Prasanna

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 9 Question Answer Odia Medium ପ୍ରତିସମତା to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 9 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 9 Odia Medium

9.1 ପ୍ରତିସମ ରେଖା (Line of Symmetry)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 219)

Question 1.
ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଦେଖୁଲ କି? ମେଘର ଚିତ୍ରରେ କ’ଣ ଦେଖୁଲ?
Solution:

ଫୁଲରେ ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି।
ପ୍ରଜାପତିରେ 1 ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି।
ରଙ୍ଗୋଲିରେ 4ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି।
ଚକ୍ରରେ କିଛି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ନାହିଁ।
ମେଘରେ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧୂକ
କିମ୍ବା ବିଲୁକୁଲ୍ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ନାହିଁ।
ଯେହେତୁ ତାହାର ଆକୃତି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ର ପାଇଁ, ଯଦି ସମ୍ଭବ, ତେବେ ପ୍ରତିସମ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର।

Solution:

Page No. 221

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର। (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 224-230)

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ, ଏକ ବର୍ଗାକାର କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ ଭାଙ୍ଗି ପଞ୍ଚୁ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ଛିଦ୍ର କରାଯାଇଛି ଏବଂ ତା’ପରେ ପୁଣି ଖୋଲି ଦିଆଯାଇଛି। କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ କେଉଁ ଭଳି ଭଙ୍ଗାଯାଇଥୁଲା, ସେହି ରେଖାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର।

Solution:

Question 2.
ନି ମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଛିଦ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ପ୍ରତିସମ ରେଖାକୁ ଆଧାର କରି ଅନ୍ୟ ଛିଦ୍ର କେଉଁଠି ରହିବ ଦର୍ଶାଅ।

Solution:

Question 3.
ଏଠାରେ କାଗଜ କଟା ଉପରେ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି।
ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ଭାଙ୍ଗକୁ ବିଚାର କର। ଆମେ ନି ସ୍ମରେ ଏହିପରି ଦର୍ଶାଇଥାଉ।

ସେହିପରି, ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ଭାଙ୍ଗକୁ ନିମ୍ନଚିତ୍ର ଭଳି ଦର୍ଶାଇବା।

Solution:

Question 4.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନିତ ରେଖା ଅନୁ ଯାୟୀ ଯଦି କାଗଜକୁ କଟାଯାଏ, ତେବେ କାଗଜକୁ ଖୋଲିବା ସମୟରେ ଛିଦ୍ରର ଆକୃତି କେମିତି ରହିବ, ପୂର୍ବାନୁମାନ କର। ତୁମେ ନିଜର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା ପରେ କାଗଜଟିକୁ କଇଁଚିରେ କାଟି ଉତ୍ତର ଯାଞ୍ଚ କର।

Solution:

Question 5.
ତୁମକୁ ଏହି ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ କିଛି ଭାଙ୍ଗ କରିବା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଥର ସିଧା କାଟିବାଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଦିଆଯିବ। ତୁମେ ଏହାକୁ କିପରି କରିବ?
(a) କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିବା ଛିଦ୍ରଟି ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର

(b) କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛିଦ୍ରଟି ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର

ଟିପ୍ପଣୀ : ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଟି ପ୍ରଶ୍ନପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା 4ଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ଚିତ୍ର ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ଉଭୟଗୁଣକୁ ବୁଝାଉଛି କି ନାହିଁ ଯାଞ୍ଚ କର।
Solution:

Question 6.
ନି ମ୍ନୋକ୍ତ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି?
(a)

(b) ସମାନ ବାହୁ ଓ ସମାନ କୋଣ ଥୁବା ତ୍ରିଭୁଜ

(c) ସମାନ ବାହୁ ଓ ସମାନ କୋଣ ଥୁବା ଏକ ଷଡ଼ଭୁଜ।

Solution:

Question 7.
ନି ମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଖାତାରେ ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଠି ସମ୍ଭବ ସେଠି ପ୍ରତିସମ ଅକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜେ ଅଙ୍କନ କରି ଦେଖାଅ।

Solution:

Question 8.
ନିମ୍ନ ଝୋଟି / ଚିତାରେ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।

Solution:

Question 9.
ସୂଚନ। ଅନୁଯାୟୀ ଅଙ୍କନ କର।
(a) କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ
(b) ତିନୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ
(c) କୌଣସି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ନ ଥୁବା ତ୍ରିଭୁଜ
କେବଳ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିହେବ କି?
Solution:

ନା, କେବଳ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିହେବ ନାହିଁ।

Question 10.
ନାଁ ମ୍ନଲିଖୁତ ସୂଚନ। ଅନୁଯାୟୀ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିତ୍ରଟି ଅତିକମ୍‌ରେ ଗୋଟିଏ ବକ୍ରସୀମା ଧାରଣ କରିବ।
(a) କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚିତ୍ର
(b) କେବଳ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚିତ୍ର
(c) କେବଳ ଚାରୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚିତ୍ର
Solution:

Question 11.
ବର୍ଗାକାର କୋଠରି ଥବା କାଗଜରେ ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍କନ କର। ନୀଳରେଖାକୁ ପ୍ରତିସମ ଅକ୍ଷ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଚିତ୍ରଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର। ସମସ୍ୟା (a) ଟିକୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ସମାଧାନ କରାଯାଇଛି।


ସୂଚନା: (c) ଏବଂ (f) ପାଇଁ ପୁସ୍ତକକୁ ଘୂରାଇ ଦେଖ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି କି ନାହିଁ।
Solution:

Question 12.
ବର୍ଗାକାର କୋଠରି ଥବା କାଗଜରେ ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍କନ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ଦୁଇଟି। ଉତ୍ତମ କଳା ରେଖାକୁ ପ୍ରତିସମ ଅକ୍ଷ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଚିତ୍ରଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।

Solution:

Question 13.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଽଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଗ୍ରୀଡ୍‌ରେ ଅଙ୍କନ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥୁବା ଆକୃତି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆଉ ଦୁଇଟି ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।

Solution:

9.2 ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମତା (Rotational Symmetry)

Page No. 231

Question 1.
ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?

Solution:

Page No. 235

Question 1.
ତୁମେ ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁ (ରେଡ଼ିଆଲ୍ ବାହୁ)କୁ ନେଇ ଏକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିପାରିବ କି, ଯାହାର
(a) 5 ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଥ‌ିବ?
(b) 6ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଥୁବ?
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଚିତ୍ର କାଟି ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ।

Question 2.
7ଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଥ‌ିବା ରଶ୍ମି ସଦୃଶ ବାହୁମାନଙ୍କର ଏକ ଚିତ୍ର ବିଚାରକୁ ନିଅ। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପ୍ରତିସମ କୋଣ କ’ଣ ହେବ? ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କୋଣର ପରିମାଣ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହାକୁ ଏକ ମିଶ୍ରିତ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଚିତ୍ର କାଟି ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ।

ତୁମ ପାଇଁ କାମ (Page No. 235-236)

Question 1.
ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ବିନ୍ଦୁକୁ (.) ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କେନ୍ଦ୍ର ରୂପେ ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ 90° ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କର।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟିରେ ଗୋଟିଏରୁ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିଛି?

Solution:

କେବଳ (g) ଚିତ୍ରଟିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଗୋଟିଏରୁ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଅଛି।

Question 3.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମତାର କ୍ରମ ଦର୍ଶାଅ।

Solution:

(a) 2
(b) 1
(c) 6
(d) 3
(e) 4
(f) 5

ଠିକ୍ ନା ଭୁଲ୍ (Page No. 236-237)

Question 1.
(କ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରର ପ୍ରତିସମକୋଣ 360° ହେବ।
(ଖ) ଯଦି କୌଣସି ଚିତ୍ରର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣର ପରିମାଣ ଏକ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ଏହା 360 ର ଏକ ଗୁଣନୀୟକ ହୋଇଥିବ।
Solution:
(କ) ଭୁଲ୍
(ଖ) ଠିକ୍

Question 2.
ସମସ୍ତ ଚିତ୍ର ପାଇଁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଅଛି କି?
Solution:
ଅଧିକାଂଶ ଚିତ୍ର ପାଇଁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ‘ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିଛି।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 238-239)

Question 1.
ନିମ୍ନ ବୃତ୍ତର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଏହିପରି ଭାବେ ରଙ୍ଗ କର ଯେପରିକି
(i) ତିନୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିପାରିବ।
(ii) ଚାରୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିପାରିବ।
(iii) ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ରଙ୍ଗ କରି କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ପାଇପାରିବ?

Solution:
(i) 120° ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲେ ତିନୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିପାରିବ।

(ii) 90° ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲେ ଚାରୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିପାରିବ।
(iii) ଚାରୋଟି ଉପାୟରେ ସମ୍ଭବ।

Question 2.
ବୃତ୍ତ ଏବଂ ବର୍ଗଚିତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଆଉ ଦୁଇଟି ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ଉଭୟ ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ରହିଥବ।
Solution:

Question 3.
ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭବ, ଏକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କ:
(a) ଅତିକମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଏବଂ ଅତିକମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଥିବା ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ।
(b) କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ସହିତ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜ ଯାହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ନଥ‌ିବ।
(c) ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ଥିବା ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଯାହାର କୌଣସି ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମ ନଥୁବ।
(d) ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମ ଥିବା ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଯାହାର କୌଣସି ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ନଥ‌ିବ।
Solution:

Question 4.
ଏକ ଚିତ୍ରରେ 60° ହେଉଛି କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣ। ତେବେ ଏହି ଚିତ୍ରର ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?
Solution:
ଯେହେତୁ 60° ହେଉଛି କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କୋଣ, ଅନ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ 360° ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 60ର ଗୁଣିତକ ଅଟନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିସମ କୋଣଅଟନ୍ତି।
ଏଠାରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 120°, 180°, 240°, 300°, 360°.

Question 5.
ଏକ ଚିତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ହେଉଛି 60°। ଚିତ୍ରଟିରେ 60° ରୁ କମ୍ ଦୁଇଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିଛି। ଏହାର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣଟି କେତେ ହେବ?
Solution:
କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣ = 60 ÷ 3 = 20°

Question 6.
ଆମେ ଘୂର୍ଶନ ପ୍ରତିସମ ଥ‌ିବା ଏକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିପାରିବା କି ଯାହାର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପ୍ରତିସମ କୋଣ:
(a) 45° ହେବ?
(b) 17 ହେବ?
Solution:
(a) ହଁ, ଯେହେତୁ 360, 45 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(b) ନୂ।, ଯେହେତୁ 360, 17 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

Question 7.
ଏହା ଦିଲ୍ଲୀର ନୂତନ ସଂସଦ ଭବନର ଏକ ଚିତ୍ର।

(a) ଚିତ୍ରର ବାହ୍ୟ ସୀମାରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମ ଅଛି କି? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତେକ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ହେବ।
(b) ଏହାର କେନ୍ଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ଅଛି କି? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମର କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(a) ଚିତ୍ରର ବାହ୍ୟ ସୀମା ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ ଦର୍ଶାଉଛି।
କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ କୋଣ = 360° ÷ 3 = 120°।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 240° ଓ 360°।

(b) ବାହ୍ୟ ସୀମା ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମ ଦର୍ଶାଉଛି।

Question 8.
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରଣୀ–3 ରେ ଥିବା ସରଳ ବହୁଭୁଜର ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲ ଲେଖ।
Solution:

3 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜ (ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ)ର 3ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି।
4 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜ (ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର)ର 4ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି।
5 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜ (ପଞ୍ଚଭୁଜ)ର 5ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି।
6 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜ (ଷଡ଼ଭୁଜ)ର 6ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି।
ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖୂତ ସଂରଚନାରୁ ଜାଣିଲୁ ଯେ ଗୋଟିଏ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜର ପାର୍ଶ୍ଵ ସଂଖ୍ୟା = ପ୍ରତିସମ ରେଖାର ସଂଖ୍ୟା।
ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମ: 3, 4, 5, 6, 7, …………

Question 9.
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରଣୀ-3ରେ ଥିବା ବହୁଭୁଜର ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଅଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର? ସେଗୁଡ଼ିକ ସଜାଇ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲ ଲେଖ।
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛେ ପ୍ରତିସମତା କୋଣ ସଂଖ୍ୟା = ପ୍ରତିସମ ରେଖାର ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ ଆମେ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲୁ: 3, 4, 5, 6, 7

Question 10.
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ସାରଣୀ–3 ରେ ଥ‌ିବା ଶେଷ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକରେ କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ସ୍କୋ ଫ୍ଲକ୍ ଅନୁକ୍ରମ) କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ କୋଣ ପାଇଲ ଲେଖ?
Solution:
ଉପରିସ୍ଥ ଆକୃତିରେ 6ଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଛି।

Question 11.
ଅଶୋକ ଚକ୍ରରେ କେତୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଓ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ରହିଛି?

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 7 ଉତ୍ପାଦନର କାରକ to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 7Notes Odia Medium

‘‘ଭୂମି, ଶ୍ରମ ଓ ପୁଞ୍ଜିର ଅଧିକ କୁଶଳ ବ୍ୟବହାରଦ୍ୱାରା ହିଁ ଭାରତ ପରି ଏକ ଦେଶରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ପାଦିକତାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅବଦାନ ସମ୍ଭବ, ସୁତରାଂ ଏହି କାରକଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ କୁଶଳତାର ସହ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ।”
– ବିବେକ ଦେବରାୟ,
ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ପରିଷଦ (୨୦୧୭-୨୦୨୪)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଉପକ୍ରମ :
ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ଅନେକ ସମ୍ବଳ ବା ସାଧନ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ । ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମ୍ବଳ ବା ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ପାଦନର କାରକ (Factors of production) ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ବ୍ୟବସାୟଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଦନର କାରକଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରନ୍ତି । ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିୟୋଜିତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଉତ୍ପାଦନର କାରକ – ଭୂମି (ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ)
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ଭୂମି’ ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ପୃଥ‌ିବୀଗତ ଭୂମିକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ ବରଂ ଏହା ମୃଭିକା, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ, ତୈଳ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥାଏ ।

ଶ୍ରମ (ମାନବ ସମ୍ବଳ) :
ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଶ୍ରମ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ଏଥିରେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ପ୍ରୟାସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ବଢ଼େଇ, କୃଷକ, ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଡାକ୍ତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ନିଜ ନିଜର ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଦକ୍ଷତା ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ଅବ ଦ। ନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବ। ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ମାନବ ହିଁ ସମ୍ବଳ :
ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ଦକ୍ଷତା ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର କ୍ଷମତା ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରର। ଅର୍ଥ ନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ, ସେବ। ସୃଷ୍ଟି ରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକ। ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟକୁ ମାନବ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

‘ମାନବ ପୁଞ୍ଜି’ କହିଲେ ଶ୍ରମ କରିବାପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବିଶେଷ ଦକ୍ଷତା, ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷମତା ଏବଂ ପ୍ରବୀଣତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ତେଣୁ ମାନବ ପୁଞ୍ଜି କେବଳ ଶ୍ରମର ମୌଳିକ ପ୍ରୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସେହି ଶ୍ରମର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ଦକ୍ଷତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

ମାନବ ପୁଞ୍ଜିର ସହାୟତା – ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ତାଲିମ :
ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନହାସଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ମୌଳିକ ସାକ୍ଷରତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହାୟତା କରିଥାଏ ।

ସ୍ଥାୟୀ, ସୁଲଭ ଓ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ସମାଧାନ ହାସଲ କରିବା ଏକ ଆହ୍ୱାନ ।

ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀର ପରୀକ୍ଷଣ, ନିରାପତ୍ତା ଜନିତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରୟୋଗ ତଥା ଶିକ୍ଷଣ ଆଦିର ତାଲିମ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ହାସଲ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

ଶିକ୍ଷା ଓ ତାଲିମ ମାଧ୍ୟମରେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନରେ ଉତ୍କର୍ଷତା ଲାଭ କରିଥାଏ ।

ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା :
ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ବିକାଶର ମୂଳଦୁଆ ।

ଶ୍ରମିକମାନେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟବାନ ହେଲେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଭାବରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅବଦାନ ଦେଇପାରିବେ । ସେମାନେ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧ‌ିକ କାମ କରିପାରିବେ ଓ ସୃଜନଶୀଳ ହୋଇ ପାରିବେ । ଅସୁସ୍ଥତା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କାମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।

ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବ :
କଠିନ ପରିଶ୍ରମ, ନିରନ୍ତର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ, ଭଲ ଭାବରେ କାମ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଭଳି ସଂସ୍କୃତି ଦେଶମାନଙ୍କର ପ୍ରଗତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

କାଇଜେନ (Kaizen) ନାମକ ଏକ ଜାପାନୀ ତତ୍ତ୍ଵ ରହିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ‘ନିରନ୍ତର ଉନ୍ନତି’’ । ଏହି ତତ୍ତ୍ଵ ୧୯୪୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଜାପାନରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଆସୁଛି ଓ ଏହା ଜାପାନୀମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଜୀବନ ଧାରଣ ମାନ ହାସଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ।

ଇତିହାସରେ ଗଭୀର ଛାପ ପକାଇଥିବା ଜର୍ମାନୀର ‘ପେଶାଗତ ନୀତି (Work ethics)କୁ ଆମେ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ନେଇପାରିବା ।

ଜର୍ମାନୀ ନିଜର ଉଚ୍ଚ-ଗୁଣବତ୍ତା ଶିଳ୍ପ ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେମାନେ ସମୟାନୁବର୍ତ୍ତିତା, ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ଟିକିନିଖ୍ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ମାନବ ପୁଞ୍ଜିର ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଓ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵ ଦରବାରରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି ।

ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ବା ତାଲିମ (Training) : ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ।

ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ (Cognitive) : ଏହା ଶିଖୁବା, ଜାଣିବା ଏବଂ ବୁଝିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବୁଝାଏ ।

ଉତ୍ପାଦନଶୀଳତା (Productivity) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅବଧ୍ୟରେ ଅଧ‌ିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ।

ପୌଢ଼ଶିକ୍ଷା ହାର (Adult Literacy Rate) : ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆବଶ୍ୟକ ସରଳ ବିବୃତି ପଢ଼ି, ଲେଖ ବୁଝିପାରୁଥିବା ୧୫ ବର୍ଷ ବା ତଦୂର୍ଷ ବୟସର ଲୋକଙ୍କ ଶତକଡ଼ା ସଂଖ୍ୟା ।

ମାନବ ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରତି ଆହ୍ଵାନ :
ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସ୍ଵାଧୀନତା ପରଠାରୁ ମାନବ ପୁଞ୍ଜିର ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମ ଦେଶ ବହୁତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛି ।

ସାକ୍ଷରତା ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ’ମାନବ ପୁଞ୍ଜିର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଉତ୍ପାଦିକତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ବିଶ୍ଵବ୍ୟାଙ୍କ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ୨୦୨୩ ମସିହା ପୁରୁଷ ସାକ୍ଷରତା ହାର ୮୫ ପ୍ରତିଶତ ଓ ମହିଳା ସାକ୍ଷରତା ହାର ଭାରତରେ ୭୦ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି । ବହୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଗତି ହାସଲ ସତ୍ତ୍ଵେ ଭାରତ ମାନବ ପୁଞ୍ଜି ବିକାଶ କରିବାରେ ଅନେକ ଆହ୍ଵାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି ।

ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ସତ୍ତ୍ୱେ ୨୦୨୪ ଅନୁସାରେ ଆମ ଦେଶରେ ୩୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଲୋକସଂଖ୍ୟା ୬-୫ ଶତକଡ଼ା ଅଟେ । ଯାହା ଆମପାଇଁ ଶୁଭଙ୍କର ଅଟେ । ଯାହାକୁ ଜନସାଂଖ୍ୟକୀୟ ଲାଭାଂଶ କୁହାଯାଏ ।

ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଯୁବ ଓ କର୍ମଜୀବୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଦେଶର ଉନ୍ନତିରେ ଯୋଗଦାନକୁ ଜନସାଂଖ୍ୟ ଲାଭାଂଶ ବା (Demographic divident) କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ଯୁବ ଓ କର୍ମଜୀବୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷଙ୍କ ପାଖରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ତାଲିମ ଓ ଦକ୍ଷତାର ସୁଯୋଗ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ କୁଶଳତା ଐତିହ୍ୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟମାନେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିବାପାଇଁ ନିଜ ସ୍ଵଭାବର ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଶୀଳ ଥିଲେ । ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମର୍ପଣ ଥିଲା ।

କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଥିଲା ଓ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସାଧନ ସାମଗ୍ରୀକୁ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା ।

ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଶିଳ୍ପ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ, ଚିତ୍ରକଳା, ଗୃହନିର୍ମାଣ, କାଠ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଅଳଙ୍କାରର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।

ସ୍ଥାପତ୍ୟ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକରେ ମୂର୍ତ୍ତିର ଶୈଳୀ, ରଙ୍ଗ, ମାପ ଓ ଅନୁପାତ ସମ୍ପର୍କରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସ୍ଥପତିମାନେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଭାରତରେ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣ କରି ଆସିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଅନ୍ତିମ କୃତି ଦେଖୁବା ଆଶା ନକରି ନିଜସ୍ଵ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସ ବଳରେ ନୂତନ କୌଶଳ ଶିଖ୍ ‘କର୍ମ ହିଁ ପୂଜା’ ବିଚାର ଦ୍ଵାରା ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଲାଭ କରୁଥିଲେ ।

ସିଲେଇ ବୋଇତ ନିର୍ମାଣ :
ଭାରତୀୟମାନେ ଜାହାଜ ଏବଂ ଡଙ୍ଗା ତିଆରି କରିବାପାଇଁ ୨୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ଏକ ଅନନ୍ୟ ସିଲେଇ କୌଶଳର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଏହାକୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଏହି ବୋଇତଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମାଣରେ ଲୁହାକଣ୍ଟା ବଦଳରେ ରଶି ବା ଦଉଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି କାଠ ପଟାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ସିଲେଇ କରାଯାଉଥିଲା । ଫଳତଃ, ବୋଇତ ପଟାଗୁଡ଼ିକ ନମନୀୟ ହୋଇପାରୁଥିଲା ଏବଂ ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ସହଜ ନୌଚାଳନାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲା ।

ପୁଞ୍ଜି :
ଉତ୍ପାଦନର ଚାରି ଗୋଟି ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରୁ ପୁଞ୍ଜି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ । ବ୍ୟବସାୟ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଅର୍ଥ ଓ ମାନବକୃତ ସମ୍ବଳ ହିଁ ପୁଞ୍ଜି ଅଟେ । ଉତ୍ପାଦନ ବା କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ପୁଣି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସାୟ ବିସ୍ତାର କରିବାପାଇଁ ପ୍ରଚୁର ଅର୍ଥ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେହି ଅର୍ଥ ସେମାନେ ପୁଞ୍ଜି ବଜାର (Stock market) ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି ।

ଯେଉଁ ବିଶେଷ ପ୍ରକାରର ବଜାରରେ ଅଂଶଧନ କିଣାବିକା ହୋଇଥାଏ, ତାକୁ ପୁଞ୍ଜିବଜାର କୁହାଯାଏ ।

ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଜନସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଥା’ନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଭାଂଶର (Dividend) ଭାଗ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପୁଞ୍ଜି ବଜାର ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟର ଅଂଶଧନ (Share) ବିକ୍ରି କରିଥା’ନ୍ତି ।

ପୁଞ୍ଜି (Capital) : ଅର୍ଥନୀତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯେକୌଣସି ଭୌତିକ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ।

ସୁଧ (Interest) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପାଇଁ ଋଣଦାତାଠାରୁ ଆଣିଥିବା ଟଙ୍କାର ବିନିଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଋଣଦାତାଙ୍କୁ ପରିଶୋଧ କରୁଥିବା ଅଧ‌ିକ ଅର୍ଥର ପରିମାଣ

ଲାଭାଂଶ (Dividend) : କମ୍ପାନୀଦ୍ଵାରା ଅଂଶଧନକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ନିଜ ଲାଭାଂଶର ଅର୍ଥ ବା ଟଙ୍କା ।

ଶୁଭାରମ୍ଭ (Start up) : ଏହା ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଉପଯୋଗ କରି ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟୋଗପତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟବସାୟ ।

ଔଦ୍ୟୋଗିକୀ
ନିଜର ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା କିମ୍ବା କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ନୂଆ ସର୍ଜନା କରିବାକୁ ଔଦ୍ୟୋଗିକୀ କୁହାଯାଏ ।

ଜଣେ ଉଦ୍ୟୋଗପତି ନୂତନ ଧାରଣାକୁ ଆପଣେଇଥା’ନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆହ୍ଵାନ ବା ଆଶଙ୍କାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଆନ୍ତି ।

ସେ ଉତ୍ପାଦନର ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି ଓ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ନ୍ ଅ ବ୍ୟବ ସାୟର ସଫଳତାର ସହ କରିଥାନ୍ତି ।


ଜଣେ ଉଦ୍ୟୋଗପତି ଙ୍କ ଦୂର ଦୃଷ୍ଟି ବଜାରକୁ ଅଭିନବ ଉତ୍ପାଦ ଓ ସେବା ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଓ ଏହା ସମାଜ ତଥା ଦେଶପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ସେମାନେ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ଜୀବିକାକୁ ସହାୟତା କରନ୍ତି । ପ୍ରତିବଦଳରେ ଉଦ୍ୟୋଗପତିମାନେ ନିଜର ସ୍ଵପ୍ନ ସାକାର ହେବା ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେବା ଯୋଗୁ ଆତ୍ମସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରିଥାନ୍ତି ।

ଭାରତ ପାଇଁ ବୃହତ୍ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବ୍ୟକ୍ତି :
ଜେ.ଆର୍.ଡି.ଟାଟା – ଉଦ୍ୟୋଗପତି, ଶିଳ୍ପପତି ଓ ସମାଜସେବୀ ।

ଜେହାଙ୍ଗୀର ରତନ୍‌ ଦାଦାଭୋୟ (ଜେ.ଆର୍.ଡି) ଟାଟା ଭାରତର ଜଣେ ମହାନ୍ ଉଦ୍ୟୋଗପତି ଥିଲେ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଭାରତ ନିର୍ମାଣରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

୧୯୦୪ ମସିହାରେ ଜନ୍ମିତ ଜେ.ଆର.ଡ଼ି. ଟାଟା ଦେଶର ବୃହତ୍ ବ୍ୟବସାୟିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ବ୍ୟବସାୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ଥସର୍ବସ୍ଵ ନ ହୋଇ ସମାଜ କଲ୍ୟାଣରେ ବ୍ରତୀ ହେବା ଉଚିତ ବୋଲି ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ।

ସେ ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ବିମାନ କମ୍ପାନୀ ‘ଟାଟା ଏୟାରଲାଇନ୍ସ’’ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ‘ଏୟାର ଇଣ୍ଡିଆ’ ନାମରେ ନାମିତ ହେଲା ।

ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଇସ୍ପାତ, କାର୍, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଯବାନ ହେବା ସହ, କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବାତାବରଣ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ।

ତାଙ୍କୁ ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ଦେଶ ପ୍ରତି ମହାନ ସେବା ପାଇଁ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବେସାମରିକ ପୁରସ୍କାର, ‘ଭାରତ ରନ୍’ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା : ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ଉପାଦାନ :
ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରୟୋଗ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱ ରୂ ପ , ଏ କ କ୍ୟାମେର ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରତି ଛବି ସୃଷ୍ଟି କ ରି ବା ପାଇଁ ଆଲେ। କ କୁ ବୈଦ୍ଧତି କ ସଙ୍କେତ ରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରେ ।

ଯେକୌଣସି ଉତ୍ପାଦନ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ କିଛି ନା କିଛି ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ ।

ଆଜି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂତନ ତଥା ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ଓ ପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ଵାରା ଆମର ଜୀବନ ସହଜ ହେଉଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ସ୍ପର୍ଶ (Touch Screan) କରି ୟୁ.ପି.ଆ.ଇ ଆଙ୍ଗୁଠି (UPI-United Payment Interface) ମାଧ୍ୟମରେ ଦେୟ ପୈଠ କରାଯାଇ ପାରୁଛି ।

ଚାଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗୁଆ ପାଣିପାଗର ସଦ୍ୟତମ ସୂଚନା ପାଇପାରୁଛନ୍ତି ।

ବିଶ୍ବ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପଦ୍ଧତି (GPS- Global-Positioning System) ଦ୍ଵାରା ସାମଗ୍ରୀ ପରିବହନର ନ୍ୟୁନତମ ଦୂରତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇ ପାରୁଛି ।

ଡାକଦ୍ଵାରା ଚିଠି ପଠାଇବା ପରିବର୍ଭେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଶୀଘ୍ର କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବାପାଇଁ ଆମେ ଇ-ମେଲ୍ (e-mail) ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ ।

ଜ୍ଞାନ, ଦକ୍ଷତା ଓ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ପାଇଁ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା :
ସ୍ୱୟମ (Swayam) : Study webs of Active Learning for Young Aspiring Minds ଭଳି ଅନେକ ସରକାରୀ ମଞ୍ଚ (Platform) ଆଭାସୀ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ (Online Cource) ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ଏହି ସ୍ଵୟମ୍ ମଞ୍ଚ (Platform) ନବମ ଶ୍ରେଣୀ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି ।

ଏହି ବ୍ୟାପକ ମୁକ୍ତ ଆଭାସୀ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ (MOOC-Massive Open Online Course) ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ରୋବୋଟିକ୍ସ (Robotics), ଜଳୀୟ କୃଷି (Aquaculture), ବୟନ ଛାପ (Textile Printing) ଆଦି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରୁଛନ୍ତି ।

ସରକାରଙ୍କ ଜାତୀୟ ବୃଦ୍ଧି ସେବା (National Career Service) ପରି ଆଭାସୀ କ୍ଷେତ୍ରଗଜୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚାକିରି ସୁଯୋଗ ଖୋଜିବାରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି । ପାଇପ୍ ମିସ୍ତ୍ରୀ କାମ (Plumbing)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହିସାବ ପତ୍ର କରିବା କାମ (Accounting) ଏହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଭୌଗୋଳିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଦୂର କରି ଲୋକମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଦକ୍ଷତାର ବିକାଶ ତଥା ଭାରତ ତଥା ବିଦେଶରେ ନିଯୁକ୍ତି ଯୋଗାଇବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି । ଏହି ଆଭାସୀ ପୋର୍ଟାଲ (Online Portal) ସେବାଗୁଡ଼ିକର ଉପଲବ୍ଧତା ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଆଭାସୀ ସଂଯୋଗରେ (Online link)ରେ ମିଳିପାରିବ । http://swayam.gov.in/, http://www.ncs.gov.in/

ଉତ୍ପାଦନର କାରକଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରସ୍ପର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ? :
ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଭୂମି, ଶ୍ରମ, ପୁଞ୍ଜି, ଉଦ୍ୟୋଗ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କାରକଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଉତ୍ପାଦର ପ୍ରକାର ଉପରେ ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାରକର ଅନୁପାତ ନିର୍ଭର କରେ ।

କୃଷି, ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉତ୍ପାଦନ, ଶ୍ରମ ଉପରେ ଅଧିକ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରମ- ପ୍ରଧାନ (Labour Intensive) ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ତେବେ ଅର୍ଦ୍ଧ ପରିବାହୀ ଚିପ୍ସ (Semi’Conductor Chips) ବା ଉପଗ୍ରହ ଆଦିର ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଅଧିକ ପୁଞ୍ଜି ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରଧାନ (capital intensive) କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ

ତ୍ରିମାତ୍ରିକ (3-D) ଛାପା ପଦ୍ଧତି, ହସ୍ତତନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବହୁଳ ଉତ୍ପାଦନ ସହ ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଜଗତରେ ରଙ୍ଗଦେବା କଳାକୁ ପୁନର୍ଗଠନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଅଛି ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ସ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାଯୋଗୁଁ ଯୋଗାଣ – ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତି କୋଭିଚ୍‌-୧୯ (Covid-19) ମହାମାରୀ ସମୟରେ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।

ପ୍ରକଳ୍ପ ପରିଚାଳକ (Project Manager) ମାନଙ୍କ ସହିତ ସଫ୍ଟୱେର୍‌, ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଏବଂ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ମିଳିତ ହୋଇ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କର ହକ୍ଷତାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।

ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଦ୍ୟୋଗପତିମାନେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରାଇଥାନ୍ତି ।

୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଚୀନ ପରେ ବୃହତ୍ତମ ମୋବାଇଲ ଫୋନ ନିର୍ମାତା

ଉତ୍ପାଦନର କାରକ ପ୍ରତି ଦାୟିତ୍ଵ :
ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କଲାବେଳେ ଆମେ ଭୂମି, ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁ । ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସୀମିତ ଏବଂ ଆମେ ସତର୍କ ନ ରହିଲେ ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପାରେ ।

ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ତାମିଲନାଡୁରେ ଅନେକ ଲୋକ ଚମଡ଼ା କାରଖାନାରେ କାମ କରି ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ କାରଖାନାରୁ ବାହାରୁଥିବା ଆବର୍ଜନା ନଦୀ ଓ ମୃତ୍ତିକାକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ ।

ଯଦି ପୁରୁଣା ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ (Smart Phone) ଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପୁନଃଚକ୍ରଣ କରାନଯାଏ, ସେଥୁରେ ଥ‌ିବା ସୀସା ଓ ପାରଦ ଭଳି କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥ ଭୂମି ଓ ଜଳରେ ମିଶିଯାଏ । ଏହା ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଉଭିଦ ଜଗତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇଥାଏ ।

ଏଥ‌ିପାଇଁ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣକୁ ସୁଗମ କରିବା ସହିତ ଆଜିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂର ଣ କରିପାରିବା ।

ତେଣୁ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ଭବିଷ୍ୟତ ବ୍ୟବହାରପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃଚକ୍ରଣ ନିମନ୍ତେ ଧାରଣୀୟ ଅଭ୍ୟାସ (Sustainable practic) ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ।

କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦରମାଦେବା ସହିତ ସେମାନେ କାମ କରୁଥିବା ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ଉଚିତ ।

ଭୂମି ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ଛାଡ଼ି, ବ୍ୟବସାୟ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ଵ ଅଛି । ଏ ବିଷୟରେ ନିମ୍ନରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।

ନ୍ୟାୟୋଚିତ କ୍ଷତିପୂରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିବେଶ : ନିଯୁକ୍ତିଦାତାମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଦରମା ଦିଆଯାଇଛି ଓ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି ।

ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ଓ ତାଲିମ : ପ୍ରତିଯୋଗିତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରମ ବଜାରରେ ତିଷ୍ଠି ରହିବା ପାଇଁ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ସହିତ ଉଚିତ ତାଲିମ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଦ୍ୟୋଗ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକର ଦାୟିତ୍ଵ ।

କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଅଧୁକାର ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା : ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ଭେଦଭାବଶୂନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ପ୍ରଦାନ, ସବେତନ ଛୁଟି ପ୍ରଦାନ ସହ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଆଇନ ଏବଂ ନିୟମ ପାଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ ।

ସଙ୍ଗଠିତ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ (Corporate Social Responsibility) ମାଧ୍ୟମରେ ସମାନ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାର କଲ୍ୟାଣ ନିମନ୍ତେ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ତଥା ପରିବେଶଗତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବାପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଉଛି ।

ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହ୍ରାସ, ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ, କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର ଆଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

ଭାରତ ବିଶ୍ବର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରଭାବେ ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ସଙ୍ଗଠିତ ସାମାଜିକ ବାର୍ଷିକ (CSR-Corporate Social Reportsibility) ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲା । ଏଥିରେ ଜମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ତିନିବର୍ଷ ଧରି ସେମାନଙ୍କର ହରାହାରି ଲାଭର ଶତକଡ଼ା ୨ ଭାଗ ଅର୍ଥ ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଖଚ୍ଚ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଭୂମି, ଶ୍ରମ, ପୁଞ୍ଜି ଓ ଉଦ୍ୟୋଗ ହେଉଛି ଉତ୍ପାଦନର କାରକ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅନୁପାତରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହି କାରକଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରର ପରିପୂରକ ଓ ସମ୍ପର୍କିତ ।
2. ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଜ୍ଞାନ, ଦକ୍ଷତା, ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ମାନବ ପୁଞ୍ଜି କୁହାଯାଏ । ମାନବ ପୁଞ୍ଜିଦ୍ଵାରା ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ମୂଲ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଶିକ୍ଷା, ତାଲିମ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର ଓ ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ, ଯଦ୍ଵାରା କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
3. ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉତ୍ପାଦନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ସମାଜର ସେବାରେ ଲାଗେ । ତେଣୁ ଏହାର ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବହାରର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 6 ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା : ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 6 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 6 Notes Odia Medium

‘‘ସମ୍ବିଧାନ କେବଳ କେତେକ ଆଇନଜୀବିଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ ନୁହେଁ, ଏହା ଜୀବନର ସ୍ରୋତ ଏବଂ ସମୟର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ହିଁ ଏହାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ।”
– ଆଲ୍ଲାଦି କୃଷ୍ଣସ୍ଵାମୀ ଆୟାର (ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୯, ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ବିତର୍କ)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତର ନୂତନ ସଂସଦ ସୌଧ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ନିର୍ବାଣ କରାଯାଇଛି । ଏହାର ଆକାର ଦେଖୁବାପାଇଁ ଗୋଲାକାର କି ଚତୁର୍ଭୁଜାକାର ନ ହୋଇ ତ୍ରିଭୁଜାକାର ହୋଇଛି ।

ଏହାର ତିନିଗୋଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ସମତୁଲତା, ସମାବେଶିତା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଉଅଛି ।


ସବୁଜ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ସୌଧ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର ୩୦ ପ୍ରତିଶତ କମାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି ।

ଏହାର କାନ୍ଥରେ ମୟୂର, ଜନଜାତି କଳା, ମନ୍ଦିର ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କର ଗାଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ନୂତନ ସୌଧରେ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ କଳାରେ ଭରପୂର ହେବା ସହିତ ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଅଛି । ଏହା ଭାରତର ଏକ ସଂଗ୍ରାହଳୟ ପରି ମନେ ହୋଇଥାଏ ।

ଉପକ୍ରମ :
ଇଂରେଜ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ସଂଗ୍ରାମ କରି ଭାରତ ସ୍ଵାଧୀନ ହୋଇଥିଲା । ସେଥ୍ ରେ ଅନେକ ଲୋକ ବଳିଦ। ନ ଦେଇଥିଲେ ।

ନୂତନ ଯୁଗର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ୱରୂପ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତ ନିମନ୍ତେ ଏକ ନିଜସ୍ଵ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଥିଲା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହ୍ଵାନ ।

ସମ୍ବିଧାନରେ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଗଲା ।

ଭାରତର ନାଗରିକ ମାନେ ଲୋକ ସଭାକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ସଂସଦ ହେଉଛି ଆମ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନକାରୀ ସଂସ୍ଥା ।

୧୯୫୨ ମସିହାର ପ୍ରଥମ ଲୋକସଭାଠାରୁ ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ୧୮ ଥର ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇସାରିଛି ।

ଭାରତର ସଂସଦର ଗଠନ :
ଭାରତର ସଂସଦ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଲୋକସଭା ଓ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଆମ ସଂସଦ ଦୁଇଟି ଗୃହ ଯଥା ଲୋକସଭା ଓ ରାଜ୍ୟସଭା ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଦ୍ୱି-ସଦନୀୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭିଭିରେ କ୍ଷମତା ବଣ୍ଟନ ଭିତ୍ତିକ ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତ ଗ୍ରହଣ କରିଅଛ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଜାତୀୟ ଏକତା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଵାର୍ଥ ମଧ୍ଯରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବୁଝାମଣା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ପାରୁଛି ।

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ (ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ) ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ନାଗରିକମାନେ ଲୋକସଭାକୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ଲୋକସଭାର ସର୍ବାଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟା ୫୫୦ ବୋଲି ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥିରିକୃତ ହୋଇଅଛି । ଏହାର ସଦସ୍ୟମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ରାଜ୍ୟସଭାର ସର୍ବାଧ‌ିକ ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୨୫୦ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସଭ୍ୟମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ଆମ ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ରିଟେନ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଅନୁକରଣ ହୋଇଛି । ତଥାପି ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଆମ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀଗଣ ଏବଂ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ପୂର୍ବରୁ କେତେକ ଅନୁଭବକୁ ହାସଲ କରିଥିଲେ । ସାମାନ୍ୟ ଅଂଶରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ପରିଚାଳାନଗତ କେତେକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତି ଆମ ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲା । ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଥ‌ିବା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର (ମହାଜନପଦ) ଓ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଆମ ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ।

କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା :
ସଂସଦରେ ବିତର୍କ ଓ ଆଲୋଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପଦ୍ଧତିରେ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ଲୋକସଭାର ସଭ୍ୟମାନେ ଜଣେ ବାଚସ୍ପତିଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସେ ସଦନ ପରିଚାଳନା ସହ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦନରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ରାଜ୍ୟସଭା ବୈଠକରେ ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସଂସଦର ଆଲୋଚନାଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତଙ୍କ ବୋଧଗମ୍ୟ ହେବା ନିମନ୍ତେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଇଥାଏ । ପ୍ରଥମେ ୧୨ଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲା । ଯଥା- ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ, ଆସାମୀ, ବଙ୍ଗାଳୀ, ଗୁଜରାଟୀ, କନ୍ନଡ଼, ମାଲାୟାଲମ, ମରାଠୀ, ଓଡ଼ିଆ, ତାମିଲ, ପଞ୍ଜାବୀ ଏବଂ ତେଲୁଗୁ । ଏବେ ଆଉ ୬ଟି ଭାଷା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ଯଥା– ବୋଡ଼ୋ, ଡୋଗରୀ, ମୈଥୁଳୀ, ମଣିପୁରୀ, ଉର୍ଦୁ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ।

କେନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ଶୀର୍ଷରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗଠିତ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ରହିଥାଏ । ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀଗଣ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ମିଳିତ ଭାବେ ଲୋକସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି ।

ରାଜଦଣ୍ଡ (Sceptre) : କ୍ଷମତା ଆଧାରରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସବରେ ରାଜା ବା ରାଣୀ ଧରୁଥିବା ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ଲମ୍ବା ଦଣ୍ଡ | ବାଡ଼ି ।

ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତରର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଏକ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣାଚ୍ଛାଦିତ ରୂପାଦଣ୍ଡ-ସିଙ୍ଗୋଲ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଲୋକସଭାର ବାଚସ୍ପତିଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଅଛି । ଏହା ନ୍ୟାୟିକତା ଓ ଧାର୍ମିକତାକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରୁଅଛି । ଚୋଳ ରାଜବଂଶ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରୁ ଶାସନରେ ନ୍ୟାୟିକତା ଓ ଧାର୍ମିକତାକୁ ନିଶ୍ଚିତରୂପେ ପାଳନ କରିବାର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ଏହା ଶାସକଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରତୀକ ରୂପେ ନନ୍ଦୀ (ବୃଷଭ)ଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ରହିଥାଏ ।

ସଂସଦର ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ କାର୍ଯ୍ୟ :
ସଂସଦ କରିବାକୁ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନଦ୍ଵାରା ସ୍ଥିରୀକୃତ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା –
(୧) ସାମ୍ବିଧାନିକ କାର୍ଯ୍ୟ,
(୨) ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ,
(୩) କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ ଓ
(୪) ଆର୍ଥିକ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ ।

(୧) ସାମ୍ବିଧାନିକ କାର୍ଯ୍ୟ :
ସମ୍ବିଧାନର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ରକ୍ଷା କରିବା ନିମନ୍ତେ ସଦସ୍ୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।
ଯଥା –
(କ) ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତବାଦ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ।
(ଖ) ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ମଧ୍ଯରେ କ୍ଷମତା ପୃଥକୀକରଣ ଅନୁସୃତ କରିବା ।
(ଗ) ସଂଘୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ।
(ଘ) ଆଇନ ଓ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ ମାଧ୍ୟମରେ ମୌଳିକ ଅଧ୍ବକାର ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରନୀତି (ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି)ର ଆଦର୍ଶ ବଜାୟ ରଖୁବା ।

(୨) ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ :
ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ହେଉଛି ସଂସଦର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ । ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଅଧ୍ଵନିୟମ (Act) ମାଧ୍ୟମରେ ଆଇନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥାଏ । ଅଧ୍ଵନିୟମ ରୂପାନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ବିଧେୟକ (ବିଲ୍)ର ପ୍ରସ୍ତୁତ ସଂସଦରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥାଏ । ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ପ୍ରଭାବୀ ଆଲୋଚନାରେ ଗୃହୀତ ହେବାପରେ ଏହା ଆଇନରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

ଉଦାହରଣ :
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମାଗଣା ଏବଂ ବାଧ୍ୟତରାମୂଳକ ଶିକ୍ଷାଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିନିୟମ ୨୦୦୯ (RTE) ଆଇନରେ ପରଣିତ ହୋଇଛି ।

୨୦୦୨ ମସିହାରେ ସମ୍ବିଧାନର ୮୬ତମ ସଂଶୋଧନ ପ୍ରସ୍ତାବ ମାଧ୍ୟମରେ ଧାରା ୨୧(କ) ଯୋଗ କରାଯାଇ ୬ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ସମସ୍ତ ବାଳକ ବଳିକାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣା ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଆଇନ କରାଯାଇଛି ।

ସ୍ଥାୟୀ ସମିତି (Standing Committee) : ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସମିତି (ସାଂସଦ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରିବେ କିନ୍ତୁ ସମିତି ଏକ ଢାଞ୍ଚାଭାବେ ସ୍ଥିର ରହିବ) । ଏହା ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ତଦାରଖ କରି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସୁପାରିଶ କରିଥାଏ ଓ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା ସେ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଥାଏ ।

ବିଧେୟକ (ବିଲ୍)ରୁ ଅଧୁନିୟମ (ଆକ୍ଟ) – ସଂସଦରେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ପଦ୍ଧତି :
ପଠନ (Reading) – ସଂସଦରେ ବି ଧେୟକର ବି ଷୟବସ୍ତୁ ପାଠ କ ର । ଯାଏ । ଏହା ଉପରେ ସାଂସଦ ମାନେ ପୁ ଙ୍ଖା । ନୁ ପୁ ଙ୍ଖ ଭାବ ରେ ଆଲୋଚ ନ । ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା କରନ୍ତି ।

ଖଣ୍ଡବାକ୍ଯ (clause) – ବିଧେୟକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କେତେକ ବାକ୍ୟାଶ ଯାହା ବିଧେୟକକୁ ଅଧ୍ଵକ ସରଳ ରୂପେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥାଏ ।

ରାଜପତ୍ର (Gazette) – ଏହା ଏକ ସରକାରୀ ପ୍ରଶାସନ ଯାହା ଆଇନ ଗତ ଦସ୍ତ ବି ଜ ଏ କ ସରକାରୀ ସୂଚନା ସମ୍ପର୍କିତ ସମସ୍ତ ଦସ୍ତାବିଜ ଘୋଷଣା କରିଥାଏ ।

ଯଦି ଏହା ଲୋକସଭାରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥାନ୍ତା ତେବେ ନିମ୍ନଲିଖ ପଦ୍ଧତି ସବୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥାନ୍ତା । ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଚୟ (ପ୍ରଥମ ପାଠ) → ଆଲୋଚନା ଏବଂ ବିତର୍କ → କମିଟି ଯାଞ୍ଚ → ଧାରାଦ୍ଵାରା ବିଚାର → ଭୋଟଦାନ (ଦ୍ଵିତୀୟ ପାଠ) → ଉଭୟ ଗୃହରେ ପାସ୍ → ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ → ଆଇନରେ ପରିଣତ ।

କେତେକ ବିଧେୟକ, କେବଳ ଲୋକସଭାରେ ହିଁ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଅର୍ଥ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ (ଟିକସ ପ୍ରଣାଳୀ, ସରକାରୀ ଋଣ ଗ୍ରହଣ ଆଦି) ଅର୍ଥବିଧେୟକ ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଏହା ଏକ ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତାବ ଭାବରେ କେବଳ ଲୋକସଭାରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥାଏ । ଅବଶ୍ୟ ଏହାର ଉପସ୍ଥାପନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ପୂର୍ବ ଅନୁମତି ବିନା ଅସମ୍ଭବ ।

(୩) କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ :
ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ହେଉଛନ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ଅଂଶବିଶେଷ । ସେମାନେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଆଇନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଓ ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଏବଂ ସରକାରର ସଫଳ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ଦାୟୀ ରୁହନ୍ତି ।

ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଏହାର ଆଇନଗତ ନୀତି ଆଧାରରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନକାଳ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିଷ୍ପଭିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ ନିମନ୍ତେ ଲୋକସଭାରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହନ୍ତି । ସାଂସଦମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ନୀତି ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନପଚାରିଥାନ୍ତି ।

ଏତଦ୍ଭିନ୍ନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସମିତି ଦ୍ଵାରା ଆହୂତ ଆଲୋଚନା ସଭାରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ନୀତି ସମ୍ପର୍କୀୟ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ସମିତି ବିଭିନ୍ନ ଦଳର ସାଂସମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠନ କରାଯାଇଥାଏ ।

୧.୨ : ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମା ଚିକିତ୍ସାଳୟ, ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରାଥମି କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଆୟୁଷ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ସହାବସ୍ଥାନସମ୍ପର୍କିତ ।

ସୁପାରିଶ : ୧.୨୧. ଏହି ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ, କେତେକ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଆୟୁଷ ବିଭାଗ ଖୋଲାଯାଇନାହିଁ ବୋଲି ସମିତିର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସିଛି । ଆୟୁଷ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ତଥା ଆୟୁଷ ଚିକିତ୍ସାରେ ଅଧିକ ସମନ୍ଵୟ ପାଇଁ ଆୟୁଷ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନଥିବା ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝେଇମନେଇ ନୂତନ ଆୟୁଷ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଖୋଲିବାକୁ କେନ୍ଦ୍ର ଆୟୁଷ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଉଛି, ଯଦ୍ଵାରା ଆୟୁଷ ଚିକିତ୍ସାକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକର ତ୍ଵରିତ୍ ବିକାଶ (ବିବରଣୀର ୨.୧୩ ଅନୁଚ୍ଛେଦ)

କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବୟନ : ୧.୨୨ : ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏକ ରାଜ୍ୟ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ବିଷୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଆୟୁଷ ବିଭାଗର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାଜ୍ୟ ବା କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ତଥାପି ବିଭିନ୍ନ ସମାବେଶରେ କେନ୍ଦ୍ର ଆୟୁଷ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ରାଜ୍ୟ ତଥା କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସପକ୍ଷରେ ମତ ଦେଇଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ଷ୍ଟେଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ୟୁନିଟ୍ (SPMU) ଏବଂ ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ୟୁନିଟ୍ (DPMU)ରେ ଅଧ୍ବକ କର୍ମଚାରୀ ନିୟୋଜନ କରି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ନାମ୍ ଯୋଜନାର କ୍ଷିପ୍ର ବିକାଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ ନିମନ୍ତେ ମତାମତ ଦେଇଥିଲେ । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବମୋଟ ୨୪ଟି ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।
(ବିବରଣୀରେ ୨.୨୩ ଅନୁଚ୍ଛେଦ)

ଆର୍ଥିକ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ :

1. ସଂସଦ ସରକାରଙ୍କର ବାର୍ଷିକ ବଜେଟ୍‌କୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥାଏ ।
2. ଏହା ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ନିମନ୍ତେ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ ଅନୁମୋଦନ କରିବାସହିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ ।
3. ସରକାର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ଓ ସୂଚନା ସଂସଦକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ସଂସଦର କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା କ୍ଷମତା :
ସମ୍ବିଧାନର ପଞ୍ଚମ ଭାଗର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ସହିତ ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ପତି ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ଆଲୋଚନା କରିଥାଏ । ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସଂସଦର ଭୂମିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀର ତାଲିକା ରହିଅଛି ।

(୧) ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି :
ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଏବଂ ସେ ନାମକୁମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ମୁଖ୍ୟ ଅଟନ୍ତି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ସରକାର ଚଳାଇବା ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହିଥା’ନ୍ତି ।

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥା’ନ୍ତି, ସଂସଦର ବୈଠକ ଆହ୍ଵାନ କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ବିଧେୟକକୁ ଅନୁମୋଦନ କରି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ଯଦି କୌଣସି ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତା ହାସଲ କରି ନଥାଏ, ତେବେ ସରକାର ଗଠନ ନିମନ୍ତେ କୌଣସି ଦଳ ବା ମେଣ୍ଟଭୁକ୍ତ ଦଳକୁ ସରକାର ଗଠନ ସୁଯୋଗ ଦେବା ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କର ଇଚ୍ଛାଧୀନ କ୍ଷମତା ଅଟେ ।

(୨) ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ :
ଭାରତୀୟ ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ବାସ୍ତବ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହିକା ଅଧିକାରୀ ।

ନିର୍ବାଚନରେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଦଳ କିମ୍ବା ମେଣ୍ଟର ନେତାଙ୍କୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ସରକାର ଚଳାଇଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ମିଳିତ ଭାବରେ ଲୋକସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି ।

ସଂସଦରେ ଆଲୋଚନା ନିମନ୍ତେ ସମସ୍ତ ବିଧେୟକ ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସାଧାରଣଭାବେ ପ୍ରଶାସନ ବା ଅମଲା ନାମରେ ପରିଚିତ ଅଧ୍ୟାକାରୀଗଣ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ସରକାରୀ ବିଭାଗ କାର୍ଯ୍ୟର ସୁଚାରୁ ସମ୍ପାଦନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଲାଲବାହାଦୂର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଏକ ରେଳ ଦୁର୍ଘଟଣା ପରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ପଦରୁ ଇସ୍ତଫା ଦେଇଥିଲେ । ଦୁର୍ଘଟଣା ନିମନ୍ତେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଦାୟୀ କରି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ସମସ୍ତ ତ୍ରୁଟି ବିଚ୍ୟୁତି ନିମନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜେ ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ଵ ନେବା ଉଚିତ । ସେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପଣ୍ଡିତ ଜବ । ହ ର ଲ। ଲ ନେହେରୁଙ୍କୁ ନିଜ ଇସ୍ତଫା ପତ୍ର ପଠାଇଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ନେହେରୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ମାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ବାଧ୍ୟ କରିବାରୁ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଇସ୍ତଫାପତ୍ର ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ :

ନ୍ୟୟପାଳିକା – ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସନ୍ତୁଳନର ଭୂମିକା:
ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଅଙ୍ଗ । ଏହା ସରକାରଙ୍କୁ ଆଇନର ତର୍ଜମା ଓ ପ୍ରଣୟନରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜ ଓ ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନ୍ୟାୟାଳୟ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସମ୍ବିଧାନର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ସରକାରଙ୍କ ସବୁ ବିଭାଗ ସମ୍ବିଧାନର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ମାପଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ରହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ ।

ଆଇନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ବିଭିନ୍ନ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଓ ମୌଳିକ ଅଧ୍ୟାକାରର ସୁରକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସମାଜ ତଥା ସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ କାର୍ଯ୍ୟନ୍ଵୟନ ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଗୁ କରିଥାଏ ।

ବିଧ୍ଵବଦ୍ଧ ଓ ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା କ୍ଷମତାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନ୍ୟାୟପାଳିକାକୁ ଏକ ଅଦ୍ଵିତୀୟ ଓ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।

ସଂସଦଦ୍ୱାରା ପାରିତ ଆଇନ ଯେପରି ସାମ୍ବିଧାନିକ ଢାଞ୍ଚା ଅତିକ୍ରମ କରେ, ନ୍ୟାୟପାଳିକା ତା’ର ଯାଞ୍ଚ କରିଥାଏ ।

ଯେପରି ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସଦ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ, ସେହିପରି ନ୍ୟାୟାଳୟ ମାଧ୍ୟମରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହା ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ମଧ୍ଯରେ କ୍ଷମତା ବିଭାଜନ ତଥା ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ ଉଦାହରଣ । କୌଣସି ଏକ ସଂସ୍ଥା ଯେପରି ଅଧିକ କ୍ଷମତାଶାଳୀ କରିଥାଏ ।

ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟଧାରା :
ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଓ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଁ ‘ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା’ ରହିଅଛି ।

କେନ୍ଦ୍ର ତାଲିକା, ରାଜ୍ୟ ତାଲିକା ଏବଂ ଯୁଗ୍ମ ତାଲିକା – କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ସୀମା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସମ୍ବିଧାନରେ ‘କେନ୍ଦ୍ର ତାଲିକା’ ଓ ‘ରାଜ୍ୟ ତାଲିକା’ ସୂଚୀ ରହିଛି ।

ଯୁଗ୍ମ ତାଲିକାରେ ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।

ଶିକ୍ଷା ଯୁଗ୍ମ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆରଟିଇ (RTE) କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୃହୀତ ଅଧ୍ଵନିୟମ (ACT) ସମଗ୍ର ଭାରତରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଭାରତରେ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କେତେକ ସମାନ୍ତରାଳ ସଂରଚନା :
ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରର ଶାସନଢାଞ୍ଚା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରର ଏକ ନକଲ ଅଟେ । ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ତୁମେ ଏହି ସଂରଚନା ବୁଝିପାରିବ :

ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାର ସଂରଚନା :
ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଏକ ସଦନୀୟ କିମ୍ବା ଦ୍ଵି– ସଦନୀୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହାର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଦନ ‘ବିଧାନସଭା’ ନାମରେ ନାମିତ ଓ ଦ୍ଵିସଦନ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ସଦନକୁ ‘ବିଧାନ ପରିଷଦ ’ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଦୁଇଟି ସଦନ ଥ‌ିବା ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ବିହାର, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଏବଂ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ।

ଏହି ଛଅଗୋଟି ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସଦନୀୟ ଅଟେ । ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା। ଏକ ସଦନୀୟ ଯାହା ‘ବିଧାନସଭା’ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହା ଆମର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ

ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସୌଧ ନିର୍ମାଣ ନିମନ୍ତ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଡ. ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ଶୁଭ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହାର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସରିବା ପରେ ୧୯୬୧ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୨ ତାରିଖ ଦିନ ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡ. ସର୍ବପଲ୍ଲୀ ରାଧାକୃଷ୍ଣନ୍ ଏହାର ଶୁଭ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଏହା ୨୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରେ ୪୭ ହଜାର ବର୍ଗଫୁଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାର ସଫଳ କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ଵୟନ ପ୍ରତି ଆହ୍ୱାନ :
ଭାରତର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା କହିଲେ କେନ୍ଦ୍ର ସଂସଦ ଓ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସାଧାରଣଭାବେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ, ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ତଦାରଖ କରିବା ସହିତ ବଜେଟ୍‌କୁ ଅନୁମୋଦନ କରିଥାଏ । ଏତଦ୍‌ଭିନ୍ନ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଏହା ଜାତୀୟ ନୀତି, ବିକାଶମୂଳକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଜନଅଭିଯୋଗ ଶୁଣାଣି ଆଦିର ଆଲୋଚନା ନିମନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସାମନା କରିଥାଏ, ଯଥା- ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଲଗାତର ଅନୁପସ୍ଥିତି, ଅସହଯୋଗ ମନୋବୃତ୍ତି, ମୁଖ୍ୟ ବିତର୍କରେ ଗୁଣାତ୍ମକତା ହ୍ରାସ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନକାଳର ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି ଇତ୍ୟାଦି ।

ସାଧାରଣତଃ ଭାରତର ସଂସଦର ବୈଠକ ବର୍ଷରେ ତିନିଥର ବସିଥାଏ ଯଥା- ବଜେଟ ଅଧୂବେଶନ, ମୌସୁମୀ ଅଧୁବେଶନ ଏବଂ ଶୀତକାଳୀନ ଅଧିବେଶନ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧିବେଶନରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଆଇନର ବିଚାର ବିମର୍ଶ, ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ବିଷୟକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାଠାରୁ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଉପରେ ସଂସଦ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ମାଗିଥାଏ ।

ସାଧାରଣତଃ ସଂସଦ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୬ ଘଣ୍ଟା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ, କେତେକ ବିଶେଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା, ଜରୁରୀ ଆଲୋଚନାର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ନିମନ୍ତେ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସୀମା ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥାଏ । ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଧରଣରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଉତ୍ପାଦିକତା (Productivity) : ଲୋକସଭା କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟସଭାର ସ୍ଥିରୀକୃତ ସମୟ ନିର୍ଘଣ୍ଟ ମଧ୍ୟରୁ ବାସ୍ତବରେ କେତେ ଘଣ୍ଟା ଆଲେଚାନାରେ ଅତିବାହିତ ହୋଇଛି, ତାହାହିଁ ସଂସଦ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଉତ୍ପାଦିକତାର ମାପକ ।

ସମାଜର କେତେକ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରୁଛନ୍ତି ଯେ, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭାଗ ବିଭିନ୍ନ ଅପରାଧ୍ୟକ ମାମଲାରେ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି ।

ମତଦାତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାଗୁଡ଼ିକୁ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ଗଣମାଧ୍ୟମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଯାହାଫଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଦିନକୁ ଦିନ ଉନ୍ନତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଧ‌ିକ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ଏଥ‌ିରେ ଭାଗନେଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପନା କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରୁଛନ୍ତି ।

ଭାରତର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ଲୋକସଭାରେ ଏକ ବକ୍ତବ୍ୟ ସମୟରେ କହିଥିଲେ : ‘ସରକାର ଆସିବେ ଓ ଯିବେ, ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଗଢ଼ା ହେବେ ନଷ୍ଟ ମଧ୍ୟ ହେବେ । କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେଶ ରହିବା ଉଚିତ, ଏ ଦେଶର ଲୋକତନ୍ତ୍ର ଅମର ରହିବା ଉଚିତ ।’’

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ
କ୍ଷମତାର ବଣ୍ଟନ, ତର୍କଭିଭିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ନେତାମାନେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିବା ଭାରତୀୟ ସଂସଦୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରେ, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ ଏବଂ ସେମାନେ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁପାଳନ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ।

ସଂସଦ ଲୋକଙ୍କ ମତକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵତ୍ଵ କରେ ଏବଂ ଆମ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସଂଘୀୟ ଭାବନା ପ୍ରତିଫଳନ କରେ ।

ପ୍ରତିନି, ଦାୟିତ୍ଵ ଓ ସମନ୍ଵୟ ମଧ୍ଯରେ ସନ୍ତୁଳନ ପାଇଁ ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ସଂସ୍ଥାମାନ ଗଢ଼ାଯାଇଛି । ସଂସ୍ଥାଗତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସନ୍ତୁଳନ, ନାଗରିକ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସହାୟତା କରେ ।

ଦେଶର ଉନ୍ନତି ଅବ୍ୟାହତ ରଖିବା ପାଇଁ ସଂସଦର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ ଓ ଫଳପ୍ରସୂ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 5 ସାର୍ବଜନୀନ ମତଦାନ ଏବଂ ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 5 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 5 Notes Odia Medium

‘‘ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସଫଳ ରୂପାୟନ ନିମନ୍ତେ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା ପ୍ରତିପାଦନ କରି (ଭାରତ) ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ନୀତି ଗ୍ରହଣ କଲା…. ଯାହା ଏତେ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ପୃଥ‌ିବୀ ଇତିହାସରେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ନଥିଲା ।’’
– ଆଦି କୃଷ୍ଣସ୍ଵାମୀ ଆୟାର (ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୯, ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ବିତର୍କ)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ :
୧୮ ବର୍ଷ ବା ତଦୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ, ଶିକ୍ଷାଗତ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ବିଶେଷରେ ମତଦାନ କରିବାର ଅଧିକାରକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବଳକ ମତଦାନ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆମ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣେତାମାନେ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଉପାଦାନ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରୂପେ ବିବେଚନା କରିଥିଲେ ।

ଭାରତରେ ଲୋକସଭା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ୱାୟତ୍ତଶାସନ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ ଏହି ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ୩୨୬’ ଧାରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିପାଇଁ ମତଦାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।

୨୦୨୪ ମସିହା ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ୯୮୦ ନିୟୁତ ମତଦାତା ଲୋକସଭାର ୫୪୩ଟି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ନିମନ୍ତେ ମତଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିଲା ।

ମତଦାନ : ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ Franchise କିମ୍ବା Suffrage କୁହାଯାଏ । ଏହା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ଏକ ଅଧିକାର ।

ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ (Constituency) : ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରୁ ମତଦାତା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧ‌ିଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାକୁ ନିର୍ବାଚନ କରିଥାନ୍ତି ।

ବ୍ୟବସ୍ଥା (System) : ସର୍ବସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ଗଠିତ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯିଏ ପରସ୍ପର ଭାବରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ୩.୧ ନିୟୁତ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧ୍ ଅଛନ୍ତି (ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧.୩ ନିୟୁତ ମହିଳା ଅଟନ୍ତି) ସେମାନେ ସାରା ଭାରତରେ ୨୫୦,୦୦୦ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରରେ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାୟରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ସ୍ଵାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ମାତ୍ର ୧୩ ପ୍ରତିଶତ ଭାରତୀୟ ମତଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ମତଦାନ ସାର୍ବଜନୀନ ନଥିଲା ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ରହି ଭାରତ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଭୋଟ ବା ମତଦାନ ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରି ଥିଲା।। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂ ପ – ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ୧୯୭୧ ମସିହାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ

ମତଦାନ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା । ଏହି ମୌଳିକ ଅଧ୍ବକାର ହାସଲ ନିମନ୍ତେ ମହିଳାମାନେ ଅନେକ ଦିନ କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରି ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ । ଅପର ପକ୍ଷରେ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିବା ଦୃଢ଼ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଆଦି ଭାରତୀୟ ମହିଳାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମତଦାନ ଅଧିକାର ପ୍ରଥମରୁ ହିଁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥିଲା ।

ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଉଚ୍ଛେଦ, ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁନିଶ୍ଚିତତା :
ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର । ଆୟତନରେ ଏହା ଫ୍ରାନ୍ସର ୬ ଗୁଣ ହୋଇଥିବାବେଳେ ମତଦାତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ୧୫ ଗୁଣ ଅଟେ ।

ମତଦାନ ସାବ୍ୟସ୍ତର ସମସ୍ତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦୂର କରିବା ଓ କୌଣସି ମତଦାତା ଯେପରି ମତଦାନ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ ନ ହୁଏ ସେଥ୍ୟପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ହେଉଛି ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ।

୨୦୨୪ ମସିହା ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରଥମକରି ବୟସ୍କ ଓ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗମାନେ ଘରେ ବସି ମତଦାନ କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।

ସହାୟକ ଯନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ରେଲିଯୁକ୍ତ ଭୋଟରକାର୍ଡ଼ ଆପ୍‌ଯୁକ୍ତ ସହାୟତା ଅନୁରୋଧ, ସ୍କିଲ୍ ବା ଚକଲଗା ଚୌକି ଓ ରାମ୍ପ ବା ଖସଡ଼ା ଆଦି ଅନେକ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଉତ୍ତରମେରୁର୍ (ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏକ ସ୍ଥାନ) ଶିଳାଲେଖ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯେ ସମୟର ପ୍ରତିନିଧୁ ଚୟନର ସ୍ଵଚ୍ଛତା । ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀଙ୍କ ନାମ ସବୁ ତାଳପତ୍ରରେ ଲେଖାଯାଇ ଏକ ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମୁଦଦେଇ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଚୟନ ହେଉଥ‌ିବା ଦିନ ଏହା ସର୍ବସମ୍ମୁଖରେ ଖୋଲାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଜଣେ ବାଳକଦ୍ଵାରା ସେହି ତାଳପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିକ ପରେ ଗୋଟିଏ ବିନା କ୍ରମରେ ବାହାର କରାଯାଏ । ଜଣେ ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ମୁକ୍ତ ହସ୍ତ ଦେଖାଇବା ପରେ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀଙ୍କ ନାମ ସବୁ ପାଠ କରିଥା’ଛି ।

ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରତିନିଧୁଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ – ଗ୍ରେଡ଼୍ ୮, ରେଭେନ୍ସା ବାଳିକା ବିଦ୍ୟାଳୟ :
ରେଭେନ୍ସା ବାଳିକା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରତିନିଧ୍ ବାଛିବାପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଇଥିଲା । ସେଥ‌ିରେ ପ୍ରାର୍ଥୀଭାବରେ ସବିତା, ପୂଜା ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କା ଓ ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ମିସ୍ ଉଷା ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ତିନିଜଣ ପ୍ରାର୍ଥୀ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପ୍ରଚାରକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ନିର୍ବାଚନ ଅଧିକାରୀ ଉଷା କୁମାରୀ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଓ ଅବାଧ ନିର୍ବାଚନ ନିମନ୍ତେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ନିର୍ବାଚନକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖୁବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ।

ନିର୍ବାଚନ ଧାର୍ଯ୍ୟଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ବାଲାଟ କାଗଜ ଦିଆଗଲା ଯେଉଁଥ‌ିରେ ତିନିଜଣ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କର ନାମ ଲେଖାଯାଇଥିଲା ।

ନେହା ନିମନ୍ତେ ଏକ ବ୍ରେଲିଯୁକ୍ତ ବାଲାଟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।

ସମସ୍ତ ୩୩ଟି ମତଦାନ ସରିବା ପରେ ଉଷା କୁମାରୀ, ଶିବା କୁମାରୀଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀରୂପେ ବସାଇ ଭୋଟ ଗଣତି କରିଥିଲେ ।

ସବିତା ୮ଟି, ପୂଜା ୧୩ଟି ଓ ପ୍ରିୟଙ୍କା ୧୧ଟି ଭୋଟ ପାଇଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ଭୋଟ୍ ନାକଚ ହୋଇଥିଲା ।

ସର୍ବାଧ‌ିକ ଭୋଟ ପାଇ ପୂଜା ଶ୍ରେଣୀ ପ୍ରତିନିଧୁଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଅନୁମାନ କର ଯଦି ଜଣେ ଛାତ୍ରୀ ସବିତା, ପୂଜା କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଙ୍କାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ମତଦାନ କରି ନଥାନ୍ତା, ତାଙ୍କ ୧. କଣ କରିବାକୁ ମତଦାତାଙ୍କୁ ସୁପାଖରେ କ’ଣ ବିକଳ୍ପ ଥୁଲା ? ଭାରତ ପରି କେତେକ ଦେଶରେ ‘ନୋଟା’ ବା ‘କେହି ପସନ୍ଦ ନୁହନ୍ତି’ ନାମରେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଅଛି । ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ରୀଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ! ସୁଯୋଗ ଦିଏ । ଯଦିଓ ଏହା ଫଳାଫଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ ତଥାପି ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଥାଏ ଯେ ମତଦାତା ଅଧ୍ବକ ବିକଳ୍ପ ଚାହାନ୍ତି । ‘ନୋଟା’ ବା ‘କେହି ପସନ୍ଦ ନୁହଁନ୍ତି’ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିନ୍ତନ ଅଟେ ।

ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ (ଇସିଆଇ)ଙ୍କ ଭୂମିକା:
ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଜନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ନାମକ ଏକ ସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରାଯାଇଛି ।

ଭାରତରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଚଳିତ । ଏଠାରେ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଲୋକସଭା (ସଂସଦର ନିମ୍ନ ସଦନ) ନିମନ୍ତେ ନାଗରିକ ବା ମତଦାତାମାନେ ପ୍ରତିନିଧୁ ଚୟନ କରିଥାନ୍ତି । ମତଦାତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ | ଜାତୀୟ ସମସ୍ୟା ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରି ମତଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଏଥୁ ସହିତ ମତଦାତାମାନେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ନିମନ୍ତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିନିଧୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏଠାରେ ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଷୟବସ୍ତୁକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଦୁଇଟି ନିର୍ବାଚନ ଇସିଆଇଙ୍କଦ୍ଵାରା ଆୟୋଜନ ଓ ପରିଚାଳନା କରାଯାଇଥାଏ । ଆମ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ନିର୍ବାଚନ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ପରିଚାଳନା କରିଥାନ୍ତି ।

ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ – ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ :

୧୯୫୦ ମସିହାଠାରୁ ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ (ଇସିଆଇ) ଗଠନ କରାଯାଇଛି ।

ଏହା ଏକ ସ୍ଵାଧୀନ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯିଏକି ଦେଶରେ ସ୍ଵାଧୀନ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରିଥାନ୍ତି ।

ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରଥମ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ୧୯୫୧–୫୨ ମସିହାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସଂସଦ (ରାଜ୍ୟସଭା ଓ ଲୋକସଭା) ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି ।

ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନ ତାରିଖ ଘୋଷଣା କରିବା, ମତଦାତାଙ୍କ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳକୁ ସ୍ବୀକୃତି ଓ ସଙ୍କେତ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପ୍ରମୁଖ ଅଟେ ।

ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା ପଦ୍ଧତି :
ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏକ ବୃହତ୍ ତଥା ମହକାର୍ଯ୍ୟ । ଏହା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବାଧ ଓ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚାଳନା କରିବା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ସମୟ ସହିତ ତାଳଦେଇ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାକୁ ନିରନ୍ତରର ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ।

ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀର ୮୪ଟି ମଣ୍ଡଳୀରେ ତଫସିଲଭୁକ୍ତ ଜାତି ଏବଂ ୪୭ଟି ମଣ୍ଡଳୀରେ ତଫସିଲଭୁକ୍ତ ଜନଜାତିଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମୁକ୍ତ ଅଟେ ।

ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତି :
ପ୍ରଥମ ପୋଲିଂ ଅଧିକାରୀ ମତାଦାତା ସୂଚୀରେ ନାମ ତଦାରଖ କରି ତାହାକୁ ପରିଚୟ ପତ୍ର ସହ ମିଳାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ପୋଲିଂ ଅଧିକାରୀ : ପ୍ରଥମେ ବାମ ହାତ ବିଶି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ କାଳି ଲଗାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଦସ୍ତଖତ ରଖୁ ଚିରକୁଟି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।

ତୃତୀୟ ପୋଲିଂ ଅଧିକାରୀ : ମତାଦାତାଙ୍କଠାରୁ ଚିରକୁଟି ନେଇ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ କାଳି ଲାଗିଛି କି ନାହିଁ ତଦାରଖ କରନ୍ତି ।

ଚତୁର୍ଥ ପୋଲିଂ ଅଧିକାରୀ : ଇଭିଏମ୍ ସୁଇଚ ଟିପି ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରନ୍ତି ଯାହା ଫଳ ରେ ମତାଦାତ। ମତ ସାବ୍ୟସ୍ତ କରି ପାରିବେ । ଏଥୁ ସହିତ ଭିଭିପାଟ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ନଜର ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।


ଓଡ଼ିଶା ପରି ଯେଉଁ କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଲୋକସଭା ସହିତ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ଏକକାଳୀନ ହୋଇଥାଏ, ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ପୋଲିଂ ଅଧିକାରୀ ରହିଥା’ନ୍ତି ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।

ଭାରତରେ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋନିକ୍ ଭୋଟିଂ ମେସିନ୍ (ଇଭିଏମ୍) ଏବଂ ଭିଭିପାଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାମିବିୟା ଏବଂ ଭୁଟାନ ଆଦି ଦେଶରେ ଆମ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଆମର ଏହି ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାକୁ ଭାରତ ଆସି ତାଲିମ୍ ନେବାପାରେ ତାଙ୍କ ଦେଶରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି ।

ଭିଭିପାଟ୍ (Voter verifiable paper audit trail) ହେଉଛି ଏକ କାଗଜ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ମୁଦ୍ରଣ କରୁଥିବା ମାଧ୍ୟମ ଯାହା ମତଦାତାଙ୍କ ସେ ଇଭିଏମ୍‌ରେ ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା ମତ ସହିତ ମିଳାଇଥାଏ । ମତଦାତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିବା ମତର ସଙ୍କେତ ସହିତ ଭିଭିପାଟ୍‌ରୁ ସଂଗୃହୀତ ମତ ମେଳ ଖାଇବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସତ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କିମ୍ବା ପୁନଃଗଣନା ସମୟରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ନିର୍ବାଚନର ଆଦର୍ଶ ନିୟମାବଳୀ (ଆଚରଣ ବିଧ) :
ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନକୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ କେତେକ ଆଦର୍ଶ ନିୟମାବଳୀ ଅନୁସରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ନେତା, ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବାରଣ କରିବା ସହିତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ ।

ଆଚରଣବିଧ୍ଵର କେତେକ ମୁଖ୍ୟଶ :
ସରକାରରେ ଥ‌ିବା ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏହି ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ ଯେ ସରକାରୀ ସମ୍ପତ୍ତି ଯେପରି କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ନିର୍ବାଚନ ତାରିଖ ଘୋଷଣା ପରେ ସରକାର ମତଦାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ନୂତନ ଯୋଜନା କିମ୍ବା ପ୍ରକଳ୍ପ ଘୋଷଣା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।

ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବାଚନକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାର୍ଥୀ କେତେକ ସୁବିଧା ହାସଲ କରିବା ସହିତ କେତେ କଟକଣାକୁ ମାନିନେବା ଆଶା କରାଯାଇଥାଏ ।

ଉପହାର ମାଧ୍ୟମରେ ମତଦାତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ଦଣ୍ଡନୀୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

୧୯୬୦ ମସିହାରେ କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା କେତେକ ଆଦର୍ଶ ନିର୍ବାଚନ ଆଚରଣ ବିଧ ସେ ସମୟର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ଦଳର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଆଚରଣବିଧ୍ଵ ସମୂହକୁ ଭାରତର ଆୟୋଗ ୧୯୬୨ ମସିହା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ପ୍ରସାରିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୯୧ ମସିହା ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ଏବଂ ତାହା ପରଠାରୁ ଏହି ଆଚରଣବିଧ୍ଵ ପାଳନ ନିମନ୍ତେ ଅଧ୍ବକ ସକ୍ରିୟ ହୋଇ ଉଠିଲେ ।

୧୯୯୦ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ଟି.ଏନ୍. ଶେଷାନ୍ ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଆୟୁକ୍ତ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ଅବାଧ ନିର୍ବାଚନ ନିମନ୍ତେ କେତେକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସୁଧାର ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । କେତେକ ନିୟମାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର, ସଠିକ୍ ମତଦାତାଙ୍କ ପରିଚୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚକ ପରିଚୟପତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାର୍ଥୀ ବା ପ୍ରତ୍ୟାଶୀଙ୍କର ସମସ୍ତ ନିର୍ବାଚନ ଖର୍ଚ୍ଚ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖୁବା ଆଦି ତାହା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ଟି.ଏନ୍.ଶେଷାନ୍ ମତଦାତାଙ୍କ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନକୁ ଅବାଧ, ଭୟଶୂନ୍ଯ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସବୁ ସମୟରେ ଉଦାହରଣ ହୋଇ ରହିବେ ।

ଭାରତର ନିର୍ବାଚନକୁ ବୁଝିବା – ଏକ ସମ୍ୟକ୍ ଧାରଣା :
ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ବାଚନ:
ଭାରତର ନିର୍ବାଚନକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ‘ଗଣତନ୍ତ୍ର ମହାପର୍ବ’ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଆମ ଦେଶରେ ୫୪୩ଟି ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ଥିବାବେଳେ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାରେ ୧୪୭ଟି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ରହିଛି ।

ଲୋକସଭାର ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟକୁ ସାଂସଦ କୁହାଯାଉଥିଲାବେଳେ ବିଧାନ ସଭାର ନିର୍ବାଚିତ ସଭ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧାୟକ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତି ‘ଫାଷ୍ଟ-ପାଷ୍ଟ-ଦି-ପୋଷ୍ଟ’କୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛି । ଏହାର ଅର୍ଥ ନିର୍ବାଚନରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ମତ ପାଇଥିବା ପ୍ରାର୍ଥୀ ଜୟଯୁକ୍ତ ଘୋଷିତ ହେବ । ଏହାର ଅର୍ଥ ନିର୍ବାଚନରେ ସର୍ବାଧ୍ଵକ ମତ ପାଇଥିବା ପ୍ରାର୍ଥୀ ଜୟଯୁକ୍ତ ଘୋଷିତ ହେବା । ଅର୍ଥାତ୍ ଅନ୍ଧାଧ‌ିକ ବା ୫୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ମତଦାନ ନ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଜୟଯୁକ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ମେଣ୍ଟ (Coalition) : ଏକାଧ୍ଯକ ରାଜନୈତିକ ଦଳ ଏକାଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

ଭଙ୍ଗ (Dissolution) : ସମୟସୀମା ସରିଗଲେ କିମ୍ବା ସାମ୍ବିଧାନିକ କାରଣରୁ ସ୍ଥିତିକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନ :
ରାଜ୍ୟସଭାର ନିର୍ବାଚିତ ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ସାଂସଦ କୁହାଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପରୋକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ରାଜ୍ୟ ସଭାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ୨୫୦ ଜଣ ସାଂସଦ ରହିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି । କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ୨୪୫ ଜଣ ସାଂସଦ ରହିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୩୩ ଜଣ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନ ସଭାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ୧୨ ଜଣ ସାଂସଦ କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସମାଜସେବା ଓ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ ହୁଅନ୍ତି ।

ରାଜ୍ୟସଭା ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସଭା । ପ୍ରତି ଦୁଇବର୍ଷରେ ଥରେ ଏହାର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସଦସ୍ୟ ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ପ୍ରତି ସଦସ୍ୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଛଅବର୍ଷ ।

ରାଜ୍ୟସଭା ନିର୍ବାଚନରେ ‘ଏକକ ହସ୍ତାନ୍ତରୀୟ ମତଦାନ’ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସୃତ ହୋଇଥାଏ । ବିଧାୟକମାନେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ପସନ୍ଦକୁ ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି ଆଦି କ୍ରମରେ ମତଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।

ରାଜ୍ୟସଭାର ସଭ୍ୟସଂଖ୍ୟା ଏକ ରାଜ୍ୟର ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ପରି ଜନବହୁଳ ରାଜ୍ୟ ଅଧ୍ୟକ ସଂଖ୍ୟକ ସଦସ୍ୟ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ପଠାଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଶା ପରି ରାଜ୍ୟ ମାତ୍ର ୧୦ ଜଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାଏ ।

ଦ୍ଵିସଦନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା (Bicameral Legislatures) : ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ଦୁଇଟି ସଦନ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ :
ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ସାଧାରଣ ମତଦାତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ନଥାନ୍ତି । ବରଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନ କରିବାକୁ ଏକ ନିର୍ବାଚକ ମଣ୍ଡଳୀ (electoral collage) ଗଠନ କରାଯାଇ ମତଦାନ ନିଆଯାଇଥାଏ ।

ଏହି ନିର୍ବାଚକ ମଣ୍ଡଳୀର ଗଠନ :

1. ସଂସଦ ଉଭୟ (ରାଜ୍ୟସଭା ଓ ଲୋକସଭା) ଗୃହର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁ ବା ସଂସଦ ଗଣ ।
2. ଭାରତର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ବିଧାନସଭାର ନିର୍ବାଚିତ ବିଧାୟକଗଣ ।

ଏହି ନିର୍ବାଚନରେ ଏକକ ହସ୍ତାନ୍ତରୀୟ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଯେହେତୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସାରା ଭାରତକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ କରିଥାନ୍ତି, ଏହି ପଦ୍ଧତି ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସମର୍ଥନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ମତଦାନ ଓ ଗଣନ ସମ୍ପର୍କିତ ନିୟମାବଳୀ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ । ଅଧିକ ଜନବହୁଳ ରାଜ୍ୟର ଭୂମିକା ଏଠାରେ ଅଧ୍ଵକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ୫ ବର୍ଷ ଅଟେ ।
ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପ୍ରତିନିଧୂମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିର୍ବାଚନରେ ଭାଗ ନେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ

1. ରାଜ୍ୟସଭାର ସମସ୍ତ (୧୨) ମନୋନୀତ ସଦସ୍ୟଗଣ ।
2. ଲୋକସଭାର ସମସ୍ତ (୨) ମନୋନୀତ ସଦସ୍ୟଗଣ (ଯଦି ମନୋନୀତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି) ।
3. ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାର ମନୋନୀତ ସଦସ୍ୟଗଣ ।
4. ରାଜ୍ୟ ବିଧାନପରିଷଦର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଗଣ (ନିର୍ବାଚିତ ଓ ମନୋନୀତ)
5. ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ବିଧାନସଭାର ମନୋନୀତ ସଦସ୍ୟଗଣ ।

ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ :
ଭାରତର ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ସାଧାରଣ ମତଦାତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ନଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ (electoral college) ଗଠନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ରାଜ୍ୟସଭା ଓ ଲୋକସଭାର ଉଭୟ ସଦନର ସମସ୍ତ ସାଂସଦ ଏଥ‌ିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ସେ ଏକକ ହସ୍ତାନ୍ତରୀୟ ନିର୍ବାଚନ ପଦ୍ଧତି ମାଧ୍ୟମରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ୫ ବର୍ଷ |

ସେ ରାଜ୍ୟସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

କୌଣସି କାରଣରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆନୁଷ୍ଠାନିକଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ସେ ଉଭୟ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରୂପେ ଦାୟିତ୍ଵ ତୁଲାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତି ଆହ୍ଵାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟପନ୍ଥା :
ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପୃଥ‌ିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ।

ନିର୍ବାଚନରେ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବ ଓ ଅପରାଧୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଭଳି ଅନେକ ଆହ୍ଵାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଶିକ୍ଷା, ସଚେତନତା ଏବଂ ଯୁବକମାନଙ୍କଋର ସହଯୋଗରେ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସରଳ ଓ ସୁଗମ ହୋଇପାରିବ ।

କେବଳ ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସଚେତନ ମତଦାତା ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ରକ୍ଷାକବଚ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ଅଟେ ।
2. ମତଦାନ, ଅଧିକାର ସହିତ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ମଧ୍ଯ ଅଟେ । ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମତଦାତା ଗୁରୁତର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ମତଦାତା ସଚେତନତା ମତଦାନ ଅଧିକାରର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ଅଟେ ।
3. ସମସ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ମତଦାତାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ନିମନ୍ତେ ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।
4. ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଯିଏ ସାରା ଭାରତରେ ନିର୍ବାଚନ ସମ୍ପାଦନ କରିଥା’ନ୍ତି ।
5. ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚନ ସହିତ ସାରା ଭାରତ ନିର୍ବାଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତର ନିର୍ବାଚନ ଆୟୋଗଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ସମାପନ ହୁଏ ।
6. ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କେତେକ ଆହ୍ଵାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ମତଦାତାଙ୍କ ସଚେତନତା ଓ ସତର୍କତାକୁ ଆହ୍ଵାନ କରେ ।

Students can use Class 5 Math Solution Odia Medium and Class 5 Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କୋଣ to check their answers after solving exercises.

5th Class Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium

Class 5 Maths Chapter 3 Odia Medium

Page No. (୩୨ to ୩୬)

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ କେଉଁ ପିଲାଟି ପୁରା ଘୁରିଗଲା ? କେଉଁ ପିଲାଟି ଅଧା ଘୂରିଲା ? ତୁମେ କିପରି ଜାଣିଲ ? ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Solution:
ଚିତ୍ରରେ ପିଲା ‘ଖ’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଛି, କାରଣ ୨ୟ ଚିତ୍ରରେ ‘ଖ’ ୧ମ ଚିତ୍ର ପରି ସମାନ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଲି ସାରିଛି, ଅର୍ଥାତ୍‌ ୩୬୦° ଘୂରିଛି ।
ପିଲା ‘କ’ ଅଧା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଛି କାରଣ, ୨ୟ ଚିତ୍ରରେ, ‘କ’ ୧ମ ଚିତ୍ର ତୁଳନାରେ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ସେ ଅଧାବାଟ ବୁଲିଯାଇଛି ।

Question 2.
ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ଘୂର୍ଶନ ଘୂରିବା ସ୍ଥିତି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ । ତାହାର ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Solution:
ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କିଛି ଉଦାହରଣ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା :
(i) ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ଅଧା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିବା ।
(ii) କବାଟ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଦ୍ଵାରବନ୍ଧ ବୁଲାଇବା ।
(iii) ତାଲାରେ ଚାବି ବୁଲାଇବା (ଫିଟାଇଲା ବେଳେ ଓ ଖୋଲିବା ସମୟରେ)
(iv) ସାଇକେଲ୍‌ର ହ୍ୟାଣ୍ଡେଲ ବୁଲାଇବା ।

ଆଶୁତୋଷ ଓ ସବିତା ଦୁଇଜଣ ଗୋଲାକାରରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପାଦକୁ ଏକ ଜାଗାରେ ସ୍ଥିର ରଖ୍ ଘୂରୁଛନ୍ତି ।
ଆଶୁତୋଷ ଏକ ପୂର୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତ ତିଆରି କଲା । ସବିତା ଅଦ୍ଧ ଘୂର୍ଶନ କରି ଏକ ଅର୍ଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତି ତିଆରି କରୁଛି ।

ଗୋଟିଏ ବଡ ଦୋଳି ଏକ ପୁଷ୍ପ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ଆରମ୍ଭ ସ୍ଥିତି S କୁ ଫେରିଆସେ । ଲୀମା ସମାନ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ଅର୍ବ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ ।

ଏହା ଏକ ………………………… ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ପରି । ଯଦି ସେ ସମାନ ଦିଗରେ ୨ଟି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଘୁର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?
Solution:
ଏହା ଏକ ଅର୍ବ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରି । (∵ ୨ଟି \(\frac{୧}{୪}\) = ୨ × \(\frac{୧}{୪}\) = \(\frac{୧}{୨}\))

Question 3.
ଏହା ଏକ …………………………. ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ପରି । ଯଦି ସେ ସମାନ ଦିଗରେ ୪ଟି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?
Solution:
ଏହା ଏକ ପୂର୍ବ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରି । (ଯେହେତୁ ୪ଟି \(\frac{୧}{୪}\) = ୪ × \(\frac{୧}{୪}\) = ୧)

Question 4.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏପରି କିଛି ବସ୍ତୁର ନାମ ଲେଖ, ଯାହା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ସହିତ ଜଡିତ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ( ପାଣି ଟ୍ୟାପ୍) …………………. ………………. ………………… ……………….. ଓ ……………………… ।
Solution:
ବୋତଲ ଠିପି, ଚାବି, କବାଟ୍ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲ, ଷ୍ଟିଅରିଂ ଚକ, ସାଇକେଲ ଚକ ଓ ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ।

Question 5.
ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଘୁର୍ଣ୍ଣନ କେତେ ? ଯାଞ୍ଚ କରି ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

• ଉପରୋକ୍ତ ବସ୍ତୁ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସିଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ କି ? ତଳେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଲେଖ ।
Solution:
କୌଣସିଟି ନୁହେଁ ।

• ଅନ୍ୟକୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗୁଡିକ ପୂର୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ କି ? ତଳେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଲେଖ :-
Solution:
ଫାଇଲ୍ କଭର୍, ଚକ, ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା, ସିଲିଂ ଫ୍ୟାନ୍ ବ୍ଲେଡ୍, ପୃଥ୍ବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବା ।

ଆସ କାମଟି କରିବା 

(କ) କାଗଜ ପଙ୍ଖା ତିଆରି କରିବା । ଖଣ୍ଡିଏ ଆୟତାକୃତି କାଗଜ ନିଅ । ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ପ୍ରତି ୨ ସେ.ମିରେ ଭାଙ୍ଗ କର । ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଉଥ‌ିବା ଆଇସ୍କ୍ରିମ୍ କାଠି ଲଗାଇ ଏକ କାଗଜ ପଙ୍ଖା ତିଆରି କର ।

କାଗଜ ପଙ୍ଖାର ଗୋଟିଏ ପଟକୁ ସ୍ଥିର ରଖ୍ ଏଥୁରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣକୁ ଦେଖ ।

ପିଇବା ପାଇପ୍ (ଷ୍ଟୁ) କିମ୍ବା ପଙ୍ଖାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଆକୃତି କର । ଆଉ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଘୂରାଅ । ଦୁଇଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଆକୃତିକୁ ମିଶାଇଲେ ଆଉ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଆକୃତି ହେବ କି ?

Solution:
ହଁ । ଦୁଇଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ମିଶି ପୁନର୍ବାର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ହୋଇପାରିବ ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ : ୪୦° ଓ ୪୫° ଦୁଇଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ । ସେମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = ୪୦°+ ୪୫° = ୮୫° ମଧ୍ୟ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ।

(ଖ) ତୁମେ ବୋଧହୁଏ ଖାତାର ମୋଟା ମଲାଟ କିମ୍ବା କାର୍ଡବୋର୍ଡର ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି ଘର ତିଆରି କରିଥାଇପାର । ଘରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିବା କୋଣ ଗୁଡିକୁ ଦେଖ । ତୁମେ ଏହି ଘରେ କେଉଁ କୋଣ ଗୁଡିକୁ ଦେଖୁପାରୁଛି ?

ତୁମେ ଉତ୍ତର ଗୁଡିକ ସମକୋଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ କିମ୍ବା ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଭାବରେ ଲେଖ ।
(କ) …………………….
(ଖ) …………………….
(ଗ) …………………….
(ଘ) …………………….
(ଙ) …………………….
(ଚ) …………………….
(ଛ) …………………….
(ଜି) …………………….
Solution:
(କ) ସ୍ଥୂଳକୋଣ
(ଖ) ସମକୋଣ
(ଗ) ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ
(ଘ) ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ
(ଙ) ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ
(ଚ) ସମକୋଣ
(ଛ) ସମକୋଣ
(ଜି) ସ୍ଥୂଳକୋଣ

(ଗ) ତୁମ ଖାତାରେ ୨ଟି ସମକୋଣ, ୨ଟି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଥ‌ିବା ଏକ ୫ ପାର୍ଶ୍ଵ ବିଶିଷ୍ଟ ଆକୃତି ତିଆରି କର ।
Solution:

(i) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ∠କ
(ii) ୨ଟି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ∠ଖ ଓ ନଡ
(iii) ୨ଟି ସମକୋଣ ∠ଗ ଓ ∠ଘ

(ଘ) ନିମ୍ନ ବ୍ୟାୟାମକାରୀ ମାନଙ୍କର ଗୋଡ଼ ମଝିରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥ‌ିବା କୋଣ ଗୁଡିକୁ ଦେଖ । ଏଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ ବା ସରଳକୋଣ ଚିହ୍ନଟ କରି ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

କୋଣ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ର

Page No. (୩୬ to ୩୭)

ଆସ ଆମେ ଆମର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିବା ।

(କ) ଏକ ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜରୁ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତ କାଟି ଏହାକୁ ଆଠଟି ସମାନ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗ ।
ମଝିରେ ଗୋଟିଏ ପାଇପ୍ ଲଗାଇ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଭଳି ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।

Solution:

(ଖ) ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହା କରି ଦେଖାଅ ।
• ପାଇପ୍‌ରେ \(\frac{୧}{୮}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କୁ ଦେଖାଅ ।
• ପାଇପ୍‌ରେ \(\frac{୨}{୮}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନକୁ ଦେଖାଅ ।

\(\frac{୨}{୮}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲାବେଳେ ତୁମେ କେଉଁ କୋଣ ପାଇଲ ?
(ଗୋଟିଏ \(\frac{୧}{୮}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଚଉଠ ବା \(\frac{୧}{୪}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଅଧା ।)
Solution:

\(\frac{୨}{୮}\) ଘୂର୍ଶନ କଲାବେଳେ ଆମେ \(\frac{୨}{୮}\) = \(\frac{୧}{୪}\) ଘୂର୍ଶନ ପାଇଲୁ । କୋଣର ପରିମାଣ = ୯୦° = ସମକୋଣ ।

ଘୂର୍ଶନ କଲାବେଳେ ତୁମେ କେଉଁ କୋଣ ତିଆରି କଲ ? \(\frac{୫}{୮}\), \(\frac{୬}{୮}\), \(\frac{୭}{୮}\)ଏବଂ \(\frac{୮}{୮}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିବା ଜାରି ରଖ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖ ଯେ କେତେବେଳେ ତୁମେ ଗୋଟିଏ \(\frac{୩}{୪}\) ଘୂର୍ଶନ ଓ ପୂର୍ବ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଶେଷ କରିପାରିଛ ।
Solution:
ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲାବେଳେ ଆମେ ନିମ୍ନକୋଣଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କଲୁ ।

ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖ

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖତ ବୃତ୍ତ ଗୁଡିକରେ \(\frac{୧}{୨}\), \(\frac{୧}{୪}\) ଏବଂ \(\frac{୧}{୮}\)ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ଗୁଡିକ ଦର୍ଶାଉଛି । ତୀର ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରି ଏହାକୁ ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ ଗୁଡିକ ଦେଖାଅ ।
(ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

କୋଣ ମାପ ଯନ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ

Page No. (୩୭ to ୪୦)

Question 1.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜରୁ ଏକ ବୃତ୍ତ କାଟ । ପ୍ରଥମ ବୃତ୍ତକୁ ଦୁଇଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ ଏବଂ ତାପରେ ଏହାକୁ ପୁଣିଥରେ ୩ ସମାନ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଅ । ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ ପାଇପ୍ ଲଗାଅ । ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ \(\frac{୧}{୬}\), \(\frac{୨}{୬}\) ଅବଧରେ ଚିହ୍ନ ରଖ । ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତ ହେବ ।

ବୃତ୍ତର \(\frac{୧}{୬}\), \(\frac{୨}{୬}\) ଅଂଶ କାଟି ଦିଅ । ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ \(\frac{୧}{୬}\) ଅଂଶକୁ ପୁଣି ଅଧାରେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ । \(\frac{୧}{୬}\) ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଅଧା ସହିତ ପାଇପ୍‌ର କେଉଁ ଘୂର୍ଶନ ସମାନ ହେବ । ତୁମେ କହିପାରିବ କି ? ଏହା \(\frac{୧}{୨}\) ପୂର୍ଶନ ସହ ସମାନ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଅଂଶ ଗୁଡିକୁ ଏକ ମୋଟା କାଗଜ ବା କାର୍ଡବୋଡରେ ଲଗାଅ । ଏହାକୁ ତୁମେ କୋଣ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।

Solution:
ସୋପାନ – ୧ : ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜରୁ ଏକ ବୃତ୍ତ ଆକୃତିର କାଗଜକାଟ ଏହାକୁ ସମାନ ଅଧା କରି ଭାଙ୍ଗ ।

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଅନୁମାନ କର । ତା’ପରେ କୋଣ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଉତ୍ତରଟି ଠିକ ହେଲା କି ନାହିଁ ଦେଖ । ତୁମକୁ ବିଭିନ୍ନ ମାପର ଯୋଗ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଡିପାରେ । ଏହା ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ସୁକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସମକୋଣ କିମ୍ବା ସୁଳକୋଣ କି ନୁହେଁ କୁହ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତୀର ଦ୍ବାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ମାପ ଅନୁମାନ କରି । କୋଣ ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଠିକ୍ କି ନୁହେଁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖାଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 3.
ଦିଆଯାଇଥିବା ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ମାପ । ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅନୁସାରେ କୋଣ ଗୁଡିକର ମାପକୁ ଲେଖ ଏବଂ ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ କିମ୍ବା ସମକୋଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 4.
ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ରେଖା ଗୁଡିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଘୁର୍ଶନ ପାଇଁ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 5.
ତୁମ ଖାତାରେ ନିମ୍ନଲିଖ ଘୁର୍ଣ୍ଣନ ଗୁଡିକ ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ କୋଣ ଗୁଡିକୁ ଅଙ୍କନ କର ।

Solution:

Question 6.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘଣ୍ଟାର ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା କେତେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ ତାହା ଅନୁମାନ କରି କୁହ । ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସ୍ଥିତି ଦିଆଯାଇଛି । ଘଣ୍ଟା ଚିତ୍ର ଉପରେ ମିନିଟ କଣ୍ଟାର ଶେଷ ସ୍ଥିତି ଅଙ୍କନ କର । ତୁମର ଉକ୍ତିକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।


Solution:

କେଉଁ ଦିଗରେ ?

Question 1.
ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଦିଗରେ ଗତି କରନ୍ତି ?
Solution:
ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ବାମରୁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଗତି କରିଥାଆନ୍ତି । ଘଣ୍ଟାର କଣ୍ଟା ଯେଉଁ ଦିଗରେ ବୁଲେ (ଘୂରେ) ତାହାକୁ ଘଣ୍ଟା ଅନୁକ୍ରମିକ ଗତି (ବ୍ଲକ ୱାଇଜ୍) ବା, ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଏହାର ବିପରୀତ ଗତିକୁ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତିକ୍ରମିକ ଗତି / (ଆଣ୍ଟି କ୍ଲକ ୱାଇଡ୍) ବା ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

Question 2.
ତଳେ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଥରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ କେଉଁ ଦିଗରେ ଗଲେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Solution:

(a) ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ । (b) ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ । (c) ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ । (d) ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ।

Question 3.
ଚେଷ୍ଟାକର : ଗୋଟିଏ ପାଣିକଳ ଖୋଲିବା ସମୟରେ ଏକ ଢାଙ୍କୁଣୀ ଖୋଲିବା କିମ୍ବା ନଟ୍ ଢିଲା କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନଙ୍କର ଗତିର ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର । ସେମାନେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ବା ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଗତି କରନ୍ତି କି ?
Solution:
ସେମାନେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଗତି କରନ୍ତି ।

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ସହିତ ମଜା

Page No. (୪୦ to ୪୧)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଣୀରେ ପିଲାମାନେ ଏକ ଖେଳ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥରେ ଶିକ୍ଷକ / ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁଦିଗରେ ଘୂରିବାକୁ ହେବ କୁହନ୍ତି । ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ କରିବା ପରେ ପିଲାମାନେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇବେ ବୁଝି ସାରଣୀଟି ପୂରଣ କର ।
ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟର ଦିଗକୁ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି ।

Solution:

(ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

ଆରମ୍ଭ ସମୟର ଦିଗ	ଘୁର୍ଣ୍ଣନ	ଶେଷ ସମୟର ଦିଗ
ଉତ୍ତର	ଦୁଇଟି ସମକୋଣ, ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗ	ଦକ୍ଷିଣ
ଦକ୍ଷିଣ	ଦୁଇଟି ସମକୋଣ, ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ	ଉତ୍ତର
ପୂର୍ବ	ଚାରୋଟି ସମକୋଣ, ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ	ପୂର୍ବ
ପଶ୍ଚିମ	ଚାରୋଟି ସମକୋଣ, ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗ	ପଶ୍ଚିମ
ଉତ୍ତର	ପାଞ୍ଚଟି ସମକୋଣ, ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ	ପୂର୍ବ
ଦକ୍ଷିଣ	୩ଟି ସମକୋଣ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ, \(\frac{୧}{୨}\) ସମକୋଣ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗ, \(\frac{୧}{୨}\)  ସମକୋଣ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗ	ଦକ୍ଷିଣ
ପଶ୍ଚିମ	ସମକୋଣ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗ, ୪ଟି \(\frac{୧}{୨}\) ସମକୋଣ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗ ।	ଉତ୍ତର

Question 2.
ପଦ୍ମା ଖେଳଣା ଦୋକାନ ଆଡକୁ ମୁହଁ କରିଛି । ଯଦି ସେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଅଧା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ । ସେ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ମୁହଁ କରିବ ?

ସେହିସ୍ଥାନକୁ ମୁହଁ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଘୂର୍ଶନ କରିବ ?
Solution:
ଦତ୍ତ ଅଛି ପଦ୍ମା ଖେଳନା ଦୋକାନ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ଠିଆ ହୋଇଛି ।
(i) ଯଦି ସେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଅଧା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ସେ ଆଇସ୍‌କ୍ରିମ୍ ବିକାଳି ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରିବ ।
(ii) ଯଦି ସେ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଅଧା ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ସେ ସେହି ସ୍ଥାନ ଆଡ଼କୁ (ଆଇସ୍‌କ୍ରିମ୍ ବିକାଳି) ମୁହଁ କରିବ ।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 4 ଭାରତରେ ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗ to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 4 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 4 Notes Odia Medium

‘‘ପ୍ରାୟତଃ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇଂରେଜମାନେ ବଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଲୋକ ଓ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜର ନାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାଭୂମି ଭାବରେ ମନେ କରି ଆସିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଇଂରେଜମାନେ ଶାସକ ଭାବରେ ଏହି ଲୁଣ୍ଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିଷ୍ପର ଅତ୍ୟାଚାରୀ ରୂପରେ ପୂର୍ବାପେକ୍ଷା ଅଧିକ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରିଛନ୍ତି । ଆଧୁନିକ ଇଂଲଣ୍ଡ ଭାରତର ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧି ହୋଇଛି …… ସର୍ବଦା ବଳବାନର ଶକ୍ତି ଓ ପାରଦର୍ଶିତାଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇଛି ।
– ୱିଲିୟମ୍ ଡିଗ୍‌ବୀ (୧୯୦୧)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ସାମରିକ ଅଭିଯାନଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଏକ ବୃହତ ଉପନିବେଶ କରି ଗଢ଼ି ତୋଳିବା ସହିତ ଏହାକୁ ‘ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମଣି’ ରୂପେ ଅଭିହିତ କରିଥିଲା ।

ଉପନିବେଶବାଦର ଯୁଗ :
ଗୋଟିଏ ଦେଶ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେଶର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଧିକାର କରି ସେଠାରେ ନିଜର ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ସହିତ ନିଜର ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିଚାରଧାରାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଉପନିବେଶବାଦ କୁହାଯାଏ ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରୁ ଆରମ୍ଭକରି ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପ୍ରଥମ ସହ ସ୍ରାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହାର ପରି ପ୍ର କ । ଶ ଦେଖ୍ ବ।କୁ ମିଳି ଥୁଲ। । ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ’ଓଷା ଇସଲାମ ଧର୍ମର ପ୍ରସାର ଯୋଗୁଁ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା ।

ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ପେନ, ପର୍ଶୁ ଗାଲ, ବ୍ରିଟେନ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ନେଦରଲାଣ୍ଡ ପରି ୟୁରୋପୀୟ ଶକ୍ତି ମାନେ ଆଫ୍ରିକା, ଏସିଆ, ଆମେରିକା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ଅନେକ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଦ୍ଵୀପମାନଙ୍କରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ ।

ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ବଳକୁ ଶୋଷଣ କରିବ। ସହି ତ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଥ୍ଲେ ଓ ବିଦେଶୀ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ବାଧ୍ୟକରି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଉପରେ ଲଦି ଦେଉଥ‌ିଲେ ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଉପନିବେଶବାଦର ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଥିଲା । ବିଶ୍ଵବ୍ୟାପୀ ଉପନିବେଶବାଦକୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା ଓ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଏହାର ପତନ ଘଟିଥିଲା ।

ଦାସତ୍ଵ (Enslavement) : କୌଣସି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାସ କରି ରଖୁବା ।

ରାକ୍ଷସ ପ୍ରତିପାଦନ (Demonise) : ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଅତି ନକାରାତ୍ମକ ଭାବରେ ମିଥ୍ୟା ରୂପରେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ।

ଜି.ଡି.ପି. (GDP) : ମୋଟ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅର୍ଥ । ଏକ ଦେଶ ବା ବିଶ୍ଵର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସେବା ମୂଲ୍ୟର ଏକ ମାପ ।

ବିଧର୍ମୀ ଦଳର ସଂଘ (Inquisition) : ରୋମୀୟ କ୍ୟାଥେଲିମ ଚର୍ଚ୍ଚାର ଚିନ୍ତାଧାରା ବିରୁଦ୍ଧରେ ମତ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମୀମାନଙ୍କର ବିଚାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏକ ଅଦାଲତ । ପ୍ରାୟ ୬୦୦ ବର୍ଷ ଧରି ୟୁରେପରେ ହଜାର ହଜାର ତଥାକଥୁତ ଧର୍ମବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅଦାଲତଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯାତନା ଓ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ଭାରତରେ ୟୁରୋପୀୟ :
ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ସହସ୍ର ବର୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ କାଳ ଧରି ଭାରତ, ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ରୋମ୍ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର କରିଆସୁଥିଲା ।

ମସଲା, କପା, ହାତୀଦାନ୍ତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରନ୍, ଚନ୍ଦନକାଠ, ଶାଗୁଆନ କାଠ ଏବଂ ୱିଟଜ୍ ଇସ୍ପାତ ବିଦେଶକୁ ରପ୍ତାନି କରୁଥିଲା ।

ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପୀୟମାନେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶକୁ ଜଳଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳକୁ ଭାରତର ମୋଟ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନ ଥିଲା ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଯାହା ଚୀନ ସହିତ ସମାନ ।

ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିବା ପରିବ୍ରାଜକମାନେ ଆମ ଦେଶକୁ ‘ବିକାଶମୁଖୀ’ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଆମର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା, ବିବିଧ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଅନ୍ତଃ ଓ ବହିଃ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।

ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧି ୟୁରୋପୀୟମାନଙ୍କର ଉପନିବେଶବାଦୀ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା ।

ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ : ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟାଚାର :
୧୪୯୮ ମସିହା ମେ ମାସରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ନାବିକ ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ଭାରତର କାପଡ଼ (କେରଳର କୋଜିକୋଡ଼ ନିକଟ)ଠାରେ ପଦାର୍ପଣ କରି ୟୁ ରେ। ପୀୟମାନ ଙ୍କର ଉପନି ବେ ଶୀକ ର ଣ ର ମୂଳ ଦୁ ଅ ପକାଇଥିଲେ ।

୧୫୧୦ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆକୁ ଅଧିକାର କରି ତାହାକୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ କରିଥିଲେ ଓ ମାଲାବାର ଓ କରମଣ୍ଡଳ ଉପକୂଳର ଅନେକ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ନିଜ ଅଧ୍ଵନକୁ ଆଣିଥିଲେ ।

ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ କର୍ରାଜ (ପାସ୍) ନାମକ ଏକ ଅନୁପତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ପାସ୍ କିଣିବାପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏହି ପରମିଟ୍ ନଥିଲେ ଜହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଛଡ଼ାଯାଉନଥିଲା ।

୧୫୬୦ ମସିହାରେ ସେମାନେ ବିଧର୍ମୀ ଦମନ ସଂଘ ବା ଧାର୍ମିକ ବିଚାର ଅଦାଲତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁସଲମାନ, ୟୁହୁଦୀ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ମାତ୍ର ମୂଳଧର୍ମର ରୀତିନୀତିକୁ ଛାଡ଼ି ନଥୁବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଯାତନା ଦିଆଯାଉଥିଲା ।

ଏହି ଧାର୍ମିକ ଅଦାଲତକୁ ୧୮୧୨ ମସିହାରେ ବନ୍ଦ କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ରାଣୀ ଅବକ୍କା ଦେବୀ ପ୍ରଥମ :
କିଛି ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଦର ସହର ଉଲ୍ଲାଲ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଦକ୍ଷିଣ କର୍ଣ୍ଣାଟକ), ରାଣୀ ଅବକ୍କା ଦେବୀ ପ୍ରଥମଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅତ୍ୟାନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା ।

ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ବାରମ୍ବାର ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ ଏହି ବନ୍ଦର ସହରକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେବାପାଇଁ କିନ୍ତୁ ରାଣୀ ଅବକ୍କା ଦେବୀ ପ୍ରଥମ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସାମରିକ ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରୟାସକୁ ବିଫଳ କରି ଦେଇଥିଲେ ।

ଶେଷରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଜେଲରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧ୍ୟାକାରୀ ଖୋଳରେ ଅଗ୍ନିଗୋଳା (ଫାୟାର ବଲ୍ସ) ତିଆରି କରି ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନଙ୍କର ଜାହାଜକୁ ନିକ୍ଷେପ ପୂର୍ବକ ଅନେକ ଜାହାଜକୁ ପୋଡ଼ି ଦେଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ ।

ସେମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରେରଣାଦାୟକ କାହାଣୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ‘ଯକ୍ଷଗଣ’ ନୃତ୍ୟ-ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମୁଖରେ ପ୍ରଚାରିତ ।

ଡଚ୍ : ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଯୋଗିତା :
ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଡମାନେ ଭାରତରେ ପଦାର୍ପଣ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମସଲା ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଏକ ଡଚ୍ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳସ୍ଥ ସୁରତ, ଭାରୁଚ, କୋଚିନ୍ ଓ ପୂର୍ବଉପକୂଳର ନାଗାପଟ୍ଟନମ୍ ଓ ମାସ୍କୁଲପଟ୍ଟନମରେ ବାଣିଜ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

୧୭୪୧ ମସିହାର କୋଲାବେଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡମାନେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ରାଜା ମାର୍ଥଣ୍ଡ ବର୍ମାଙ୍କ ଅଧ୍ଵନରେ ଟ୍ରାଭାଙ୍କୋରର ସୈନ୍ୟମାନେ ଏଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଟ୍ରାଭାଙ୍କୋର କେରଳର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଥିଲା ।

ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ବିଶେଷତ୍ଵ ଥିଲା ଯେ ଏକ ଏସୀୟ ଶକ୍ତି ସଫଳତାର ସହିତ ଏକ ୟୁରୋପୀୟ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ।

ଫରାସୀ : ଉପନିବେଶବାଦୀ ଅଭିଳାଷ :
ଫରାସୀମାନେ ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ୧୬୬୮ ମସିହାରେ ସୁରତରେ ଏକ ବାଣିଜ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ପରେ ୧୬୭୪ ମସିହାରେ ପୁଡୁଚେରୀଠାରେ ସେମାନେ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ସ୍ଥାପନ କରି ଭାରତରେ ଏକ ଫରାସୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ଆଶା ପୋଷଣ କରିଥିଲେ ।

୧୭୪୨ ରୁ ୧୭୫୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡୁପ୍ଲେକ୍ସ ଫରାସୀ ଭାରତରେ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଥୁଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଉପନିବେଶବାଦୀ ରଣକୌଶଳ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଂରେଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

୧୭୪୬ରୁ ୧୭୬୩ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରିଟେନ ଓ ଫରାସୀ ମଧ୍ୟରେ ଧାରାବାହିକ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଯୁଦ୍ଧ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣତି ଫରାସୀମାନଙ୍କ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଅଭିଳାଷକୁ ଶକ୍ତ ଧକ୍କା। ଦେଇଥିଲା ।

୧୭୪୬ ମସିହାରେ ଡୁପ୍ଲେକ୍ସ ମାଡ୍ରାସ (ବର୍ତ୍ତମାନର ଚେନ୍ନାଇ) ଅଧୁକାର କରି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଫଳତା ହାସଲ କ ରି ଥି ଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଫର ସୀମା ନେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କଠାରୁ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲା । ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଉପନିବେଶ କେବଳ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ଓ ଅଳ୍ପ କେତେକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା

୧୭୬୪ ମସିହାରେ ଏକ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଥରେ ପଣ୍ଡିଚେରୀ ସହରକୁ ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଗ୍ରୀଡ଼ଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କରାଯାଇଛି । ସମୁଦ୍ର ଆଡକୁ ମୁହଁ କରିଥୁବା (ତଳ ଆଡ଼କୁ) ବୃହତ ସଂରଚନାଟି ଦୁର୍ଗ ଥିଲା । ଯୋଜନାର ଉପର ଅଂଶଟି ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ଇଙ୍ଗିତ କରୁଛି ।

୧୭୪୮ ମସିହାରେ ପଣ୍ଡିଚେରୀର ବୃହତ ବେଦପୁରାଶ୍ଵରନ ମନ୍ଦିରକୁ ଧ୍ବଂସ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ପ୍ରାଧାନ୍ୟତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ।

ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ଆଗମନ – ବ୍ୟବସାୟୀରୁ ଶାସକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ :
ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବ୍ରିଟେନ୍ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା ।

କୌଣସି ପାରମ୍ପରିକ ବିଜୟ ବା ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅତି ଚତୁରତାର ସହିତ ଛଦ୍ମ ବ୍ୟବସାୟିକ ଉଦ୍ୟୋଗ ବଳରେ ଇଂରେଜମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମଗ୍ର ଭାରତକୁ କରାୟତ୍ତ କରିପାରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୁରତ, ମାଡ୍ରାସ, ବମ୍ବେ ଏବଂ କଲିକତା ଆଦି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଗଠନ କରି ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା ପଛରେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅଭିଳାଷ ଲୁଚିରହିଥିଲା ।

‘ବିଭାଜନ ଓ ଶାସନ’ କୌଶଳ :
କ୍ରମେ ଇଂରେ ଜମାନେ ନିଜକୁ ଭାରତୀୟ ରାଜନୈତିକ ସମସ୍ୟାରେ ଜଡ଼ିତ କରାଇ ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମକାରୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଶକ୍ତି ଦଲାଲ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ ।

ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସକ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତି ଦ୍ଵନ୍ଦିତ। ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧୁକାରୀତ୍ଵ ବିବାଦ ଉପରେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିକରି ‘ବିଭାଜନ ଓ ଶାସନ’’ ନୀତି ଅନୁସାରେ ନିଜର ଫାଇଦା ହାସଲ କରୁଥିଲେ ।

୧୭୫୭ ମସିହାର ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲର୍ଡ଼କ୍ଲାଇବ, ସିରାଜଉଦ୍-ଦୌଲାଙ୍କର ସେନାପତି ମିରଜାଫରକୁ ନବାବ ପଦ ଦେବାପାଇଁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରକରି ବିଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରେ ତାଙ୍କୁ ଗାଦିରୁ ହଟାଇ ଦେଇଥିଲେ । ବିଶ୍ଵାସ ଘାତକତାର ବୋଝ ଏବେବି ମିଜାଫର୍‌ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଝୁଲି ରହିଛି ।

କୁଖ୍ୟାତ ‘ରାଜସ୍ଵତ୍ଵ ଲୋପନୀତି’ ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଇଂରେଜମାନେ କରାୟତ୍ତ କରିନେଇଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ପୋଷ୍ୟପୁତ୍ର ଗ୍ରହଣ ଏକ ବୈଧ ନିୟମ ଥିବାବେଳେ ଇଂରେଜମାନେ ଜାଣିଶୁଣି ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଥିଲେ ।

‘ରାଜସ୍ଵତ୍ଵ ଲୋପନୀତି’ ଫଳରେ ଜନଅସନ୍ତୋଷରୁ ସୃଷ୍ଟିହେଲା ୧୮୫୭ ମସିହାର ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ।

ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟଏକ କପଟ ଉପାୟ ଥିଲା ‘ସାମନ୍ତ ସନ୍ଧି’ । ଏହାଫଳରେ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଅଧୀନକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା । ହାଇଦ୍ରକାଦାର ଶାସକ ନିଜାମ ୧୭୯୮ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସାମନ୍ତ ସନ୍ଧି ପ୍ରଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସାମନ୍ତ ସନ୍ଧିକୁ ‘ଶସ୍ତାରେ ଗୋଟିଏ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏକ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଭାରତର ଜଣେ ରାଜକୁମାର, ମହାରାଜା ବା ନବାବଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶାନ୍ତିଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା ନିମିତ୍ତ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ମହୀଶୂର, ଟ୍ରାଭାଙ୍କୋର ଓ ଜାମ୍ମୁକାଶ୍ମୀର ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଶହ ଶହ ସଂଖ୍ୟାର ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା । ଏପରିକି ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ସମୟରେ ଉପମହାଦେଶର ପ୍ରାୟ ୪୦ ଭାଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ୫୦୦ରୁ ଅଧ‌ିକ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ରହିଥିଲେ ।

ସ୍ଵର୍ଗ (Paradise) : ଧାର୍ମିକ ଭାବନାରେ ସ୍ଵର୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଏଠାରେ ଆଦର୍ଶ, ସମ୍ପଦ ଏବଂ ବାସ୍ତବ ଖୁସିର ଏକ ସ୍ଥାନ ।

ସ୍ଵର୍ଗରୁ ନର୍କକୁ ? (ବିନାଶକାରୀ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ) :
ପଲାସୀ ବିଜୟର କିଛି ବର୍ଷପରେ, ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଭାରତର କେତେକ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳ ଯଥା – ବଙ୍ଗଳା, ବିହାର ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଅଧିକାର ପାଇଥିଲେ । ଲର୍ଡ଼ କ୍ଲାଇବ ବଙ୍ଗଳାକୁ ‘ପୃଥ‌ିବୀର ସ୍ଵର୍ଗ’ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

୧୭୭୦-୧୭୭୨ ମସିହା ବେଳକୁ ଲଗାତର ଦୁଇବର୍ଷ ଫସଲ ଅମଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ହ୍ରାସ ହୋଇଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ ସେଠାକାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ବା ୧୦ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ସାଜିଥିଲା ।

“‘ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଦେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ ନିସ୍ଵ ହେଉଥୁଲା, ଇଂରେଜ ସରକାର ନିୟମିତ ଭାବରେ ଭୂ- ରାଜସ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ । ୧୭୭୦ । ୧୭୭୦ ମସିହାରେ ଶ୍ଵାସରୁଦ୍ଧ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଲୋକମାନେ ମରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କୃଷକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପଶୁ ସମ୍ପଦ ଓ କୃଷି ଉପକରଣ ବିକିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଅଭାବରେ ପଡ଼ି କୃଷି ବିହନ ସବୁ ଖାଇଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ବିକିବାରେ ଲାଗିଲେ । ତଥାପି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖରିଦ କରିବାକୁ କେହି କ୍ରେତା ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ଶେଷରେ ସେମାନେ ଘାସ ଓ ପତ୍ର ସବୁ ଖାଇଲେ …. ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ରୋଗ ପ୍ରପୀଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ରୋତ ପ୍ରତିଦିନ ବଡ଼ ବଡ଼ ସହର ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା ।’’

୧୮୭୬ ରୁ ୧୮୭୮ ମଧ୍ଯରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରୁ ପ୍ରାୟ ଆଠନିୟୁତ ଭାରତୀୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

୧୮୭୬ ମସିହାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଏହି ମହାସଙ୍କଟ ସମୟରେ, ଏକ ବ୍ୟୟବହୁଳ ଦରବାର ଆୟୋଜନ କରି, ଲିଟନ୍ ଦିଲ୍ଲୀଠାରେ ଅଠଶଠି ହଜାର ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ, ସୁବେଦାର ଓ ମହାରାଜାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସପ୍ତାହ ବ୍ୟାପି ଭୋଜିର ବନ୍ଦୋବସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ୧୮ ରୁ ୨୦ ଥର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରଭାବିତ ଓ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୫୦ ରୁ ୧୦୦ ନିୟୁତ ଯାହାକି ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ମୃତ୍ୟୁ ସଂଖ୍ୟା ସହ ପାଖାପାଖୁ ଥିଲା ।

ଭାରତର ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ :
୧୮୯୫ ମସିହାରେ, ଆମେରିକୀୟ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ରାଜନୀତି ବିଶାରଦ ବ୍ରୁକ୍‌ ଆଡ଼ାମସ୍ ଲେଖୁଥଲେ- ‘ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପରେ, ବଙ୍ଗଳାରୁ ଲୁଣ୍ଠନର ପ୍ରଭାବ ତୁରନ୍ତ ଲଣ୍ଡନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା । ସମସ୍ତ ଅଧିକାରୀଗଣ ସହମତ ହେଲେ ଯେ, ୧୭୬୦ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ଏତେ ପରିମାଣରେ ଲାଭ ଦେଇ ପାରି ନଥୁଲା, ଯାହା କେବଳ ଭାରତ ଲୁଣ୍ଠନରୁ ହିଁ ମିଳିଥିଲା ।

ଆର୍ଥିକ ଶୋଷଣ ହିଁ ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ନୀତିର ମୂଳଦୁଆ ଥିଲା । ରାଜନୀତି ବିଶାରଦଙ୍କ ମତରେ ବ୍ରିଟେନର ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ଯାହା ଯେତେ ପରିମାଣର ପୁଞ୍ଜି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିଲା, ତାହାର କିଛିଅଂଶ ଭାରତରୁ ଚୋରି ହୋଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତିରେ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତର ଖ୍ୟାତାନାମା ରାଜନେତା ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକ ‘‘ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭାରତରେ ଅଣ-ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ’’ (Poverty and Un-British Rule in India) ରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଭାରତରୁ ହରଣ କରାଯାଇଥିବା ସମ୍ପତ୍ତିର ପରିମାଣ ଆକଳନ କରିଥିଲେ ।

ସେହି ସମୟରେ ରମେଶ ଚନ୍ଦ୍ର ଦତ୍ତ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ‘ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ଇତିହାସ’’ (Economic History of India) ରେ ସେହି ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ୧୭୬୫ ମସିହାଠାରୁ ୧୯୩୮ ମସିହାର ମଧ୍ୟରେ ୪୫ ଟ୍ରିଲିୟନ୍ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ୨୦୨୩ ମସିହାର ବ୍ରିଟେନ୍ GDP ର ପ୍ରାୟ ୧୩ ଗୁଣ ।

ହାଉସ୍ ଅଫ୍ କମନ୍ସ (House of Commons) : (ନିମ୍ନ ସଦନ) ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ଦ୍ଵିସଦନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାର ଏହା ହେଉଛି ନିମ୍ନ ସଦନ । ଦାଦାଭାଇ ନାରୋଜୀ ଏହି ସଭାକୁ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ରୂପେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଖୋଦିତ । ଅଙ୍କିତ ( (Embossed) : କପଡ଼ା ଉପରେ ଅଙ୍କିତ ଏକ ଛବି ଯାହା ଲୁଗାକୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ ।

ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ – ଭାରତର ସ୍ଵଦେଶୀ ଶିଳ୍ପର ଅବନତି :
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ନିଜର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସୂତା, ଉଲ, ଝୋଟ ଏବଂ କତା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥିଲା ।

ବ୍ରିଟିଶ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରିଟେନ୍ ଭାରତରୁ ଆମଦାନୀ କରୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କର ବସାଇଥିବାବେଳେ ବ୍ରିଟେନରୁ ଭାରତକୁ ରପ୍ତାନି କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ସର୍ବନିମ୍ନ କର ବର୍ସାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲା । ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।

ତତ୍କାଳୀନ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ୱିଲିୟମ ବେଣ୍ଟିଙ୍କ ୧୮୩୪ ମସିହାରେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ, ‘ବୁଣାକାରଙ୍କ ଅସ୍ଥିସାରା ଭାରତର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ କରି ଦେଇଛି ।’’

ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ ଜଗତର ଅନ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ସ୍ଥିତି ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥିଲା । ଭାରତର ଲୁହା, ଷ୍ଟିଲ, କାଗଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ରପ୍ତାନି କମିଯାଇଥିଲା । ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀରୁ କମ୍ ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀର ବୈଭବଶାଳୀ ଭାରତ ଏକ ଦରିଦ୍ର ଦେଶ ଭାବରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ପାରମ୍ପରିକ ଶାସନ ଢାଞ୍ଚାର ବିନାଶ :
ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିବେଶ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତରେ ଏକ ସୁସଙ୍ଗଠିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା । ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଜୀବନଶୈଳୀ, ବିବାଦର ସମାଧାନ, ଜଳସେଚନ ଓ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ଆଦି ସର୍ବସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟସମୂହ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପରିଷଦଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା ।

ନିଜର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମତାମତରେ ୧୮୩୦ ମସିହାରେ ସେ ସମୟରୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଚାର୍ଲସ ମେଟକାଫ୍ ଲେଖୁଥିଲେ ‘ଗ୍ରାମ୍ୟ ‘ସମାଜ ଏକ ଛୋଟ ଗଣରାଜ୍ୟ ପରି ଥୁଲା, ଯେଉଁଠି ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପୂରଣ ହେଉଥିଲା । ସେମାନେ ସେଠାରେ ବଞ୍ଚି ରହୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅସମର୍ଥ । ଶାସକଙ୍କ ପରେ ଶାସକଙ୍କର ପତନ ହୋଇଛି, ଗୋଟିଏ ବିପ୍ଳବ ପରେ ଅନ୍ୟ ବିପ୍ଳବ ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜ ସେହିପରି ତିଷ୍ଠି ରହିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜ୍ୟର ନିଜସ୍ଵ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ସମାଜର ଏକତା ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ତାହାହିଁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ସ୍ଥିତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ।’’

ଭାରତର ଏହି ନିଜସ୍ଵ ମୌଳିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଧ୍ୱଂସ କରି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ଶାସନରେ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଅମଲାତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରାଗଲା ଯାହା ଜନତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପରିବର୍ତ୍ତେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଟିକସ ଆଦାୟ ଓ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷାକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲା ।

ବିଦେଶୀ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସାଧାରଣ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଦୂରେଇ ରଖୁ, ନ୍ୟାୟାଳୟକୁ ଏକ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଚାଳନା କରି, ସମୟ ସାପେକ୍ଷ ଓ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷାର ରୂପାନ୍ତରୀକରଣ (‘ବାଦାମୀ ଇଂରେଜୀ’ର ସୃଷ୍ଟି) :
ଶିକ୍ଷାକୁ ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ମାଧ୍ୟମରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି ଇଂରେଜ ସରକାର ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଶ୍ରେଣୀ ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥପୂରଣ କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ । ଆମର ପାଠଶାଳା, ମଦ୍ରାସା, ବିହାର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

୧୮୩୫ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜନୀତି ବିଶାରଦ ଥୋମାସ୍ ବି.ମାକ୍‌ ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମୋଡ଼ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥୁଲେ ଯେ, ୟୁରୋପର ଜ୍ଞାନ, ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ।

ମାକଲେ କହୁଥିଲେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଯିଏ, ‘ରକ୍ତ ଓ ରଙ୍ଗରେ ଭାରତୀୟ ହୋଇଥ‌ିବେ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ମତାମତ, ନୈତିକତା ଓ ଗ୍ରହଣୀୟତାର ଇଂରେଜ ପରି ହୋଇଥବେ ।

ସେତେବେଳେ ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଭାରତୀୟ ସମାଜକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିଥିଲା ଯଥା – ଇଂରାଜୀ ପାଠୁଆ ଉଚ୍ଚବର୍ଗ ଓ ସାଧାରଣ ଜନତା ।

ନୂତନ ଶିକ୍ଷାନୀତି ଉପନିବେଶଗତ ଏକାଧ୍ଵକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୁରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ଏହା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେଜଣଙ୍କୁ କିରାଣୀ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର କର୍ମଚାରୀ ସୃଷ୍ଟି କରାଇଥିଲା ।

ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ନିମନ୍ତେ ଆର୍ଥିକ ଢାଞ୍ଚାର ପୁନର୍ଗଠନ :
ଏକ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଓ ଉତ୍ପାଦନ ଭିତ୍ତିକ ସ୍ଵୟଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକ ମାନେ ଭାରତକୁ ଏକ କଞ୍ଚାମାଲ ରପ୍ତାନିକାରୀ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ କଳକାରଖାନା ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ପଣ୍ୟ ବଜାରରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ ।

ଭାରତର ମାଟିତଳେ ଗଚ୍ଛିତ କଞ୍ଚାମାଲକୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନେଇ ବନ୍ଦର ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣି ସାର୍। ଭାରତ ରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ରେଳ ଚଳାଚଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।

ରେଳପଥର ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣଥିଲା ବିଦ୍ରୋହ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କାଣ୍ଟ ମେଣ୍ଟ (ସାମରିକ ଛାଉଣି)ରୁ ଆଣିବା ଓ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜନତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଅପେକ୍ଷା ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲା ।

ଭାରତରେ ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍ ବିକାଶର ଇତିହାସ ମଧ୍ଯ ସେହିପରି ହୋଇଥିଲା ।

ସେ ସମୟରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଖର୍ଚ୍ଚସବୁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ବହନ କରାଯାଉଥିଲା । ଉପନିବେଶର ପ୍ରଶାସନିକ ଉପକରଣ, ସାମରିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ଭାରତରେ ରହୁଥ‌ିବା ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ରାଜକୀୟ ଜୀବନଯାପନ ଶୈଳୀ ଆଦି ଭାରତରୁ ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଟିକସରୁ ବହନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ପ୍ରତିବାଦର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆନ୍ଦୋଳନ : ଔପନିବେଶିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ଏକ ଆହ୍ୱାନ :
ଭାରତ ଥିଲା ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କପାଇଁ ବିପୁଳ ଧନ, ପ୍ରାକୃତିକ ମାନବ ସମ୍ବଳର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ ।

ସେମାନେ ଭାରତକୁ ‘ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମୁକୁଟ ମଣି’’ କହୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ ଯେ ଭାରତ ଚିରଦିନ ଲାଗି ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିବ, ଯେଉଁଠି କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ସନ୍ନ୍ୟାସୀ–ଫକୀର ସଂଗ୍ରାମ :
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଙ୍ଗଠିତ ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ ଆନ୍ଦୋଳନ ଯାହାକୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ (କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଫକୀର) ସଂଗ୍ରାମ କୁହାଯାଏ । ୧୭୭୦ର ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପରେ ଏହା ବଙ୍ଗଳାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଦଳ (ହିନ୍ଦୁ ତପସ୍ଵୀ) ଏବଂ ଫକୀର (ମୁସଲମାନ ତପସ୍ଵୀ) ଗଣ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ନାନାଦି କର୍ମପାଇଁ ମୁକ୍ତଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଦସ୍ୟୁ’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ ।

ଫଳରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ–ଫକୀରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଲା । ସେମାନେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ ।

ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ବଙ୍ଗଳାର ଲେଖକ ବଙ୍କିମଚନ୍ଦ୍ର ଚଟ୍ଟୋପାଧ୍ୟାୟଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସ ‘ଆନନ୍ଦମଠ’ (୧୮୮୨) ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥିଲା ।

ସେହି ବହିରେ ସେ ‘ବନ୍ଦେ ମାତରମ’ ଗୀତ ଲେଖୁଲେ, ଯାହାକି ଆମର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ସହିତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଆମର ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା ।

ଜନଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରାମ :
ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଜନଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବନ ଶୈଳୀକୁ ବାଧା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଆଦିମ’ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ଥ‌ିବା ତାଙ୍କର ଅଧିକାରକୁ ସୀମିତ କରି ଦେଇଥିଲେ ।

ସେମାନଙ୍କର ଜମିକୁ ଅଧ୍ୟଗ୍ରହଣ କରି ଏହାକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ପରିଣତ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଋଣଯନ୍ତାରେ ପକାଇବାକୁ ପଛାଉନଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜନଜାତି ପରିଷଦକୁ ବ୍ରିଟିଶ ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ବଦଳାଇ ଦେଉଥିଲେ ଓ ମିଶନାରୀଙ୍କୁ ‘ସଭ୍ୟ’ କହି ଖ୍ରୀଷ୍ଟି ଆନ ଧର୍ମରେ ପରି ବର୍ତ୍ତନ କରିବ।କୁ ଉତ୍ସ।ହି ତ କରୁଥିଲେ ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏକ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଆଇନ ଶହଶହ ଜନଜାତି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ‘ଅପରାଧୀ ଜନଜାତି’ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରି ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ନିର୍ଯାତନା ଦେଇଆସୁଥିଲେ ।

ଉପନିବେଶବାଦୀମାନଙ୍କର ଉପୀଡ଼ନ ସହିନପାରି ସେମାନେ ସଂଗ୍ରାମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ପ୍ରଥମେ ଛୋଟନାଗପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ)ରେ କୋହ୍ଲମାନେ (୧୮୩୧-୧୮୩୨) ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସିଧୁ ମୁର୍ମୁ ଓ କାହ୍ନୁ ମୁର୍ମୁ ଏହି ବିଦ୍ରୋହର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ ।

ସାନ୍ତାଳମାନେ ଶେଷ ରକ୍ତ ବିନ୍ଦୁଥ‌ିବା ଯାଏ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସଂଗ୍ରାମ କରିବାପାଇଁ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାର ଜନଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରାମ :
ଓଡ଼ିଶାର ମାଳ ଅଞ୍ଚଳର ଆଦିବାସୀ ଶବର, କନ୍ଧ ଓ କୋରାପୁଟର ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଦ୍ରୋହ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ବୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଜନଜାତି ମାନେ ଅନେକ ଦିନ ଯାଏଁ ଗରିଲା। ୟୁଦ୍ଧ ଚଳାଇ ରଖୁଥିଲେ ।

୧୮୧୭ ଖ୍ରୀ.ଅ. ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସ ୨୯ ତାରିଖରେ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ କନ୍ଧ ଘୁମୁସରରୁ ଆସି ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କର ପାଇକ ସେନାବାହିନୀ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଏହି ଜନଜାତି ବୀରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ (କୋରାପୁଟ), ରନ୍ଧାକର ନାମକ (କେନ୍ଦୁଝର) ମାଧୋ ସିଂହ (ସମ୍ବଲପୁର), ଧରଣୀଧର ନାୟକ (କେନ୍ଦୁଝର) ଇତ୍ୟାଦି ଥିଲେ ପ୍ରମୁଖ ।

ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡି ଗୁଳିକାଣ୍ଡର ଲୋମହର୍ଷଣକାରୀ କାହାଣୀ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମରେ ଜନଜାତିମାନଙ୍କରର ଅପୂର୍ବ ସାହସ ଓ ବଳିଦାନର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦୁଷ୍ଟାନ୍ତ ଅଟେ ।

ଜନଜାତିର ରକ୍ତତୀର୍ଥ ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡି :
ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଓଡ଼ିଶାର ଯୋଗଦାନ ଏବଂ ଅବିଭକ୍ତ କୋରାପୁଟ ଜନଜାତିଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ବୀରତ୍ଵର ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ‘ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ’’ ।

୧୯୪୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୪ ତାରିଖରେ ଝୁରୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଇଂରେ ଜ ସର କ । ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଜନ ଜାତି ର ଲୋକ ମାନଙ୍କର ଏକ ବିରାଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ସଙ୍ଗଠିତ ହୋଇଥ୍ ଲ। । ସେଠାରେ ଇଂରେଜ ସ ର କ ର ଙ୍କ ର ଗୁଳିଚାଳନା ଫଳରେ ୧୧ଜଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ଲୋକ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ ।

ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡିର ସେହିଦିନ ଘଟଣାକୁ ମନେରଖୁବାପାଇଁ ଓ ତାଙ୍କର ବଳିଦାନର ଗାଥା ବହନ କରିବାପାଇଁ ସେଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ଏକ ଭବ୍ୟ ଶହୀଦ୍ ମିନାର, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିବର୍ଷ ରାଷ୍ଟ୍ର ସ୍ତରୀୟ ଶହୀଦ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଅଛି । ଏହା ଯଥାର୍ଥରେ ଏକ ରକ୍ତତୀର୍ଥର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଭାହୋଇଅଛି

ଆର୍ଥିକ ଶୋଷଣ ବିରୋଧରେ କୃଷକ ସଂଗ୍ରାମ :
ବିନା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଭାରତୀୟ କୃଷକମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହର ଶିକାର ହେଉଥିଲେ । ସେ ସମୟର ମହାଜନ କିମ୍ବା ନୂତନ ଜମିଦାରଙ୍କ ପାଖରେ ସେମାନଙ୍କ ଜମି ହରାଇଥିଲେ ।

ନୀଳଚାଷ ବିଦ୍ରୋହ (ଇଣ୍ଡିଗୋ ବିଦ୍ରୋହ) ଇଂରେଜ ଶାସନ ବିରୋଧରେ କୃଷକମାନଙ୍କ ତରଫରୁ କରାଯାଇଥିଲା ୧୮୫୯ ରୁ ୧୮୨୨ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।

ୟୁରୋପୀୟ ବଗିଚାର ମାଲିକମାନେ ବଙ୍ଗର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଚାଷ ବଦଳରେ ଲାଭଜନକ ନୀଳଚାଷ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, କାରଣ ସେତେବେଳେ ୟୁରୋପରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଚାହିଦା ଖୁବ୍ ବେଶୀ ଥିଲା ।

କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଋଣଯନ୍ତାରେ ଫସାଇ ଦିଆଗଲା । ଯେଉଁମାନେ ନୀଳଚାଷ କରିବାପାଇଁ ମନାକଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜେଲଦଣ୍ଡ ଓ ଅନେକ ନିର୍ଯାତନା ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ କୃଷକମାନେ ବଗିଚା ମାଲିକଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରତିବାଦ କଲେ । ଫଳରେ କୃଷକ ସଂଗ୍ରାମମାନ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ରୋହ : ଓଡ଼ିଶାର ପାଇକ ସଂଗ୍ରାମ :
ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଓଡ଼ିଶାର ପାଇକମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ଏକ ଗୌର ମୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା । ଏହାଥିଲା ପୂର୍ବ ଭାରତ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକ ସୁସଙ୍ଗଠିତ ସଂଘର୍ଷ ।


୧୮୦୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ସେନାପତି ଓ ଦେୱାନ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ଇଂରେଜ ସାହେବ ହାରକୋଟଙ୍କ ନିକଟରେ ତିନିଗୋଟି ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । (କ) ୫୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ଦେବାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖନ୍ତୁ, (ଖ) ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ବାର୍ଷିକ ପେସକସ୍ ଭାଗ କମାନ୍ତୁ । (ଗ) ରାହଙ୍ଗ ଓ ଲେମ୍ବାଇ ସମେତ ୪ଟି ମହଲକୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାର୍ପଣ କରାଯାଉ ।

୧୮୦୪ କ୍ରୀ.ଅ. ନଭେମ୍ବର ୨୨ରେ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ହିକ୍ ଲେଣ୍ଡ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଆକ୍ରମଣ କରି ପାଇକ ସେନାବାହିନୀକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରି ଦେଇଥୁଲେ । ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଇକ ନେତାମାନଙ୍କୁ କଟକ ଓ ପରେ ମେଦିନପୁର ଜେଲକୁ ପଠାଇ ଦେଇଥିଲେ ।

୧୮୦୭ରେ ରାଜାମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବାଲିସାହି ନଅରରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜା ଇଂରେଜ ଅଧୀନରେ ରହିଲା, ଫ୍ଲେଚର ହେଲେ ଏହାର ସର୍ବେସର୍ବା ।

ପାଇକମାନେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ବେଳେ ଦକ୍ଷ ସୈନିକଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ପରାକ୍ରମ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିଲେ । ଢାଲ, ଖଣ୍ଡା, ପରେ ବନ୍ଧୁକ ଚାଳନାରେ ସେମାନେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ ।

ପାଇକମାନଙ୍କ ନେତା ଦଳାଇ, ଦଳବେହେରା ଓ ପାଇକରାୟ ଉପାଧ୍ ପାଉଥିଲେ ।

ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବେ ବରଗଛ ଡାଳରେ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଫାଶୀ ଦେବାପରେ ପାଇକମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ବହ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଵାଳିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ଟଙ୍କା ପାଇଁ ଦେଢ଼ ଟଙ୍କାର କଉଡ଼ି ଦେବାକୁ ପଢ଼ୁଥିଲା :
ପ୍ଲେଚରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପାଇକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିଷ୍କର ଜମିରୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ସହ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ ଟଙ୍କା ଆକାରରେ ଜମିକର ଦେବାପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ ଟଙ୍କା ସଂଗ୍ରହ କରିବାପାଇଁ ଅନେକ ଶସ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ପାଇକ ମାରଣ ନୀତି ।

ଇଂରେଜମାନେ ‘ଲବଣ ଆଇନ’ କରିବା ଫଳରେ ପାଇକମାନେ ଆଉ ଲୁଣ ବ୍ୟବସାୟରୁ ଲାଭ ପାଇପାରି, ନଥିଲେ । ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପାଇକମାନେ ସଙ୍ଗଠିତ ହେବାପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଅପେକ୍ଷାରେ ଥିଲେ ।

ଜଗବନ୍ଧୁ ବିଦ୍ୟାଧର ମହାପାତ୍ର ଭ୍ରମରବର ରାୟ (ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ) ଖୋର୍ଦ୍ଧା ରାଜାଙ୍କର ବକ୍ସି ବା ପ୍ରଧାନ ସେନାପତି ଥିଲେ । ସେ କିଛି ନିଷ୍କର ଜମି ଭୋଗ କରୁଥିଲେ । ୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଅଧିକାର କଲାପରେ ସେଥୁରୁ ସେ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ସେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପି. ଯାଇଥିଲା ।

ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଫଳରେ ସେ ୧୮୨୫ ଖ୍ରୀ.ଅ. ମେ ୨୭ ତାରିଖରେ କଟକଠାରେ ଆତ୍ମ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ । ୧୮୨୯ ଜାନୁଆରୀ ୨୪ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ସେହି ବିଦ୍ରୋହ ୪୦ ବର୍ଷ ପରେ ୧୮୫୭ ମସିହାରେ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲା ।

୧୮୫୭ର ମହାସଂଗ୍ରାମ :
୧୮୫୭ ମସିହାର ବିଦ୍ରୋହକୁ ଇଂରେଜମାନେ ‘ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ’ କହୁଥିଲାବେଳେ ଭାରତୀୟମାନେ ଏହାକୁ ‘ମହାନ୍ ସଂଗ୍ରାମ’ ବୋଲି ନାମିତ କରିଥିଲେ ।

ସିପାହୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ଅସନ୍ତୋଷ ୧୮୦୬ ମସିହାରେ ଦେଖାଦେଇଥିଲା ଯାହା ‘ଭେଲୋର ସଂଗ୍ରାମ’ ନାମରେ ନାମିତ ।

ବ୍ରି ଟି ଶ ମାନେ ଉଭୟ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସମାନ ୟୁନିଫର୍ମ ନିୟମ ପ୍ରଚଳନ କରିବା ସହିତ ହିନ୍ଦୁ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଧାର୍ମିକ ଚିହ୍ନ ବା ତିଳକ ପିନ୍ଧିବାକୁ ବାରଣ କରିବା ସହ ମୁସଲମାନ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଦାଢ଼ି କାଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସିପାହୀମାନେ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରି ବାକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ଓ କେତେକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ ।

୧୮୫୭ ମସିହାରେ ଭାରତରେ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ଗୁଜବ୍ ବ୍ୟାପିଥିଲା ଯେ, ରାଇଫଲ କାଟ୍ରିଜରେ ଗାଈ ଓ ଘୁଷୁରୀ ଚର୍ବି ଲଗାଯାଇଛି, ଯାହା ଉଭୟ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନଙ୍କ ଭାବାବେଗକୁ ଆଘାତ କରିଥିଲା ।

ବାରକପୁର (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର) ରେଜିମେଣ୍ଟର ସିପାହୀ ମଙ୍ଗଳ ପାଣ୍ଡେ ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ସିପାହୀମାନେ କାନପୁର, ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଏବଂ ଝାନ୍ସ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସହରକୁ ଦଖଲ କଲେ । କାନପୁରରେ ନାନା ସାହେବ ବିଦ୍ରୋହର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥିଲେ ।

ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତରେ ବିଦ୍ରୋହ ବିଫଳ ହେବାର କାରଣ ସିପାହୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ମନୋବଳ, ଏକତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଣନୀତି ଅଭାବ ଥିଲା ।

ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଫଳରେ ୧୮୫୮ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀଠାରୁ ଭାରତ ଶାସନ ଭାର ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇଥିଲେ ।

ଭାରତରେ ୟୁରୋପୀୟ ଉପନିବେଶବାଦର ପରମ୍ପରା :
ୟୁରୋପୀୟ (ବ୍ରିଟିଶ )ମାନଙ୍କର ଭାରତ ଅଧିକାର ଓ ଭାରତରେ ଶାସନ ‘ସଭ୍ୟତା ପ୍ରସାରଣ ଅଭିଯାନ’ ନଥିଲା । ୟୁରୋପ ଅପେକ୍ଷା ଭାରତର ସଭ୍ୟତା ଥୁଲା ଅଧ‌ିକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ନିଜସ୍ଵ ।

ପରାଧୀନତାର ଏହା ଥିଲା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ନିଷ୍ପର ଦମନ ନୀତି ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା ଶୋଷଣ ନୀତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ଉପନିବେଶିତ ଜନତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ପରି ଭାରତୀୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଶୋଷଣ, ହିଂସା ଓ ଉତ୍ପାଡନ ଭଳି ନିର୍ଯାତନର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ ।

ଦୁଇ ବୀରା ରମଣୀ (ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ) :
ଝାନ୍ସୀର ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଈ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ବ୍ରିଟିଶ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଅତି ସାହସର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଗ୍ବାଲିୟର ଦୁର୍ଗକୁ ଜୟ କରିବା ସହିତ ରାଜକୋଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ଆଣିପାରିଥିଲେ ।

ନାନାସାହେବଙ୍କ ସାମରିକ ପରାମର୍ଶଦାତା ତାତିଆ (ତାନ୍ତିଆ) ତୋପେଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ ।

୧୮୫୮ ମସିହା ଜୁନ୍ ୧୮ ତାରିଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଜଣେ ସାହାସୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବିଦ୍ରୋହୀ ଭାବରେ ବେଶ୍ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ।

ତାନ୍ତିଆ ତୋପେ ୧୮୫୯ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରି ଶେଷରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ହାତରେ ଧରାପଡ଼ିଥିଲେ । ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଖୁଣ୍ଟରେ ଝୁଲାଇ ଦିଆଗଲା ।

ବେଗମ୍ ହଜରତ ମହଲ :
ଅଧର ବେଗମ୍ ହଜରତ ମହଲଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଅଧିକାର କରିବାପରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ ।

୧୮୫୭ରେ ସେ ବିଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ନୌ ସହରକୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

ପରେ ସେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରିଟିଶରମାନଙ୍କ ନିରାପତ୍ତା ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବାଧ୍ୟହୋଇ ସେ ନେପାଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ ।

ବେଗମ ହଜରତ ମହଲ ରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆଙ୍କର ଘୋଷଣାକୁ ବିଶ୍ଵାସ ନ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ । କାରଣ ତାଙ୍କ ମତରେ ‘ଏହା ହେଉଛି ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଏକ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ପ୍ରଥା ଯେ ସେମାନେ ବଡ଼ ହେଉ ବା ଛୋଟ କୌଣସି ଦୋଷକୁ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ ।

ବ୍ରିଟିଶ ବିଦ୍ଵାନମାନେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ନିପୁଣତା ହାସଲ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ୟୁରୋପୀୟ ନଥିଲେ; ତଥାପି ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ କିଛି ସଂସ୍କୃତ ପୁସ୍ତକକୁ ୟୁରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଅନୂଦିତ କରି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଫରାସୀ, ଜର୍ମାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଧାରାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

ଜର୍ମାନ ଦାର୍ଶନିକ ଜର୍ଜ ହେଗେଲଙ୍କ ଭାଷାରେ ୟୁରୋପରେ ସଂସ୍କୃତ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଗ୍ରନ୍ଥର ପ୍ରସାର ଏକ ନୂତନ ମହାଦେଶର ଆବିଷ୍କାର ପରି ଥିଲା ।

ୟୁରୋପୀୟ ଦାର୍ଶନିକ, ଲେଖକ, କବି, କଳାକାର ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ରାଜନେତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ବହୁଳ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ପ୍ରଭାବ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲା ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ
ଭାରତର ପ୍ରଚୁର ସମ୍ପଦ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ, ଡଚ୍, ଫରାସୀ ଓ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ଭାରତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା । ଏହି ଉପମହାଦେଶରେ ନିଜର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଯେଉଁଥ୍ରେ ଇଂରେଜମାନେ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠର କର ନୀତି ଲୋକଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲା । ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭାବେ ଭାରତରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଶିଳ୍ପଦ୍ରାସକରଣ ନୀତି ଏ ଦେଶର ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା ।

ଇଂରେଜମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଉପନିବେଶବାଦୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଶାସନିକ ଗଠନ, ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ପ୍ରଚଳନ ପ୍ରଭୃତି ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ ।

ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ ଗୋଆରେ ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ ଯାହା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସାମାଜିକ ବିଭାଜନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଫରାସୀମାନଙ୍କର ସମନ୍ଵୟ ନୀତି ପଣ୍ଡିଚେରୀରେ ଏକ ଛୋଟ ‘ଫରାସୀ –ଭାରତୀୟ’ ଶିକ୍ଷିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଅନେକ ବିଦ୍ରୋହର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ବିଶେଷକରି ୧୮୫୭ର ମହାନ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ଭାରତରେ ଉପନିବେଶବାଦୀ ଶାସନକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲା । ଏହିସବୁ ବିଦ୍ରୋହଗୁଡ଼ିକୁ ଇଂରେଜମାନେ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବରେ ଦମନ କରିଥିଲେ ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତି ବିଶେଷ ଭାବରେ ସଂସ୍କୃତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଅନୁବାଦିତ ରୂପ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପାରିଥିଲା ।

ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମସିହା ଓ ଘଟଣା
୧୪୯୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା କାଲିକଟ ବନ୍ଦରରେ ପଦାର୍ପଣ କରିଥିଲେ ।
୧୫୧୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନଙ୍କ ଗୋଆ ଅଧିକାର ।
୧୫୬୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଗୋଆରେ ତଦନ୍ତକାରୀ ସଂସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ, ଗୋଆରେ ଧାର୍ମିକ ବିଚାର ଅଦାଲତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
୧୬୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଫରାସୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସୁରତରେ ବାଣିଜ୍ୟ କୋଠି ନିର୍ମାଣ ।
୧୬୭୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ପଣ୍ଡିଚେରୀରେ ଫରାସୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଗଠନ ।
୧୭୭୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଫରାସୀ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀଦ୍ଵାରା ପଣ୍ଡିଚେରୀରେ ବାଣିଜ୍ୟକୋଠି ନିର୍ମାଣ ।
୧୭୪୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : କୋଲାସେଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡବ୍‌ମାନଙ୍କରର ପରାଜୟ ।
୧୭୪୨ ରୁ ୧୭୫୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଡୁପ୍ଲେକ୍ସ ଭାରତରେ ଫରାସୀ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ।
୧୭୪୬ ରୁ ୧୭୬୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଫରାସୀ ମଧ୍ଯରେ କର୍ଣ୍ଣାଟ ସମର ।
୧୭୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ପଲାସୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ବିଜୟ ।
୧୭୭୦ ରୁ ୧୭୭୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ବଙ୍ଗଳାର ପ୍ରଥମ ମହାଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ।
୧୭୯୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ହାଇଦ୍ରାବାଦର ନିଜାମଙ୍କର ସାମନ୍ତସନ୍ଧି ଗ୍ରହଣ ।
୧୮୦୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଆକ୍ରମଣ ।
୧୮୦୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଭେଲୋର ସଂଗ୍ରାମ ।
୧୮୧୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହ
୧୮୧୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ତୃତୀୟ ଆଗ୍ଲୋ ମରାଠା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରାଠା ଶକ୍ତିର ପତନ ।
୧୮୩୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଭାରତୀୟ ଶିକ୍ଷାଉପରେ ମାକଲେଙ୍କଋର ନୀତି ପ୍ରୟୋଗ ।
୧୮୫୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଭାରତରେ ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀର ଶାସନ ଶେଷ ଏବଂ ବ୍ରିଟିଶରାଜ ଆରମ୍ଭ ।
୧୮୪୮ ରୁ ୪୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଇଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀଦ୍ଵାରା ପଞ୍ଜାବ ଅଧିକାର ।
୧୮୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ମହାନ ଭାରତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ ।
୧୮୮୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଆନନ୍ଦମଠ ଉପନ୍ୟାସ ପ୍ରକାଶିତ ।
୧୮୫୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : କମ୍ପାନୀ ହାତରୁ ଶାସନ ବ୍ରିଟିଶ ରାଜନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା ।
୧୮୫୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଣୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବାଇଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । ମହାରାଣୀ ଭିକ୍ଟୋରିଆଙ୍କ ଘୋଷଣାପତ୍ର ପ୍ରକାଶ ।
୧୯୪୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ପାପଡ଼ାହାଣ୍ଡି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 3 ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 3 Notes Odia Medium

‘‘ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ, ଇଂରେଜ, ଡର୍‌, ଫରାସୀ ଏବଂ ଡାନିସ୍‌ମାନଙ୍କ (ଦିନାମାର) ପରି ପଗଡ଼ି ପିନ୍ଧା ବା ଟୋପିପିନ୍ଧା ଜାତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପରି ନଥିଲେ । ଏହି ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନଙ୍କର ଅଧ୍ବକୃତ ପରିସର ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମପ୍ରଚାର କରିବାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଜିଦିଖୋର ଥିଲେ ଏବଂ ନୌସେନା ଓ ଗୋଳାବାରୁଦ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ଯାତାୟାତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସୁଦୃଢ଼ କୋଠାବାଡ଼ି ନିର୍ମାଣକୁ ଅନୁମତି ଦେବାର ନଥିଲା ।’’
– ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପନ୍ଥ ଅମାତ୍ୟ, ଆଦିପାତ୍ର (୧୭୧୫)

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

କେଉଁମାନେ ମରାଠା ?
ବର୍ତ୍ତମାନର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ତଥା ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳ ଭୂ ମି ରେ ବସବାସ କରୁଥିବ। ଏକ ଜନସମୂହ ବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମର।0। ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ସେମାନଙ୍କର ଭାଷା ମରାଠୀ ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ଭାଷାର ସାହିତ୍ୟ ଓ ଇତିହାସ ବେଶ୍ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଆସିଅଛି ।

ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ଯାଦବ ରାଜବଂଶଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଦେବଗିରି (ବର୍ତ୍ତମାନର ଦୌଲତାବାଦ) ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଦିଲ୍ଲୀର ଖୁଜୀ ସୁଲତାନମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଯାଦବ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥିଲେ ।

ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ସମାଜରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ସନ୍ଥ ଓ ସାଧକମାନେ ଭକ୍ତିମାର୍ଗକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଆଧ୍ୟାମିକ ସଙ୍ଗୀତ ଓ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ଖୁବ୍ ଲୋକପ୍ରିୟତା ଲାଭ କରିପାରିଥିଲା ।

ସେହି ସମୟରେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ଵର, ନାମଦେବ, ତୁକାରାମ ଏବଂ ରାମଦାସଙ୍କ ଭଳି ଅନେକ ସନ୍ଥ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଉପନିଷଦ ଏବଂ ଭଗବତ୍ ଗୀତା ପରି ବହୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ମରାଠା ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିଥିଲା ।

ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କେତେକ ମରାଠା ମୁଖ୍ୟ ନିଜର ସାର୍ବଭୌମତ୍ଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବାଜୀ ମରାଠାମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରି କ୍ଷମତା ଆହରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଫଳ ହୋଇପାରି ନଥିଲେ ।

ସାହିତ୍ୟିକ ଇତିହାସ (Literary History) : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷାରେ ପଦ୍ୟ ବା ଗଦ୍ୟରେ ଲିଖୁତ ଐତିହାସିକ କୃତି ।

ଜାଗିର (Jagir) : ଜାଗିର ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଜମି ଯାହାକୁ ଜଣେ ରାଜା ବା ଶାସକ ଜଣେ ସାମନ୍ତ ବା ସୈନିକକଙ୍କୁ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଇଁ ପୁରସ୍କାର ସ୍ବରୂପ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଜାଗିର ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଜମିରୁ କର ସଂଗ୍ରହ କରି ନିଜ ବ୍ୟବହାରରେ ଲଗାଇଥାନ୍ତି ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।

ମରାଠା ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଶିବାଜୀଙ୍କର ଉତ୍‌ଥାନ :
୧୬୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶିବାଜୀ ଭୋସଲେ ପରିବାରରେ ପିତା ସାହଜୀ ଓ ମାତା ଜୀବାବାଈଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲେ ।

ପୁନେଠାରେ ତାଙ୍କର ଜାଗିର ସ୍ଥାନରେ ଶିବାଜୀ ନିଜ ମାତା ସହିତ ବିଶ୍ଵସ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଜୀଜାବାଈଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ବଢ଼ିବା ଲାଭ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।

ଶିବାଜୀଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ମାତ୍ର ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସ ସେ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରି ଅବହେଳିତ ଓ ଅନକୃତ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧୂର କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଅଧ‌ିକ ସୁଦୃଢ଼ କରି ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିପାରିଥିଲେ ।

ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳର ସଂପଦକୁ ଦଖଲ କରିବାପାଇଁ ସେ ଏକ ନୌସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଏହା ସେତେବେଳେ ଏକ ନୂତନ ଦିଗନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଥିଲା ।

ନିଜର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଶିବାଜୀ ଏକ ଅଭିନବ ଯୁଦ୍ଧ ବିଦ୍ୟା ‘ଗରିଲା’ ରଣ କୌଶଳ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ବିଜାପୁର ସୁଲତାନ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷ ସେନାପତି ଆଫଜଲ ଖାଁଙ୍କୁ ଶିବାଜୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରେରଣ କରିଥିଲେ । ଶିବାଜୀ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତାପଗଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ଆଫଜଲ୍ ଖାଁଙ୍କୁ ବାଘନଖଦ୍ଵାରା ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧକରି ଆଫଜଲ୍ ଖାଁଙ୍କର ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ମୂଳୋତ୍ପାଟନ କରିଦେଇଥିଲେ ।

ବାଘନଖ ହେଉଛି ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଯାହା ବାଘର ପଞ୍ଝାପରି ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଶିବାଜୀ ଏହି ବାଘନଖଦ୍ଵାରା ଆଫଜଲ ଖାଁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ ଆକ୍ରମଣ (Surgical Strike) : ଏହା ହେଉଛି ଏକ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ ଯେଉଁଥରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତ ବା ଅଞ୍ଚଳର ଧ୍ବଂସସାଧନ କରାଯାଇଥାଏ । ବିନା କ୍ଷତି ବା ସାମାନ୍ୟ ପରିମାଣ ଧନ, ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମୋଗଲ ସେନାପତି ସାୟସ୍ତ ଖାଁ ପ୍ରାୟ ତିନିବର୍ଷ କାଳ ଶିବାଜୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।

ସାୟସ୍ତ ଖାଁଙ୍କ ଶିବିର ଉପରେ ରାତ୍ରି ସମୟରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିଦେଇଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଶିବାଜୀଙ୍କର ଏହି ଆକ୍ରମଣକୁ ଆଜିର ସମୟରେ ସର୍ଜିକାଲ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ବା ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ ଆକ୍ରମଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଶିବାଜୀ ସୁରତ ସହରକୁ ଅଧିକାର କରିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ ଥିଲା । ଆଉରଙ୍ଗଜେବ୍ ଶିବାଜୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାପାଇଁ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜପୁତ୍ ସେନାପତି ଜୟସିଂହଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ ।

୧୬୬୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶିବାଜୀ ପୁନେ ନି କ ଟବର୍ତ୍ତୀ ପୁର ନ୍ଦ ର ଦୁର୍ଗ ରେ ଜୟସିଂହଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଚୁକ୍ତି ସ୍ଵାକ୍ଷରିତ କରିଥିଲେ । ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଏକ ବୃହତ୍ତମ ଅଂଶ ଦେବା ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସାମ୍ଭାଜୀଙ୍କୁ ମୋଗଲ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।

ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ କରାଗାରୀରୁ ଶିବାଜୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାମ୍ଭାଜୀ ଟୋକେଇ ଭିତରେ ପଶି ବାହାରକୁ ଖସି ଚାଲିଯିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥ୍ ଲେ । ଆଉରେ ଙ୍ଗ ଜେବ୍ ଶିବାଜୀକୁ ପୁ ନକରି ବ ନ୍ଦୀ ପାରି ନଥିଲେ ।

୧୬୭୪ ମସିହାରେ ବୈଦିକ ରୀତି ନୀତି ଅନୁସାରେ ସୁଦୃଢ଼ ପାର୍ବତ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ରାୟଗଡ଼ଠାରେ ଶିବାଜୀଙ୍କର ଅଭିଷେକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଅଭିଷେକ ପରେ ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କ ପାର ମ୍ପ ରି କ ପଦବୀ ’ଶ୍ରୀରାଜା ଶିବ ଛତ୍ରପତି’ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ପୂର୍ବ ଶାସକମାନଙ୍କ ପରି ଏକ ନୂତନ ଅବ୍ଦ ‘‘ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଶକ’’ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ।

ଏହାପରେ ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କର ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ବିଜୟରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ‘ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଏଥୁରେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ତର ତାମିଲନାଡୁ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ଅସୁରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ଶିବାଜୀଙ୍କର ଏହି ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଅଭିଯାନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମରାଠାମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୋଗଲ ଆକ୍ରମଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ରଣକୌଶଳ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

ଶିବାଜୀ ଦକ୍ଷିଣରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଡବ୍‌ମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା କରାଯାଉଥିବା ‘କ୍ରୀତଦାସ’ ବ୍ୟବସାୟକୁ ବନ୍ଦ କରାଇଥିଲେ । ପଚାଶ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଜ୍ଵର ଯୋଗୁଁ ଶିବାଜୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ୟୁରୋପୀୟମାନେ ଶିବାଜୀଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଯୋଦ୍ଧା ଗ୍ରୀକ୍ ବୀର ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଶିବାଜୀଙ୍କ ପରେ ମରାଠା :
ସାମ୍ଭାଜୀ ଓ ରାଜାରାମ ନାମରେ ଶିବାଜୀଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁତ୍ର ଥିଲେ । ଶିବାଜୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ସାମ୍ଭାଜୀ ‘ଛତ୍ରପତି’ ହୋଇଥିଲେ ।

ଆଉରେଙ୍ଗଜେବ୍ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କରି ବିଜାପୁର ଓ ଗୋଲକୁଣ୍ଡା ଅଧିକାର କରି ସାମ୍ଭାଜୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀକରି ଅମାନୁଷିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦେଇ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ଏହାପରେ ସେ ମରାଠାର ରାଜଧାନୀ ରାୟଗଡ଼କୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ।

ସାମ୍ଭାଜୀଙ୍କ ପରେ ରାଜାରାମ ଛତ୍ରପତି ହୋଇଥିଲେ । ପରେ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ତାରାବା ଈଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ମରାଠାମାନେ ମୋଗଲ ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ନିଜ ଆଧୂପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ଅଧିକାରକୁ ଆଣି ପାରିଥିଲେ ।

ମୁଖ୍ୟତଃ ପେଶୱା ବାଜିରାଓ ୧ମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନାନାସାହେବ ପେଶ ସର୍ବଭାରତୀୟ ମରାଠା ଶାସନ ପ୍ରସାରରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ବଙ୍ଗଳାରେ ମରାଠାମାନେ ଦଶବର୍ଷ ଶାସନ କଲା ସମୟରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ଅନେକ ବର୍ବରତା ଓ ଧ୍ଵଂସର ଦମନଲୀଳା ଚଳାଇଥିଲେ ।

ଆଫଗାନମାନଙ୍କ ସହିତ ୧୭୬୧ରେ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଚନୀୟ ଭାବରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଇଂରେଜ ଓ ମରାଠାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୧୭୭୫ ରୁ ୧୮୧୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. ମଧ୍ଯରେ ତିନିଗୋଟି ଆଟ୍ରୋ-ମରାଠା ଯୁଦ୍ଧ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଲା । ସେଥ‌ିରେ ଇଂରେଜମାନେ ବିଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ ।

ପେଶବାଙ୍କ ଅଧୀନସ୍ଥ ଜଣେ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ଅଧିକାରୀ ନନ୍ । ଫଡ଼ନ।ବିଶ୍ ଯାହାକୁ ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଛଳ ଭାରତୀୟ ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ମେଣ୍ଟ କରିଥିବାର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ସେ ମଧ୍ୟ ମୈ ଶ୍ମ ର ର ହାଇଦର ଅଲ୍ଲୀ ଏବଂ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ନିଜାମଙ୍କ ପରି ପୂର୍ବର ବ୍ରିଟିଶ୍ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।

ମରାଠା ଶାସନ : ସାଧାରଣ ପ୍ରଶାସନ
ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଏକ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ ।


ଶିବାଜୀ ନିଜର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱର ନିଦର୍ଶନ ସ୍ଵରୂପ ନିଜ ନାମରେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଳଚନ କରିଥଲେ । ଏଥ‌ିରେ ଖୋଦିତ ଦେବନାଗରୀ ଲିପି ତାଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପରି ଚୟ ଦେଉଥିଲା ।

ସୁଲତାନ ଓ ମୋଗଲ ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ସରକାରୀ ପଦବୀ ତଥା ଜାଗିରୀ ବ୍ୟ ବ ସ୍ଥା ଉଚ୍ଛେଦ କରି ରାଜକୋଷରୁ ବେତନ ଦେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିବାପାଇଁ ଶିବାଜୀ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳରେ ଆଠଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଅଷ୍ଟପ୍ରଧାନ ମଣ୍ଡଳ’’ ବା ‘‘ ଅଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୀ ପରି ଷଦ’” ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

ମରାଠାମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ଚୌଥ (ଶହେ ଭାଗରୁ ପଚିଶ ଭାଗ) ଓ ସର ଦେଶମୁଖୀ (ଚୌଥକୁ ଛାଡ଼ି ଅତିରିକ୍ତ ଦଶଭାଗ) ନାମକ ଦୁଇଟି କର ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତରର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ଯେଉଁସବୁ ପ୍ରଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ ନଥିଲା, ସେହି ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପ୍ରକାର କର ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିଲା । ପରିଣାମରେ ମରାଠାମାନେ ଏହି ସବୁ ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟାପାରରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରୁ ନଥିଲେ ।

ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ‘ଗଣପତି-ପନ୍ତ ପ୍ରଧାନ ରୁପି’ ନାମକ ଏକ ମୁଦ୍ରା ପଟ୍ଟବଦ୍ଧନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳନ କରାଯଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଦେବନାଗରୀ ଓ ପାର୍ସୀ ଲିପିରେ ଖୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ରେ ଗଣପତି (ଗଣେଶ)ଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାଚରଣ କରାଯାଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ପେଶ (ମରାଠୀରେ ପନ୍ତ ପ୍ରଧାନ କୁହାଯାଇଥାଏ)ଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ଵାସ ଓ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଦର୍ଶାଯଇଥାଏ ।

ସାମରିକ ଶାସନ :
ମରାଠାମାନେ ସାମରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଖୁବ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଯଥା- ପଦାତିକ ବାହିନୀ, ଅଶ୍ଵବାହିନୀ ଓ ନୌବାହିନୀ ।

ଅଶ୍ଵବାହିନୀକୁ ବର୍ଗୀ ଓ ଶିଲାଦାରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଯେଉଁମାନେ ବର୍ଗୀ ଶ୍ରେଣୀର, ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ଵ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ରାଜ୍ୟ ବହନ କରୁଥିଲା ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶିଲାଦାର, ସେମାନଙ୍କର ଅଶ୍ଵ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ସେମାନେ ନିଜେ ବହନ କରୁଥିଲେ ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମରାଠାମା ନେ ୟୁ ରେ। ପୀୟ ମା ନ ଙ୍କ ର ସୈନ୍ୟ ବ।ହି ନୀ ଓ ତୋପଖାନାର ସୁ ବ୍ୟବ ସ୍ଥି ତ ପରି ଚାଳନ। ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନୌବାହିନୀ ଗଠନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ ।

ମହାଦ୍‌ଜୀ ସିନ୍ଦେ ୟୁରୋପୀୟ ଢାଞ୍ଚାରେ ଏକ ବିଶାଳ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ ।

ଖଣ୍ଡା ଓ ବର୍ଚ୍ଛା ମରାଠାମାନଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା । ତା ସହିତ ସେମାନେ ସ୍ଵଳ୍ପ ପରିମାଣର ବନ୍ଧୁକ ମଧ୍ଯ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ଶିବାଜୀଙ୍କ ସମୟରେ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ବେଳେ ରକେଟ୍‌ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ୧୭୭୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ବେଳକୁ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ରକେଟ୍‌ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।

ମରାଠା ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର ଥିଲା ଫୋର୍ଟ ବା ଦୁର୍ଗ । ଶିବାଜୀ ଅନେକ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖୁଥିଲେ । କରଣ ସେହି ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ରହି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ ହେଉଥିଲା ।

ଶିବାଜୀଙ୍କ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପନ୍ତ ଅମାତ୍ୟଙ୍କର ଆଦନ୍ୟାପାତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି –

‘ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ରାଜ୍ୟର ମୂଳଭାଗ ବା କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ନଥିଲେ ସାମରିକ ଅଭିଯାନର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ସ୍ଥଳଭାଗ ଧ୍ବଂସସ୍ତପରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥାଏ । ତେଣୁକରି ପୂର୍ବର ରାଜାମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ନିମନ୍ତେ ଅଧ୍ବକରୁ ଅଧ‌ିକ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ । ମରାଠା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମହାନ ଗୁରୁ ଶିବାଜୀ କେବଳ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ‘ମରାଠା ରାଜ୍ୟ’ର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଦ୍ଦଷ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି, ବିଜାପୁର ଓ ଭାବନଗର ପରି ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଅଧିକାର କରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ ବି କେବଳ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମରାଠା ରାଜ୍ୟ ତିଷ୍ଠି ରହିପାରିଥିଲା ।’’

ସାମୁଦ୍ରିକ ପ୍ରଭୁତ୍ଵ (ପ୍ରାଧାନ୍ୟତା) :
ମରାଠା ଶାସନକାଳରେ ଶିବାଜୀ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ର ସୁ ର କ୍ଷା ନି ମି ତ୍ତ ଏକ ନୌବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କହ୍ନେ ଜୀ ମାର୍ଗ ଦ ର୍ଶ ନ ରେ ମରାଠାମାନେ ଅନେକ ନୌଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ ।

ୟୁ ରେ। ପୀୟ ମାନେ ସେ ମା ନ ଙ୍କ ର ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରବେଶ ପତ୍ର କିଣିବାପାଇଁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ମରାଠାମାନେ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ କରିବା ସହିତ କାହ୍ନାଜୀ ଆଫ୍ରେଙ୍କୁ ଜଣେ ଜଳଦସ୍ୟୁ କହି ନିଜର ହତାଶା ଭାବକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଇଂରେଜମାନଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ପରିଚୟପତ୍ର ଦାବି କଲେ ।

୧୬୬୫ ମସିହାରେ ଶିବାଜୀଙ୍କ ଜାହାଜ ମଧ୍ୟର ର ମଧ୍ୟରୁ ଚାରୋଟି ଜାହାଜ ହାଜ ଓମାନର ରାଜଧାନୀ ମସକଟରେ ପହଞ୍ଚଥିଲା । ସେଠାକାର ଶାସକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ କବ୍‌ଜା କରିନେଇ ସେଥ‌ିରେ ଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲେ । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଶିବାଜୀଙ୍କ ଅଧ୍ବକୃତ ସମୁଦ୍ର ତଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ସେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ଜାହାଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । କିନ୍ତୁ ଶିବାଜୀଙ୍କର ନୌବାହିନୀରେ ଶତାଧ୍ଵକ ଜାହାଜ ଥିବାର ଜାଣି, ସେଠାକାର ଶାସକ ନିଜର ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦର ବାହାରକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ ।

ବିଚାର ବ୍ୟବସ୍ଥା :

1. ମରାଠାମାନେ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଏବଂ ଫଳପ୍ରଦ ବିଚାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ ।
2. ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡବ୍ୟବସ୍ଥା ଅତି ସୁଚାରୁରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରୁଥିଲା ।
3. କେତେକ ସ୍ଥାନୀୟ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ପଞ୍ଚାୟତ ବିଭିନ୍ନ ଅପରାଧର ବିଚାର କରି ଦଣ୍ଡବିଧାନ କରୁଥିଲେ ।
4. କୌଣସି ବିଚାରରେ ଅସନ୍ତୋଷ ଦେଖାଦେଲେ ମରାଠା ମୁଖ୍ୟ ବା ମୁଖ୍ୟ ଶାସକଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ କରାଯାଇପାରୁଥିଲା ।
5. ଏଥୁସହିତ ପୁନେ, ଇନ୍ଦୋର ପରି ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରମାନଙ୍କରେ ନିଯୁକ୍ତ କୋଲ ବା ପୋଲିସମାନେ ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ତଦାରଖ କରୁଥିଲେ ।

ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ :
ଶିବାଜୀ ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ବୈଦେଶିକ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ଜାହାଜସବୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ୟେମେନର ମୋଚା, ଓମାନର ମୁସ୍‌କାଟ୍ ଏବଂ ମାଲେସିଆର ମାଲାକା ଆଦି ଦେଶର ବନ୍ଦର ଗୁଡ଼ିକୁ ପଠାଯାଉଥିଲା ।

ସେମାନେ ଜାହାଜରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଫେରି ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳପଥରେ ବାଣିଜ୍ୟ କରାବାର କରିବା ସହିତ ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଉପରେ ପୋଲମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ସାଂସ୍କୃତିକ ପୁନରୁତ୍ଥାନ :
ଭାରତରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିକାଶରେ ମରାଠାମାନଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତବପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ସଂସ୍କୃତରେ ଲିଖ୍ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ପର୍ସିଆନ୍ ସିଲ ଅଭିଲେଖରେ ଶିବାଜୀଙ୍କର ‘ସ୍ଵରାଜ୍ୟ’ ସମ୍ପର୍କିତ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରକାଶ ପାଇଅଛି ।

ଶିବାଜୀ ‘‘ରାଜ୍ୟ –ବ୍ୟବହାର କୋଷ’’ ନାମକ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହା ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା । କୂଟନୈତିକ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଚଳିତ ପର୍ସିଆନ୍ ଶବ୍ଦପାଇଁ ଏହା ସଂସ୍କୃତର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

ଶିବାଜୀ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଥିଲେ । ତାଙ୍କର କେଶର ରଙ୍ଗର ଧ୍ଵଜା ବା ପତାକାକୁ ସମସ୍ତ ମରାଠା ଶାସକ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଅନେକ ଭଗ୍ନ ମନ୍ଦିରକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିବାବେଳେ ସଂସ୍କୃତ ଓ ମରାଠୀ ସାହିତ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଚିତ୍ରକଳାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ ।

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମରାଠା ମହିଳା : ତାରାବାଈ :
ତାରାବାଈ ଜଣେ ନିର୍ଭୟା ମରାଠା ରମଣୀ ଥିଲେ । ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଵାମୀ ରାଜାରାମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ସେ ଶାସନଭାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ସେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ବିଶାଳ ମରାଠା ବାହିନୀକୁ ସଙ୍ଗଠିତ କରି ନିଜକୁ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ରଣନୀତି ଓ ଦୃଢ଼ ମନୋବଳ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ସହିତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ମରାଠା ସ୍ଵାଧୀନତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଞ୍ଝାପାରିଥିଲା ।

ଅହଲ୍ୟାବାଈ ହୋଲ୍‌କର :
ହୋଲକାର ରାଜବଂଶର ମହିୟସୀ ମହିଳା ଥିଲେ ଅହଲ୍ୟାବାଈ ହୋଲକାର । ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ରାଜବଂଶ ମଧ୍ଯ ଭାରତରେ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନ ଯଥା ଇନ୍ଦୋର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।

ନିଜ ସ୍ଵାମୀ ଓ ପୁତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅତି ସହାସର ସହିତ ଦୀର୍ଘ ତିରିଶ ବର୍ଷ ଧରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବା ସହିତ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥକୁ ଖୁବ୍ ବିଜ୍ଞତାର ସହିତ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିଲେ ।

ଅହଲ୍ୟାବାଈ ଜଣେ ଧର୍ମପ୍ରାଣ ମହିଳା ଥିଲେ । ସେ ଉତ୍ତରରେ କେଦାରନାଥଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ରାମେଶ୍ଵରମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶହ ଶହ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ସହିତ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଅନେକ ଘାଟ, କୂପ ଏବଂ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ।

ସେ କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ ମନ୍ଦିର ଓ ଗୁଜୁରାଟର ସୋମନାଥ ମନ୍ଦିର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଆଉରେଙ୍ଗଜେବ୍ ଓ ଗଜନୀର ସୁଲତାନ ମାମୁଦ ଧ୍ବଂସବିଧ୍ଵସ୍ତ କରିଦେଇଥିଲେ ।

ଏହା ସହିତ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ମହେଶ୍ଵର ବୟନ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାରେ ପଛାଇଯାଇ ନଥିଲେ ।

ଶିବାଜୀଙ୍କର ଉଦାହରଣ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ନାଗପୁରର ଭୋନ୍ସଲେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ ଉତ୍ସାହୀ ସମର୍ଥକ ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପୂଜା ଯାହା ମୋଗଲମାନଙ୍କ ସମୟରେ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ମରାଠାଗାମନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

ମୋଦିଲିପି – ଏହି ଲିପି ସାହାଯ୍ୟରେ ମରାଠାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ରାଳପ କରୁଥିଲେ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଦେବନାଗରୀର ଏକ କରଣୀ ରୂପ ।

ତାଞ୍ଜାବୁର ସମ୍ପର୍କରେ :
ଶିବାଜୀଙ୍କର ସାବତଭାଇ ଏକୋଜୀ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରର ଶେଷ ଭାଗରେ ତାଞ୍ଜାବୁର ଅଞ୍ଚଳ ( ବ ଉଁ ମାନ ର ତାମିଲ ନାଡୁ) କୁ ବି ଜୟ କରିଥିଲେ । ଏହିଠାରୁ ମରାଠା ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ତାଞ୍ଜାବୁରର ସମସ୍ତ ମରାଠା ଶାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସେର ଫୋଜୀ ଦ୍ଵିତୀୟଙ୍କ ଅବଦାନ ସବୁଠାରୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଥିଲା । ସେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ୟୁରୋପୀୟ ଭାଷାକୁ ଜାଣି ଥିଲେ । ସେ ଏକ ମରାଠୀ ନାଟକ ‘ଦେବେନ୍ଦ୍ର କୁରଭାଞ୍ଜି’ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେହି ନାଟକରେ ସେ ପୃଥ‌ିବୀର ଭୂଗୋଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

ସେରଫୋଜୀ ଅନେକ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ସଙ୍ଗୀତ ମାନଙ୍କଋର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଆଧୁନିକ କର୍ଣ୍ଣାଟକୀ ସଙ୍ଗୀତ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରୂପେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା । ପରେ ଏହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଭାରତନାଟ୍ୟମ୍‌ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା ।

ସେରଫୋଜୀ ଔଷଧପତ୍ର ପ୍ରତି ବହୁତ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ ଏବଂ ଧନ୍ଵନ୍ତରୀ ମହଲ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଚିକିତ୍ସା କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ଉଭୟ ଭାରତୀୟ ଓ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରି ମାଗଣା ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା ।

ସେ ଏକ ମୁଦ୍ର।ଳୟ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଯାହା ଜଣେ ସ୍ଵଦେଶୀ ଶାସକଙ୍କଦ୍ୱାରା ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲା ।

ସେ ତାଞ୍ଜାଭୁରର ବୃହଦିଶ୍ଵର ମନ୍ଦିରର କାନ୍ଥରେ ଭୋନ୍‌ସଲେ ପରି ବାର ର ଇତିହାସ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଯାହା ଭାର ତ ର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏକକ ଶିଳାଲେଖା ଥିଲା ।

ତାଞ୍ଜାଭୁରର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିବେଶ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସଂସ୍କୃତିର ମିଶ୍ରଣ ଘଟିଥିଲା । ଏଥୁରେ ତାମିଲ, ତେଲୁଗୁ ଓ ମରାଠା ସଂସ୍କୃତିର ଛାୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ମରାଠା ଐତିହ୍ୟ :
ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତ ଉପମହାଦେଶ ଅଧିକାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମରଠା ଶାସନ, ମୋଗଲ ପ୍ରାଧାନ୍ୟକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ସହିତ ସର୍ବବୃହତ୍ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ମରାଠାମାନେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖୂପାରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଏକ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଶାସନ ସହିତ ଶାସନ କରିବାର ଏକ ନୂତନ ଉପାୟ ସ୍ଥାପନ କରି ଧାର୍ମିକ ଭେଦଭାବ ବିନା ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ କରିଥିଲା ।

ଦୃଢ଼ ସ୍ଵରାଜ୍ୟର ଭାବଧାରାରେ ଅନୁପ୍ରାଣୀତ ହେଇ ସେମାନେ ଦମନକାରୀ ଶାସନ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଲଢ଼େଇ ଜାରି ରଖୁଥିଲେ । ‘ପରେ ଏହା ଅନେକ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵାସ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା ଯେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଶାସନ କରିପାରିବେ ।

ଏହି ଭାବନା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୀଜ ବପନ କରିଥିଲା ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜୀ ମହାରାଜ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମରାଠା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ମୋଗଲମାନଙ୍କର ପ୍ରତିରୋଧ ଏବଂ ଏଥୁରୁ ଲାଭ କରିଥିବା ଅଭିଜ୍ଞତା ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସର୍ବଭାରତୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଇଂରେଜମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାରତୀୟ ଶକ୍ତି ଅପେକ୍ଷା ମରାଠାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଦକ୍ଷତାର ସହିତ କ୍ଷମତା ଅକ୍ତିଆର କରିଥିଲେ ।
3. ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଥୁଲା ମରାଠା ରାଜ୍ୟର ମୂଳ ଶକ୍ତି । ଶହଶହ ଦୁର୍ଗକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣି ଏହିସବୁ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଧୂପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ ।
4. ସେତେବେଳର ସର୍ବଶେଷ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ଅଭାବ ସତ୍ତ୍ବେ ମରାଠା ନୌସେନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ୟୁରୋପୀୟ ନୌସେନାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରତିରୋଧ କରି ଆସିଥିଲା ।
5. ମରାଠାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସ ଜାଗରଣ କରିବା ସହିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ନବସୃଜନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲେ ।

ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମସିହା ଓ ଘଟଣା

• ୧୬୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଶିବାଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ।
• ୧୬୪୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଶିବାଜୀଙ୍କର ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ।
• ୧୬୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ମରାଠା ନୌବାହିନୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
• ୧୬୬୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଶିବାଜୀ ଆଗ୍ରା ଜେଲରେ ବନ୍ଦୀ ପରେ ପଳାୟନ ।
• ୧୬୭୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ରାୟଗଡ଼ା ଦୁର୍ଗରେ ଶିବାଜୀଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ।
• ୧୬୭୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଶିବାଜୀଙ୍କର ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଅଭିଯାନ ।
• ୧୬୮୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଶିବାଜୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ।
• ୧୬୮୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ମୋଗଲ-ମରହଟ୍ଟା ସମର ।
• ୧୭୫୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ଦିଲ୍ଲୀ ଉପରେ ମରାଠାମାନଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ।
• ୧୭୬୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ତୃତୀୟ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧ (ମରାଠାମାନଙ୍କ ପରାଜୟ)
• ୧୮୧୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ : ତୃତୀୟ ଇଂରେଜ ମରାଠା ଯୁଦ୍ଧ (ମରାଠା ଶକ୍ତିର ସମାପ୍ତ)

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 2 ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରର ପୁନର୍ଗଠନ to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 2 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 2 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଦୁ ଇ ୟୁ ଗ ର ମଧ୍ୟ ବ ସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟଯୁଗ କୁହାଯାଏ । ସରଳଭାବରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ ମଧ୍ୟଯୁଗ ବୁଝାଇଥାଏ ।

ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭାରତରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ହିନ୍ଦୁକୁଶ ପର୍ବତମାଳା ପାରହୋଇ ଯେଉଁ ବୈଦେଶିକ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ନୂତନ ରୂପରେଖ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ଭାରତର ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଧନଦୌଲତର ଆକର୍ଷଣ ଓ ନିଜର ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିବାପାଇଁ ଅନେକ ବୈଦେଶିକ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଭାରତ ଆସିଥିଲେ ।

ତୁର୍କୀ (Turkic) : କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆର ତୁର୍କୀ ଏବଂ ସାଇବେରିଆର ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକ ଭାଷା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଶବ୍ଦ କୁ ସୂଚିତ କରେ ।



ସୁଲତାନାଟ୍ (Sultanate) : ଏହା ହେଉଛି ଅଞ୍ଚଳ ଯାହା ଜଣେ ‘ସୁଲତାନ’ଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ଏବଂ ଏକ ‘ପଦବୀ’ ଏହା ଅନେକ ମୁସଲମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା ।

ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନମାନଙ୍କର ଉତ୍‌ଥାନ ଓ ପତନ :
ଭାରତର ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ୧୧୯୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶାସନ କରୁଥ‌ିବା ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ଚୌହାନଙ୍କ ପରାଜୟ ପରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ସୁଲତାନୀ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଦିଲ୍ଲୀ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶାସନ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଲାଭ କରିଥିଲା । ସୁଲତାନମାନଙ୍କର ଶାସନକାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବିସ୍ତାର ଓ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରିଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳ ଅତି ବେଶୀରେ ୯ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ହୋଇ ପାରିନଥିଲା ।

ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ଭାର ତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ବହୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୁଗଲକ୍ ନିଜ ଶାସନାଧୀନ କରିପାରିଥିଲେ

ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୋଗଲକଙ୍କର ଏକ ଯୋଜନା ଥିଲା । ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଦୌଲତାବାଦ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାନାନ୍ତର (ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଦେବଗିରି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଆଜିର ସାମ୍ବାଜୀନଗର) ।

ନିଜ ଶାସନର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏହି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଞ୍ଚଳଟିକୁ ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେକରିଥିଲେ । ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ୧୦୦୦ କି.ମି. ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦୌଲତାବାଦରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଏହି ଯୋଜନା ତାଙ୍କର ବିଫଳ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପୁନଶ୍ଚ ସେ ନିଜ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ଫେରାଇ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଉଭୟ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଯୋଗୁ ବହୁ ଧନ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା ।

ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ଯୋଜନା ଥିଲା ‘ନୂତନ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ’ । ସୁନା ଓ ରୂପା ମୁଦ୍ରା ପ୍ରତିବଦଳରେ ଶସ୍ତା ତମ୍ବା ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଫଳରେ ରାଜକୋଷକୁ ବହୁ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଫେରିବ ବୋଲି ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ । ଯଦିଓ ଏହି ବିଚାର ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହା ବାଣିଜ୍ୟିକ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ତାମ୍ର ମୁଦ୍ରାକୁ ଜାଲ୍ କରିବା ଓ ନକଲି ତାମ୍ର ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଏହା ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା ।

ସୁଲତାନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ପାରିଷଦବର୍ଗ ବିଳାସସମୟ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ବାସ କରି ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପରିଧାନ ସହ ଆମୋଦଦାୟକ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଅର୍ଥର ବହୁଭାଗ ସାମରିକ ଅଭିଯାନଦ୍ୱାରା ଲୁଣ୍ଠିତ ଅର୍ଥ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଥିବା କର, ବିଜିତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସଂଗୃହୀତ ଅର୍ଥ ଓ ଦାସ ବ୍ୟବସାୟରୁ (ମୁକ୍ତଶ୍ରମ ପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରିବା ଲାଗି ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା) ଅର୍ଥ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହି ଲୁଣ୍ଠନ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ଓ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।

ଆମେ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ମୂର୍ତ୍ତି (idol) Jo (idol) 61 966 66 (Ic ପବିତ୍ର ଚିତ୍ର (Icon) ବଦଳରେ ପ୍ରତିମା (image) ଶବ୍ଦକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁ । କାରଣ ‘ପବିତ୍ର ଚିତ୍ର’ ଓ ‘ମୂର୍ତ୍ତି’ ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ‘ଇହୁଦୀ’, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ୍ ଓ ଇସଲାମ୍ ଧର୍ମ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅପମାନଜନକ । ଏହି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ସଂପ୍ରଦାୟ ମୂର୍ତ୍ତିପୂଜା କିମ୍ବା ପ୍ରତିମା ଓ ସଙ୍କେତ ଉପାସନାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥା’ନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ‘ମୂର୍ତ୍ତି’, ‘ବିଗ୍ରହ’, ‘ପ୍ରତିମା’, ‘ରୂପ’ ଇତ୍ୟାଦି ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଏ, ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତି ବା ପ୍ରତିମା ସବୁ ମନ୍ଦିର ଓ ଘରେ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ଇଂରାଜୀରେ ‘ପ୍ରତିମା’ (Image) ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନିରପେକ୍ଷ ଅଟେ ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବେଳକୁ ମଧ୍ଯ ଏସିଆର ତୈମୁର (ଟିମୁର) ଏକ ନୃଶଂସ ତୁର୍କୀ ମୋଗଲ ବିଜେତା ଭାବରେ ଭାରତର ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ସମୃଦ୍ଧଶାଳୀ ଦିଲ୍ଲୀ ନଗରୀରେ ସ୍ଵଂସର ବିତ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରଥମତଃ ସେ ବି ଧର୍ମୀଙ୍କ ସହ ୟୁଦ୍ଧ ଚଳାଇଲେ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟତଃ ବିଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଧନ ଦୌଲତ ଲୁଣ୍ଠନ କରି ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ଲୁଣ୍ଠିତ ଧନଦୌଲତ ଧରି ଭାରତକୁ ଧ୍ବଂସସ୍ତୂପରେ ପରିଣତ କରି ଫେରିଯାଇଥିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଲୋଦୀ ରାଜବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହେଲା । ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀର ଶେଷ ରାଜବଂଶ ଭାବରେ ଏମାନେ ପରିଚିତ ।

ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜବଂଶର ବିଦ୍ରୋହ ଓ ବିରୋଧ ଯୋଗୁ ବିରାଟ ସୁଲତାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।

ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀକୁ ପ୍ରତିରୋଧ :
ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନରସିଂହଦେବ ପ୍ରଥମ ନିଜ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିଚକ୍ଷଣତାରେ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିପାରିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆକସ୍ମିକ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲେ । ସେ କୋଣାର୍କଠାରେ ବିଖ୍ୟାତ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ତୁଗଲକ୍‌ଙ୍କ ସମୟରେ ମୁସୁନୁରି ନାୟକ, ତେଲୁଗୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମୁଖ୍ୟ ଏମିତି ପ୍ରାୟ ୭୫ଜଣ ଦଳପତି (ମୁଖ୍ୟ) ଏକାଠି ହୋଇ ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଗଢ଼ି ୧୩୩୦ରୁ ୧୩୩୬ ମଧ୍ୟରେ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ ସେନାକୁ ପରାସ୍ତ କଲେ ଏବଂ ମହମ୍ମଦ ବିନ୍ ତୁଗଲକ୍‌ଙ୍କ ସୈନ୍ୟକୁ ୱାରାଙ୍ଗଲ (ଆଜିର ତେଲେଙ୍ଗାନା)ରୁ ବିତାଡ଼ିତ କଲେ । ସେ ସମୟରେ ୭୫ ଜଣ ଦଳପତି (ଜାତି ମୁଖୁଆ)ଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂଘ ଗଢ଼ିବା ସହଜ ନଥିଲା ।

ଆଲ୍ଲାଉଦ୍ଦିନ୍‌ଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯୁଦ୍ଧାଭିଯାନର ଏକମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ମୂଲ୍ୟବାନ ଧନ ଦୌଲତ ଲୁଣ୍ଠନ କରିବା । ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣରେ ‘ହୟଶାଳ’ ରାଜବଂଶ ରାଜୁତି କରୁଥିଲେ । ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀର ବହୁ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରି ପାରିଥ୍‌ ଏହା ଏକମାତ୍ର ସ୍ଵାଧୀନ ରାଜ୍ୟଭାବେ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟରେ ତିଷ୍ଠି ରହି ପାରିଥିଲା । ପରେ ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ବେଳକୁ ସୁଲତାନ୍‌ମାନଙ୍କର କ୍ରମାଗତ (ବହିଃଶତ୍ରୁ) ଆକ୍ରମଣ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କଳହ ହୟଶାଳ ରାଜ୍ୟକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା ଏବଂ ଏହା ପରେ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିଜୟନଗର ରାଜ୍ୟ ସହ ମିଶିଯାଇଥିଲା ।

ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ ବହୁ ସ୍ଵାଧୀନ ଆଞ୍ଚଳିକ ସୁଲତାନମାନଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହକୁ ସାମନା କରିଥିଲା । ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ବେଳକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବାହାମନୀ ସୁଲତାନୀ କିଛି ସମୟପାଇଁ ବହୁ ଅଞ୍ଚଳ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିପାରିଥିଲେ ।

ପ୍ରସ୍ତର ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ହୟଶାଳର ସ୍ମୃତି ଚିହ୍ନର କାହାଣୀ ପ୍ରକାଶ କରେ । କନ୍ନଡ଼ ଲୋକକଥାର ବର୍ଣ୍ଣନାନୁସୁରେ ‘ଶାଳ’ (ଜଣେ ଯୁବକ) ‘ହୟ’ (ମାରିବା) । ଯିଏ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସିଂହ ସହ ଲଢ଼ିଥିଲା ଏବଂ ଯାହା ଯୋଗୁ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜବଂଶର ନାମକରଣ ହୋଇଥିଲା ।

ସେହି ସମୟରେ ଗୁଜୁରାଟ, ବଙ୍ଗଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ସୁଲତାନମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ ପୁଣି କେତେବେଳେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ।

ରାଜସ୍ଥାନର ଅନେକ ଅଂଶ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ କବଳରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲା । ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀବେଳକୁ ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ (ମେଣ୍ଢାର ରାଜ୍ୟର ଶାସକ) ରାଣାକୁମ୍ଭଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦୃଢ଼ ବିରୋଧର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲା, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସୁଲତାନମାନଙ୍କୁ ସଫଳତାର ସହ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିଥିଲେ ।

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମେଣ୍ଢାରର ଶାସକ ରାଣାକୁମ୍ଭ ଆରାବଳି ପର୍ବତ ଉପରେ ‘କୁମ୍ଭାଲଗଡ଼’ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ମେଣ୍ଢାର୍ ସେତେବେଳେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ରାଜପୁତ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଥିଲା ସବୁଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନ (ଯାହା ଆଜିର ରାଜସ୍ଥାନ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଦକ୍ଷିଣାଶରେ ରହିଥିଲା) । ଏହି ଦୁର୍ଗ ଗଡ଼ାଣିଆ ପାହାଚ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା । ଏହା ୩୬ କି.ମି. ଦୀର୍ଘ ଓ ବିରାଟ ପ୍ରାଚୀର ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ସୁଦୀର୍ଘ ପ୍ରାଚୀର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟନମ ।

ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ :
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦୁଇ ଭାଇ ହରିହର ଓ ବୁକ୍କା ଯେଉଁମାନେ ଦିଲ୍ଲୀ ଶାସକଙ୍କୁ ଅସ୍ଵୀକାର କରି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏକ ନୂତନ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ।

ଜନପ୍ରିୟ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ ହରିହର ଓ ବୁକ୍‌ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ହାମ୍ପି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର (ଆଜିର କର୍ଣାଟକ) ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସାକ୍ଷୀ । ଗୋଟିଏ ଠେକୁଆ ବୁଲିପଡ଼ି ଦଳେ ଶିକାରୀ କୁକୁର ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇବା ଦୃଶ୍ୟ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଶକ୍ତି ଓ ସହାସକୁ ସଂକେତ କରୁଛି । ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ବିଦ୍ୟାରଣ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ, ସେ ଏହାକୁ ସାହସ, ନମ୍ରତା, ପ୍ରତିରୋଧର ଚିହ୍ନ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ସହ ହରିହର ଓ ବୁକ୍କାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରାଜଧାନୀ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ।

ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରରେ ସୁଲତାନ ଶାସିତ ବାହମନୀ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀ ।

ଶେଷରେ ବାହମନୀ ରାଜ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଵାଧୀନ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯାହାକୁ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ସୁଲତାନୀ କୁହାଗଲା । ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ବିଜାପୁର, ଗୋଲକୋଣ୍ଡା, ବେରାର, ଅହମ୍ମଦନଗର ଓ ବିଦର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟ ଜଣେ ପୂର୍ବବର୍ତୀ ପ୍ରାଦେଶିକ ଶାସକଙ୍କ (ତରଫଦାର)ଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ସ୍ଵାୟତ୍ତ (Autonomy) ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।

ବିଜୟନଗର ଶାସକଗଣ ବିଜାପୁର ଓ ଗୋଇକୋଣ୍ଡା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ସହିତ ପୂର୍ବ ଭାରତର ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କସହ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଗଜପତି କୁହାଯାଉଥିଲା । ‘ପତି’ ଅର୍ଥ ‘ମୁନିବ’ ବା ‘ପ୍ରଭୁ’,ତାହା କ୍ଷମତା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ସୂଚିତ କରେ । ବିଜୟନଗର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ‘ନରପତି’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ବାହମନୀ ରାଜ୍ୟ ସୁଲତାନୀ ଶାସକଙ୍କୁ ‘ଅଶ୍ଵପତି’ ଓ ମରାଠା ଶାସକମାନଙ୍କୁ ‘ଛତ୍ରପତି’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଧ୍ ରାଜତ୍ଵ ଓ କ୍ଷମତାର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ସୂଚୀତ କରୁଥିଲା ।

କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ :
ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବିଖ୍ୟାତ ଶାସକ କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟଙ୍କ ସମୟରେ ବିଜୟନଗର ରାଜ୍ୟ ବିକାଶର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିପାରିଥିଲା ।
ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ସାମରିକ କ୍ଷମତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ନବଜାଗରଣର ବିଶେଷ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା ।

ସେ ସଂସ୍କୃତ, ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ଏକ ମହାକାବ୍ୟ ‘ଆମୁକ୍ତ ମାଲ୍ୟଦା’ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଏହା ତାମିଲ ସନ୍ଥକବି ଆନ୍ଦାଲାଙ୍କ ଜୀବନୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଅଟେ । ଏହି ମହାକାବ୍ୟର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ହେଲା ‘ରାଜନୀତି’ ଯେଉଁଠି ସେ ଉତ୍ତମ ଶସାନ ନୀତିକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଛନ୍ତି ।

କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ ବହୁ ମନ୍ଦିରକୁ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ‘ତିରୁପତି ମନ୍ଦିର’ ବିଜୟନଗରର ‘ବିଠଲ ମନ୍ଦିର’ ପ୍ରଧାନ ।

ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ରାଜ୍ୟସମୂହ ଏବଂ ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ

ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ବିରୋଧରେ ବହୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଲାଭ କରିବା ପରେ କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ୧୫୨୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ।

୧୫୬୫ରେ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟର ସୁଲତାନମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ବିଜୟନଗର ରାଜାଙ୍କ ଜାମାତା ରାମାରାୟଙ୍କୁ ତାଲିକୋଟା ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ସୁଲତାନୀମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ବିରାଟ ବିଜୟ ନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ପ୍ରଦେଶରେ ପରିଣତ ହୋଇ ନାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହୋଇଥିଲା । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ବେଳକୁ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଲୟ ଘଟିଥିଲା ।

ବିଦେଶୀ ବେପାରୀମାନେ ବିଜୟ ନଗର ପରିଦର୍ଶନରେ ଆସିଥିଲେ ରାଜା ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ସହ ଅଶ୍ଵବେପାର କରୁଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବାହାରକୁ ଯାଇ ଶତ୍ରୁରାଜ୍ୟକୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଶ୍ବ ବିକନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହା ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ।

ସେମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ ‘ଡୋମିନଗୋ ପଏସ’, ବିଜୟ ନଗର ରାଜ୍ୟରେ ନିଜ ରହଣିକାଳର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଲିଖ୍ତ ବିବରଣୀ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି । ଏହାର ଏକ ଉଦ୍ଧୃତି ଅଂଶ ‘ଏହି ସହର ବୃହତ୍ ରୋମ ନଗରୀ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।’’ ଦୃଶ୍ୟ ସବୁ ମନୋରମ ଲାଗୁଥିଲା, ବୃକ୍ଷଲତା, ଉପବନ, ଶୋଭିତ ନଗର ଓ ଗୃହଉଦ୍ୟାନ ବେଶ୍ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଥିଲା । ପାଇପଦ୍ଵାରା ସହର ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ଯୋଗାଣ ସହ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ କୃତ୍ରିମ ହ୍ରଦ ରହିଥିଲା । ଏହି ନଗରରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋକ ବାସ କରୁଥିଲା । ଏହା ଧୂ ପୃଥ‌ିବୀର ସର୍ବୋତ୍ତ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ସହର । ସଡ଼କ ଓ ବଜାରରେ ପରିବହନ ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ବୋଝ ବୋହିବା ବଳଦ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।

ମୋଗଲ (ମୋଘଲ) :
ଭାରତରେ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭିତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ବାବର । ବାବର ନାମକ ଜଣେ ତୁର୍କୀ ମୋଗଲ ସାମରିକ ଶାସକ ଓ ରଣକୌଶଳ ଧୂରୀଣ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଭୂଖଣ୍ଡ ସମରକନ୍ଦ (ଆଧୁନିକ ଉବେକିସ୍ଥାନ)ରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହେବାପରେ ଭାରତ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ି ଆସିଥିଲେ । ତିମୁର (ତୈମୁର)ଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବାବର ୧୫୨୬ରେ ପ୍ରଥମ ପାନି ପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇବ୍ରାହିମ ଲୋଦୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରଥମ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବହୁମାତ୍ରାରେ ବନ୍ଧୁକ, ତୋପ, ଗୋଳା ବାରୁଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ ଶାସନର ଅଧୋପତନ ଘଟାଇ ମୋଗଲ (ମୋଘଲ) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ସ୍ଥାପନ କଲା ଏବଂ ବାବର ହେଲେ ଦିଲ୍ଲୀ ସିଂହାସନର ସର୍ବମୟ କର୍ତ୍ତା ।

ବାବର ଏବଂ ଭାରତ :
ବାବର ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ‘ବାବରନାମା’ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ସେ ଜଣେ ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ପନ୍ନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୌତୂହଳୀ ମଣିଷଭାବେ ନିଜକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ଥପତି ବିଦ୍ୟା, କବିତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ (ଦୀର୍ଘ ଓ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ତାଲିକା) ବନସ୍ପତି (ଫୁଲ ଓ ଫଳଗଛ) ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଥିଲା । ଏସବୁର ସେ ଥିଲେ ମୁଗ୍ଧ ପ୍ରଶଂସକ ।

ଅନ୍ୟପଟେ ସେ ଜଣେ ଅତି ନିଷ୍ଠର ଶାସକ ଥିଲେ । ଭାରତ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅତୁଟ ମୋହ ଥିଲା ।

ଶେଷରେ ସେ ଭାରତର ‘ଧନଦୌଲତ’ ମୋହ ଛାଡ଼ିପାରିନଥିଲେ । ସେସବୁ ଦିନ ପାଇଁ ଭାରତରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁ ଥିଲେ ।

୧୫୩୦ରେ ବାବରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହୁମାୟୁନ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଧରି ରଖୁବାପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ । ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଶେରଶାହା ଶୁରୀ ନାମକ ଜଣେ ଆଫଗାନ୍ ନେତା ଉତ୍ତର ଭାରତର ବିରାଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶେର୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସଂସ୍କାର ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଵଳ୍ପସ୍ଥାୟୀ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହୁମାୟୁନ ଅବିଳମ୍ବେ ହରେଇଥିବା ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନର୍ବାର ଜୟ କରିଥିଲେ ।

ସେହି ସମୟରେ ହିମୁ ନାମକ ଜଣେ କୁଶଳୀ ସାମରିକ ସେନାପତି ଓ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଶେଷ ଶୁରୀ ଶାସକ ଭାବେ ଦିଲ୍ଲୀ ଅଧିକାର କରି ଶାସନ କରିଥିଲେ । ସେ ‘ହେମଚନ୍ଦ୍ର ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ’ ରାଜକୀୟ ନାମରେ ସ୍ଵଳ୍ପ ସମୟ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।

ଦ୍ଵିତୀୟ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାବରଙ୍କ ନାତି ଆକବର ଓ ହିମୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା, କ୍ଷତାକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ହିମୁଙ୍କୁ ଆକବରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଣାଯାଇ, ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରାଗଲା ଓ ଆକବର ପୁନର୍ବାର ଦିଲ୍ଲୀ ଉଦ୍ଧାର କରି ମୋଗଲ ଶାସନକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ ।

ଆକବର :
ହୁମାୟୁନଙ୍କ ଅକସ୍ମାତ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ୧୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଆକବରଙ୍କୁ ଦିଲ୍ଲୀ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳ ଥିଲା ନିଷ୍ପରତା ଓ ସହନଶୀଳତାର ଏକ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ରୂପ । ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷ ଓ ରଣକୌଶଳରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସଂଗଠିତ ଥିଲା ।

ରାଜସ୍ଥାନର ଚିତୋରଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଅଧିକାର ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜପୁତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଆକବର ଯୁଦ୍ଧର ନିୟମ ଭଙ୍ଗକରି ଅନେକ ରାଜପୁତମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଶତାଧ୍ଵ ରାଜପୁତ ରମଣୀମାନେ ‘ଜହରବ୍ରତ’ ପାଳନ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଗଣହତ୍ୟାରେ ୩୦,୦୦୦ ସାଧାରଣ ନିରୀହ ଜନତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଯାଇଥିବା ନାରୀ ସ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଦାସ କରି ରଖୁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଆକବରଙ୍କୁ ମାତ୍ର ୨୫ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ।

ସେ ଏକ ବିଜୟ ଉଲ୍ଲାସର ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଲେ ଖ୍ ଥ୍ ଲେ ବିଧର୍ମୀମାନଙ୍କର ବହୁ ଦୁର୍ଗ ଓ ସହରକୁ ଅଧିକାର କରି ସେଠାରେ ଇସଲାମ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛୁ । ଆମ ତୃଷାତୁର ତରବାରୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ନାସ୍ତିକତାର ଚିହ୍ନକୁ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଆମେ ଲିଭାଇ ଦେଉଛୁ ସାରା ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନରେ ଆମେ ବହୁ ମନ୍ଦିର ଧ୍ବଂସ କରିଛୁ ।’’

ଆକବର ତାଙ୍କ ଦରବାରକୁ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ସ୍ଵାଗତ କରୁଛନ୍ତି, ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଜଣ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ (କଳାପୋଷାକ ପରିହିତ)

ଆକବର ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହ ବୈବାହିକ ବନ୍ଧୁତା ସ୍ଥାପନ କରିବା ସହିତ ରାଜପୁତ ଓ ପ୍ରାଦେଶି କ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରାସାଦରେ ସ୍ଵାଗତ କରୁଥିଲେ । ସେ ‘ଜିଜିଆ କର’ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ସହ ‘ସୁଲହ- ୨୮, ଇ-କୁ ଲ’ (Sulh-e-kul) ମତବାଦ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଲା ‘ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି’ କିମ୍ବା ସବୁ ଧର୍ମବିଶ୍ଵାସ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳତା ।

ଉଚ୍ଚ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାହସିକ ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ଆକବର ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିରତା ଆଣିପାରିଥିଲେ । ଏପରିକି ସେ ବହୁ ରାଜପୁତ ରାଜାମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିଥିଲେ ।

ଜହର : ରାଜପୁତ୍ ରମଣୀମାନେ ନିଷ୍ପର ଶାସକଙ୍କ ହାତରେ ଧରାଦେବା ପୂର୍ବରୁ ନିଆଁକୁ ଡେଇଁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବାକୁ ‘ଜହର’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ଶେଷ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ରକ୍ଷା କରିବାର ଏକ ବୀରତ୍ଵପୂର୍ଣ କର୍ମ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ରାଜଦରବାରରେ ଆବୁଲ୍ ଫାଜିଲ୍ ନାମକ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ଓ ଜୀବନୀଲେଖକ ଥିଲେ । ସେ ଲେଖିଥିଲେ – ‘ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗତାନୁଗତିକ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଇସ୍‌ଲାମ୍ ଧର୍ମର ଆଧାରରେ ନିର୍ଯ୍ୟାତନ ଦେଉଥୁଲି । ଯେବେ ମୋର ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ିଲା, ମୁଁ ଲଜ୍ଜାରେ ମର୍ମାହତ ହେଲି । ନିଜକୁ ମୁସଲମାନ୍ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ମଣିଷ ଭାବେ ଅନ୍ୟକୁ ଇସଲାମ୍ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିବାକୁ ମୁଁ ଅନୁଚିତ ମଣିଲି ।’

ଆକବର ପ୍ରାୟ ୧୫୫୬ ରୁ ୧୬୦୫ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୫୦ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ କରିଥିଲେ । ସେ ଫତେପୁର ସିକ୍ରିଠାରେ ‘ଅନୁବାଦ ସଦନ’ (House of Translation) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ପାର୍ସି ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିଥିଲେ, ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ମହାଭାରତ (ରାଜମ୍‌ମା ପାର୍ସୀରେ ବା ଯୁଦ୍ଧର ପୁସ୍ତକ), ରାମାୟଣ (୧୭୬ଟି ସୁନ୍ଦର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରାକୃତି ଚିତ୍ରର ସମାହାର), ଭଗବତ୍ ଗୀତା ଏବଂ ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର ଥିଲା ପ୍ରମୁଖ ।

ଆକବରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜାହାଙ୍ଗୀର ବାପାଙ୍କ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପ୍ରତିଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପାଥେୟକରି ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶାହାଜାହାନ୍ ବହୁ ବିଦ୍ରୋହ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ତାଜମହଲ ନିର୍ମାତାଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ।

ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଜମହଲକୁ ସାରା ପୃଥ‌ିବୀରେ ମାର୍ବଲ ର ଏକ ମହାନ୍ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ କଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ସଫଳତା। ଶୀର୍ଷକୁ ଛୁଇଁ ଥ୍ ଲ। । ଦିଲ୍ଲୀର ‘ହୁମାୟୁନଙ୍କ ସମାଧ୍ୱସ୍ଥଳ’, ‘ଲାଲକିଲ୍ଲା’ ଏବଂ୨° ଆଗ୍ରାର ‘ଜିଲ୍ଲା ସମୂହ’ ଏହି ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଳା ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଏହି ସମୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା । ଏ ସମୟର ସୁନ୍ଦର ଲିପି ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରାକୃତି ଚିତ୍ରକଳା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।

ଆଉରଙ୍ଗଜେବ :
୧୬୫୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ରେ ଶାହା। ଜାହନ୍ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ସେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠପୁତ୍ର ‘ଦାରା ଶିଖୋ’ ସିଂହାସନ ଗ୍ରହଣ କରୁ । କିନ୍ତୁ ଦାରାଙ୍କର କନିଷ୍ଠ ଭାଇ ଆଉରଙ୍ଗଜେବ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାରାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେଇ, କଟାମୁଣ୍ଡକୁ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

ଆଉରଙ୍ଗଜେବ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦୁଇଭାଇଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କଲେ । ଜଣକୁ ବନ୍ଦୀ ପୂର୍ବକ ଫାଶୀ ଦେଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କଲେ ।

ନିଷ୍ଠର ଆଉରଙ୍ଗଜେବ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟାକରି ପିତା ଶାହାଜାହାନଙ୍କୁ ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଗରେ ବନ୍ଦୀ କରି ୧୬୫୮ରେ ନିଜକୁ ସମ୍ରାଟ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିବା ସହିତ ସେ ନିଜକୁ ‘ଆଲମ୍‌ରି’ ବା ‘ବିଶ୍ୱବିଜେତା’ ଭାବରେ ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ । ସେ ପ୍ରାୟ ୪୯ ବର୍ଷ ଧରି ଶାସନ କରିଥିଲେ ।

ସାମରିକ ବିଦ୍ୟାରେ ଆଉରେଙ୍ଗଜେବ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ କାଳରେ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ସଂପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା । ସେ ୨୫ ବର୍ଷ କାଳ ଧରି ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ଅଭିଯାନରେ ଯାଇ ରାଜକୋଷରୁ ବିପୁଳ ଅର୍ଥ ବ୍ୟୟ କରି ରାଜକୋଷର ଅଧିକ କ୍ଷତି ଘଟାଇଥିଲେ ।

୧୭୦୭ରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କରି ଶାସନ କାଳରେ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଦ୍ରୁତ ଅବକ୍ଷୟ ଘଟିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନର କାରଣ ବୋଲି ଦାୟୀ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଆଉରେଙ୍ଗଜେବ ଇସ୍‌ଲାମ୍ ସୁନ୍ନି ସଂପ୍ରଦାୟର ଥିଲେ । ସେ ଥିଲେ କଠୋର ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଆକବରଙ୍କ ଭଳି ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଅବସରକୁ ସେ ପାଳନ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁ ନଥବଲେ । ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଭଳି ଅଣ ଇସଲାମିକ୍ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଅଣ ମୁସଲମାନଙ୍କ ଉପରେ ‘ଜିଜିଆ କର’ ଓ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉପରେ ପୁନଃ ‘ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କର’ ଲାଗୁ କରିଥିଲେ (ଯାହା ଏକଦା ଆକବରଙ୍କଦ୍ଵାରା ଉଚ୍ଛେଦ ହୋଇଥିଲା) ।

ଆଉରଙ୍ଗଜେବ୍‌ଙ୍କ ନିଜସ୍ଵ ଆଦେଶ ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଧାର୍ମିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ । ୧୬୬୯ ମସିହାରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶର ଶାସକମାନଙ୍କୁ ‘କାଫିର’ଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମନ୍ଦିର ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ଧାର୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । ଫଳରେ ବନାରସ (ବର୍ତ୍ତମାନର ବାରାଣସୀ), ମଥୁରା, ସୋମନାଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସବୁ ଧ୍ୱଂସ କରାଗଲା । ଏହା ସହିତ ଅନେକ ଜୈନମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶିଖ ଗୁରୁଦ୍ଵାରଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଇଥିଲେ ।

ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ଏହି ଦିଗଟି ସୁଫି ସମେତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମୁସଲମାନ୍ ଏବଂ ଜୋରାଷ୍ଟଥିୟନ୍ (ଭାରତରେ ମୂଳତଃ ପାରସ୍ୟରୁ ଆସିଥିବା ପାର୍ସିଧର୍ମୀ)ଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।

ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ :
୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜାଠ ସଂପ୍ରଦାୟର କୃଷକମାନେ ମୋଗଲମାନଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ ।

ସେମାନେ ଜଣେ ମୋଗଲ ପ୍ରଶାସନର ଜଣେ ଦମନକାରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ସହିତ ୨୦,୦୦୦ ଲୋକ ମୋଗଲ ସେନାର ମୁକାବିଲା କରିପାରିଥିଲେ ।

ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଯଥା- ରିଲ୍, ଗୋଣ୍ଡ, ସାନ୍ତାଳ ଓ କୋଚ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ସ୍ଵର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ରାଶୀ ଦୁର୍ଗାବତୀଙ୍କୁ ଗଡ଼ ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ବୀରା ରାଣୀ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ (ମଧ୍ୟଭାରତର ଗୋଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ) । ସେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ରାଣୀ ଭାବେ ଶାସନ କରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।

ସେ ନିଜ ପାଖରେ ୨୦,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ ଏବଂ ୧୦୦୦ ହସ୍ତୀ ବାହିନୀ ରଖୁ ବାହ୍ୟଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରୁଥିଲେ ।

୧୫୬୪ରେ ଆକବରଙ୍କ ଜଣେ ସେନାପତି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସୈନ୍ୟବଳ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଅଧୁକ ଥିବା ସତ୍ତ୍ବେ ସେ ନିଜେ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇ ସାହସର ସହିତ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିବା ଆଗରୁ ସେ ମାତ୍ର ୪୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନିଜକୁ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ବଳିଦାନ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ଜଣେ ବୀରା ରମଣୀ ଭାବରେ ଉଦ୍‌ଭାଷିତ ହେଉଅଛି ।

ରାଜପୁତଙ୍କ ଉତ୍‌ଥାନ :
ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଖୁଜୀଙ୍କ ଶାସନପରେ, ମେଣ୍ଢାର ଓ ମାରୱାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ରାଜବଂଶ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ।

ରାଣା ସଂଘ ଅନେକ ରାଜପୁତ ବଂଶକୁ ଏକତ୍ର କରି ସୁଲତାନୀ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ି ଶେଷରେ ଖାନ । ଯୁଦ୍ଧରେ ବାବରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ମେଣ୍ଢାର ଶାସନ ମହାରାଣା, ପ୍ରତାପ ମୋଗଲ ଆତ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ । ୧୫୭୬ରେ ଆରାବଳୀ ଗିରିପଥରେ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ସହ ମୁକାବିଲା କରିଥିଲେ ।

ମହାରାଣା ପ୍ରତାପ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଖସି ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଆରାବଳୀ ପାହାଡରୁ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା । ସେ ଭିଲ୍‌ମାନଙ୍କଠାରୁ ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନ ପାଇଥ୍ ଲେ । ଭି ଲ୍ ମାନେ ଧନୁ ର୍ଦ୍ଧାରୀ ଭାବେ ତାଙ୍କ ସୈ ନ୍ୟ ବାହି ନୀରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଯେତେବେଳେ କିଛି ରାଜପୁତ ରାଜ୍ୟ, ମୋଗଲମାନଙ୍କ ସହ ମେଣ୍ଟ କରିଥିଲେ ବିଶେଷତଃ କୂଟନୀତି ଓ ବିବାହ ବନ୍ଧନଦ୍ଵାରା, ମେଣ୍ଢାର କିନ୍ତୁ ମୋଗଲ ପ୍ରାଧାନ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲା । ଆଉରଙ୍ଗଜେବଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଅନେକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ରାଜପୁତ ବିଦ୍ରୋହ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେୱାରର ଦୁର୍ଗାଦାସ ରାଠୋର ଥିଲେ ଅନ୍ୟତମ । ସେମାନେ ଯୋଧପୁରର ସ୍ଵାଧୀନତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ତେଣୁ ରାଜସ୍ଥାନରେ ମୋଗଲ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ସୀମିତ ରହିଥିଲା ।

ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ (Guerrilla Warfare) : ଯୁଦ୍ଧର ଏକ କୌଶଳ ଯେଉଁଠି ଛୋଟ ଛୋଟ ଦଳ ଲୁଚିଛପି ଅଚାନକ ଆକ୍ରମଣ କରି ବିରାଟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରୁଥିଲା ।

ଅହୋମ୍ ରାଜ୍ୟ :
ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ‘ଅହୋମ୍‌ଜାତି’ର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମିଆଁମାର (ବର୍ତ୍ତମାନର) ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଉପତ୍ୟାକାକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଅହୋମ୍ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

ସୁଲତାନୀ ଓ ମୋଗଲଯୁଗ ଉଭୟ ସମୟରେ ଅହୋମ ଶାସକମାନେ ଉତ୍ତର ପୂର୍ବରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାରକୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ ।

ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ‘ପାଇକ ବ୍ୟବସ୍ଥା’’ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭୂମି ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ତା’ ବଦଳରେ ସେମାନେ ସାମରିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।

ସମୟ ସହିତ ଅହେମ୍ବ୍ରମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆତ୍ମୀକରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆସାମର ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ।

ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳର ଗଙ୍ଗା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ (ଓଡ଼ିଶା)
ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ମୁସଲମାନଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବା ସହ ସେହି ବିଜୟ ସ୍ମୃତିରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ‘ମେଘେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର’ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଠିକ ସେହିପରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକ ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହଦେବ ଦକ୍ଷିଣରେ ମୁସଲମାନ ଶାସକଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ବିଜୟସ୍କ ତିରେ କୋଣାର୍କର ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ମୁହାଣରେ ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର’ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଗଙ୍ଗ ବଂଶପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ପାଇକସେନାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରି ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ରାଜ୍ୟ ପରେ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିଥିଲେ । ଉତ୍ତରରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ରାମେଶ୍ଵରମ୍ ପଶ୍ଚିମରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କିଛି ଅଂଶ ଓ ସମଗ୍ର ତେଲେଙ୍ଗାନା ସହ ବାହାମନୀର ରାଜଧାନୀ ବିଦାର ଓ ବିଜୟନଗର ରାଜଦାନୀ ହାମ୍ପିକୁ ଜୟକରି ପ୍ରଚୁର ଧନଦୌଲତ ଆଣି ଶ୍ରୀଜନ୍ନାଥଙ୍କ ରନ୍‌ଭଣ୍ଡାରକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ ।

ସାରଳାଦାସଙ୍କ ବିଶାଳ ମହାଭାରତ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ରଚନା କରାଯାଇଥିଲା ।

କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିଜକୁ ‘ଗଜପତି ଗୌଡ଼େଶ୍ଵର ନବକୋଟି କର୍ଣ୍ଣାଟ କଳବର୍ଗେଶ୍ଵର’ ଉପାଧ୍ଵ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନ କାଳକୁ ଉତ୍କଳ ଇତିହାସରେ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବ ପ୍ରଥମେ ‘ଗଜପତି ଉପାଧ୍’ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ଆଉରଙ୍ଗଜେବ୍‌ ମୋଗଲ ସେନା ପଠାଇ ଅହୋମ୍ ରାଜଧାନୀ ଗଡ଼ଗାଓଁକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦଖଲ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଅହୋମ୍‌ମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଘଞ୍ଚ ଅରଣ୍ୟ, ପର୍ବତମାଳା ଏବଂ ନଦନଦୀ ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ମୁସଲମାନ୍ ଆକ୍ରମଣକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବା ପାଇଁ ଗରିଲା ରଣନୀତି ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

ଯଦିଓ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷରେ ଅଧ‌ିକ ସୈନ୍ୟ ଏବଂ ନଦୀଡଙ୍ଗାର ଏକ ବଡ଼ ନୌବାହିନୀ ଥୁଲା ତଥାପି ଅହୋମ୍‌ମାନେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସର ସହ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ୧୬୭୧ ସରେଇଘାଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବର୍ତ୍ତମାନ (ଗୌହାଟି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀରେ) ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଲଢ଼ିଥିଲେ ।

ଅହୋମ୍ ସାମରିକ ସେନାପତି ଲଚିତ ବୋରଫୁକନ ଏବଂ ତାଙ୍କର ୧୦,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ ମୋଗଲ ବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯାହାର ସୈନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଥିଲା ୩୦,୦୦୦ । ଶେଷରେ ଅହୋମ୍‌ମାନେ ବିଜୟୀ ହେଲେ ଓ ନିଜ ସ୍ଵାଧୀନତା ବଜାଇ ରଖୁପାରିଥିଲେ ।

ମୋଗଲ ସେନାପତି ରାମସିଂହ ଏହି ଅହୋମ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଥିଲେ, ‘ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆସାମୀ ସୈନିକ ଡଙ୍ଗା ଚଳାଇବାରେ, ତୀର ମାରିବାରେ, ଖାତ ଖୋଳିବାରେ, ବନ୍ଧୁକ ଓ ତୋପ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ । ମୁଁ ଭାରତର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଏଭଳି ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ନିଦର୍ଶନ ଦେଖୁନାହିଁ ।’

ଶିମାନଙ୍କର ଉତ୍‌ଥାନ:
ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପଞ୍ଜାବରେ ଗୁରୁ ନାନକ ସମାନତା, କରୁଣା ଏବଂ ଏକ ଈଶ୍ଵରବାଦର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ଶିଖ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ।

‘ପଞ୍ଜାବ’ କହିଲେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ବିଭାଜିତ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।

ଶିମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ଗୁରୁଗ୍ରନ୍ଥ ସାହେବ’ ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସଙ୍କଳିତ ହୋଇଥିଲା, ପରେ ତେରା ବାହାଦୂରଙ୍କ ସ୍ତୁତିଗୁଡ଼ିକ ଏଥୁରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା ।

ଆଉରେ ଙ୍ଗ ଜେବ୍ ଗୁ ରୁ ତେଗ୍ ବାହାଦୁର ଙ୍କୁ ଇସଲାମ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ଏହାକୁ ଅସ୍ଵୀକାର କରିବାରୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଚାନ୍ଦିନୀଚୌକରେ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ଆଗରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

ଏହାର ଜବାବରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ, ଦଶମ ଏବଂ ଶେଷ ଗୁରୁ ଖାଲସା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

ଶିଖ୍ ମାନେ ସେମାନଙ୍କର ବହୁମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ମୋଗଲ ବାହିନୀ ସହିତ ଅନେକଦିନ ଧରି ସଂଘର୍ଷ ଜାରି ରଖୁଥିଲେ ।

ଶିଖ୍ ଧର୍ମରେ ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ଵର ହିଁ ଏକ ପୂଜାସ୍ତଳ । ଏହା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଯେଉଁଠାରେ ୧୬୭୫ ମସିହାରେ ଆଉରଙ୍ଗଜେବ ନବମ ଶିଖ୍ ଗୁରୁ ତେବାହାଦୁରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକାଟି ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଐତିହାସିକ ଗୁରୁଦ୍ୱାରକୁ ‘ଶିଖ ରେଜିମେଣ୍ଟ୍’ ଦ୍ଵାରା ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି । ଯେଉଁ ରେଜିମେଣ୍ଟ ୧୯୭୯ ମସିହାରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ପ୍ୟାରେଡ୍‌ରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସଲାମ୍ ଦେଇ ଆସୁଛନ୍ତି । ଏହା ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବିଶ୍ଵାସ ଓ ବଳିଦାନର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ।

ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ମହାରାଜା ରଣଜିତ ସିଂହଙ୍କ ପ୍ରୟାସରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶିଖ୍ ମାନେ ଏକଜୁଟ ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାମରିକ ତୀକ୍ଷଣ ବୁଦ୍ଧି, କୂଟନୈତିକ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଠତା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଦୃଢ଼ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶିଖ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗଯାଏଁ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉଭୟ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅବଶେଷ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ।

ଭାରତରେ ପ୍ରଶାସନ

ଦିଲ୍ଲୀର ସୁଲତାନୀ ଶାସନ :

1. ଦିଲ୍ଲୀ ସୁଲତାନୀ ଏକ କୈନ୍ଦ୍ରିକ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥରେ ସୁଲତାନ ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ।,
2. ପ୍ରଶାସନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ‘ଇକ୍ତା’ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯଦ୍ଵାରା ସଂପୃକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରୁ କର ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ଵ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସକମାନଙ୍କର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ (Network) ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଥିଲା ।
3. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ କର ଲାଗୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୋଝ ସବୁଠାରୁ ଅଧ୍ୟକ ଥିଲା ।

ମୋଗଲ ପ୍ରଶାସନିକ ଢାଞ୍ଚା :
ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଲକ୍ଷକରି ଆକବର ତାଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ କଳକୁ ପୁନଃ ସଙ୍ଗଠିତ କରିଥିଲେ ।

1. ‘ଦିୱାନ’ (ଦେୱାନ୍) ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦେଖାରଖା କରୁଥିଲେ ।
2. ‘ମୀରବକ୍ଷି’ ସାମରିକ ମାମଲାର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ ।
3. ‘ଖାନ୍ ଇ ସମ୍ମାନ’ ରାଜକୀୟ ପରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ ସହ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ବାଣିଜ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କୃଷିର ତଦାରଖ କରୁଥିଲେ ।
4. ‘ସଦର’ ନ୍ୟାୟ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ମାମଲାର ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହୁଥିଲେ ।

ଏହିସବୁ ମନ୍ତ୍ରୀଗଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାରଟି ପ୍ରଦେଶ (ସୁବା) ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ପାରମ୍ପରିକ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ଉଣା ଅଧିକେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ।
ଆକବର ‘ମାନସବଦାରୀ’’ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆବୁଲ ଫାଜଲ ତାଙ୍କ ଆଇନ-ଇ-ଆକବରୀ ପୁସ୍ତକରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ମାନ ସବଦାର (ଅଫିସର) ସେମାନଙ୍କ ମାନସବ୍ (ପଦବୀ) ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟପାଇଁ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓଟ ଏବଂ ସୈନ୍ୟ ରଖୁବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

ମାନ ସବଦାରମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ ଜମି (ଜାଗିର) ପ୍ରଦାନ କରି ଦରମା ଦିଆଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଗିରଦାରଭାବେ ଗଣା ଯାଉଥିଲା ।

ଆକବରଙ୍କର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ତୋଡ଼ରମଲ୍ଲ ଏକ ଦକ୍ଷ ରାଜସ୍ଵ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ସେ ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସର୍ଭେକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସେହି ସୂଚନା ଆଧାରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫସଲ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିଲେ । ସେ ସାରା ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ | ଆବୁଲ ଫାଜଲଙ୍କ ଚିତ୍ରିତ ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ଜମିର ଏକ ପଦ୍ଧତିଗତ ସର୍ଭେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଯାହା ରାଜସ୍ଵ ସଂଗ୍ରହ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ରାଷ୍ଟ୍ର ଶାସନକୁ ମଜବୁତ କରିଥିଲା ।

ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ :
ତ୍ରୟୋଦଶ ଏବଂ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତି କ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ଵେ ଏହି ଉପମହାଦେଶ ବିଶ୍ଵରେ ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।

ସୁଲତାନୀ ଶାସନ କାଳରେ ନୂତନ ସହର ସୃଷ୍ଟି ବ୍ୟତୀତ, ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ରାସ୍ତା, ସେତୁ, କେତୋଟି କେନାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳସେଚନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଉନ୍ନତି ହୋଇଥିଲା । ଏସବୁ ମୋଗଲ ଶାସନକାଳରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବିସ୍ତାରଲାଭ କରିଥିଲା ।

କୃଷି ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାର ଥିଲା । ସାଧାରଣତଃ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏକ ପଞ୍ଚମାଂଶ ରାଜସ୍ଵ ଭାବରେ ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିଲା । ଜଳସେଚନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରସାର କୃଷି ଉତ୍ପାଦନକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା ।

ବହୁବିଧ ଶସ୍ୟର ଉତ୍ପାଦନ ଖାଦ୍ୟ (ଚାଉଳ, ଗହମ, ଯବ, ବାଲି, ଆଖୁ, ମସଲା ଇତ୍ୟାଦି) ସମେତ ଅଣଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ (କପା ଯାହା ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପାଦନକୁ ଖୋରାକ ଦେଇଥୁଲା, ରେଶମ, ପଶମ, ରଙ୍ଗ, କାଠ, ଝୋଟ ଇତ୍ୟାଦି) ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇଥିଲା ।

ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟତୀତ କାରିଗରମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଠାରୁ ବାସନକୁସନ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାର ସାମଗ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି କରୁଥିଲେ ।

ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ଜାହାଜ ନିର୍ମାଣ ଏ ସମୟରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତୀୟ ସାମଗ୍ରୀ କାଲିକଟ, ମାଙ୍ଗାଲୋର, ସୁରଟ, ମଚ୍ଛଲିପଟ୍ଟନମ୍ କିମ୍ବା ହୁଗୁଳି ଭଳି ଉପକୂଳ ଏବଂ ନଦୀକୂଳ ସହର ମାଧ୍ୟମରେ ରପ୍ତାନି କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତ ରପ୍ତାନି ତୁଳନାରେ ବହୁତ କମ୍ ଆମଦାନି କରୁଥିଲା । ଆମଦାନି ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକରେ ରେଶମ, ଘୋଡ଼ା, ଧାତୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଗ୍ରୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

ଆରବ, ପାରସ୍ୟ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଇରାନ୍) ଏବଂ ମଧ୍ଯ ଏସିଆର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଭାରତୀୟ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ବିଶେଷ ଅବଦାନ ଥିଲା ।

‘ହୁଣ୍ଡି’ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ମୁଦ୍ରା ପରିବହନ ନକରି ରାଜନୈତିକ ସୀମା ପାରକରି ପାଣ୍ଠି ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ସକ୍ଷମ କରିଥିଲା । ଫଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥରେ ଲୁଣ୍ଠନ କରିବା ଏତେ ସହଜ ନଥିଲା ।

‘ହୁଣ୍ଡି’ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେୟ ଦେବାପାଇଁ ଏକ ଲିଖ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଥିଲା । ଏହାକୁ ରାଜନୈତିକ ସୀମା ପାରିକରି ନିଆଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଧାରା ଏକ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ ଆର୍ଥିକ କାରବାରକୁ ସକ୍ଷମ କରାଇ ପାରୁଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକରେ ଶାସକ ବର୍ଗଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବିନା ବାଣିଜ୍ୟ ନେତ୍ୱାର୍କ କାମ କରୁଥିଲା ।

ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର କେନ୍ଦ୍ର :
ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଉପାସନା, ଅତିରିକ୍ତ ଶିକ୍ଷା, ସାମାଜିକ, ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାକଳାପ, ପ୍ରଦର୍ଶନ କଳାର କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା । ସେମାନେ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ବଜାର ସହିତ ସାମାଜିକ ‘ପରିସଂସ୍ଥା’ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ ।

ଶାସକବର୍ଗ ମନ୍ଦିର ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଜମି ଓ ଧନ ଦାନ କରୁଥିଲେ ଯାହା ମନ୍ଦିର ପରିଚାଳକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ବିଶ୍ଵାସରେ ରଖାଯାଉଥିଲା ।

ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଉଥିଲା ।

ବିଶେଷକରି ଶାସକଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ସମୟରେ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଧ୍ଵଂସ ଓ ଅପବିତ୍ର ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା ।

ମୋଟାମୋଟି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଆର୍ଥିକ ଭାବରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସହାବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ ।

ଓଡ଼ିଶାର କେତୋଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ କୀର୍ତ୍ତି :
(୧) ପୁଷ୍ପଗିରି ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ପୁଷ୍ପଗିରି ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରଥିଲା । ଏହା ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗର (ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶା) ଯାଜପୁର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ‘ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ି’ ପର୍ବତାଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅନେକ ବିହାର ଥିଲା ।

ଖ୍ରୀ.ଅ. ୬୩୯ରେ ଚୀନ ପରିବ୍ରାଜକ ହୁଏନ୍‌ସାଂ ଏଠାକୁ ଆସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୁଗ୍‌ଧ ହୋଇ ନିଜ ବିବରଣୀରେ ଏହାର ଭୂୟସୀ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବହୁ ବିଦେଶୀ ଛାତ୍ର ଏଠାରେ ଆସି ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ ।

ସଂପ୍ରତି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ‘ହୀରକ ତ୍ରିଭୁଜ’ ଭାବରେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଛି ।

ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଅଭାବରୁ ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଏହି ବିଶ୍ଵବିଖ୍ୟାତ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଲୟ ଘଟିଥିଲା ।

(୨) ଜଉଗଡ଼ :
ଜଉଗଡ଼ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳା ଅନୁଶାସନରେ ସ୍ଥତିପୀଠ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଅଟେ । ଏହା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପୁରୁଷୋତ୍ତମପୁର ନିକଟସ୍ଥ ଋଷିକୂଲ୍ୟା ନଦୀ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ।

କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ ଜଉଗଡ଼, ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଦୁର୍ଗଭାବେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସକ ଅଶୋକଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଧୀନରେ ଥିଲା ।

ଏଠାରେ ଅଶୋକଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶର ବହୁ କଥା ଏକ ବୃହତ୍ ଶିଳାଖଣ୍ଡରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥୁବାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସଂପ୍ରତି ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ଏହାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି ।

(୩) କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର :
କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥ ମନ୍ଦିର, ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲାର ରେମୁଣାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାରେ ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି କଳା ମୁଗୁନି ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହଦେବ, କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଖଚିତ ଏହି ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିରଟି ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

କ୍ଷୀରଚୋରା ଗୋପୀନାଥଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଚିତ୍ରକୁଟରୁ ଆଣି ଏହି ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

(୪) ମାଣିଆବନ୍ଧ :
ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହ୍ୟର ଆଉ ଏକ ଗୌରବମୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା କଟକ ଜିଲ୍ଲାର କ୍ଷୁଦ୍ରଗ୍ରାମ ‘ମାଣିଆ ବନ୍ଧ’ । କଟକରୁ ବାଙ୍କୀ ଦେଇ ଗଲେ ଏହି ଛୋଟ ଗାଁଟି ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଏହି ଛୋଟିଆ ଗାଁଟି କେବଳ ମାଣିଆବନ୍ଧ ପାଟଶାଢ଼ି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ ବରଂ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥିତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବହନ କରିଥାଏ ।

ଏକଦା ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଓ ଦର୍ଶନର ଚର୍ଚ୍ଚା ଏଠାରେ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଏଠାକୁ ଚୀନ ପରିବ୍ରାଜକ ହୁଏନ୍‌ସାଂ ମଧ୍ୟ ପରିଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥୁଲେ ।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଗ୍ରାମରେ ବୁଦ୍ଧଜୟନ୍ତୀ ମହାସମାରୋହରେ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଚୀନ, ଜାପାନ, କୋରିଆ, ତିବ୍ବତ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବହୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏହି ଗ୍ରାମକୁ ବୁଲିବାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି ।

(୫) ପୋତାଗଡ଼ :
ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଐତି ହ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କ୍ଷେତ୍ର ‘ପୋତାଗଡ଼’ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପୁର ନିକଟରେ ତାରାତାରିଣୀ ପୀଠରୁ ୫ କି.ମି. ଦୂରରେ ଋଷିକୁଲ୍ୟା ମୁହାଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଘଞ୍ଚତାରକା ଆକୃତିର ଏହି ଦୁର୍ଗ ୧୭୬୮ ମସିହାରେ ଏଡ଼ ୱାର୍ଡ଼ କୋଷ୍ଟାଫୋର୍ଡ଼ଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ସଂପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ମୁସଲମାନ୍ ଓ ଫରାସୀ ଶାସକଙ୍କ ଅଧୀନରେ କିଛିଦିନ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲା ।

୧୭୬୫ ବେଳକୁ ଇଂରେଜମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକାର କରି, ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ କୋଠିଭାବେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ଏଠାରୁ ଋଷିକୁଲ୍ୟା ନଦୀଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଜଳଯାତ୍ରା ଲାଗି ଏହାକୁ ଇଂରେଜମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ
ଏହି ସମୟ ଦେଖୁଥ‌ିଲା- ତୁର୍କୀ, ଆଫଗାନ ଏବଂ ମୋଗଲ ବୈଦେଶିକଙ୍କ କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ ଯାହା ବ୍ୟାପକ ବିନାଶ, ପୁରୁଣା ରାଜବଂଶର ପତନ ଏବଂ ବହୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍‌ଥାନ ପତନ । ନିରନ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ, ସନ୍ଧି (ମେଣ୍ଟ) ଏବଂ ବିଜୟ ଭାରତର ରାଜନୈତିକ ସୀମାକୁ ପୁନଃ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲା ।

ଏ ସମୟରେ ଧାର୍ମିକ ଅସହିଷ୍ଠତାର ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଥିଲା । ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ, ହିନ୍ଦୁ, ଶିଖ, ଜୋରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଏବଂ ଆଦିବାସୀମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ କଠୋର ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ କିଛି ଶାସକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଉଦାର ମନୋଭାବର ଥିଲେ ।

କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟର ବିସ୍ତାର ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଭାରତର ବୈଭବ ଓ ବିଶ୍ଵ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲା । ତଥାପି ସାଧାରଣ ପ୍ରଜାଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଶୋଚନୀୟ ଥିଲା ।

ଭାରତୀୟ ସମାଜ, ସହର, ନଗର, ମନ୍ଦିର ଅର୍ଥନୀତିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣରେ ଅନୁକୂଳ ମନୋଭାବ ଓ ନମନୀୟତାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ନୂତନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଵଦେଶୀ ଓ ବିଦେଶୀ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶ୍ରଣ କରିବାର ଉପାୟ ପାଇଲା । କଳା ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିର ଅନେକ ରୂପ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଚିତ୍ରକଳାରେ ଏ ସମୟ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ।

ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ

• ୧୧୯୨ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଭାରତରେ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ଚୌହାନଙ୍କ ପରାଜୟ ।
• ୧୨୦୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଦିଲ୍ଲୀରେ ସୁଲତାନବଂଶର ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ।
• ୧୩୨୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ମେବାର ରାଜ୍ୟର ପୁନଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
• ୧୩୩୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନ ।
• ୧୩୪୭ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ବାହମନୀ ସୁଲତାନଙ୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ।
• ୧୩୯୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ତୈମୁରଙ୍କ ଦିଲ୍ଲୀ ଆକ୍ରମଣ ।
• ୧୪୯୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ପର୍ତ୍ତୁଗାଲମାନଙ୍କର ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ ।
• ୧୫୨୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ପ୍ରଥମ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧ, ବାବରଙ୍କ ବିଜୟ, ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନ ।
• ୧୫୨୯ ଖ୍ରୀ.ଅ. – କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
• ୧୫୫୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଦ୍ଵିତୀୟ ପାନିପଥ ଯୁଦ୍ଧ, ଆକବରଙ୍କ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିଜୟ ।
• ୧୫୬୫ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ତାଲିକୋଟା ଯୁଦ୍ଧ, ବିଜୟନଗର ସହରର ଧ୍ୱଂସ ।
• ୧୫୭୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ହଳଦୀଘାଟ ଯୁଦ୍ଧ, ମହାରାଣା ପ୍ରତାପଙ୍କ ପଛଘୁଞ୍ଚା ।
• ୧୬୫୭ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଶାହାଜାହାନ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ।
• ୧୬୫୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଆଉରଙ୍ଗଜେବ୍ ନିଜକୁ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।
• ୧୬୭୧ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ସରାଇଘାଟ ଯୁଦ୍ଧ ଆହମସଙ୍କଦ୍ଵାରା ମୋଗଲ ପରାଜୟ ।
• ୧୬୭୫ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଆଉରଙ୍ଗଜେବ୍ ନବମ ଶିଖ୍ ଗୁରୁ ତେର୍‌ବାହାଦୂରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଇଥିଲେ ।
• ୧୬୯୯ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କଦ୍ଵାରା ‘ଖାଲସା’ ସଂପ୍ରଦାୟ ଗଠନ ।
• ୧୭୫୪ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ମରହଟ୍ଟା ଉତ୍‌ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ।
• ୧୭୬୮ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଋଷିକୁଲ୍ୟା ମୁହାଣରେ ପୋତାଗଡ଼ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ।
• ୧୭୯୯ ଖ୍ରୀ.ଅ. – ଶିଖ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥାପନ ।

For better exam readiness, students can include Class 7 Science MCQ and Curiosity Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun MCQ in their daily study routine.

Class 7 Science Chapter 12 Earth, Moon, and the Sun MCQ

Earth, Moon, and the Sun MCQ Class 7

MCQ On Earth, Moon, and the Sun Class 7

Question 1.
Which motion leads to the cycle of day and night on the Earth?
(a) Revolution of the Earth around the Sun
(b) Rotation of the Earth on its axis
(c) Tilt of the Earth’s axis
(d) Rotation of the Sun
Answer:
(b) Rotation of the Earth on its axis

Question 2.
Which option correctly describes Earth’s rotation (observed from above the North Pole) and the apparent motion of the Sun?
(a) The Earth spins clockwise; the Sun appears to rise in the west.
(b) The Earth spins anticlockwise; the Sun appears to move from east to west.
(c) The Earth spins clockwise; the Sun appears fixed at one location.
(d) The Earth does not spin; day and night occur due to revolution.
Answer:
(b) The Earth spins anticlockwise; the Sun appears to move from east to west.

Question 3.
If the Earth rotated faster, then…………..
(a) days and nights would be shorter.
(b) days and nights would be longer.
(c) there would be no seasons.
(d) eclipses would not occur.
Answer:
(a) Faster rotation reduces the time taken for one day-night cycle.

Question 4.
Which motion of the Earth mainly causes the occurrence of different seasons?
(a) Rotation on its axis
(b) Rotation around the Sun
(c) Revolution around the Sun
(d) Revolution on its axis
Answer:
(c) Revolution around the Sun

Question 5.
Why do we see different stars at different times of the year?
(a) Stars change position
(b) The Earth rotates on its axis
(c) The Earth revolves around the Sun
(d) Stars disappear suddenly
Answer:
(c) As the Earth revolves around the Sun, we face different directions in space at different times of the year, so different stars become visible in the night sky.

Question 6.
If Earth’s axis were not tilted, which of the following would be true?
(a) Day and night would not occur
(b) Seasons would not occur
(c) Solar eclipses would not occur
(d) Lunar eclipses would not occur
Answer:
(b) Without tilt, sunlight would be evenly distributed throughout the year.

Question 7.
During which month does the Northern Hemisphere experience the longest day?
(a) December
(b) March
(c) June
(d) September
Answer:
(c) June

Question 8.
At which region of the earth are the lengths of day and night almost equal throughout the year?
(a) North Pole
(b) South Pole
(c) Tropic of Cancer
(d) Equator
Answer:
(d) Equator

Question 9.
At the North Pole, the Sun rises on 21 March and sets on 22 September. What happens at the South Pole during this time?
(a) Continuous daylight
(b) Continuous night
(c) Equal day and night
(d) The Sun rises and sets daily
Answer:
(b) Continuous night

Question 10.
Which option correctly identifies the equinoxes and solstices in the Northern Hemisphere?
(a) 21 March – spring equinox; 23 September – autumn equinox;
21 June – summer solstice; 22 December – winter solstice
(b) 21 March – autumn equinox; 23 September – spring equinox;
21 June – winter solstice; 22 December – summer solstice
(c) 21 March – summer solstice; 23 September – winter solstice;
21 June – spring equinox; 22 December – autumn equinox
(d) 21 March & 23 September – solstices (longest and shortest days);
21 June & 22 December – equinoxes (equal day and night)
Answer:
(a) 21 March – spring equinox; 23 September – autumn equinox;
21 June – summer solstice; 22 December – winter solstice

Question 11.
Three cities P, Q and R record their approximate daylight hours on four key dates:

City	21 March	21 June	23 September	22 December
P	12h	16h	12h	8h
Q	12h	8h	12h	16h
R	12h	12h	12h	12h

Which option correctly identifies the locations of the three cities?
(a) P – near equator, Q – Northern Hemisphere, R – Southern Hemisphere
(b) P – Southern Hemisphere, Q – Northern Hemisphere, R – near equator
(c) P – Northern Hemisphere, Q – Southern Hemisphere, R – near Equator
(d) P – Northern Hemisphere, Q – near equator, R – Southern Hemisphere
Answer:
(c) P – Northern Hemisphere, Q – Southern Hemisphere, R – near Equator

Question 12.
A solar eclipse occurs when
(a) the Earth comes between the Sun and the Moon.
(b) the Moon comes between the Sun and the Earth.
(c) the Sun comes between the Earth and the Moon.
(d) the Moon blocks stars.
Answer:
(b) the Moon comes between the Sun and the Earth.

Question 13.
A lunar eclipse occurs when……………..
(a) the Moon comes between the Sun and the Earth.
(b) the Earth comes between the Sun and the Moon.
(c) the Sun comes between the Earth and the Moon.
(d) the Moon blocks sunlight reaching Earth.
Answer:
(b) the Earth comes between the Sun and the Moon.

Question 14.
Which eclipse is safe to watch with the naked eye?
(a) Total solar eclipse
(b) Partial solar eclipse
(c) Lunar eclipse
(d) None of the above
Answer:
(c) Lunar eclipse

Question 15.
Which statement best compares the visibility of solar and lunar eclipses?
(a) Both can be seen only from polar regions.
(b) Solar eclipses are visible from the whole Earth.
(c) Lunar eclipses can be seen from the entire night side of Earth.
(d) Solar eclipses last longer than lunar eclipses.
Answer:
(c) Lunar eclipses can be seen from the entire night side of Earth.

Question 16.
Which of the following statements are true about lunar and solar eclipses?
(i) A lunar eclipse is safe to watch with the naked eye.
(ii) A solar eclipse is safe to watch without protection.
(iii) During a total solar eclipse, the Moon completely covers the Sun.
(iv) During a total lunar eclipse, the Moon completely disappears.
(a) (i) only
(b) (iii) only
(c) (i) and (iii) only
(d) (ii), (iii), and (iv)
Answer:
(c) Watching a solar eclipse without proper protection can damage the eyes. During a total lunar eclipse, the moon appears dark red in colour.

Question 17.
Consider the following phenomena:
(i) Sunrise happens earlier in eastern India than in western India on the same date.
(ii) Different constellations are visible in different months.
(iii) Day and night occur on Earth.
(iv) There are about 365 days in a year.
Which pair correctly matches each phenomenon with the correct motion of the Earth responsible for it?
(a) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – revolution, (iv) – rotation
(b) (i) – revolution, (ii) – rotation, (iii) – rotation, (iv) – revolution
(c) (i) – revolution, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – rotation
(d) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – revolution
Answer:
(d) (i) – rotation, (ii) – revolution, (iii) – rotation, (iv) – revolution

Question 18.
Look at the picture below carefully.

In which position would the Earth be if the Northern Hemisphere were to experience winter?
(a) I only
(b) II only
(c) III only
(d) II and IV
Answer:
(c) III only

Question 19.
Which of the following statements about eclipses is/are correct?
(i) A solar eclipse takes place when the Moon comes between the Earth and the Sun.
(ii) A lunar eclipse occurs when the Earth comes between the Sun and the Moon.
(iii) A ‘diamond ring’ is seen just after a total solar eclipse, when the Moon starts to move away.
(a) (i) only
(b) (ii) only
(c) (iii) only
(d) (i), (ii), and (iii)
Answer:
(d) (i), (ii), and (iii)

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Assertion and Reason Questions

The following questions consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

1. (A): The Sun appears to rise in the east and set in the west.
(R): The Earth rotates from west to east.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

2. (A): Seasons occur because the Earth is sometimes closer to the Sun and sometimes farther.
(R): Earth’s orbit is nearly circular.
Answer:
(d) Seasons do not occur due to the varying distance between the Earth and the Sun. They arise because of the tilt of the Earth’s axis and its spherical shape.

3. (A): Different constellations are visible in the night sky at different times of the year.
(R): The Earth revolves around the Sun, changing the view of the night sky.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

4. (A): When the northern hemisphere is tilted towards the Sun, it is summer there.
(R): The seasons are caused by the tilt of the Earth’s axis and the spherical shape of the Earth.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

5. (A): During June, the Southern Hemisphere experiences winter.
(R): At this time, the Southern Hemisphere tilts away from the Sun.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

6. (A): Solar eclipses are visible only from a small region on the Earth.
(R): The Moon is much smaller than Earth, so its shadow formed on Earth covers only a small region.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

7. (A): When it is daytime in India, it can be nighttime in the USA at the same moment.
(R): This happens because the Earth does not rotate but only revolves around the Sun.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

8. (A): During some months, the Sun never sets at the poles, while during others, it never rises.
(R): At the poles, the tilt of Earth’s axis keeps one pole continuously facing the Sun for about six months, and the other in darkness.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Fill in the Blanks

1. The Earth’s rotation on its axis causes ………… cycle.
Answer: day-night

2. The imaginary line about which the Earth spins is called the ………… of ………….
Answer: axis, rotation

3. When viewed from above the North Pole, the Earth rotates in a/an ………… direction.
Answer: anti-clockwise

4. The fixed curved path in which the Earth moves around the Sun is called its ………….
Answer: orbit

5. The longest day in the Northern Hemisphere occurs around ………….
Answer: 21 June

6. The Moon can appear to cover the Sun because it is much ………… to Earth than the Sun.
Answer: closer

Earth, Moon, and the Sun Class 7 True or False

1. At any moment, all places on Earth have either day or night because the Earth is spherical.
Answer:
False: At any moment, some places on the Earth have day and others have night because the Earth is spherical.

2. The Pole Star appears almost fixed in the sky because it lies above the equator.
Answer:
False: The Pole Star appears almost fixed in the sky because it lies nearly along the Earth’s axis of rotation above the North Pole.

3. If Earth rotated from east to west, the Sun would still appear to rise in the east.
Answer:
False: If Earth rotated from east to west, the Sun would appear to rise in the west.

4. At the equator, the length of day and night is almost equal throughout the year.
Answer:
True

5. When the Northern Hemisphere tilts towards the Sun, Earth is closer to the Sun in its orbit.
Answer:
False: When the Northern Hemisphere tilts towards the Sun, Earth is not closer to the Sun in its orbit.

6. When it is summer in the Northern Hemisphere, then it is spring in the Southern Hemisphere.
Answer:
False: When it is summer in the Northern Hemisphere, it is winter in the Southern Hemisphere.

7. At the North Pole, the Sun rises only once and sets only once in a year.
Answer:
True

Earth, Moon, and the Sun Class 7 Match the Following

Question 1.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Rotation	B.	Causes day and night
(ii)	Revolution	A.	Motion of the Earth around the Sun
(iii)	Lunar Eclipse	C.	Earth’s shadow falls on the Moon
(iv)	Solar Eclipse	D.	Moon’s shadow falls on Earth

Question 2.

Answer:

	Column I		Column II
(i)	Summer in the Northern Hemisphere	D.	Hemisphere is tilted towards the Sun
(ii)	Winter in the Northern Hemisphere	B.	Hemisphere is tilted away from the Sun
(iii)	Cause of seasons	C.	Earth’s axis is tilted
(iv)	No seasons would occur if	A.	Earth’s axis was not tilted

Students can use Class 5 Math Solution Odia Medium and Class 5 Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା to check their answers after solving exercises.

5th Class Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 5 Maths Chapter 2 Odia Medium

Question 1.
ତମନ୍ନା ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ରୀ । ତା’ ପାଖରେ ଭିନ୍ନ ଆକାରର ଦୁଇଟି ଚକୋଲେଟ ଅଛି । ସେ କହୁଛି ଯେ ତା ପାଖରେ ଥ‌ିବା ଚକୋଲେଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକର \(\frac{୧}{୩}\) ଅନ୍ୟଟିର \(\frac{୧}{୨}\) ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ । ତାହା କ’ଣ ଠିକ୍ ? ଏହା କାହିଁକି ବୁଝାଇ କୁହ ।
Solution:
\(\frac{୧}{୨}\) ହେଉଛି \(\frac{୧}{୩}\) ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ । ଅର୍ଥାତ୍ \(\frac{୧}{୨}\) > \(\frac{୧}{୩}\)

Question 2.
ଚକଲେଟ୍‌ର \(\frac{୧}{୨}\) ଅଂଶକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।

Solution:

Question 3.
ଚକଲେଟ୍‌ର \(\frac{୧}{୩}\) ଅଂଶକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।

Solution:

Question 4.
ଆମେ କେତେବେଳେ କହିବା ଯେ କୌଣସି ଜିନିଷର \(\frac{୧}{୨}\) ହେଉଛି \(\frac{୧}{୩}\) ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ।

Solution:
ଦୁଇଟି ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗର ଦୁଇଟି ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାକୁ ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗରୁ ନେବା ଉଚିତ୍ ।

ଆସ ଗ୍ରୀଡ୍ ସହ ଖେଳିବା

Page No. (୧୭ to ୧୮)

Question 1.

Solution:
ଚିତ୍ରରେ, ଗ୍ରୀଡ୍ ‘କ’ରେ ଥ‌ିବା ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା = ଗ୍ରୀଡ୍ ‘ଖ’ରେ ଥ‌ିବା ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା = ଗ୍ରୀଡ୍ ‘ଗ’ରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରତି ଗ୍ରୀଡ୍‌ରେ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା
= ୬ × ୮ = ୪୮
ଗ୍ରୀଡ୍ ‘କ’ରେ ଲାଲ୍ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା = \(\frac{୧}{୮}\) × ୪୮ = ୬ଟି
‘ଖ’ରେ ନୀଳ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା = \(\frac{୧}{୬}\) × ୪୮ = ୮ଟି
‘ଗ’ରେ ହଳଦିଆ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା = \(\frac{୧}{୧୨}\) × ୪୮ = ୪ଟି

• କୌଣସି ଗ୍ରୀଡାରେ \(\frac{୧}{୩}\) ଦେଖିପାରୁ ନାହୁଁ ।
କିନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରୀଡ୍‌ରେ \(\frac{୧}{୩}\) ଦେଖାଇପାରିବା ।
୪୮ର \(\frac{୧}{୩}\) = ୪୮ × \(\frac{୧}{୩}\) = ୧୬ଟି ବର୍ଗ
ପାଖ ଗ୍ରୀଡ୍‌ରେ ୧୬ଟି ଘରକୁ ରଙ୍ଗ/ ଚିତ୍ରିତ କରାହୋଇଛି,
ଯାହା ପୂରା ଗ୍ରୀଡ୍‌ର \(\frac{୧}{୩}\) ଭାଗକୁ ଦର୍ଶାଉଛି ।

Question 2.
\(\frac{୧}{୩}\), \(\frac{୨}{୬}\)
ସହ ସମାନ କି ? ଆସ ଖୋଜି ଦେଖ‌ିବା । ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର ।

ଚିତ୍ରିତ ଅଶଂକୁ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇ ପାରିବ କି ? ___________________
Solution:
ହଁ ।
ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି \(\frac{୧}{୩}\) = \(\frac{୨}{୬}\) ? ହଁ, ଏଗୁଡିକୁ “ସମଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା” କୁହାଯାଏ । ଆସ ଆମେ ଦେଖ‌ିବା, ସମଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ପାରିବ ।

ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିଟ୍ ସହ ମଜା କରି ଖେଳିବା

Page No. (୧୮ to ୨୦)

ଗୁପ୍ରୀତ୍‌ ନିଜର ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିଟ୍ ସହିତ ଖେଳୁଛି । (ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିଟ ଦିଆଯାଇଛି ) ତୁମେ ମନେ ରଖୁଛ କି ?

Question 1.
ସମାନ ଆକାରର ଖଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକରୁ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ କିପରି ତିଆରି କରିବ ?
Solution:
ସମାନ ଆକାରର ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ସଜାଇ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କରିପାରିବା ।

Question 2.
ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ \(\frac{୧}{୫}\) ଅଂଶର କେତୋଟି ଖଣ୍ଡ ଲାଗିବ ?
Solution:

\(\frac{୧}{୫}\) ଅଂଶର ୫ଟି ଖଣ୍ଡ ନେଇ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ କରିପାରିବା ।
ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟାର ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କରାଗଲା । ଯାହା ନିମ୍ନ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ପରି ଦିଶୁଛି । \(\frac{୧}{୨}\) ର ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ \(\frac{୧}{୪}\) ର ଦୁଇଖଣ୍ଡ ମିଶି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ହୁଏ ।

Question 3.
\(\frac{୧}{୨}\) ଓ \(\frac{୧}{୪}\) ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କ କ’ଣ ଅଛି ? ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Solution:

ଯେତେବେଳେ \(\frac{୧}{୨}\)
ଖଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ \(\frac{୧}{୪}\) ର ଦୁଇଖଣ୍ଡ ମିଶି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ହୁଏ ।
\(\frac{୧}{୨}\) = \(\frac{୧}{୪}\)
(\(\frac{୧}{୨}\) ସହ \(\frac{୧}{୪}\) ସମାନ)
ଯେତେବେଳେ \(\frac{୧}{୨}\) ଖଣ୍ଡକୁ ୨ଟି ସମାନ ଅଂଶରେ ଭାଗ କରାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ହୁଏ ।
\(\frac{୧}{୪}\) ର ଦୁଇଖଣ୍ଡ ମିଶି \(\frac{୧}{୨}\) ସହ ସମାନ ଅଟେ ।

Question 4.
ସହ ଆଉ କେଉଁ ଗୁଡିକ ସମାନ ଅଟେ ?
Solution:

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
୩ କିମ୍ବା ୪ ଜଣର ଦଳରେ ତୁମର ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିଟ୍‌ରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗର ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବାର ଉପାୟ ଖୋଜ ।
ନିମ୍ନଲିଖତ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ସମଭଗ୍ନାଂଶଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ । ଯାହା ତୁମେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପାଇଲ ।
(କ) \(\frac{୧}{୩}\) = ………………….. = ……………………. = ………………………
(ଖ) \(\frac{୧}{୪}\) = ………………….. = ……………………. = ………………………
(ଗ) \(\frac{୧}{୫}\) = ………………….. = ……………………. = ………………………
(ଘ) \(\frac{୧}{୬}\) = ………………….. = ……………………. = ………………………
ଯେକୌଣସି ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ସମଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ଲେଖୁ ପାରିବ, ତୁମେ ଦେଖୁଲ କି ? ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Solution:

Question 2.
ତୁମ କିଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖକୁ ଖୋଜ । ତୁମେ ଏହାକୁ ଚିତ୍ରିତ କରି ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବ । ପ୍ରଥମଟି ତୁମ ପାଇଁ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ଦିଆଯାଉଛି । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 3.
ତୁମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିଟ ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କର ।
• କେବଳ \(\frac{୧}{୬}\) ଏବଂ \(\frac{୧}{୧୨}\) ଖଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କର ।
• \(\frac{୧}{୧୨}\), \(\frac{୧}{୪}\) ଏବଂ \(\frac{୧}{୨}\) ଖଣ୍ଡ ଗୁଡିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କର ।
• ସମାନ ଆକାରର ଯେକୌଣସି ପାଞ୍ଚଖଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କର ।
• ଯେକୌଣସି ସାତଟି ଖଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ତିଆରି କର ।
ଏହି କିଟ୍‌କୁ ନେଇ ଦଳରେ ଖେଳ ଏବଂ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଉପାୟ ଖୋଜ । ତୁମର ଫଳାଫଳକୁ ଚିତ୍ର କର କିମ୍ବା ଲେଖୁ ଦର୍ଶାଅ ।
Solution:

(ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯଦି ପ୍ରତି ଭଗ୍ନାଂଶ ଖଣ୍ଡ \(\frac{1}{\mathrm{n}}\) ହୁଏ, ତେବେ nଟି ଭଗ୍ନାଂଶ ଖଣ୍ଡ ଏକାଠି ସଂଯୋଗ କଲେ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣାଙ୍ଗ ମିଳିବ ।)

ସମ ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁବା

Page No. (୨୦ to ୨୨)

Question 1.
ସମୀର ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ରର \(\frac{୧}{୩}\) ଅଂଶକୁ ଚିତ୍ରିତ କରିଛି । ଚିତ୍ରଗୁଡିକୁ ଅଧ‌ିକ ସମାନ ଅଂଶରେ ଭାଗ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡିକ ଅଙ୍କନ କରିଛି ।

Solution:

ସେ ଏକ ମଜାଦାର ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କହିଲା ଯେ \(\frac{୧}{୩}\), \(\frac{୨}{୬}\), \(\frac{୩}{୯}\) ଏବଂ \(\frac{୪}{୧୨}\) ସମାନ ଚିତ୍ରିତ ଅଂଶ ଦେଖାଯାଉଛି ଏବଂ ସମସ୍ତେ \(\frac{୧}{୩}\) ସହ ସମାନ ଅଟନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗର ସମାନ ଅଂଶକୁ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଆମେ ‘ସମ’ ଶବ୍ଦଟି ବ୍ୟବହାର କରୁ ।

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗକୁ ଅଧ‌ିକ ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର ଏବଂ \(\frac{୧}{୩}\) ସହିତ ସମାନଥ‌ିବା ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର । ଚିତ୍ର ତଳେ ଥ‌ିବା କୋଠରୀରେ ସେଗୁଡିକୁ ଲେଖ ।

Solution:

Question 3.
ତୁମେ ପାଇଥ‌ିବା ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକର କିଛି ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?

Solution:
\(\frac{୧}{୩}\) ର ଉଭୟ ଲବ ଓ ହରକୁ ସମାନ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବ ।

Question 4.
ତୁମେ କିପରି ଜାଣିବ ଯେ, ଗୋଟିଏ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଅନ୍ୟ ସହ ସମାନ ? ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Solution:
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାର ଉଭୟ ଲବ ଓ ହରକୁ ସମାନ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ଗୁଣି ବା ଭାଗକରି ଗୋଟିଏ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାରୁ ଅନ୍ୟଟି ପାଇପାରିବ, ତେବେ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି ସମାନ ଅର୍ଥାତ୍ ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ହେବେ ।

Question 5.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ର ଗୋଟିଏ ପୂର୍ବାଙ୍ଗର \(\frac{୨}{୫}\) ଅଂଶକୁ ଦର୍ଶାଇଛି । \(\frac{୨}{୫}\) ସହିତ ସମାନ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଖୋଜି ବାହାର କର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ର ତଳେ ତୁମେ ପାଇଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଲେଖ ।

Solution:

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର । (ଏକରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତର ହୋଇପାରେ)

Solution:

Question 2.
ସମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଯୋଡିକୁ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Solution:

ଜାଣିରଖ : ଯେଉଁ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵୟକୁ ବଜ୍ରଗୁଣନ କଲେ ଅର୍ଥାତ୍ ୧ମ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାର ଲବକୁ ୨ୟର ହର ଏବଂ ଲବ ସହିତ ଗୁଣିଲେ ଯଦି ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ ସମଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା

Question 3.
ସମଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ପାଇବା ପାଇଁ ଖାଲି କୋଠରୀକୁ ପୂରଣ କର ।

Solution:

ସମହର ବିଶିଷ୍ଟ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା

Page No. (୨୨ to ୨୩)

Question 1.
ସବିତା ଓ ଶାମି ଗୋଟିଏ ବାଦାମ ପେଡ଼ାକୁ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଲେ । ସବିତା \(\frac{୧}{୩}\) ଓ ବଳକାଥିବା ବାଦାମପେଡ଼ା ଶାମି ଖାଇଲା, ଯାହାକି \(\frac{୨}{୩}\) । ତେବେ କିଏ ଅଧିକ ଖାଇଲା ?

Solution:
ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୩}\) ଠାରୁ ୨ଟି ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୩}\) ଅଧିକ ଅଟେ ।
ତେଣୁ ଶାମି ଅଧ୍ଵ ଖାଇଲା । \(\frac{୨}{୩}\) > \(\frac{୧}{୩}\)

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ‘<‘ ଏବଂ ‘>’ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ତୁଳନା କର ।

Solution:

ସମ ଲବ ବିଶିଷ୍ଟ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା

Page No. ୨୩ 

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକୁ ‘<‘ ଏବଂ ‘>’ ଚିହ୍ନ ଦେଇ ତୁଳନା କର ।

Solution:

୧ ଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା

Page No. (୨୪ to ୨୮)

Question 1.
ରମଣର ଭଉଣୀ ରାଧିକା ୬ ଖଣ୍ଡ ପରଟା ଖାଇଲା । ସେ କେତୋଟି ପରଟା ଖାଇଲା ?

Solution:

Question 2.
ଜେଜେମାଆଙ୍କ ପାଖରେ ୭ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୨}\) ପରଟା ଥିଲା । ସେ କେତୋଟି ପରଟା ଖାଇଲେ ? ଖୋଜି ବାହାର କର ।

Solution:

Question 3.
ରମଣ \(\frac{୧}{୨}\) ୬ଖଣ୍ଡ, ଜେଜେବାପା \(\frac{୧}{୨}\) ୭ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ବାପା \(\frac{୧}{୨}\) ୫ଖଣ୍ଡ ପରଟା ଖାଇଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କେତୋଟି ପରଟା ଖାଇଲେ ? ଉତ୍ତର ପାଇବା ପାଇଁ ସଂଖ୍ୟାରେଖା ବ୍ୟବହାର କର ।

Solution:

Question 4.
ଏହିଦିନ କେତୋଟି ପରଟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ହିସାବ କରି କୁହ ।

Solution:

ଅନ୍ୟ ଏକଦିନ, ରମଣର ବାପା ସବୁ ପରଟାକୁ \(\frac{୧}{୪}\) ଖଣ୍ଡ କରି କାଟିଲେ । ଜେଜେବାପା ୯ ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) କେତୋଟି ପରଟା ଖାଇଲେ ?

Question 5.
ରମଣ ୭ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ପରଟା, ରାଧ୍ୟା ୬ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ପରଟା, ମାଆ ୮ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ପରଟା, ଜେଜେମାଆ ୧୦ ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ପରଟା ଏବଂ ବାପା ୧୨ ଖଣ୍ଡ \(\frac{୧}{୪}\) ପରଟା ଖାଇଲେ । ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାରେଖା ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଇଥିବା ପରଟାକୁ ଦେଖାଅ ।

Solution:

Question 6.
ଏହିଦିନ କେତୋଟି ପରଟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ହିସାବ କରି ଲେଖ ।

Solution:
ସମୁଦାୟ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ପରଟା
= ଜେଜେବାପାଙ୍କ ପରଟା+ରମଣର ପରଟା+ରାଧିକାର ପରଟା + ମା’ଙ୍କ ପରଟା + ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପରଟା + ବାପାଙ୍କ ପରଟା

Question 7.
ରମଣଙ୍କ ୬ଜଣିଆ ପରିବାର ୨ଟି କେକ୍ ମଗାଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କେକ୍‌କୁ ୩ଟି ସମାନ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଥିଲେ ଯାହା ଫଳରେ ପରିବାରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ମିଳିଥିଲା । ଜେଜେମାଆ ଏବଂ ଜେଜେବାପା ସେମାନଙ୍କ ଖଣ୍ଡ ରମଣକୁ ଦେଲେ, ମାଆ ଏବଂ ବାପା ସେମାନଙ୍କର ଖଣ୍ଡ ରାଧିକାକୁ ଦେଲେ । ଏହାପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଖରେ କେତେ କେକ୍ ରହିଛି ?
Solution:

ରମଣ କେବଳ ୨ଖଣ୍ଡ ପିଜା ଖାଇପାରିଲା । ତେଣୁ ସେ ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ ରାଧ୍ୟାକୁ ଦେଇଦେଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଧିକା ପାଖରେ କେତେ କେକ୍ ଅଛି ।

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ପରଟା ଓ ସଂଖ୍ୟାରେଖା ବ୍ୟବହାର କରି ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ତୁମ ଖାତାରେ କରି ଦେଖାଅ ।

Solution:

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ୧ ଠାରୁ ବଡଥିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଗୋଲ୍ ଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଅ । ତୁମେ ଏହା କିପରି ଜାଣିଲ ? ତୁମର ଉତ୍ତର ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Solution:

୧ ସହିତ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକୁ ତୁଳନା କରିବା

Page No. ୨୯

Question 1.
ଆସ ଆମେ ଆଉ କିଛି ଅଧ‌ିକ ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକୁ ତୁଳନା କରିବା । ସବିତା ଏବଂ ଶାମି ମଧରୁ କିଏ କମ୍ ଖାଇଲା । କହିପାରିବ କି ?
Solution:

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
୧କୁ ଆଧାର କରି ନିମ୍ନଲିଖ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାଗୁଡିକୁ ତୁଳନାକର ଏବଂ ତୁମର ଉତ୍ତର ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Solution:

\(\frac{୧}{୨}\) ଆଧାର କରି ଭଗ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକର ତୁଳନା କରିବା

Page No. (୨୯ to ୩୧)

Question 1.

Solution:

ଆସ କାମଟି କରିବା

Question 1.
ନିମ୍ନରେ \(\frac{୧}{୨}\) ସମାନଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଗୋଲ ଚିହ୍ନଦ୍ବାରା ଦର୍ଶାଅ ।

Solution:

Question 2.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା କୋଠରୀରେ କିଛି ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଲେଖାଯାଇଛି । ଅଧାରୁ କମ୍ ଥ‌ିବା ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ଗୋଲ କରି ଦେଖାଅ । ତୁମେ ଏହା କିପରି ଜାଣିବ ? ନିଜର ଯୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Solution:

ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟାକୁ \(\frac{୧}{୨}\) ସହ ତୁଳନା କଲୁ ।
ଆମେ ସମଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ଏହି ତୁଳନା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବା ।

କିଏ ଅଧିକ ପରଟା ଖାଇଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?

Question 3.
ନିମ୍ନଲିଖ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ତୁଳନା କର । ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭବ \(\frac{୧}{୨}\) ସହିତ ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ଗୁଡିକୁ ତୁଳନା କର ।

Solution:

ନିଜେ କରି ଦେଖାଅ

Question 1.
ଯଦି ଗୋଟିଏ ପିମ୍ପୁଡିର ଲମ୍ବ \(\frac{୧}{୪}\) ସେ.ମି । ତେବେ ସମାନ ଲମ୍ବର ୧୬ଟି ପିମ୍ପୁଡି ଗୋଟିଏ ଧାଡିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଭକ୍ତ ଧାଡିର ଲମ୍ବ କେତେ ସେ.ମି । ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାରେଖାକୁ ବ୍ୟବହାର କର ।

Solution:
ଗୋଟିଏ ପିମ୍ପୁଡ଼ିର ଲମ୍ବ = \(\frac{୧}{୪}\) ସେ.ମି.
ସମୁଦାୟ ପିମ୍ପୁଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା = ୧୬
୧୬ଟି ପିମ୍ପୁଡ଼ିର ଲମ୍ବ = ୧୬ × \(\frac{୧}{୪}\) = \(\frac{୧୬}{୪}\) = ୪ ସେ.ମି.
∴ ୧୬ଟି ପିମ୍ପୁଡ଼ିଙ୍କର ଲମ୍ବ ୪ ସେ.ମି. ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ଚାଲୁଥିବା ଧାଡ଼ିର ଲମ୍ବ ୪ ସେମି. ହେବ ।

Go through BSE Odisha Class 8 Social Science Notes Odia Medium Chapter 1 ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଓ ତା’ର ବ୍ୟବହାର to understand important topics more clearly.

8th Class Social Science Chapter 1 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Social Science Chapter 1 Notes Odia Medium

‘‘ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷାକରି ଆମକୁ ଏକ ପୁନଃସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅର୍ଥନୀତି (Regenerative Economy) ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେବାପାଇଁ ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥନୀତି ବ୍ୟବହୃତ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଉପଯୋଗ, ଅପଚୟ ହ୍ରାସ ଏବଂ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଭରଣା କରେ । ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ପଢ଼ିବ ଯାହା ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳର ଅନ୍ତିମ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଓ ପୁନଃଚକ୍ରବାରୀ ଅଟେ ।’
– ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଫିଲ୍ମ୍ରେସ ଓ ଟମ୍ ରିଭେଟ୍-କାନାର୍କ
‘‘ଆମ ପସନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତ’

ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ପ୍ରକୃତି କେତେବେଳେ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ? :
ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥିବା ପରିବେଶ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ପ୍ରରୂପଗୁଡ଼ିକର ସମାହାରକୁ ପ୍ରକୃତି କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ବା ପଦାର୍ଥକୁ ‘ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ପ୍ରକୃତିରୁ ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ତାହାର ଉପଭୋଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି ‘ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।


ପ୍ରାଦ୍ୟୋଗିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସୁଗମ୍ୟ, ଆର୍ଥନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଯଥାର୍ଥ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବଳ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥ‌ିବା ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ମୃତ୍ତିକା ସହଜରେ ମିଳିପାରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ସହଜରେ ମିଳିପାରୁ ନଥିବା ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ହେଲା କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର, ଧାତବ ଖଣିଜ ଓ କାଠ ଇତ୍ୟାଦି ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅନେକ ଆଦିମ ଅଧ୍ୟାବାସୀ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରକୃତିକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ । ଏସବୁ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରକୃତି ହିଁ ପାଳକ ଓ ପୋଷକ ଅଟେ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ପ୍ରକାର :
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଗୋଟି ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ଯଥା :- (i) ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ବଳ, (ii) ପଦାର୍ଥର ଉତ୍ସ ଓ (iii) ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ।

ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ : ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ମଧ୍ଯରେ ବାୟୁ, ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ବାୟୁ, ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଉଥ‌ିବା ମୃଭିକାକୁ ଆମେ ତିଆରି କରିପାରିବା ନାହିଁ ।

ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ସମ୍ବଳ : ଆମର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଉ, ଯଥା—କାଠଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମାର୍ବଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ କୋଇଲାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୁନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ।

ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସମ୍ବଳ : ଶକ୍ତି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଉ । ଶକ୍ତି ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ଆଧାରଶିଳା । ଏହି ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ଆମେ କୋଇଲା, ଜଳ, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍‌, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ପବନ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସରୁ ପାଇଥାଉ ।

କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଦି ନଷ୍ଟ କିମ୍ବା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

ନୂତନ ଜୀବନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ତିଷ୍ଠିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିସ୍ଥିତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରକୃତିରେ ରହିଅଛି । ପ୍ରକୃତିର ଚକ୍ରାକାର ଗତି କୌଣସି ଅପଚୟ ଘଟିବାକୁ ଦେଇନଥାଏ ।

ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ; ଯଥା – ସୌରଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି, ପ୍ରବାହିତ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି । ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ପାରିଥାଏ ।

ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିର ଦୁଇଗୋଟି କାରଣ ହେଲା-ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ଏବଂ କୃଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ।

ସାଧାରଣତଃ ମାଛ ବୁ ସଂଖ୍ୟାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଜନନ ଋତୁରେ ମାଛ ଧରିବାକୁ ମନା କରାଯାଇଥାଏ । ଟୁନା (Tua) ପ୍ରଜାତି ମାଛ ଧରିବାପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷର କଲ୍ୟାଣ କରିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଏଡାକୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ କହିଥାଉ । ଉଦାହରଣ – ଗଛ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ।

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଶିଳ୍ପାୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅପଘଟିତ ହୋଇ ନ ପାରିବାରୁ କୌଣସି ଜୀବର ଖାଦ୍ୟଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଫଳରେ ପ୍ରଖ୍ଯତିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ନଦୀ ଜଳାଶୟ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଓ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ଅର୍ଘ୍ୟ (Arghyam) : ସାଧାରଣତଃ ଜଳ ଅର୍ପଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ କୃତଜ୍ଞତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ କରାଯାଇଥାଏ ।

ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem) : କୌଣସି ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଓ ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ପରିସଂସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରକୃତି ନିଜସ୍ଵ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଢଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ । ଉଦାହରଣ ସରପ, କମଳା, ଵରୂପ, ବୃକ୍ଷମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ଏହିଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷ କଲ୍ୟାଣ କରେ, ମେ ଡାକ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ କହିଥାଉ । ଆମେ ଏହାକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଭାବିପାରିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାକୁ

– ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଜଳକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇବାକୁ ଆମେ ‘ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ’ ବୋଲି କହିଥାଉ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସେହି ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଜଳ, ଉର୍ବର ଚାଷଜମି ଏବଂ ପରାଗୀକୃତ ଫସଲରୁ ଉପକୃତ ହେଉ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ ପାଇଥାଉ ।

ଗୋଟିଏ ପରିପକ୍ଵ ବୃକ୍ଷ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨୭୫ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ (ଏହି ଉତ୍ପାଦନ ବୃକ୍ଷର ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ) । ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ (ଏହି ଆବଶ୍ୟକତା ମନୁଷ୍ୟର ପରିଶ୍ରମ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ଓଜନ ଭିତ୍ତିରେ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ) ।

ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ :
ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥାଏ ବା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବହୁବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକାର ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କହିଥାଉ । ଉଦାହରଣ– ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ (କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍), ଲୁହା, ତମ୍ବା ଓ ସୁନା ଭଳି ଖଣିଜ ଏବଂ ଧାତବ ପଦାର୍ଥ ।

ଭାରତରେ ଗଚ୍ଛିତ ଥ‌ିବା କୋଇଲା ଭଣ୍ଡାର ଆଉ ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରିବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଉଛି ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ବଣ୍ଟନ ଓ ଏହାର ପ୍ରଭାବ :
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦେଶ ଭିତରେ ସମାନ ଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇନଥାଏ ।

ଏହି ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ମାନ ବବସତି, ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରକାର ଭେଦ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ରୂପ ଦେଇଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ ପାଇଁ ବିବାଦ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଏଗୁଡ଼ିକର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜୀବନଶୈଳୀ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏପରିକି ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ, ପୃଥ‌ିବୀର ସମ୍ବଳ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଶିଳ୍ପାୟନ ତଥା ମାନବ ଜ୍ଞାନ ଦକ୍ଷତାର ସମନ୍ୱୟ ଯୋଗୁଁ ଅତି ଉଚ୍ଚ ମାନର ଇସ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଯଥା ଉଷ୍ଟିଲ୍‌ (Wootz Steel) ।

ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ, ବୃହତ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିକାଶକୁ ଅତୀତରେ ବାଣିଜ୍ୟ ହିଁ ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଇଥିଲା ।

ଆମ ଦେଶର କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ ଓ ପୁଦୁଚେରୀ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ଦକ୍ଷତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚାଳନାଦ୍ୱାରା କାବେରୀ ନଦୀର ଜଳକୁ ସୁଷମ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରିଛି ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ :
କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥ‌ିବା ସତ୍ତ୍ବେ ସେଠାରେ ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ଧାରା ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ । ଫଳତଃ ଦେଶରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ (Natural Resource Curse) କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁରତାର ବିରୋଧାଭାସ (Paradox of Plenty) ବୋଲି କହିଥା’ନ୍ତି ।

ସମ୍ବଳର ସଂଗ୍ରହଣ ଓ ଏହାର ଧାରଣୀୟତା (Substainability) ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ତଥାପି ଏକ ଆହ୍ୱାନ ହୋଇ ରହିଛି । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହାର ସୁପରିଚାଳନା ବିଷୟରେ ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବା ଦରକାର ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ସୁବିନିଯୋଗ : ସୁରକ୍ଷିତ ପରିଚାଳନା :
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଉପଯୋଗଦ୍ଵାରା ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଯଥୋଚିତ ଓ ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦୂଷଣ, ଜୈବବିବିଧତାର କ୍ଷତି ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଅଛି ।

ଜୈବ ବିବିଧତାର କ୍ଷତି (Biodiversity Loss) : ପୃଥିବୀରେ ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ନିରରର ହ୍ରାସ ।

ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି :
ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ଚାଷୀ ଜଳସେଚନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୂତଳ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ କରନ୍ତି । ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ତୋଳନ ହେବା କାରଣରୁ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ପୁନଃଭରଣ ତୁଳନାରେ ଅଧ୍ବକ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେଉଛି । ସମୟାନୁକ୍ରମେ ଭୂତଳ ଜଳର ଅଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ଏବଂ ଏହାର ଉପଲବ୍ଧତା ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ ବ୍ୟୟବହୁଳ ହେଉଛି ।

ଜଳ ଅମଳର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି, ପୋଖରୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ଜଳର ଅପଚୟ ହ୍ରାସ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଭଳି କିଛି ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି ।

ରାସାୟନିକ ସାର ଏବଂ କୀଟନାଶକର ଅନୁପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ଵାରା ମୃର୍ତ୍ତିକା ଅବକ୍ଷୟ ହେବ। ରେ ଲାଗିଛି ।

ପାରମ୍ପରିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତିରେ ଗୋବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର, ମୃତ୍ତିକା ଆଚ୍ଛାଦନ (Mulching), ବହୁଫସଲଭିଭିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ମୃତ୍ତିକା ପରିଚାଳନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିଥିଲା ।

ବର୍ଷ ମାନ ସମୟରେ ଆମକୁ ସେହି ପୁରୁଣା ପଦ୍ଧତିରେ ଚାଷ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହାଫଳରେ ମୃତ୍ତିକାକୁ ପୁନଃଭରଣ ପୁନଃର୍ଜୀବିତ କରି ଅବକ୍ଷୟରୁ ରୋକାଯାଇ ପାରିବ ।

ଭୂତଳ ଜଳର ଅତ୍ୟଧୁକ ବ୍ୟବହାର (Over Expolitation)

ପଞ୍ଜାବର ଏକ ଘଟଣା :
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ଅଧ‌ିକ ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ସେଠାରେ ଉତ୍କଟ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି । କାରଣ ଭୂତଳ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ସେଠାକାର ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଗହମ ଓ ଧାନ ଚାଷ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତକୁ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ଵାବଲମ୍ବୀ କରିବାରେ ପଞ୍ଜାବ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

୧୯୬୦ ଦଶକରେ ପଞ୍ଜାବର ଚାଷୀମାନେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗହମ ଓ ଧାନର ଉଚ୍ଚ ଅମଳକ୍ଷମ ବିହନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଫଳରେ ଅଧ‌ିକ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିଲେ ।

ମଶାବକ ସବୁଜ ବିପ୍ଳବର ଏନ୍ତୁଡିଶାଳ କୁହାଯାଏ ।
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳ ସ୍ତର ପ୍ରାୟ `୩୦ ମିଟର ତଳକୁ ଚାଲିଗଲାଣି । ଏହି ଜଳରେ କୀଟନାଶକ ଓ ସାରରୁ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମିଶି ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଅଛି ।

ପଞ୍ଜାବର ପ୍ରାୟ ୮୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ଶୋଷିତ’ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

ଏଥୁରୁ ଯାହା ଜଣାଯାଏ ଆମେ ଭୂତଳ ଜଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି ଅପେକ୍ଷା ଅଧ୍ବକ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ ଓ ବ୍ୟବହାର କରୁଅଛୁ ।

ଏହି ଜଳ ସଙ୍କଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିମାଣ ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ପ୍ରୟାସ ଲାଗିବ ।

ପଞ୍ଜାବ ଏବଂ ଚଣ୍ଡିଗଡ଼ର ଜଳସ୍ତର ଗଭୀରତାର ମାନଚିତ୍ର ଜୁନ୍ ୨୦୨୨ (ଭୂସ୍ତରରୁ ଜଳର ଗଭୀରତା ମିଟରରେ)

ସିମେଣ୍ଟ ପ୍ରସଙ୍ଗ :
ସିମେଣ୍ଟ ବିନା ଜୀବନ ଅକଳ୍ପନୀୟ । ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସିମେଣ୍ଟର ବ୍ୟବହାର ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ କରାଯାଉଛି ।

ସିମେଣ୍ଟ ଶିଳ୍ପକୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ଶିଳ୍ପ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ସିମେଣ୍ଟ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କାରଖାନାରୁ ବାହାରୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳି ଆମର ତଥା ପଶୁମାନଙ୍କର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷତି ଘଟାଇଥାଏ ।

ଏହାଛଡ଼ା ଏହି ଧୂଳି ଗଛର ପତ୍ର ଉପରେ ଜମା ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରେ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ଅତି କମ୍ ବା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ଼ ସିମେଣ୍ଟ କାରଖାନା ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି ।

ବିକଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଉଛି । ଏଥୁରେ ପଥର ଓ ମାଟି ବା କର୍ଦ୍ଦମ ପରି ପାରମ୍ପରିକ ସାମଗ୍ରୀ, ଉଭିଦ ଆଧାରିତ ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ରୁ ସୃଷ୍ଟି ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ପୁଦୁଚେରୀରେ ଥ‌ିବା ଆରୋଭିଲ୍ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍‌ ଆଧୁନିକ କୋଠା ବିଶେଷ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ କାଦୁଅରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।

ଏବେ ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହିତ ମିଶାଇ କମ୍ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ଓ ଧାରଣୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନୀୟ ନିଯୁକ୍ତି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହ ସେହି ସ୍ଥାନର ଜଳବାୟୁ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଇପାରୁଛି ।

ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ :
ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ (ବୃକ୍ଷ + ଆୟୁର୍ବେଦ) ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ । ଏଥ‌ିରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଭିଦ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ଯନ୍ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତରୁ ଆସିଛି । ବୃକ୍ଷର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗଛ ଓ ଆୟୁର୍ବେଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଜୀବନ କିମ୍ବା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ବିଜ୍ଞାନ । ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଣାଳୀ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ପୁରୁଣା ।

ଏହା ପ୍ରାୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୁରପାଳଙ୍କ ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି; ଯଥା :-
(କ) ମୃଭିକା ଭିଭିରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ,
(ଖ) ବିହନ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିତରଣ,
(ଗ) ପ୍ରାକ୍ ଚାରାରୋପଣ,
(ଘ) ଋତୁଭିଭିରେ ଜଳସେଚନର କୌଶଳ,
(ଙ) ଫସଲ ହାନିକାରକ କୀଟ ପରିଚାଳନା ରଣନୀତି ।

ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରାମର୍ଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା :-
(କ) ପର୍ଯ୍ୟାୟଭିତ୍ତିକ କୃଷି ଓ ମିଶ୍ରିତ କୃଷି କିପରି କରାଯାଇପାରିବ ।
(ଖ) ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ବଜାୟ ରଖୁବାର ଉପାୟ ।
(ଗ) କବକ, ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ଜିଆ ବା କେଞ୍ଚୁଆ ଭଳି ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରିବାର ଉପାୟ ଇତ୍ୟାଦି ।

ସିକିମ୍‌ର ଏକ ଘଟଣା :
ସିକିମ୍ରେ ପେମାଙ୍କ ପାରି ବାରି କ କୃଷିଫାର୍ମରେ ବ୍ୟୟବହୁଳ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ବ୍ୟବହାର ସତ୍ତ୍ଵେ ଅମଳ କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଓ ଋଣଭାର ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଜୈବିକ କୃଷିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ନୀତି ଘୋଷଣା କଲା ପରେ, ପେମାଙ୍କ ପରିବାର ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ ଆପଣେଇବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ।

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ନୀତିକୁ ଆପଣେଇବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏତେଟା ସହଜ ନଥିଲା । କାରଣ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥର ବ୍ୟବହାର ଜନିତ ଅବକ୍ଷୟଗତ ମୃତ୍ତିକାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଧୀରେଧୀରେ ହେଉଥିଲା । ଫଳତଃ ଅମଳ ଆଶାନୁରୂପକ ହେଉନଥିଲା ।

ପେମାଙ୍କ ପରିବାର ଗୋବର ଖତ ଓ ନିମ, ରସୁଣ ଆଦିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରାକୃତିକ କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରି ବର୍ଷସାରା ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଫଳଚାଷ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଅଳେଇଚ, ଅଦା ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ପନିପରିବା ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରିକରି ଲାଭବାନ ହେଲେ ।

୨୦୧୬ ମସିହାଠାରୁ ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷି ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଅଛି । ଏହା ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ଵରେ ଏକ ଆଦର୍ଶ କୃଷି ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଅଛି ।

ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବହାର :
ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆମକୁ ସ୍ଥାୟୀ ବିକଳ୍ପ ସମ୍ବଳ ଖୋଜିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଚ୍ଛିତ ସମ୍ବଳର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାର ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଆମକୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଅଧ୍ଯକରୁ ଅଧ‌ିକ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନବୀକରଣୀୟ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ହେବ ।

ରାଜସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ଏକ ସୌର ପାର୍କ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜସ୍ଥାନର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାହିଦାର ୧୫% ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଛି ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌର ମେଣ୍ଟ– ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଭାରତର ନେତୃତ୍ଵ :
୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମିଶି ସୌର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମେଣ୍ଟ (IASE International Alliance for Solar Energy) ଗଠନ କରିଥିଲେ । ସୌର ରଶ୍ମି ରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଏହି ମେଣ୍ଟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ।

ଭାଡ଼ଲା ସୌର ପ୍ରକଳ୍ପ (Bhadla Solar Park) ଭାରତର ସୌର ମହତ୍ତ୍ଵାକାଂକ୍ଷାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ପ୍ରତୀକ ।

ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଉଅଛି । ଏହି ବିପଭିରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ‘ଲୋକମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛନ୍ତି ।

ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଆମର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ ଅତୀତରୁ ରହି ଆସିଛି । ତେଣୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସୁରକ୍ଷା, ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ, ପୁନଃସୃଷ୍ଟି, ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପରିଚାଳନାରେ ଆମକୁ ଯଦ୍‌ବାନ ହେବା ନିହାତି ଜରୁରୀ ହୋଇପଡ଼ିଛି ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

1. ପ୍ରକୃତିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଓ ଏଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଟେ ।
2. ସମ୍ବଳକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ, ଯଥା – ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ।
3. ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ଓ ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ‘‘ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ’’ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିପାରିବା ।
4. ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ବ୍ୟବହାର ମାତ୍ରା ଯେପରି ଅଧ୍ବକ ନହୁଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଆମେ ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର । ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଯଥୋଚିତ ଓ ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ଆମେ ବହୁବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

ଇତିହାସର ଅନ୍ଧକାରମୟ ସମୟ ଉପରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ :
ଇତିହାସକୁ ପଢ଼ିଲେ ଆମେ ଆମ ଅତୀତକୁ ଜାଣିବା । ଅତୀତକୁ ଜାଣିବା ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ, କାରଣ ଅତୀତ ଆମ ସହିତ ରହିଛି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି । ଭବିଷ୍ୟତ ଅନ୍ଧକାରମୟ, ଅତୀତର ପାହାଚରେ ଠିଆ ହୋଇ ଆମେ ଭବିଷ୍ୟତ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖ‌ିବା । ଅତୀତରେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ, ଲାଞ୍ଛନା, ଧର୍ମାନ୍ଧତା, ରକ୍ତପାତ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭୀଷିକାମାନ ସମଗ୍ର ସମାଜ ବା ଦେଶ ଉପରେ ଦୁଃଖ-ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ବାଦଲ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

ଅତୀତରେ’ ଘଟିଥିବା ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାୟୀ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କୌଣସି ଦୁର୍ଘଟଣା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ଦୋଷ ନଦେଇ, ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାୟୀ କାରଣୁଡ଼ିକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀ କ୍ରୂର ଶାସକ ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କ ହିଟଲରୀ ଶାସନ ଅନେକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖକୁ ଠେଲି ନେଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ଅମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାର ଓ ଅଧୂକୃତ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍ଠର ଭାବେ ଶାସନ କରି ସେ ଅନେକଙ୍କ ନିନ୍ଦାର ପାତ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ନାଜି ଚିନ୍ତାଧାରା ଫଳରେ ଅନେକ ନିରୀହ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ଘଟିଥିଲା ।

ନିଷ୍ଠର ହିଂସା, ଦମନମୂଳକ କୁଶାସନ, ଦୁର୍ବାର କ୍ଷମତା ଲାଳସା ଆଦି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଲାଘବ କରିବା ଓ ସମ୍ଭବତଃ, ଏସବୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେପରି ସ୍ଥାନ ନପାଏ; ସେଥ‌ିପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ ହେବ ।