 26, 26 + 28 = 54 > 24
ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ।
ତେଣୁ 24, 26, 28 ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହୋଇପାରିବେ ।
ଯେତେବେଳେ ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଏ (ଦୈର୍ଘ୍ୟମାନଙ୍କର ସେଟ୍‌ଟିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିଠାରୁ ସାନ) ସେତେବେଳେ ସେହି ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁ ହୋଇପାରିବେ ।

Question 2.
ଆମେ କିପରି ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଯେ, ଯେଉଁ ଦୈର୍ଘ୍ୟମାନଙ୍କର ସେଟ୍ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସୂଚାଏ ସେତେବେଳେ ହିଁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ?
Solution:
ହଁ, ତିନୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସେଟ୍ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତା ଧର୍ମକୁ ସୂଚାଏ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ସମ୍ଭବପର ହେବ ।

Question 3.
ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କରି ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋଚନା କର ।
Solution:

Question 4.
ଉପରୋକ୍ତ ତିନୋଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହେବ ?
Solution:
ଯେତେବେଳେ ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ତର୍ଦେଶରେ ଛେଦ କରିବେ (ପରିସ୍ଥିତି 3) ସେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।

Question 5.
ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମ୍ଭାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ଆମେ ବଡ଼ ବାହୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସାନ ବାହୁଦ୍ଵୟ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥିର କରିବା ।
Solution:
ପରିସ୍ଥିତି – 1 : ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି ।
ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଦ୍ଵୟର ସମଷ୍ଟି = AB
କିମ୍ବା, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି = ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ।

ପରିସ୍ଥିତି – 2 : ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ତର୍ଦେଶରେ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ଏଠାରେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧଦ୍ଵୟର ସମଷ୍ଟି < AB
କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି < ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ।

ପରିସ୍ଥିତି – 3 : ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ତର୍ଦେଶରେ ଛେଦ କରନ୍ତି । AB ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟବୃତ୍ତର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧର କିଛି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ବ୍ୟାସାର୍ଷଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି > AB
କିମ୍ବା, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି > ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ।

Question 6.
ଆମେ କ’ଣ ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ତ୍ରିଭୁଜ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା କି ? (ଯେତେବେଳେ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ।)
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସିଦ୍ଧ କରେ, ସେତେବେଳେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟଠାରୁ ବୃହତ୍ତମର ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍‌ ଏହା ପରିସ୍ଥିତି 3 କୁ ସୂଚାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଅନ୍ତର୍ଦେଶରେ ଛେଦ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବ ଅଟେ।

Question 7.
କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବୃତ୍ତଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅସମାନତା ସିଦ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ । ଏହି ପ୍ରକାରର 3ଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ଯେଉଁଠାରେ ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବୃତ୍ତଦ୍ଵୟ
(a) ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ
(b) ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ ।
Solution:
(a) ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି = ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେବ ।
ଉଦାହରଣ : (3, 4, 7); (5, 5, 10); (6, 8, 14)

(b) ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ : ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି < ବୃହତ୍ତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେବ । ଉଦାହରଣ : (2, 3, 7); (4, 6, 11); (5, 7, 15)

Question 8.
ତ୍ରିଭୁଜଟିଏ ସମ୍ଭବପର ହେବାପାଇଁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
Solution:
ଦିଆଯାଇଥିବା ତିନୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ଯଦି ବୃହତ୍ତର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜଟି ସମ୍ଭବପର ହେବ ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଯଦି କୌଣସି ଏକ ସେଟ୍‌ର ତିନୋଟି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜଟି ସମ୍ଭବପର ହେବ ଏବଂ ସେହି ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେବ । ଯଦି ଏହି ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିଭୁଜର ଅସମାନତାକୁ ସିଦ୍ଧ ନକରେ, ତେବେ ତାହା ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁ ହେବେ ନାହିଁ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେଟ୍‌ରେ ତ୍ରିଭୂଜ ସମ୍ଭବ ହେବ କି ? ପରୀକ୍ଷା କର ।
(a) 1, 100, 100
(b) 3, 6, 9
(e) 1, 1, 5
(d) 5, 10, 12 ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ, ତ୍ରିଭୁଜର ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ହେଲେ, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ । (a) ଏଠାରେ 1, 100, 100 1 + 100 = 101 > 100, 1 + 100 = 101 > 100, 100 + 100 = 200 > 1
ଯେହେତୁ ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତର, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।

(b) ଏଠାରେ 3, 6, 9
3 + 6 = 9 = 9, 6 + 9 = 15 > 3, 3 + 9 = 12 > 6
3 + 6 = 9 ଠାରୁ 9 ବଡ଼ ନୁହେଁ, ସମାନ ।
∴ ତ୍ରିଭୁଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(c) ଏଠାରେ 1, 1, 5
1 + 1 = 2 < 5
∴ ତ୍ରିଭୁଜ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏଠାରେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(d) ଏଠାରେ 5, 10, 12 5 + 10 = 15 > 12, 5 + 12 = 17 > 10, 10 + 12 = 22 > 5
ଯେହେତୁ ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତର, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।

Question 2.
50, 50, 50 କୁ ନେଇ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବ ହେବ କି ? ସାଧାରଣତଃ, ଯେକୌଣସି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବ ହେବ କି ? ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Solution:
ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ସମସ୍ତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ।
ଏଠାରେ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ 50, 50, 50
50 + 50 = 100 > 50
ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।

Question 3.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ମୂଲ୍ୟ ସହ ତୃତୀୟ ବାହୁର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅତି କମ୍‌ରେ 5ଟି ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର, ଯେପରିକି ଏହା ତ୍ରିଭୁଜର ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ହେବ । (ଦଶମିକ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ଯ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇପାରେ)
(a) 1, 100
(b) 5, 5
(c) 3, 7
Solution:
(a) ଆମେ ଜାଣିଛେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ବେଳେ ତୃତୀୟ ବାହୁଟି ଦୁଇଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି ଠାରୁ ସାନ ହେବା ଦରକାର । ତୃତୀୟ ବାହୁଟି ଦୁଇଟି ବାହୁର ବିୟୋଗଫଳଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ହେବା ଦରକାର ।
ତେଣୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଟି = 99.1, 99.2, 99.3, 99.4, 99.5, 99.6, ….. 100.9

(b) ତୃତୀୟ ବାହୁଟି 0 (5 – 5) ଠାରୁ ବଡ଼ ଓ 10 (5 + 5) ଠାରୁ ସାନ ହେବା ଦରକାର ।
ତେଣୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଟି = 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

(c) ତୃତୀୟ ବାହୁଟି 4 (7 – 3) ଠାରୁ ବଡ଼ ଓ 10 (3 + 7) ଠାରୁ ସାନ ହେବା ଦରକାର । ତେଣୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତୃତୀୟ ବାହୁଟି = 5, 6, 7, 8, 9

7.3 ତ୍ରିଭୁଜର କେତେକ ବାହୁ ଓ କୋଣ ଦତ୍ତ ଥିଲେ, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

Page No. (163 to 169)

ଦୁଇଟି ବାହୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣ :
ଦୁଇଟି ବାହୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣକୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ।
(i) କମ୍ପାସ ବ୍ୟବହାର କରି ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(ii) ଏହି ବାହୁର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ବିନ୍ଦୁରେ 60 କୋଣ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(iii) ସେହି ବିନ୍ଦୁରୁ ଅନ୍ୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଚାପ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(iv) ସମସ୍ତ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।

Question 1.
ତ୍ରିଭୁଜ ABC ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର AB = 5 ସେ.ମି., AC = 4 ସେ.ମି., ∠A = 45°



Solution:
ଦିଆଯାଇଥିବା ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ AB କୁ ତ୍ରିଭୁଜର ଭୂମିରୂପେ ନିଅ ।

ସୋପାନ – 1 : କମ୍ପାସ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
ସୋପାନ – 2 : ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରରେ ∠A ଠାରେ 45 କୋଣ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
ସୋପାନ – 3 : A ବିନ୍ଦୁକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି 4ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ଚାପ କାଟି ଏହାର ନାମ C ଦିଆଯାଉ
ସୋପାନ – 4 : BC କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ABC ମିଳିବ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ମାପକୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯେଉଁଠାରେ କୋଣଟି ବାହୁଦ୍ୱୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଟେ ।
(a) 3 ସେ.ମି., 75°, 7 ସେ.ମି.
(b) 6 ସେ.ମି., 25°, 3 ସେ.ମି.
(c) 3 ସେ.ମି., 120°, 8 ସେ.ମି.
Solution:
(a) 3 ସେ.ମି., 75°, 7 ସେ.ମି.

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 3 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠A = 75° ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟିକୁ ଅଙ୍କନ ପାଇଁ B ବିନ୍ଦୁକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 7 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ ।
(iii) ଅନ୍ୟ ବାହୁ AB କୁ ଛାଡ଼ି ୯ ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରି AC = 7 ସେ.ମି. ହେବ ।
(iv) BC କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।

(b) 6 ସେ.ମି., 25°, 3 ସେ.ମି.

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(ii) ∠A = 250 ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟିକୁ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) ଅନ୍ୟ ବାହୁ AB କୁ ଛାଡ଼ି C ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରି AC = 3 ସେ.ମି. ହେବ ।
(iv) BC କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।

(c) 3 ସେ.ମି., 120°, 8 ସେ.ମି.

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 8 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠A = 120° ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟିକୁ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) ଅନ୍ୟ ବାହୁ AB କୁ ଛାଡ଼ି C ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରି AC = 3 ସେ.ମି. ହେବ ।
(iv) BC କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।

Question 2.
ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ବାହୁମାନଙ୍କର ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟପାଇଁ ତ୍ରିଭୂଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ସେହିପରି କିଛି ମାପ ଅଛି କି ଯାହା ଦୁଇବାହୁ ଏବଂ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣକୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ? ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମୟରେ ତୁମେ ଯାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲ ତାହାକୁ ଆଧାରିତ କରି ଦର୍ଶାଅ ।
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣର ପରିମାଣ 0° ବା 180° ଥ‌ିବ, ସେହି ସମୟରେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ ।

ଦୁଇଟି କୋଣ ଓ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହୁ :

ଏଠାରେ ଦୁଇଟି କୋଣ ଓ ଗୋଟିଏ ବାହୁର ମାପ ଦିଆଯାଇଛି । ସେହି ବାହୁଟିକୁ ଆମ କୋଣଦ୍ଵୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହୁ କହିଥାଉ । ଯଥା –

Question 3.
ABC ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର AB = 5 ସେ.ମି., ∠A = 45°, ∠B = 80°

Solution:
ସୋପାନ – 1 : ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
ସୋପାନ – 2 : ∠A = 45° ଓ ∠B = 80° ପରିମାଣ ନେଇ A ଓ B ବିନ୍ଦୁରେ କୋଣ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
ସୋପାନ – 3 : ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡର ଛେଦବିନ୍ଦୁଟି ତୃତୀୟ ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ C ହେବ ।
ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଟେ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ମାପକୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ।
(a) 75°, 5 ସେ.ମି., 75°
(b) 25°, 3 ସେ.ମି., 60°
(c) 125°, 6 ସେ.ମି., 30°
Solution:
(a) 75°, 5 ସେ.ମି., 75°

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(ii) ∠A = 75° ଓ ∠B = 75° ପରିମାଣ ନେଇ କୋଣ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(iii) ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡର ଛେଦବିନ୍ଦୁଟି ତୃତୀୟ ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ C ନିଅ ।
ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଟେ ।

(b) 25° 3 ସେ.ମି., 60°

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 3 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠A = 25° ଓ ∠B = 60° ପରିମାଣ ନେଇ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡର ଛେଦବିନ୍ଦୁଟି ତୃତୀୟ ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ C ହେବ । ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଟେ ।

(c) 125°, 6 ସେ.ମି., 30°

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ AB = 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠A = 125° ଓ ∠B = 30° ପରିମାଣ ନେଇ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡର ଛେଦବିଦୁଟି ତୃତୀୟ ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ C ହେବ ।
ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଟେ ।

ତ୍ରିଭୁଜଗୁଡ଼ିକର ଅଙ୍କନ ସବୁବେଳେ ସମ୍ଭବ କି ? :

Question 1.
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦୁଇଟି କୋଣ ଓ ସଲଗ୍ନ ବାହୁ ନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ? ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Solution:
ଯଦି ତ୍ରିଭୁଜର ଦୁଇକୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° କିମ୍ବା 180° ରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ । କାରଣ ଦୁଇଟି ରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ ।

Question 2.
ଏମିତି କିଛି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ଯାହାକି ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଓ ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହୁନେଇ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବପର ହେବ ନାହିଁ ।
Solution:
ଉଦାହରଣ :
(a) ଯଦି ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 90° ଲେଖାଏଁ ହେବ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବପର ହେବ ନାହିଁ ।
(b) ଯଦି ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 100° ଓ ଅନ୍ୟ କୋଣଟିର ପରିମାଣ 90° ହେବ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ
ସମ୍ଭବପର ହେବ ନାହିଁ ।
ଆମେ ସେହି ପ୍ରକାରର ପରିସ୍ଥିତିକୁ କଳ୍ପନା କରିବା । ଭୂମିଟିଏ ଅଙ୍କନ କଲାପରେ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ଭାବରେ ଅଙ୍କନ କରିବା ଯେପରି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ । ସେହିପରି କେତେକ ଉଦାହରଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା ।

ଯଦି କୋଣଦ୍ଵୟ 90° ରୁ ଅଧିକ କିମ୍ବା 90° ସହ ସମାନ ହୁଏ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୂମି ଉପରିସ୍ଥ ବାହୁର କୌଣସି ଏକ କୋଣ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ହେଉ । ମନେକର 40 । ଅନ୍ୟ କୋଣଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ କେତେ ହେବା ଦରକାର ଯାହାଦ୍ଵାରା ବାହୁଦ୍ୱୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ ।

ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, B ଠାରୁ ରେଖାଟି ଯଥେଷ୍ଟ ଡାହାଣପଟକୁ ଅଙ୍କନ ହେଲେ, AC ରେଖା ଛେଦ କରିବ ନାହିଁ ।

ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଯେଉଁରେଖା ସର୍ବନିମ୍ନ କୋଣ B ଠାରେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି ତାହା ‘?’ ର ସମାନ୍ତରାଳ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ମନେକର ସେହି ସମାନ୍ତରାଳ ରେଖାଟି ‘m’ ।

Question 3.
∠B ର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ କୁହାଯାଇପାରିବ କି ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଛେଦକଲେ ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଅନ୍ତସ୍ଥ କୌଣଦ୍ଵୟର ସମଷ୍ଟି 180° । ତେଣୁ ∠B = 140° ।

Question 4.
∠Bର କେଉଁ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ । AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ କି ?
Solution:
ଉପରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ଆମେ ଜାଣିପାରିଲୁ ଯେ, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ପାଇଁ AB କୌଣସି ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ । ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ ଯେତେବେଳେ ∠B ପରିମାଣ 140 ସହ ସମାନ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଏକ କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର, ଯାହା ପାଇଁ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ (i) ସମ୍ଭବ, (ii) ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତିକମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି କୋଣ ନିଶ୍ଚୟ କର ।
(a) 30°
(b) 70°
(c) 54°
(d) 144°
Solution:
ସମ୍ଭବ ହେବ : 60° : 30° + 60° = 90° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
80° : 80° + 30° = 110° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180 ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ : 160° : 30° + 160° = 190°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180ରୁ ଅଧ୍ବକ, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ)
150° : 30° + 150° = 180°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।)

(b) ସମ୍ଭବ ହେବ : 50° : 50° + 70° = 120° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
80° : 80° + 70° = 150° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180 ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ : 120° : 120° + 70° = 190°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180ରୁ ଅଧ୍ବକ, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ)
110° : 110° + 70° = 180°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।)

(c) ସମ୍ଭବ ହେବ : 60° : 54° + 60° = 114° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୌଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
80° : 54° + 80° = 134° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ : 130° : 130° + 54° = 184°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180ରୁ ଅଧ୍ବକ, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ) 126° : 126° + 54° = 180°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।)

(d) ସମ୍ଭବ ହେବ : 30° : 144° + 30° = 174° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
20° : 144° + 20° = 164° (ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ କରିଲେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।)
ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ : 50° : 144° + 50° = 194°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180°ରୁ ଅଧ‌ିକ, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନୁହେଁ)
40°: 40° + 144° = 184°
(ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180°, ତୃତୀୟ କୋଣ ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।)

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଯୋଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ନୁହେଁ ?
(a) 35°, 150°
(b) 70°, 30°
(c) 90°, 85°
(d) 50°, 150°
Solution:
(a) ଦୁଇଟି କୋଣକୁ ଯୋଗ କଲେ = 35° + 150° = 185°
ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 180° ରୁ ଅଧୁକ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(b) ଦୁଇଟି କୋଣକୁ ଯୋଗ କଲେ = 70° + 30° = 100°
ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 180° ରୁ କମ୍, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ।

(c) ଦୁଇଟି କୋଣକୁ ଯୋଗ କଲେ = 90° + 85° = 175°
ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 180 ରୁ କମ୍, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ, ସମ୍ଭବ ।

(d) ଦୁଇଟି କୋଣକୁ ଯୋଗ କଲେ = 50° + 150° = 200°
ଯେହେତୁ ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 180° ରୁ ଅଧୂକ, ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ଯେତେବେଳେ ` ପ୍ରଦତ୍ତ କୋଣଦ୍ଵୟର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍ ସେତେବେଳେ ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ । ଯଦି ଯୋଗଫଳ 180° ସହ ସମାନ କିମ୍ବା ବଡ଼ ହୁଏ ସେତେବେଳେ ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସହ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ।

Question 3.
ଦୁଇଟି କୋଣ ନେବା ଯଥା- 60° ଏବଂ 70°, ଯାହାର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍ । ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହୁ 5 ସେ.ମି. ହେଉ । ତୃତୀୟ କୋଣର ମାପ କେତେ ହୋଇପାରିବ ? ଯଦି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ତେବେ ତୃତୀୟ କୋଣର ମାପ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବ କି ? ମନେକର ବାହୁଟି 7 ସେ.ମି. ହୁଏ, ତ୍ରିଭୁଜଟି ଅଙ୍କନ କର ।
Solution:

ଆମେ ଜାଣିଛେ ଯଦି ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍ ହେବ, ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ହେବ ।
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି କୋଣ 60° ଓ 70°
ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି = 60° + 70° = 130°
∴ ତୃତୀୟ କୋଣ = 180° – 130° = 50°
ଯଦି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ତେବେ ତୃତୀୟ କୋଣର ମାପରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜଟି ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରର ହେବ ।

Question 4.
ସାଧାରଣତଃ ଯଦି ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର ତେବେ ତୃତୀୟ କୋଣର ପରିମାଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାହୁର ମାପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ କି ? ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣ ଦୁଇଟି ଏବଂ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହ ଚେଷ୍ଟା କର ।
Solution:
ମାପଗୁଡ଼ିକରୁ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ତୃତୀୟ କୋଣ ପାଇଁ ବାହୁର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ (କିମ୍ବା ଅତି ନଗଣ୍ୟ) ।

Question 5.
ABC ତ୍ରିଭୁଜଟି ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ∠B = 50° ଏବଂ ∠C = 70° । ଆସ ଦେଖୁବା କିପରି କୌଣସି ଅଙ୍କନ ନକରି ଆମେ ∠A ର ମାପକୁ ଲେଖିବା ?
Solution:

∠A + ∠B + ∠C = 180° ⇒∠A + 50° + 70° = 180°
⇒∠A + 120° = 180° ⇒∠A = 180° – 120° = 60°
ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର ଧାରଣା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜର ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି କୋଣର ସମଷ୍ଟି 180° ରୁ କମ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉପଯୋଗୀ ଥିଲା । ତୃତୀୟ କୋଣ ∠BACର ପରିମାଣ ଖୋଜି ବାହାର କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ସହାୟକ ହେବ ।

ମନେକର ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର XY ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି ।

Question 6.
ଆମେ ଏଠାରେ ∠XAB ଏବଂ ∠YAC ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଦେଖିପାରୁଛୁ । ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ କେତେ ?
Solution:
ଯେହେତୁ, XY ସରଳରେଖା BC ସହ ସମାନ୍ତର, ∠XAB = ∠B ଏବଂ ∠YAC = ∠C ।
କାରଣ ସେମାନେ AB ଓ AC ଛେଦକଦ୍ୱୟର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠XAB = 50° ଏବଂ ∠YAC = 70°
∠XAB, ∠YAC ଓ ∠BAC ଏକତ୍ର 180° କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
ଆମେ ଜାଣୁ, ∠XAB + ∠YAC + ∠BAC = 180°
⇒ 50° + 70° + ∠BAC = 180°
⇒ 120° + ∠BAC = 180°
⇒ ∠BAC = 180° – 120° = 60°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 60°, ∠B = 50° ଓ ∠C = 70°

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ଦୁଇଟି କୋଣକୁ ନେଇ ତୃତୀୟ କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । (ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ବ୍ୟବହାର କର)
(a) 36°, 72°
(b) 150°, 15°
(c) 90°, 30°
(d) 75°, 45°
Solution:
(a) ମନେକର ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର XY ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଏଠାରେ ∠XAB ଏବଂ ∠YAC ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଯେହେତୁ, XY ସରଳରେଖା BC
ସହ ସମାନ୍ତର, ∠XAB = ∠B ଏବଂ ∠YAC = ∠C । କାରଣ ସେମାନେ AB ଓ AC ଛେଦକଦ୍ୱୟର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠XAB = 36° ଏବଂ ∠YAC = 72°
ଆମେ ଜାଣୁ, ∠XAB + ∠YAC + ∠BAC = 180°
⇒ 36° + 72° + ∠BAC = 180°
⇒ 108° + ∠BAC = 180°
⇒ ∠BAC = 180° – 108° = 72°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 72°, ∠B = 36° ଓ ∠C = 72°

(b) ମନେକର ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର XY ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ∠XAB ଏବଂ ∠YAC ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଯେହେତୁ, XY ସରଳରେଖା BC ସହ ସମାନ୍ତର, ∠XAB = ∠B ଏବଂ ∠YAC = ∠C । କାରଣ ସେମାନେ AB ଓ AC ଛେଦକଦ୍ଵୟର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠XAB = 150°
ଏବଂ ∠YAC = 15°
ଆମେ ଜାଣୁ,
∠XAB + ∠YAC + ∠BAC = 180°
⇒ 150° + 15° + ∠BAC = 180°
⇒ 165° + ∠BAC = 180° ⇒ ∠BAC = 180° – 165° = 15°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 15°, ∠B = 150° ଓ ∠C = 15°

(c) ମନେକର ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର XY ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ∠XAB ଏବଂ ∠YAC ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଯେହେତୁ, XY ସରଳରେଖା BC ସହ ସମାନ୍ତର,
∠XAB = ∠B ଏବଂ ∠YAC = ∠C I କାରଣ ସେମାନେ AB ଓ AC ଛେଦକଦ୍ୱୟର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠XAB = 90° ଏବଂ ∠YAC = 30°
ଆମେ ଜାଣୁ, ∠XAB + ∠YAC + ∠BAC = 180°
= 90° + 30° + ∠BAC = 180°
⇒ 120° + ∠BAC = 180°
⇒ ∠BAC = 180° – 120° = 60°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 60, ∠B = 90° ଓ ∠C = 30°

(d) ମନେକର ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର XY ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି ।
ଏଠାରେ ∠XAB ଏବଂ ∠YAC ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଯେହେତୁ, XY ସରଳରେଖା BC ସହ ସମାନ୍ତର, ∠XAB = ∠B ଏବଂ ∠YAC = ∠C । କାରଣ ସେମାନେ AB ଓ AC ଛେଦକଦ୍ଵୟର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠XAB = 75° ଏବଂ ∠YAC = 45°
ଆମେ ଜାଣୁ, ∠XAB + ∠YAC + ∠BAC = 1800
= 75° + 45 + ∠BAC = 180
⇒ 120 + ∠BAC = 180
⇒ BAC = 180 – 120 = 60
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 60°, ∠B = 75° ଓ ∠C = 45°

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 70° ଥାଇ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ କି ? ଯଦି ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 70° ଲେଖାଏଁ ହୁଏ, ତେବେ ତୃତୀୟ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ? ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ ?
Solution:

ନା, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 70° ହେଲେ, 70° + 70° + 70° = 210° ଯାହା 180° ରୁ ବଡ଼ ।
ତେଣୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଯଦି ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 70° ହୁଏ, ତେବେ ∠A = ∠B = 70°
ABC ତ୍ରିଭୁଜରେ ∠A + ∠B + ∠C = 180°
= 70° + 70° + ∠C = 180°
= 140° + ∠C = 180°
= ∠C = 180° – 140° = 40°
ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ସମାନ ହୁଏ ତେବେ A ABC ରେ ∠A = ∠B = ∠C
⇒ ∠A + ∠B + ∠C = 180°
⇒ ∠A + ∠A + ∠A = 180° ⇒ 3 × ∠A = 180° ⇒ ∠A = 60°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ 60

Question 3.
ଏଠାରେ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଛି ଯେଉଁଥ‌ିରେ ∠B = ∠C ଏବଂ ∠A = 50° ।
ତୁମେ ∠B ଏବଂ ∠Cର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବ କି ?

Solution:
ଦଉଅଛି ∠B = ∠C, ∠A = 50°
ଆମେ ଜାଣୁ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ସମଷ୍ଟି = 180°
∴ ∠A + ∠B + ∠C = 180°
⇒ 50° + ∠B + ∠B = 180° ⇒ 50° + 2∠B = 180°
⇒ 2∠B = 180° – 50° = 130° ⇒ ∠B = 130° ÷ 2 = 65°
∴ ତ୍ରିଭୁଜର ∠A = 50°, ∠B = 65° ଓ ∠C = 65°

ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣ ପରିମାଣ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧର୍ମ :
Question 1.
ପ୍ରମାଣ କର ଯେ, ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° ।

Solution:

ABC ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ନିଆଯାଉ । ‘A’ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ BC ସହ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାଟିଏ ଅଙ୍କନ କର ।
ଆମକୁ ∠A + ∠B + ∠C ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ ।
ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ∠B = ∠XAB, ∠C = ∠YAC
ତେଣୁ ∠A + ∠B + ∠C
= ∠A + ∠XAB + ∠YAC = 180°
ତେଣୁ ଆମେ ପ୍ରମାଣ କଲୁ ଯେ ଯେକୌଣସି ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° ।
ଏହା ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣ ପରିମାଣ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧର୍ମ ଅଟେ ।

ଆରମ୍ଭରେ ତୃତୀୟ କୋଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି କୋଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ନଥିଲା । ତ୍ରିଭୁଜର ଉପର ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥିବା ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ଧାରଣା ଯୋଗୁଁ କୋଣ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରିଲା । ଏହି ଚତୁର ଚିନ୍ତାଧାରା ଗଣିତ ଇତିହାସରେ “The Elements” ନାମକ ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁସ୍ତକରୁ ମିଳିପାରିବ । ଏହି ପୁସ୍ତକ ଗ୍ରୀକ୍ ଗଣିତଜ୍ଞ “Euclid”ଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ ଅଟେ ।

କୋଣର ପରିମାଣ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧର୍ମ ପରୀକ୍ଷାର ଆଉ ଏକ ସରଳ ଉପାୟ ରହିଅଛି । ଏକ କାଗଜରେ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ଭାଙ୍ଗ ନେଇ ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଉପାୟ
ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇପାରିବ । ଏହି କାଗଜ ଭାଙ୍ଗଦ୍ଵାରା ତୁମେ ଦେଖିପାରୁଛ କି ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ସମଷ୍ଟି 180 ° ।

ବହିଃସ୍ଥ କୋଣ :

କୌଣସି ଏକ ତ୍ରିଭୁଜର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣର ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ କୋଣକୁ ତ୍ରିଭୁଜର ବହିଃସ୍ଥ କୋଣ କୁହାଯାଏ । ଚିତ୍ରରେ ∠ACD ତ୍ରିଭୁଜର ଏକ ବହିଃସ୍ଥ କୋଣ ଅଟେ ।

Question 1.
∠ACD ନିଶ୍ଚୟ କର, ଯଦି ∠A = 50 ଏବଂ ∠B = 60° ।
Solution:
∠A + ∠B + ∠ACB = 180°
⇒ 50° + 60° + ∠ACB = 180° ⇒∠ACB = 180° – 110° = 70°
ତେଣୁ ∠ACD = 180° – 70° = 110°
(ଯେହେତୁ ∠ACB ଓ ∠ACD ପରସ୍ପର ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ କୋଣ ଅଟେ ।)

Question 2.
∠A ଓ ∠B ବିଭିନ୍ନ କୋଣର ମାପ ପାଇଁ ବହିଃସ୍ଥ କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ବହିଃସ୍ଥ କୌଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣ ମଧ୍ଯରେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
ସୂଚନା : କୋଣ ପରିମାଣ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧର୍ମରୁ ∠A + ∠B + ∠ACB = 180°
ପୁନଶ୍ଚ ∠ACD + ∠ACB = 180° (ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ)
Solution:
∠A + ∠B + ∠ACB = 180°
⇒ 50° + 60° + ∠ACB = 180° ⇒∠ACB = 180° – 110° = 70°
ତେଣୁ ∠ACD = 180° – 70° = 110° ଅର୍ଥାତ୍ ∠ACD = ∠A + ∠B
(ଯେହେତୁ ∠ACB ଓ ∠ACD ପରସ୍ପର ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ କୋଣ ଅଟେ ।)
∴ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜର ବହିଃସ୍ଥ କୋଣର ପରିମାଣ ଏହାର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ କୋଣର ସମଷ୍ଟି ସଙ୍ଗେ ସମାନ ।

7.4 ତ୍ରିଭୁଜର ଉଚ୍ଚତା ସମ୍ପର୍କିତ ଅଙ୍କନ :

Page No. 170 

Question 1.
ABC ତ୍ରିଭୁଜ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଉ । ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ‘A’ ରୁ ବିପରୀତ ବାହୁ ‘BC’ ପ୍ରତି ଅଙ୍କିତ ଲମ୍ବ ବା ଉଚ୍ଚତାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ ଏବଂ ଏହାକୁ କିପରି ମାପିପାରିବା ?

Solution:
ABC ତ୍ରିଭୁଜର ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁ ‘A’ ରୁ ବିପରୀତ ବାହୁ ‘BC’ ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ । ‘BC’ ବାହୁକୁ ବର୍ଜିତ କରି B ଦିଗରେ D ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଆଯାଉ । AD କୁ ମାପ କରି ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ ।

କାଗଜ ଭାଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଚ୍ଚତା :
ତ୍ରିଭୁଜାକୃତି ଖଣ୍ଡିଏ କାଗଜ ନିଅ । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଭୂମି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ ଯେପରିକି ଭାଙ୍ଗ ପଡ଼ିଥିବା ଦାଗଟି ଉପର ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁରୁ ଭୂମି ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ହେବ ।

ତ୍ରିଭୁଜର ଉଚ୍ଚତା ଅଙ୍କନ :

କୌଣସି ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର । BC କୁ ଭୂମିରୂପେ ନେଇ A, B, C ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ନାମିତ କର । A ଠାରୁ BC ପ୍ରତି ଲମ୍ବ (ଉଚ୍ଚତା) ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ । ଏହା ହିଁ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବ କି ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁ ଏକ ଉଚ୍ଚତା ହେବ ? ସମ୍ଭବ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିଭୁଜର ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ ସମକୋଣ ।

ଯେଉଁ ତ୍ରିଭୁଜର ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 90° (ସମକୋଣ), ସେହି ତ୍ରିଭୁଜକୁ ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୁଜ କୁହାଯାଏ ।
A ଠାରୁ BC ପ୍ରତି ଲମ୍ବ (ଉଚ୍ଚତା) = AB

7.5 ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରକାରଭେଦ :

Page No. (173 to 174)

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ABC ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର BC = 5 ସେ.ମି., AB = 6 ସେ.ମି., CA = 5 ସେ.ମି. ଏବଂ A ବିନ୍ଦୁଠାରୁ BC ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର ।
Solution:

(i) BC = 5 ସେ.ମି.ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) କମ୍ପାସ ସାହାଯ୍ୟରେ B ବିନ୍ଦୁରୁ 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) C ବିନ୍ଦୁରୁ 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନେଇ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ।
ଦୁଇଟି ଚାପ ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବେ ତାହାକୁ A ଦିଅ ।
AB ଓ AC କୁ ଯୋଗ କର ।
(iv) ABC ଗୋଟିଏ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ।
(v) ସେୟାର ସାହାଯ୍ୟରେ A ବିନ୍ଦୁରୁ 90° ମାପ କରି ତାହାକୁ D ନାମ ଦିଅ । AD କୁ ଯୋଗ କର । AD, BC ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ।

Question 2.
POR ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର QR = 4 ସେ.ମି., PQ = 7 ସେ.ମି, ∠Q = 140° । P ବିନ୍ଦୁଠାରୁ QR ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର ।
Solution:

(i) ଗୋଟିଏ ବାହୁ QR = 4 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠Q = 140, ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟିକୁ ଅଙ୍କନ କର ।
(iii) ଅନ୍ୟ ବାହୁ QR କୁ ଛାଡ଼ି P ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରି PQ = 7 ସେ.ମି. ହେବ ।
(iv) PR କୁ ଯୋଗକଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ମିଳିବ ।
(v) ସେଟ୍‌ୟାର ସାହାଯ୍ୟରେ P ବିନ୍ଦୁରୁ 90° ମାପ କରି ତାହାକୁ S ନାମ ଦିଅ । PS କୁ ଯୋଗ କର । PS, QR ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ।

Question 3.
ABC ସମକୋଣୀ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ∠B = 90°, AC = 5 ସେ.ମି. । ଏହି ମାପନେଇ ଆଉ କେତୋଟି ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ ?
(ସୂଚନା : ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଯେ, ଅନ୍ୟ ମାପଗୁଡ଼ିକ ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ହୋଇପାରେ । AC କୁ ଭୂମି ଭାବରେ ନିଆଯାଉ । ∠A ଓ ∠C କେଉଁ ପରିମାଣ ହୋଇପାରିବ ଯାହାଫଳରେ ଅନ୍ୟକୋଣଟି 90° ହେବ ?)
Solution:

ଯେହେତୁ AC = 5 ସେ.ମି. ଓ ∠B = 90
ମନେକର ∠A = 40°
∴ ∠A + ∠B + ∠C = 180°
⇒ 40° + 90° + ∠C = 180°
⇒ ∠C = 180° – 130° ⇒ ∠C = 50°
(i) AC = 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) A ବିନ୍ଦୁରୁ 40° କୋଣ ଅଙ୍କନ କର ଓ B ବିନ୍ଦୁରୁ 50° କୋଣ ଅଙ୍କନ କର । ଦୁଇଟି ରେଖା ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହେଉଛନ୍ତି ତାହାକୁ B ନାମ ଦିଅ ।
(iii) ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ହେବ ।
(iv) A ର ମୂଲ୍ୟ ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନେଇପାରିବେ ଏବଂ ∠C ର ମୂଲ୍ୟ ପାଇପାରିବେ, ଯେପରି ଉଭୟ କୋଣର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା 90° ହେବ ।

Question 4.
ଅଙ୍କନ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷଣ କରି ଦେଖାଅ ଯେ, ଏପରି ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ସମ୍ଭବପର କି ? ଯାହାର
(i) ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ
(ii) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣଏବଂ ଏକ ସମଦିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର
(i) ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ
(ii) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ।
Solution:
(i) ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନି କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ । ଯଦି ଏହାର ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ ଅର୍ଥାତ୍ 90°, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୋଣ ଦୁଇଟି 90° ଲେଖାଏଁ ହେବ ।
ଅର୍ଥାତ୍ କୋଣତ୍ରୟର ସମଷ୍ଟି 90° + 90° + 90° = 270° ଯାହା 180° ଠାରୁ ବଡ଼ । ଏହା ଅସମ୍ଭବ ।
(ii) ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ଗୋଟିଏ କୋଣ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଅର୍ଥାତ୍ 90° ରୁ ବେଶୀ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୋଣ ମଧ୍ୟ 90° ରୁ ବେଶୀ ହେବ । ତେଣୁ ଏହା ଅସମ୍ଭବ ।

ସମକୋଣୀ ସମଦ୍ବିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

(i) BC = 5 ସେ.ମି. ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ∠A + ∠B + ∠C = 180° ⇒ ∠A + ∠B + ∠A = 180°
⇒ 2∠A + 90° = 180° = 2∠A = 180° – 90° = 90°
∴ ∠A = 45°
(iii) B ବିନ୍ଦୁରେ 90° ଓ C ବିନ୍ଦୁରେ 45° ଅଙ୍କନ କର ।
(iv) ଦୁଇଟି ରେଖା ଯେଉଁ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହେବେ ତାହାକୁ A ନାମ ଦିଅ ।
(v) ବର୍ତ୍ତମାନ ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ।

ସ୍ଥଳକୋଣୀ ସମଦ୍ଵିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ :

(i) BC = 6 ସେ.ମି. ଅଙ୍କନ କର ।
(ii) ମନେକର ∠B = 120°
(iii) ଯେହେତୁ ଏହା ସମଙ୍ଗିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ, ∠A = ∠C
⇒ ∠A + ∠B + ∠C = 180° ⇒ ∠A + 120 + ∠A = 180°
⇒ 2∠A + 120° = 180° ⇒ 2∠A = 180° – 120° = 60°
∴ ∠A = 30° = ∠C
(iv) B ବିନ୍ଦୁରୁ 120° ଓ ୯ ବିନ୍ଦୁରୁ 30° ଅଙ୍କନ କର । ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ମିଳିତ ହେବେ ତାହାର ନାମ A ଦିଅ ।
(v) ABC ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ତ୍ରିଭୁଜ ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 10 Life Processes in Plants Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 10 Life Processes in Plants Extra Questions

Class 7 Science Chapter 10 Extra Questions on Life Processes in Plants

Life Processes in Plants Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
For the synthesis of glucose, what are the raw materials required by a plant?
Answer:
For synthesis of glucose plants require carbon dioxide and water along with the presence of sunlight and chlorophyll in leaves.

Question 2.
How do plants store the energy captured from sunlight during photosynthesis, and how is this stored energy released during respiration?
Answer:
The energy captured from sunlight during photosynthesis is stored in the form of glucose by the plant. During respiration, this glucose is broken down in the presence of oxygen to release energy, which is then used for various life processes.

Question 3.
Sunlight, chlorophyll, carbon dioxide, water and minerals are raw materials essential for photosynthesis. Do you know where they are available? Fill in the blanks with the appropriate raw materials.

(i) Available in the plant: …………
Answer:

(ii) Available in the soil: …………
Answer:
Water and minerals

(iii) Available in the air: …………
Answer:
Carbon dioxide

(iv) Available during day: …………
Answer:
Sunlight

Question 4.
Which part/parts of a plant are involved in respiration?
Answer:
The process of respiration is performed by all living parts of a plant, as energy is required for various metabolic activities. Growing parts like floral buds, seeds of plants perform more respiration compared to other parts. Hence, all plant parts – green or non-green carry out respiration.

Question 5.
Study the given equation and answer the questions that follow.

(i) What does the equation depict?
Answer:
The equation depicts the process of photosynthesis.

(ii) Where does it occur?
Answer:
It occurs in the leaves.

(iii) What happens to the products?
Answer:
Glucose is broken down to release energy through respiration, while oxygen released is breathed in by other living organisms.

(iv) What are the requirements for this process?
Answer:
Water, chlorophyll, carbon dioxide, and sunlight.

Question 6.
During an experiment, Aman observed that lime water in a test tube connected to a flask containing germinating bean seeds turned milky. Explain his observation. Would the same result occur with boiled beans?
Answer:

• Germinating seeds were actively respiring and releasing carbon dioxide, which turned the lime water milky.
• No, if boiled beans are used, the lime water will not turn milky because boiled seeds are dead and do not respire (no carbon dioxide is released).

Question 7.
A goat eats away all the leaves of a small plant (balsam). However, in a few days, new leaves could be seen sprouting in the plant again. How did the plant survive without leaves?
Answer:
Plants store the food they produce by photosynthesis in the stems and roots. So, when the goat eats all the leaves, the plant fulfils its requirement by utilising the food stored in stems and roots.

Question 8.
Radhika wants to find out whether a purple plant can make its own food. She keeps a purple plant in sunlight for four days. Which other type of coloured plant should Radhika keep as part of her study to compare with the purple plant?

Answer:
Radhika should also keep a green plant as part of her study to compare with the purple plant. This comparison would make the experiment more reliable and accurate.

Question 9.
Potato and ginger are both underground parts that store food. Where is the food prepared in these plants?
Answer:
Food in potato and ginger plants is prepared in the leaves through photosynthesis and then transported via phloem to the underground parts for storage.

Question 10.
Shiv while changing ink for his pen, dropped the ink refill in a small flower vase kept on his study table. He noticed red colour in the stem of the flower kept in the vase after a few hours. What is the reason behind his observation?
Answer:
The red ink moved upwards through the stem due to the presence of xylem, which is responsible for the transport of water and minerals in plants. The xylem draws the coloured liquid (in this case, the ink mixed with water) from the vase up through the stem to the flower.

Question 11.
In our body, blood is the medium that transports nutrients from one place to another. What are the counterparts of blood, which transport nutrients in plants?
Answer:
Xylem and phloem are the tissues in plants for the transport of water and nutrients (food), respectively.

Life Processes in Plants Class 7 Short Question Answer

Question 1.
The following flowchart was given by Ashu’s teacher in homework. Help Ashu complete the flowchart.

Answer:
(i) Carbon dioxide
(ii) Present in (green) leaves
(iii) Oxygen

Question 2.
Renu wanted to perform an experiment to show her brother Sunil the raw materials required for photosynthesis. She took two similar green plants- one of them she placed under shade and the other under sunlight.

(i) Which plant will show a positive result for the iodine test?
Answer:
The plant kept under sunlight will give a positive result for the iodine test.

(ii) Why will the plant you selected give a positive result for the iodine test, and the other not?
Answer:
Under sunlight, the green plant will perform photosynthesis, resulting in the production of starch. The other plant kept under shade will be unable to perform photosynthesis and produce starch without sunlight.

(iii) Will there be any differences in the appearance of both the potted plants? State your reason.
Answer:
Yes, the plant kept in sunlight will be healthy, green, with more number of leaves. The plant kept under shade will be weak, have paleyellowish leaves and show poor growth.

Question 3.
Name the two structures involved in the transportation of substances in plants, and compare them based on the following features:

Answer:
The two structures involved in the transportation of substances in plants are xylem and phloem.

Feature	A: Xylem	B: Phloem
Material transported	Transports water and minerals	Transports food
Direction of transport	Upward (from roots to leaves)	Both upward and downward

Question 4.
Sunita saw the picture given alongside in an encyclopedia and wondered what it is. Study the given diagram and answer the following questions:

(i) Which structure is represented by the diagram?
(ii) Where can you find these structures in a plant?
(iii) What is the role of this structure?
Answer:
(i) The diagram represents stomata.
(ii) Stomata can be found on leaves, especially on the lower leaf surface.
(iii) Stomata facilitates exchange of gases during photosynthesis and respiration.

Question 5.
A student uprooted a rose plant from the soil. Most of the root tips, with root hair were left behind in the soil. She planted it in a pot with new soil and watered it regularly. Will the plant grow or die? Give reason for your answer.
Answer:
The following possibilities exist:

• Without the root hairs, the roots will not be able to absorb water and nutrients and the plant may die.
• The rose plant may grow new roots and the plant will live.
• The rose plant may not be able to survive in a different type of soil.

Question 6.
Observe the figures carefully and answer the following questions.

(i) In which jar, will the amount of carbon dioxide be the highest and why?
(ii) In which jar, will the amount of carbon dioxide be the lowest and why?
Answer:
(i) Jar (C) will have the highest amount of carbon dioxide because the mice inside the jar are continuously respiring, using up oxygen and releasing carbon dioxide. Since there is no plant inside the jar to absorb the carbon dioxide, its amount keeps increasing and becomes maximum.
(ii) Jar (A) will have the lowest amount of carbon dioxide because there are no mice inside the jar. The plant continuously uses carbon dioxide for photosynthesis, reducing its amount, while releasing oxygen.

Question 7.
Water transportation is said to form a oneway traffic, while the transport of food forms a two-way traffic in plants. Justify.
Answer:
Water transport is one-way because xylem carries water and minerals from the roots upwards to the leaves and other parts of the plant. In contrast, food transport is two-way because phloem carries food from the leaves, where it is produced, to all the parts that require it, such as the roots, developing flowers, or fruits, allowing movement in both upward and downward directions.

Question 8.
Mention the importance of respiration.
Answer:
Respiration involves the break down of glucose (food) and the release of energy; required for the growth and repair of various plant parts. Supporting growth and other life processes like preparing food, transportation, etc., require a lot of energy. Thus, respiration is essential for survival as it provides the energy required to carry out all such functions.

Question 9.
Two identical plants were kept under different conditions: [Scientific Temper and Critical Thinking Skill]
Plant A: Sunlight + water
Plant B: Sunlight + water + leaves coated with grease
After a few days, Plant B showed stunted growth.
(i) Which plant structure’s function do you think was affected?
(ii) Why did the greased plant show poor growth?
(iii) Mention any one life process that was impacted in Plant B.
Answer:
(i) The affected structure is stomata.
(ii) Grease blocked the stomata on the leaves, preventing the exchange of gases, thereby affecting food preparation and energy release.
(iii) Photosynthesis or respiration

Life Processes in Plants Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Just as in human beings, the transport of water, minerals and food is also crucial for the growth and development of plants. Explain.
Answer:
Transport of water, minerals and food are essential for growth to take place. All activities utilise water and minerals. Synthesis of substances inside the body is a high energy consuming process. This energy is obtained by oxidation of food, i.e., glucose during respiration. This is why the transportation of food, water and minerals, all are essential for growth.

• Water and minerals are transported through xylem, and food is transported through phloem.
• Transport of water and minerals dissolved in it occurs only in one direction from the roots to upper plant parts; transport is unidirectional.
• Transport of food occurs from leaves to all growing parts of a plant; transport is bidirectional.

Question 2.
Plants have different mechanisms for synthesising, transporting, and utilising food to obtain energy. Discuss.
Answer:
Plants prepare food, distribute it, and use it to meet their energy needs through coordination between the following life processes:

• Synthesis of food: Plants prepare their own food by photosynthesis. Green leaves containing chlorophyll use sunlight, carbon dioxide, and water to make food in the form of glucose, which is stored as starch.
• Transport of food: The food prepared in the leaves is transported to all parts of the plant through the phloem. This process helps supply food to growing and storage parts like roots, stems, and fruits. Xylem transports water and minerals from the roots to the leaves, which are essential raw materials for photosynthesis. Thus, both xylem and phloem ensure that water, minerals, and food reach all parts of the plant for healthy growth.
• Utilisation of food: Plants use the transported food for obtaining energy through respiration. During respiration, food (glucose) is broken down using oxygen to release energy needed for growth, repair, and other life activities.

Question 3.
Discuss how photosynthesis and respiration are essential for the survival of various living organisms.
Answer:
For the survival of all living organisms, energy is required. Animals are incapable of capturing light energy. Hence, they depend upon plants for this energy. Plants capture light energy from the Sun during photosynthesis and convert it into chemical energy. This chemical energy is available in the form of glucose. During respiration, glucose is oxidised to liberate energy. This liberated energy is used for performing various metabolic activities. This is why both photosynthesis and respiration are essential for the survival of all living organisms.

Question 4.
Priya read that organisms breathe in oxygen and breathe out carbon dioxide, in a continuous manner. She wonders then there should have been less oxygen and more carbon dioxide in the atmosphere. Based on your understanding, help Priya clear her confusion. Also, compare the life processes involved.
Answer:
This balance is maintained by two life processes: photosynthesis and respiration. Green plants take in carbon dioxide from the atmosphere and release oxygen during photosynthesis, while plants, animals, and humans take in oxygen and release carbon dioxide during respiration. This natural cycle ensures that the gases in the atmosphere are continuously exchanged and maintained.

These two processes can be compared in the following manner:

Feature	Photosynthesis	Respiration
Purpose	Food (glucose) is prepared by plants.	Food is broken down to release energy.
Location	Occurs primarily in the leaves and other green parts of the plant.	Occurs in all parts of the plant.
Raw materials	Requires carbon dioxide and water, along with chlorophyll and the presence of sunlight.	Requires oxygen and glucose
Products	Produces glucose and oxygen.	Produces carbon dioxide, water, and energy.
Time	Occurs mainly during the daytime.	Occurs day and; night (does not require sunlight).
Importance	Helps plants produce food.	Provides energy for growth and life activities through the breakdown of the food produced.

Life Processes in Plants Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Ved believes that plants also give out something during the process of making their food. He puts up an experimental set-up, as shown in the figure given below to collect evidence for the release of a particular gas during photosynthesis. Based upon his observation, answer the following questions:

(i) Ved observed the formation of air bubbles. Explain his observation.
Answer:
The oxygen gas produced in this set-up caused bubbles to emerge and get accumulated in the inverted test tube.

(ii) What is the source of the gas released?
Answer:
The source of the oxygen gas released is photosynthesis performed by the aquatic plant in the experimental set-up.

(iii) How will the set-up behave if kept in a dark room?
Answer:
No air bubble formation will be observed in the set-up when kept in dark as no photosynthesis will occur in the absence of sunlight.

OR

(iii) Will the leaves of the aquatic plant form starch when kept in dark? How will Ved find out?
Answer:
No. Ved can confirm this with iodine test on a leaf plucked from the plant kept in the dark room. The leaf will not turn blue-black, indicating no starch formation.

Question 2.
Sara went on a vacation with her family for a few weeks and forgot to tell the caretaker to water the plant pots. When they returned, she noticed that the plants in their balcony appeared pale and unhealthy with wilted leaves, even though the plants were kept in sunlight. Sara wondered what may have caused this.

(i) Which life process in plants is mainly affected when water is not supplied?
Answer:
Photosynthesis

(ii) Name the structure through which water reaches the leaves.
Answer:
Xylem

(iii) Roots absorb minerals from the soil along with water. Can you tell why these minerals are important for the plant?
Answer:
Minerals are nutrients needed for healthy growth and proper functioning of the plant.

OR

(iii) Even though sunlight was available, why did the plants show poor growth?
Answer:
Plants showed poor growth even in the presence of sunlight because water is an essential raw material required for photosynthesis; food preparation cannot take place in its absence, thereby impacting the overall growth of the plant.

Life Processes in Plants Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
The given picture represents a microscopic view of a leaf peel with visible tiny pores on its surface.

(i) What are these tiny pores called?
Answer:
Stomata

(ii) Name the life process(es) for which these structures are essential.
Answer:
Photosynthesis and Respiration

(iii) Which atmospheric gases enter and exit the plant through them? Explain how the opening and closing of these pores help the plant survive.
Answer:
Carbon dioxide and oxygen. The opening and closing of these pores help the plant exchange gases with their surroundings and lose water for excretion, another important life process. They are thus essential for a plant’s survival.

OR

(iii) Predict what would happen if all these pores remained permanently closed.
Answer:
If all stomata remained permanently closed, the exchange of gases would stop. As a result, the plant would neither be able to make food nor respire, and would eventually die.

Question 2.
Sarla, a Class 7 science teacher, showed a diagram to explain plant transport systems to her students. Arrows in the image are indicating the direction of the movement of two different substances by two different pathways. Some arrows are labelled as ‘A’ and some are labelled as ‘B’.

(i) The grey-coloured type A arrows in the picture depict the movement of which substance?
Answer:
Grey arrows, labelled as A depict the movement of water and minerals.

(ii) The black-coloured type B arrows in the picture depict the movement of which substance?
Answer:
Black arrows, labelled as B depict the movement of food.

(iii) Give correct names of the structures denoted by arrows A and B respectively.
Answer:
A – Xylem
B – Phloem

OR

(iii) How does the movement of substances through these two pathways differ?
Answer:
Movement of water, through xylem, is unidirectional, while movement of food, through phloem, is bidirectional.

Life Processes in Plants Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

1. Sarita, a Grade 7 science teacher, kept a healthy potted plant inside a dark room for thirty-six hours. On the third day, she plucked a leaf from the plant and demonstrated the starch test to her students during their practical class. Although the leaf was still green, it did not turn blue-black when tested with iodine solution.

(i) Why did the leaf not turn blue-black in this case?
Answer:
The leaf did not turn blue-black because no photosynthesis occurred in the absence of sunlight, and all the stored starch was utilised. As a result, no starch was left or formed to react with iodine.

(ii) Name one condition necessary for food preparation that was missing.
Answer:
Sunlight

(iii) Even in the absence of food preparation, which life process must have continued in the plant? Explain your answer.
Answer:
Respiration, because it is independent of sunlight.

OR

(iii) How will a leaf from this potted plant, exposed to 24 hours of sunlight, behave if half of it is inserted in a bottle containing caustic soda and the other half is exposed to air, before performing the iodine test?
Answer:
The part of the leaf inside the bottle will not turn blue-black, as no food will be made in that part, in the absence of carbon dioxide (absorbed by caustic soda), while the part exposed to air will turn blue-black because photosynthesis can occur there.

Life Processes in Plants Extra Questions for Practice

Question 1.
As part of a revision test, Shubham was asked to identify the correct statement regarding life processes in plants from the options given below. Which option should he choose?
(a) During photosynthesis and respiration, exchange of water takes place.
(b) Glucose, synthesised during photosynthesis serves as an instant source of energy.
(c) Stomata help in capturing sunlight during photosynthesis.
(d) Phloem transports water and minerals from roots to all parts of the plant.
Answer:
(b) Glucose, synthesised during photosynthesis serves as an instant source of energy.

Question 2.
Growth in plants is indicated by:
(a) Increase in number of leaves and emergence of new branches
(b) Increase in length and thickness of its stem
(c) Increase in the number of flowers only
(d) Both (a) and (b)
Answer:
(d) Both (a) and (b)

Question 3.
Ashi was instructed by her teacher to select the plant part that participates in both photosynthesis and respiration. Which part should she choose from the ones listed below?
(a) Xylem
(b) Stomata
(c) Flower
(d) Seed
Answer:
(b) Xylem does not participate in the exchange of gases; flower is the reproductive organ of the plant; seed is a dormant structure that respires at a low rate but is not involved in photosynthesis as it lacks chlorophyll.

Question 4.
If the xylem of a plant stem is damaged, which process(es) will be most directly affected?
(a) Synthesis of food
(b) Transport of food to roots
(c) Storage of food in plant parts
(d) Both (a) and (b)
Answer:
If the xylem is damaged, water supply to leaves is reduced, directly affecting the synthesis of food (photosynthesis), not the transport of food to roots (done by phloem).

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): Food reaches from developing buds to leaves through the phloem.
Reason (R): Phloem can transport food in different directions depending on the needs of the plant.
Answer:
Food reaches from leaves to all plant parts, such as buds, through phloem.

Question 6.
Assertion (A): During the day, plants usually show a net release of oxygen.
Reason (R): The rate of photosynthesis is higher than the rate of respiration in the presence of sunlight.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
Suman claims only water and sunlight are the raw materials used for photosynthesis. Is the claim made by her right?
Answer:
No, Suman is incorrect: the process of photosynthesis also requires carbon dioxide from air and chlorophyll pigment present in leaves, along with water and sunlight.

Question 8.
Mention the visible changes that occur in a plant when it is kept in dark for a long period of time.
Answer:
When a plant is kept in the dark for a long period of time, the leaves will gradually lose chlorophyll and become yellowish, and no new leaves will be formed. Overall growth of the plant will be stunted (no food production in absence of sunlight).

Question 9.
Why do non-green patches of leaves fail to provide a positive result for the iodine test? Also, state why broad leaves are more efficient in photosynthesis.
Answer:
The non-green leaf patches usually lack chlorophyll or may not have sufficient chlorophyll to prepare enough starch to be detected using the iodine test.
Broad leaves are more efficient in photosynthesis because they contain more chlorophyll and have a larger surface area to capture or absorb more sunlight.

Question 10.
Manoj, a farmer, observed that even when crops received enough sunlight, reduced rainfall during the growing season resulted in low crop yield compared to the previous year. He wondered what the reason could be. Do you think the internal processes of plants could have affected crop production under such conditions?
Answer:
Yes, the internal processes of plants like photosynthesis, respiration, and the transportation of water, minerals, and food are interdependent and together determine successful crop production. In the given situation:

• Reduced rainfall limited the water supply, which is an essential raw material needed for photosynthesis, so less food must have been prepared.
• Poor transport of water and food through xylem and phloem would have affected the supply of nutrients to all other parts of the plant.
• Respiration depends on the food prepared to release energy for growth and development.
  With less food prepared. respiration released less energy, resulting in poor growth, weaker plants, and thus, a poor crop yield.

Question 11.
Joseph Priestley was a remarkable scientist of the 18th century. Priestley conducted an experiment in which he placed a mouse and a burning candle inside a sealed bell jar, but the mouse died. However, when he placed a mint plant along with the mouse in the bell jar with a burning candle, the mouse survived and the candle continued to burn. Based on this observation answer the following questions:

(i) Which feature of plants did Priestley interpret from his observations?
Answer:
Priestley interpreted that plants restore to the air whatever breathing animals and the burning candle remove.

(ii) Why did the mouse die in the first case, in the absence of the mint plant?
Answer:
The oxygen gas, within the bell jar, got consumed by the burning candle (burning requires oxygen) and the respiring mouse. In the absence of oxygen, the mouse could not respire and therefore died.

(iii) Identify the process responsible for the survival of the mouse in the second case. What are the products of this process?
Answer:
The mouse survived due to the availability of oxygen released during photosynthesis, by the mint plant. During photosynthesis, plants consume carbon dioxide, produce glucose, and release oxygen gas.
OR
(iii) Name the other life process that is occurring inside the bell jar. Out of scenarios A and B , in which jar will be the amount of carbon dioxide high and low respectively. Give reason.
Answer:
The process is respiration.

• In scenario A, the mouse will breathe out carbon dioxide, thereby increasing its amount inside the bell jar.
• In scenario B, the carbon dioxide released by the respiring mouse is used up by the mint plant in performing photosynthesis, hence the carbon dioxide concentration will be low.

Question 12.
Explore the consequences of the disappearance of photosynthetic organisms on the Earth.
Answer:

The disappearance of photosynthetic organisms would make the Earth uninhabitable for most living beings.

• Plants produce oxygen through photosynthesis, which is essential for animals to breathe and respire. Without plants, the oxygen level in the atmosphere would drop, causing difficulty in breathing and suffocation.
• Photosynthesis utilises and maintains the balance of carbon dioxide in the atmosphere. Without this process, carbon dioxide levels would increase, trapping more heat, which may lead to global warming and climate change.
• Plant roots help to hold soil in place. Without plants, soil would be easily washed or blown away, leading to soil erosion.

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 8 Question Answer Odia Medium ଜ୍ୟାମିତିକ ଅଙ୍କନ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 8 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 8 Odia Medium

8.1 କଳାକୃତି (Artwork)

ଅଙ୍କନ କର: (Page No. 190-191)

Question 1.
ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଚିତ୍ରକୁ ତୁମେ କିପରି ଅଙ୍କନ କରିବ?

Solution:
ସୋପାନ–1
ପ୍ରଥମେ ଆମେ 4 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆଧାର AB ଅଙ୍କନ କରିବା।

ସୋପାନ–2
ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି
A ଓ B ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ଦୁଇଟି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରିବା।

ସୋପାନ–3
ଭୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି ଲମ୍ବ ଉପରେ ଯଥାକ୍ରମେ C ଓ D ବିନ୍ଦୁ ନିଆଯାଉ।
ଯେପରି BD = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ AD = 4 ସେ.ମି.।
C ଓ D କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।

ସୋପାନ–4
ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି CD ରେଖା ଉପରେ M ଏକ ବିନ୍ଦୁ ନିଆଯାଉ, ଯେପରି CM = MD = 2 ସେ.ମି.।
ଯେହେତୁ M ହେଉଛି CD ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ, M ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ CD ରେଖାପ୍ରତି ଏକ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ।

ଏହି ଲମ୍ବ ଉପରେ P ଏକ ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଯେପରି PM = 2 ସେ.ମି. ଦୂରତା
2 ସେ.ମି.ରୁ ସାମାନ୍ୟ କମ୍ କିମ୍ବା 2 ସେ.ମି.ରୁ ଅଧୂକ ହୋଇପାରେ।
ସୋପାନ–5
PD ରେଖାକୁ ଯୋଡ଼। P ବିନ୍ଦୁକୁ କେନ୍ଦ୍ର PD ସହିତ ସମାନ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ D ରୁ C ବିନ୍ଦୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
P କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 1.5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ଏକ ବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କର। ବର୍ତ୍ତମାନ PM ରେଖାକୁ ବଢ଼ାଅ ଯେପରି ଚାପରେଖାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

ସୋପାନ–6
ବର୍ତ୍ତମାନ ଅତିରିକ୍ତ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ର-5ରେ ଲିଭାଇ ଦିଅ ଚିତ୍ର 6 ପରି ହେବ।

ସୋପାନ–7
ଚିତ୍ର-6 ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଚିତ୍ର।

Question 2.
ତରଙ୍ଗାୟିତ ଢ଼େଉ, ଏହାକୁ ଅଙ୍କନ କର।
ଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମଧ୍ଯରେଖା ନିଅ। ଏହା ଉପରେ ତରଙ୍ଗ ଅଙ୍କନ କର।

Solution:
ସୋପାନ–1
ଏକ ମଧ୍ଯରେଖା AB ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି. ନିଆଯାଉ। (ଚିତ୍ର-1)

ସୋପାନ–2
ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି AB ରେଖାର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ୯ ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି AC = 4 ସେ.ମି. ହେବ।
ସ୍କୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି AC ଓ CB ରେଖା ଉପରେ ଯଥାକ୍ରମେ D ଓ E ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି AD = 2 ସେ.ମି. ଏବଂ CE = 2 ସେ.ମି. ହେବ।
ଏବେ D ହେଉଛି AC ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ଏବଂ E ହେଉଛି CB ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ (ଚିତ୍ର-2)

ସୋପାନ–3
D କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି AB ମଧ୍ୟରେଖା ଉପରେ 2 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅଦ୍ଧବୃତ୍ତ ଆଙ୍କ।
ସେହିପରି E କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି AB ରେଖାତଳେ 2 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅଦ୍ଧବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କର (ଚିତ୍ର-3)।

ସୋପାନ–4
ଏବେ AB ରେଖାର ଉପର ଏବଂ ତଳ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍କନ କର (ଚିତ୍ର-4)।

ସୋପାନ–5
ଚିତ୍ର-4 ହେଉଛି ଦିଆଯାଇଥିବା ତରଙ୍ଗାୟିତ ଢେଉ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 191)

Question 1.
ଏହି ଅର୍ଥବୃତ୍ତ ପାଇବା ପାଇଁ କମ୍ପାସରେ କେତେ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନିଆଯିବ? AX ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ ହେବ?
Solution:
AX ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ଓ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତ ପାଇବାପାଇଁ କମ୍ପାସରେ 2 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନିଆଯିବ।

Question 2.
ଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମଧ୍ଯରେଖା ନିଅ। ଏହା ଉପରେ ତରଙ୍ଗ ଆଙ୍କିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର।
Solution:
ସୋପାନ–1
ଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ମଧ୍ଯରେଖା (ମନେକର AB = 10 ସେ.ମି.) ନିଆଯାଉ।

ସୋପାନ–2
ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି AB ରେଖା ଉପରେ C ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି AC = 5 ସେ.ମି., ତେଣୁ C ହେଉଛି AB ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ।
ସ୍କୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି AC ରେଖା ଉପରେ D ବିନ୍ଦୁ ଏବଂ CB ରେଖା ଉପରେ E ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି AD = 2.5 ସେ.ମି., ଏବଂ CE = 2.5 ସେ.ମି.।
ତେଣୁ D ହେଉଛି AC ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ଏବଂ E ହେଉଛି CB ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ।

ସୋପାନ–3
D କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି AB ମଧ୍ୟରେଖା ଉପରେ 2.5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କର।

ସେହିପରି E ବିନ୍ଦୁକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି AB ମଧ୍ୟରେଖା ତଳେ 2.5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତ ଅଙ୍କନ କର।
ସୋପାନ–4
AB ରେଖାର ଉପର ଏବଂ ତଳ ଅର୍ଥବୃତ୍ତରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍କନ କର।

ସୋପାନ–5
ଚିତ୍ର-4 ହେଉଛି ପ୍ରଦତ୍ତ ଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ମଧ୍ଯରେଖା ଉପରେ ଅଙ୍କିତ ତରଙ୍ଗାୟିତ ଢେଉ।

Question 3.
ଚିତ୍ରଟିକୁ ପୁଣିଥରେ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର, ଯେଉଁଠାରେ ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଅଦ୍ଧବୃତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ (ବ୍ୟକ୍ତି ଚିତ୍ରର ବେକ ପରି ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବ)। ସମାନ ଆକାରର ତରଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଆହ୍ବାନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର ହୋଇପାରେ।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ନଂ ୨ର ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁକରଣ କରି ଏହା ଅଙ୍କନ କରିବେ।

8.2 ବର୍ଗଚିତ୍ର ଓ ଆୟତଚିତ୍ର (Squares and Rectangles)

Page No. 193

Question 1.
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ରର ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକର ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାର ମିଶ୍ରଣକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନାମକରଣ କରାଯାଇ ପାରିବ କି?
Solution:
ନା। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – ଏହା ABDC କିମ୍ବା ACBD ଭାବେ ନାମିତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

Question 2.
କେଉଁ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ?
Solution:
ଆୟତଚିତ୍ରର ନାମକରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଅନ୍ୟ ଶୀର୍ଷ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକର ନାମକୁ ଲେଖାଯାଏ। ଏହା ଯେକୌଣସି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇପାରେ।

Question 3.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଏହି ବର୍ଗଚିତ୍ରର ନାମ ନୁହେଁ?

1. PQSR
2. SPQR
3. RSPQ
4. QRSP
Solution:
1. PQSR

ଘୂର୍ଣ୍ଣୟମାନ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ଆୟତଚିତ୍ର: (Page No. 193)

ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଗାକୃତି କାଗଜ ନିଆଯାଇଛି, ଯାହାର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90°।

Question 1.
ଏହାର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ କି?
Solution:
ହଁ।

Question 2.
ସମସ୍ତ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ କି?
Solution:
ହଁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 194)

Question 1.
ଏକକ ବିନ୍ଦୁ ଗ୍ରୀକ୍ଟର କାଗଜରେ ଆୟତଚିତ୍ର ଏବଂ ଚାରୋଟି ବର୍ଗଚିତ୍ର (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି) ଅଙ୍କନ କର। ଏହି ଚିତ୍ରକୁ ପୁଣି ଥରେ ଏଭଳି ଅଙ୍କନ କରାଯିବ, ଯେପରି ଆୟତଚିତ୍ରର ଚାରିପାଖରେ ଚାରୋଟି ବର୍ଗଚିତ୍ର ଉପଯୁକ୍ତ ଆନୁପାତିକ ବିନ୍ୟାସ ଅନୁଯାୟୀ ରହିବ। ଏହି ଅଙ୍କନ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ? ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି କୌଣସି ବର୍ଗଚିତ୍ର ଥାଏ, ତାହା ଚିହ୍ନଟ କର। ଯଦି ଆବଶ୍ୟକ ମନେକରୁଛ, ତୁମେ ମାପିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ।

Solution:
ଦତ୍ତଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଛି। ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ 4 ଏକକ।

ଚିନ୍ତାକର:
ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ କୌଣସି ମାପ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର ନକରି ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ କି ନାହିଁ ଏବଂ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ 90° ହେବ କି ନାହିଁ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ କି? ଆମେ କ’ଣ କେବଳ ବିନ୍ଦୁ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖ୍ ଏହା କହିପାରିବା?
Solution:
ହଁ, ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ କୌଣସି ମାପ ଉପରକରଣ ବ୍ୟବହାର ନକରି ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ହେବ ଏବଂ କୋଣଗୁଡ଼ିକ 90° ବୋଲି ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ହେବ। ଏହା କେବଳ ଗ୍ରୀଡ଼ର ଶୀର୍ଷଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ତନଖ୍ କରିପାରିବା।

Question 3.
ବିନ୍ଦୁ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଅତିକମ୍‌ରେ 3ଟି ଘୂଷ୍ଠିତ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ଯେପରି ସେମାନଙ୍କର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ, ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଡ଼ର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ରହୁଥ‌ିବ। ତୁମେ ଅଙ୍କନ କରିଥିବା ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ଆୟତଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୃକ୍ତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପରିପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ପରୀକ୍ଷା କର।
Solution:

8.3 ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ (Constructing Squares & Rectangles)

Page No. 195

Question 1.
6 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର।
Solution:
6 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର PQRS ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି।

ଅଙ୍କନ କର: (Page No. 197)

Question 1.
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ସଂଲଗ୍ନ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ଏବଂ 6 ସେ.ମି.। ଅଙ୍କନ କରିସାରିବା ପରେ ପରୀକ୍ଷା କର ଯେ, ଏହା ଆୟତଚିତ୍ରର ଉଭୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛି କି ନାହିଁ?
Solution:
(i) ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
(ii) A ବିନ୍ଦୁଠାରୁ AB ପ୍ରତି ଏକ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ (କମ୍ପାସ ବ୍ୟବହାର କରି) କର ଯେପରି AP ରେଖାଖଣ୍ଡର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ହେବ।
(iii) B ବିନ୍ଦୁଠାରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ ପ୍ରତି ଏକ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି \(\overline{\mathrm{BQ}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ହେବ।
P ଓ Q ବିନ୍ଦୁକୁ ଯୋଗକଲେ ଆମେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର ପାଇବା।

ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ,
1. AB = PQ = 6 ସେ.ମି.
ଏବଂ AP = BQ = 4 ସେ.ମି.।
2. ∠A = ∠B = ∠Q = ∠P = 90°
∴ ABQP ଚିତ୍ରଟି ଆୟତଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛି।

Question 2.
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା ସଂଲଗ୍ନ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 2 ସେ.ମି. ଏବଂ 10 ସେ.ମି.। ପରୀକ୍ଷା କର ଯେ, ଏହା ଆୟତଚିତ୍ରର ଉଭୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛି କି ନାହିଁ।
Solution:
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ,
1. AB = PQ = 10 ସେ.ମି.
ଏବଂ AP = BQ = 2 ସେ.ମି.।
2. ∠A = ∠B = ∠Q = ∠P = 90°

∴ ABQP ଚିତ୍ରଟି ଆୟତଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଛି।

Question 3.
4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ସମ୍ଭବ କି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ
ସମସ୍ତ କୋଣର ପରିମାଣ 90° କିନ୍ତୁ
ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ?
Solution:
ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ,
1. AB ≠ BQ ≠ QP ≠ AP
2. ∠A = ∠B = 90°
କିନ୍ତୁ ∠Q ଓ ∠P କୋଣ 90° ନୁହେଁ।

∴ 4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ଯେଉଁଥରେ ସମସ୍ତ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ଏବଂ ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।

8.4 ଆୟତଚିତ୍ରରେ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ବା ଅନୁସନ୍ଧାନ (An Exploration in Rectangles)

Page No. 199

Question 1.
ଯେତେବେଳେ X ଏବଂ Y କୁ ଯଥାକ୍ରମେ A ଏବଂ B ଠାରୁ ସମାନ ଦୂରତାରେ ରଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ XYର ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ?
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:

Solution:

ଅଙ୍କନ କର: (Page No. 201-203)

Question 1.
ଆୟତଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର: ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି. ଓ 4 ସେ.ମି.। ତୁମେ ଏହି ଆୟତଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଗଚିତ୍ର କିପରି ଅଙ୍କନ କରିବ, ଯେପରି ବର୍ଗଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆୟତଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ସମାନ ହେବ?

Solution:
ଆୟତଚିତ୍ର ଓ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏହାର କଣ୍ଠଦ୍ଵୟର ଛେଦବିନ୍ଦୁ।
ସୋପାନ–1: 8 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କରି ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି A ଓ B ଠାରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ।
A ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ AP = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ B ଲମ୍ବ ରେଖା ଉପରେ BQ = 4 ସେ.ମି. ଚାପ କାଟି P ଓ Q କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।

ସୋପାନ–2: କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ AQ ଓ BP କୁ ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର ଛେଦବିନ୍ଦୁକୁ ‘C’ ନିଆଯାଉ।
C ହେଉଛି ABQP ଆୟତଚିତ୍ରର ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।

ସୋପାନ–3: AB ଉପରେ ଏକ ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କର ଯାହା C ବିନ୍ଦୁ ଦେଇ AB ରେଖାକୁ R ବିନ୍ଦୁ ଏବଂ PQ ରେଖାକୁ S ଠାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

ସୋପାନ–4: AP = 4 ସେ.ମି.। ତେଣୁ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ 4 ସେ.ମି. ହେବ।
ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି ଏପରି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ A’ ଓ B’ ଚିହ୍ନିତ କର ଯେପରି A’R = 2 ସେ.ମି. ଏବଂ R’B = 2 ସେ.ମି.
A’B’ = A’R + RB’ = 2 ସେ.ମି. + 2 ସେ.ମି. = 4 ସେ.ମି.
ସେହିପରି P’ ଓ Q’ ଚିହ୍ନିତକର ଯେପରି P’S = 2 ସେ.ମି. ଏବଂ SQ’ = 2 ସେ.ମି.
P’Q’ = P’S + SQ’ = 2 ସେ.ମି. + 2 ସେ.ମି. = 4 ସେ.ମି.

ସୋପାନ–5: A’ ଓ P’ ଏବଂ B’ ଓ Q’ କୁ ଯୋଡ଼ାଯାଉ। RS ରେଖାଟିକୁ ଲିଭାଇ ଦିଆଯାଉ।
A’B’Q’P’ ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଯାହାର କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆୟତଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ସମାନ।

Question 2.
ଝୁଲନ୍ତା / ପାହାଚ ବର୍ଗଚିତ୍ର:

Solution:
ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ରରେ ତିନୋଟି ଝୁଲନ୍ତା ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଛି ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି.
ସୋପାନ–1: 4 ସେ.ମି.ର ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରି ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ଦ୍ଵାରା A ଓ B ବିନ୍ଦୁଠାରେ ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ।
A ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ AC = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ B ଲମ୍ବ ରେଖା ଉପରେ BD = 4 ସେ.ମି., DE = 4 ସେ.ମି. ନିଆଯାଉ।

ସୋପାନ–2: C ଓ D କୁ ଯୋଗକର। CD କୁ F ରେ ଏପରି ସଂଯୋଗ କର ଯେପରି DF = 4 ସେ.ମି. ହେବ।
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି F ବିନ୍ଦୁରେ ଏକ ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ।
ଏହି ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ ଓ ଏବଂ H ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଯେପରି FG = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ GH = 4 ସେ.ମି. ହେବ।

ସୋପାନ–3: ଏବେ E ଓ G କୁ ଯୋଡ଼। EG କୁ I ରେ ଏପରି ସଂଯୋଗ କର ଯେପରି GI = 4 ସେ.ମି. ହେବ।
I ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ଏକ ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କର, I ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ J ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର, ଯେପରି IJ = 4 ସେ.ମି. ହେବ।
ଏବେ H କୁ J ସହିତ ଯୋଡ଼। ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପାହାଚ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଟିଏ 4 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର।

Question 3.
ଛାୟାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର: ଏହା ଅଙ୍କନ କର। ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମାପ ସ୍ଥିର କର। ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଯେ ବଡ଼ 4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିତ୍ରଟି ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏବଂ ଛୋଟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ବର୍ଗଚିତ୍ର।

Solution:
ସୋପାନ–1: AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି., ଆମେ 2 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଛୋଟ ଛୋଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର କରିବାକୁ ହେବ।
A ଏବଂ B ବିନ୍ଦୁରେ ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କର। ଏହି A ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ P ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରିକି AP = 8 ସେ.ମି.।
ସେହିପରି B ଲମ୍ବରେଖା ଉପରିସ୍ଥ Q ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଯେପରିକି BQ = 8 ସେ.ମି.।
ଏବେ ରୁଲର ସାହାଯ୍ୟରେ P ଓ Q କୁ ଯୋଡ଼। P ଓ Q ଉପରକୁ ଥିବା ବଳକା ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଲିଭାଇ ଦିଅ।

ସୋପାନ–2: AB, BQ, QP ଓ PA ରେଖା ଉପରେ ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତି 2 ସେ.ମି. ଦୂରତାରେ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର।
16 ଟି ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ପାଇବା ପାଇଁ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖା ଓ ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।

ସୋପାନ–3: କୋଣ A ରୁ ଚାରୋଟି ବର୍ଗଚିତ୍ରର ଭିତର ପାର୍ଶ୍ଵ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଲିଭାଇ ଦିଅ ଯାହାଦ୍ଵାରା A ର ଗୋଟିଏ କୋଣ ସହିତ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର ପାଇବ।
ଅବଶିଷ୍ଟ 2 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ 12 ଟି ଛୋଟ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ସମାନ୍ତର କର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ।

ସୋପାନ–4: 12 ଟି ଛୋଟ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କର୍ପୂର ଉପର ଅଂଶରେ ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍କନ କର।
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଚିତ୍ର ଯାହା 12 ଟି ଛୋଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଗୋଟିଏ 4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Question 4.
ଏକ ରନ୍ଧ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର:
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ବୃତ୍ତାକୃତି ରନ୍ଧ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ ଓ ଅଭିନ୍ନ।

ସୂଚନା: ଟିକେ ଚିନ୍ତାକର ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠି ରହିବ।
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 5.
ବହୁ ରନ୍ଧ୍ରବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର:

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 6.
ବର୍ଗଚିତ୍ରରେ ବକ୍ରରେଖା:
ଏହା ଏକ ୫ ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର।

ସୂଚନା: ଟିକେ ଚିନ୍ତାକର, କମ୍ପାସର କଣ୍ଟାମୂନକୁ କେଉଁଠାରେ ରଖୁଲେ ସମସ୍ତ 4ଟି ଚାପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ବରୁ ସମାନ ଭାବରେ ଫୁଲିପାରିବ। ଏହାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

8.5 ଆୟତଚିତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପରୀକ୍ଷା (Exploring Diagonals of Rectangles and Squares)

Page No. 204

Question 1.
g ଏବଂ h ର ପରିମାଣ ସମାନ କି? c ଓ d ର ପରିମାଣ ସମାନ କି?
Solution:
∠g ଏବଂ ∠h ର ପରିମାଣ ସମାନ ନୁହେଁ।
c ଓ d ର ପରିମାଣ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଏଠାରେ ∠g = ∠c ଓ ∠h = ∠d

ଅଙ୍କନ କର: (Page No. 205)

Question 1.
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ଯେକୌଣସି ଏକ କର୍ଷ ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ 60° ଏବଂ 30° ରେ ବିଭକ୍ତ କରୁଥିବ।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଅଙ୍କନ କର।
(ii) ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ A ବିନ୍ଦୁରେ 60° କୋଣ ଏବଂ 90° (= 60° + 30°) ଅଙ୍କନ କର। ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି \(\overline{\mathrm{AC}}\) ରେଖା ଟାଣ।
(iii) B ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ଏହା C ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। \(\overline{\mathrm{BC}}\) କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
(iv) A ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଏବଂ X ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{BC}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର। ତାହାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ D ନାମିତ କର। ବର୍ତ୍ତମାନ \(\overline{\mathrm{AD}}\) ରେଖା ଓ \(\overline{\mathrm{DC}}\) ରେଖାକୁ ଯୋଗ କର।
(v) ABCD ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।

Page No. 208

Question 2.
ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି.।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖା ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ସେ.ମି. ସହିତ ସମାନ ହେବ।
(ii) ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି A ଓ B ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର।
(iii) A କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 7 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ବିନ୍ଦୁ B ଲମ୍ବରେଖାକୁ ଛେଦ କରିବାକୁ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
ସେହିପରି B କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 7 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା A ଲମ୍ବରେଖାକୁ ଛେଦ କରିବ। ଏହି ଛେଦବିନ୍ଦୁ ଯଥାକ୍ରମେ Q ଓ P ହେବ।
(iv) ଏହି P ଓ Q ବିନ୍ଦୁକୁ ଯୋଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଲିଭାଇ ଦିଅ।
(v) ଏହି ଚିତ୍ରଟି ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର, ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁ 5 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି.।
(vi) ABQP ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର।

ଅଙ୍କନ କର: (Page No. 211)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ଏକ କର୍ଷ ବିପରୀତ କୋଣକୁ 50 ଏବଂ 40 ରେ ଭାଗ କରୁଥୁବ।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଅଙ୍କନ କର।
(ii) ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ A ବିନ୍ଦୁରେ 50° କୋଣ ଏବଂ 90° (= 50° + 40°) ଅଙ୍କନ କର। ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି \(\overline{\mathrm{AE}}\) ରେଖା ଟାଣ।
(ii) B ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ଏହା E ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। \(\overline{\mathrm{BE}}\) କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
(iv) A ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଏବଂ E ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{BE}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର। ତାହାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ F ନାମିତ କର। ବର୍ତ୍ତମାନ \(\overline{\mathrm{AF}}\) ରେଖା ଓ \(\overline{\mathrm{EF}}\) ରେଖାକୁ ଯୋଗ କର।
(v) ABEF ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।

Question 2.
ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ଏକ କର୍ଷ ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ 45° ଓ 45° ରେ ବିଭକ୍ତ କରୁଥୁବ। ଏହାର ବହୁଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ?
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଅଙ୍କନ କର।
(ii) ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ A ବିନ୍ଦୁରେ 45 କୋଣ ଏବଂ 90° (= 45° + 45°) ଅଙ୍କନ କର। ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି AE ରେଖା ଟାଣ।
(iii) B ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ଏହା E ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବ। \(\overline{\mathrm{BE}}\) କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
(iv) A ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଏବଂ E ମଧ୍ୟଦେଇ \(\overline{\mathrm{BE}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର। ତାହାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ F ନାମିତ କର। ବର୍ତ୍ତମାନ \(\overline{\mathrm{AF}}\) ରେଖା ଓ \(\overline{\mathrm{EF}}\) ରେଖାକୁ ଯୋଗ କର।
(v) ABEF ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।

Question 3.
ଆୟତଚିତ୍ରଟି ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି.।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖା ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି. ସହିତ ସମାନ ହେବ।
(ii) ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି A ଓ B ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର।
(iii) A କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 8 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ନେଇ ବିନ୍ଦୁ B ଲମ୍ବରେଖାକୁ ଛେଦ କରିବାକୁ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
ସେହିପରି B କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 8 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା A ଲମ୍ବରେଖାକୁ ଛେଦ କରିବ। ଏହି ଛେଦବିନ୍ଦୁ ଯଥାକ୍ରମେ Q ଓ P ହେବ।
(iv) ଏହି P ଓ Q ବିନ୍ଦୁକୁ ଯୋଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଲିଭାଇ ଦିଅ।
(v) ଏହି ଚିତ୍ରଟି ହେଉଛି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଆୟତଚିତ୍ର, ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁ 4 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି.।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 3 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି.।
Solution:
ପ୍ରଶ୍ନ ନମ୍ବର 3 ଅନୁସାରେ ପିଲାମାନେ ନିଜେ କରନ୍ତୁ।

8.6 ଦୁଇଟି ଦତ୍ତ ବିନ୍ଦୁରୁ ସମଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ବିନ୍ଦୁ ଅଙ୍କନ (Points Equidistant From Two Given Points)

Page No. 211

Question 4.
ଘରର ଚାରିପାଖର ସୀମା ଗଠନ କରୁଥିବା ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ସେ.ମି.। ଅଙ୍କନ କର।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ରେଖା \(\overline{\mathrm{DE}}\) = 5 ସେ.ମି. ଅଙ୍କନ କର।
(ii) D ଓ E ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{DE}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର। D ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ B ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଏବଂ E ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ C ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି \(\overline{\mathrm{BD}}\) = 5 ସେ.ମି. ଓ \(\overline{\mathrm{CE}}\) = 5 ସେ. ମି.।
(iii) 5 ସେ.ମି. − 1 ସେ.ମି. = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ 4 ÷ 2 = 2 ସେ.ମି.।
ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି DE ରେଖା ଉପରେ P ଓ Q ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଯେପରି \(\overline{\mathrm{DP}}\) = 2 ସେ.ମି. ଏବଂ \(\overline{\mathrm{QE}}\) = 2 ସେ.ମି.। ଏବେ P ବିନ୍ଦୁ ଓ Q ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ରେଖା \(\overline{\mathrm{DE}}\) ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ୟେକ 2 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର।
(iv) R ଓ S ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟକୁ ଯୋଡ଼। B ଓ C କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 7 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧରେ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ଯାହା A ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ ହେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖା ଓ \(\overline{\mathrm{AC}}\) କୁ ଯୋଡ଼। A କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ଏବଂ 5 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ଚାପ ନେଇ A ରୁ B ଓ C କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
(v) ଚିତ୍ରଟି ଗୋଟିଏ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଘର, ଯାହାର ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ସେ.ମି.।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 215)

Question 1.
ଏକ ବଡ଼ ଘର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି.।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ:
(i) ସ୍କୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ରେଖା \(\overline{\mathrm{DE}}\) = 7 ସେ.ମି. ଅଙ୍କନ କର।
(ii) D ଓ E ବିନ୍ଦୁରେ \(\overline{\mathrm{DE}}\) ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର। D ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ B ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଏବଂ E ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ C ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯେପରି \(\overline{\mathrm{BD}}\) = 7 ସେ.ମି. ଓ \(\overline{\mathrm{CE}}\) = 7 ସେ.ମି.।
(iii) 7 ସେ.ମି. – 1 ସେ.ମି. = 6 ସେ.ମି. ଏବଂ 6 ÷ 2 = 3 ସେ.ମି.। ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି DE ରେଖା ଉପରେ P ଓ Q ବିନ୍ଦୁ ନିଅ ଯେପରି \(\overline{\mathrm{DP}}\) = 3 ସେ.ମି. ଏବଂ \(\overline{\mathrm{QE}}\) = 3 ସେ.ମି.। ଏବେ P ବିନ୍ଦୁ ଓ Q ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ରେଖା \(\overline{\mathrm{DE}}\) ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ୟେକ 2 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ଅଙ୍କନ କର।
(iv) R ଓ S ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟକୁ ଯୋଡ଼। B ଓ C କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 7 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧରେ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର ଯାହା A ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ ହେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ \(\overline{\mathrm{AB}}\) ରେଖା ଓ \(\overline{\mathrm{AC}}\) କୁ ଯୋଡ଼। A କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ଏବଂ 7 ସେ.ମି. ବ୍ୟାସାର୍କ ଚାପ ନେଇ A ରୁ B ଓ C କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
(v) ଚିତ୍ରଟି ଗୋଟିଏ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଘର, ଯାହାର ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି.।

Question 2.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର 8.1 କଳାକୃତି ଭାଗର ‘ଲୋକର ଚିତ୍ର’ ‘ତରଙ୍ଗାୟୀତ ଢ଼େଉ’ ଏବଂ ‘ଆଖୁ’ରେ ଥ‌ିବା ଧାରଣାକୁ ନେଇ ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର।
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 3.
ଏପରି ଏକ 4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତି ଅଛି, ଯାହାର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ନୁହେଁ? ଯଦି ଏପରି ଏକ ଆକୃତି ଅଛି, ତେବେ ତୁମେ ଏହା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି?
Solution:
ହଁ, ଆମେ ଏହିପରି ଆକୃତି ଅଙ୍କନ କରିପାରିବା।