Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବଣ to understand textbook questions more clearly.
8th Class Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium
Class 8 Science Chapter 9 Odia Medium
ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ
Question 1.
୬। ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ (T) କି ମିଥ୍ୟା (F) ତାହା ଚିହ୍ନ । ମିଥ୍ୟା ହେଲେ ସଂଶୋଧନ କର ।
(i) ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଥଣ୍ଡାଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଗରମ ଜଳରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବଣୀୟ ।
(ii) ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ଦ୍ରବକ ।
(iii) ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ ।
(iv) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କିଛି ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
Answer:
(i) ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଥଣ୍ଡାଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଗରମ ଜଳରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବଣୀୟ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଗରମ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବଣୀୟ ।
(ii) ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ଦ୍ରବକ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ସସ୍ପେନସନ୍ (suspension) ।
(iii) ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁଦ୍ଵାରା ଅଧୁକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ଆୟତନ କୁହାଯାଏ ।
(iv) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କିଛି ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ
ଆଉ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । (T)
Question 2.
ଖାଲିସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(i) ଏକ କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନ ଅପସାରଣ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କଠିନକୁ ପାଣିରେ __________ ଏବଂ ଜଳସ୍ତରର __________ ମାପ କରାଯାଏ ।
Answer:
ବୁଡ଼ାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧିକୁ,
(ii) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର __________ ରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରୁଥିବା __________ ର ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣକୁ ତାହାର ଦ୍ରବଣୀୟତା କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବ
(iii) ସାଧାରଣତଃ ତାପମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସାନ୍ଦ୍ରତା __________ ହୁଏ ।
Answer:
ହ୍ରାସ,
(iv) ଯେଉଁ ଦ୍ରବଣରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ ପାଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଆଉ କୌଣସି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଗ୍ଲୁକୋଜର __________ ଦ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
Question 3.
ତୁମେ କିଛି ଜଳଥିବା ଏକ ଗ୍ଲାସରେ ତେଲ ପକାଅ । ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସୁଥିବାର ଦେଖୁବ । ଏଥୁରୁ ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣିଲ ?
(i) ତେଲ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
(ii) ଜଳ ତେଲ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
(iii) ତେଲ ଓ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସମାନ
(iv) ତେଲ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ
Answer:
(ii) ଜଳ ତେଲ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
କାରଣ : ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଭାସନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ । ଯେହେତୁ ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସୁଛି ତେଣୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା
Question 4.
ଏକ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଓଜନ 225 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଏହାର ଆୟତନ 90 cm3 । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରିତ ଗଣନା କର ଏବଂ ଏହା ଜଳରେ ଭାସିବ କିମ୍ବା ବୁଡ଼ିବ ତାହା ଆକଳନ କର ।
Answer:
\(\frac{225 \mathrm{gm}}{90 \mathrm{~cm}^3}\) = 2.5 \(\frac{\mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ଯେଉଁ ବସ୍ତୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳଠାରୁ ଅଧିକ ତାହା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଏଠାରେ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିର ସାନ୍ଦ୍ରତା 2.5 \(\frac{\mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଯାହା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଠାରୁ ଅଧିକ । ତେଣୁ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବ ।
Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ।
(i) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ ।
(ii) ଏକ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ ।
(iii) ସେହି ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କୌଣସି ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
(iv) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Answer:
ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉକ୍ତି :
(iii) ସେହି ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କୌଣସି ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
ଉପଯୁକ୍ତ ଉକ୍ତି ନୁହେଁ :
(i) ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ, ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଆଉ ଅଧୁକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
(ii) ଏକ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ, ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ସର୍ବଦା କମ୍ ପରମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
(iv) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଯେ କୌଣସି ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ ।
Question 6.
ତୁମର 2 ଲିଟର ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋତଲ ଅଛି । ତୁମେ ଏଥରେ 500 ମି.ଲି. ଜଳ ଢାଳିଲ । ବୋତଲଟିରେ ଆଉ କେତେ ଅଧିକ ଜଳ ଧରିବ ?
Answer:
1 ଲିଟର = 1000 ମି.ଲି., 2 ଲିଟର = 2000 ମି.ଲି.
ବୋତଲର ଆୟତନ = 2 ଲି = 2000 ମିଲି ଲିଟର
500 ml ଜଳ ଢଳାଯାଇଛି ।
ବୋତଲ ଆହୁରି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଳର ପରିମାଣ = 2000 mL – 500 mL = 1500 mL ବା 1.5 ଲିଟର
ଜଳ ଅଧକ ବୋତଲରେ ରହିପାରିବ ।
ବୋତଲରେ 500 ମିଲିଲିଟର ପାଣି ଢାଳିବାପରେ ଆହୁରି 1500 ମିଲିଲିଟର ଜଳ ଖୋଲ ଧ୍ୟାରଣ କରିପାରିବ ।
Question 7.
ଏକ ବସ୍ତର ବସ୍ତତ୍ଵ 400 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆୟତନ 40 cm3 । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ?
Answer:
ବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା
= \(\frac{400 \mathrm{gm}}{40 \mathrm{~cm}^3}=\frac{10 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
∴ ବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{10 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
Question 8.
ଚିତ୍ର ୯.୨୫ (କ) ଏବଂ ୯.୨୫ (ଖ) ବିଶ୍ଳେଷଣ କର । କାହିଁକି ଚୋପା ଥିବା କମଳା ଭାସିଥାଏ ଓ ଚୋପାଛଡ଼ା କମଳା ବୁଡ଼ିଯାଏ ? ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
କମଳା ଚୋପାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଛିଦ୍ର ଥାଏ ଯାହା ମଧ୍ଯରେ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ କମଳାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା
କମ୍ ହେତୁ ଏହା ଜଳରେ ଭାସେ ।
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ କମଳା ଚୋପା ଛଡ଼ାଇ ଦେଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଥଳୀ ନଥିବାରୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ । ଫଳରେ କମଳା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ।
Question 9.
ବସ୍ତୁ À ର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 200 ଗ୍ରାମ ଓ ଆୟତନ 40 cm3 । ବସ୍ତୁ B ର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 240 ଗ୍ରାମ୍ ଏବଂ ଆୟତନ 60 cm3 । ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କାହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ।
Answer:
ଏଠାରେ 5 > 4, ଏଣୁ ବସ୍ତ A ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବସ୍ତ୍ର B ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ।
Question 10.
ତୁଲସୀ ପାଖରେ 120 ଗ୍ରାମ ଓଜନର ମଡ଼େଲିଂ ମାଟିର ଏକ ଖଣ୍ଡ ଅଛି । ସେ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ 60 cm3 ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଘନବସ୍ତୁରେ ପରିଣତ କଲା । ପରେ, ସେ ଏହାକୁ ଚେପଟା କରି ଏକ ପତଳା ଚାଦରରେ ପରିଣତ କଲା । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତାରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ ଅନୁମାନ କର ।
Answer:
ତୁଳସୀ ପ୍ରଥମେ 120 ଗ୍ରାମ୍ ମଡେଲିଂ ମାଟିକୁ 60 cm3 ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଘନବସ୍ତ କଲା ।
∴ ଏହି ଘନବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{120 \mathrm{gm}}{60 \mathrm{~cm}^3}=\frac{2 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ମଡେଲିଂ ମାଟି ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଚେପଟା କଲେ ଆକାର ବଦଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଆୟତନ ବଦଳିବ ନାହିଁ ।
ଏଣୁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁ ନଥିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହୋଇ ପୂର୍ବପରି ରହିବ ।
Question 11.
A ଲୁହାଖଣ୍ଡର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 600 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ସାନ୍ଦ୍ରତା 7.9\(\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{~m}^3}\)। ଏହାର ଆୟତନ କେତେ ?
Answer:
∴ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର ଆୟତନ ପ୍ରାୟ 75.95 cm3 ।
Question 12.
ଚିତ୍ର ୯.୨୬ ‘କ’ ଓ ୯.୨୬ ‘ଖ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ତୁମକୁ ଏକ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଗରମ ଜଳ (70°C) ଥିବା ଏକ ବିକରରେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (ଚିତ୍ର ୯.୨୬ ‘ଖ’) ରଖୁବା ଦ୍ଵାରା କାଚ ନଳୀରେ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଏହା ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ କିଛି ପାଣିଥୁବା ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ଗରମ ପାଣିଥୁବରା ବିକରରେ ରଖାଯାଏ, ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ଭିତରେ ଥିବା ବାୟୁ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଅଧିକ ଆୟତନ ଅଧିକାର କରେ । ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗରମ ଜଳ (70° C)ଥିବା ଏକ ବିକରରେ ରଖୁବାଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀର ଜଳପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ବାୟୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ସମାନ ଥାଇ ଅୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯିବ । ପରୀକ୍ଷାଟି ସୂଚାଇ ଦିଏ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଘଟି ବସ୍ତୁର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯିବ ।
ଆବିଷ୍କାର, ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ବିତର୍କ କର
ମୃତ ସାଗର (dead sea) ଉପରେ ଗବେଷଣା ପ୍ରକଳ୍ପ : ମୃତ ସାଗରରେ କାହିଁକି କୌଣସି ଜଳଜୀବ ନାହାନ୍ତି ? ମୃତ ସାଗର ପରି ଅନ୍ୟ କୌରସି ଜନଭାଗ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
ଜଳ, ଭିନେଗାର ଏବଂ ତେଲ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରାବକରେ ସାଧାରଣ ଲୁଣ କେତେ ଭଳ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ତାହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାବକରେ ଲୁଣର ଦ୍ରବଣାୟତା ତୁଳନା କର ଏବଂ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲେଖୁ ରଖ ।
ଶ୍ରେଣୀରେ ବିତର୍କ କର – ଜଳ କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ବହୁମୁଖୀ (versatile) ଦ୍ରାବକ ?
ଆମ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଐତିହ୍ୟ :
ମଣିପୁରର ନୌବାଲ ଜିଲ୍ଲାର ଗ୍ରାମ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଏବେ ବି ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଲୁଣ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ରାମରେ କିଛି ଲୁଣ କୂପ ଅଛି । ସେହି କୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟି, କୂପର ଧାର 100 ବର୍ଷ ପୁରୁଣା କାଠରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି କୂପରୁ ପରିବାରର ମହିଳାମାନେ ଲୁଣ ଦ୍ରବର ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ତା’ପରେ କାଠ ଭାତି ଉପରେ ବଡ଼ ଧାତୁ ପାତ୍ରରେ ଦ୍ରବଣକୁ ଫୁଟାଇଥା’ନ୍ତି । ଫଳରେ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଲୁଣ ସ୍ଫଟିକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ପରେ ସ୍ଫଟିକଗୁଡ଼ିକୁ କଦଳପତ୍ର ଏବଂ ହସ୍ତନିର୍ମିତ ଉପକରଣ ଉପରେ ରଖ୍ ସେଥୁରୁ ଗୋଲାକାର ‘ଲୁଣ ପିଠା’ ତିଆରି କରନ୍ତି । ଏହି ପିଠାଗୁଡ଼ିକୁ ପାରମ୍ପରିକ କପଡ଼ା ଫାନେକ (phanek) ରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସାଇତି ରଖନ୍ତି । ଲୁଣ ପିଠାଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ଔଷଧୀୟ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ଯ ଅଛି ବୋଲି ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି । ନିଙ୍ଗେଲରେ ଲୁଣ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି, ବିଶ୍ଵାସ ଓ ଭାରତର ଜୀବନ୍ତ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ।
ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ଦ୍ରବଣର ସଂଜ୍ଞାକୁ ବୁଝାଏ ?
(a) ଏକ ପ୍ରକାର କଣିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ଏକ ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ
(b) ବାୟୁରେ ମିଶ୍ରିତ ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ
(c) ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(d) ଆକୃତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରୁଥିବା ଏକ ତରଳ
Answer:
(c) ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
Question 2.
ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ ?
(i) ଏହା ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(ii) ଏହା ଏକ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଧାରଣ କରେ
(iii) ଏହା ସର୍ବଦା କଠିନ
ଠିକ୍ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା
(a) ଉଭୟ (i) ଓ (ii)
(b) ଉଭୟ (i) ଓ (iii)
(c) ଉଭୟ (i) ଓ (iii)
(d) (i), (ii) ଓ (iii) ସମସ୍ତ
Answer:
(a) ଉଭୟ (i) ଓ (ii)
Question 3.
ଦ୍ରବ, ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଉଥିବା ମିଶ୍ରଣର ତରଳ ଉପାଦାନକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ ?
(a) ଘନ
(b) ଦ୍ରବଣୀୟ
(c) ଦ୍ରାବକ
(d) ବିଚ୍ଛୁରଣକାରୀ
Answer:
(c) ଦ୍ରାବକ
Question 4.
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ, କ’ଣ ଘଟେ ?
(a) ଯୌଗିକ
(b) ଦ୍ରବଣୀୟ ଗ୍ୟାସ
(c) ଦ୍ରବଣ
(d) ସଂତୃପ୍ତ
Answer:
(c) ଦ୍ରବଣ
Question 5.
ଆଦିତି କିଛି ଜଳରେ ଲୁଣ ମିଶାଇବାରେ ଲାଗିଲା । କିଛି ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ପରେ ଆଉ ଅଧିକ ଲୁଣ
ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନପାରି ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଅଂଶରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଗଲା । ଏହା କ’ଣ ସୂଚାଉଛି ?
(a) ଲବଣ ପଥର ପାଲଟିଗଲା
(b) ଜଳ ଦ୍ରବଣୀୟତା ସୀମା ହାସଲ କଲା
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(d) ଘନ ଦ୍ରବଣ
Answer:
(b) ଜଳ ଦ୍ରବଣୀୟତା ସୀମା ହାସଲ କଲା
Question 6.
ଦ୍ରବଣରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରାବକ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ ?
(a) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(b) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(d) ଘନ ଦ୍ରବଣ
Answer:
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ଯରୁ କେଉଁଟି ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ?
(a) ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥିଲେ
(b) ଆଉ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରୁ ନଥିଲେ
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ
(d) ଦ୍ରବ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ତର ଗଠନ କରେ
Answer:
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ
Question 8.
ଏକା ପ୍ରକାର ଓ ଏକା ପରିମାଣ ଦୁଇଟି ସ୍ରାବକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକରେ ଅନ୍ୟଠାରୁ କମ୍ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥିଲେ ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ
(a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(b) ଘନ ଦ୍ରବଣ
(c) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ
(d) ଦ୍ରବଣୀୟ
Answer:
(c) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ
Question 9.
ଦ୍ରବଣର ‘ଘନତା’ କ’ଣ ?
(a) ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ
(b) ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା
(c) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ
(d) ଦ୍ରବଣରେ ପ୍ରୟୋଗିତ ଚାପ
Answer:
(c) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ
Question 10.
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରାବକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(a) ଦ୍ରବଣୀୟତା
(b) ଘନତା
(c) ସାନ୍ଦ୍ରତା
(d) ପରିପୃକ୍ତ
Answer:
(a) ଦ୍ରବଣୀୟତା
Question 11.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ବାଛି ଲେଖ ।
(i) ଦ୍ରବ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।
(ii) ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।
(iii) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବ ଆହୁରି ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ।
(iv) ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜଳକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଦ୍ରାବକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(a) (i), (ii), (iv)
(b) (ii), (iii), (iv)
(c) (i), (iii), (iv)
(d) (i), (ii), (iii)
Answer:
(a) (i), (ii), (iv)
Question 12.
ଏକ ପରୀକ୍ଷଣରେ ରିଆ ଦେଲା ଯେ ଯେତେବେଳେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା 30° C ରୁ 70 C କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଆହୁରି ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲା । ଏହା କ’ଣ ସୂଚାଉଛି ?
(a) ତାପମାତ୍ରା ଦ୍ରବଣୀୟତା କମାଇ ଦିଏ ।
(b) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।
(c) ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା କଠିନ ହୋଇଯାଏ ।
(d) ଜଳ ବହଳିଆ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(b) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।
Question 13.
ଜଳକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ଏଥୁରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ପଦାର୍ଥ ଅଧ୍ବକ ମାତ୍ରାରେ କାହିଁକି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ?
(a) ତାପ, ଦ୍ରବକୁ ପରିର୍ଜନ କରେ ।
(b) ତାପ ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ ।
(c) ତାପ ଜଳକୁ ହାଲୁକା କରେ ।
(d) ତାପ ଘନତା କମାଇ ଦିଏ ।
Answer:
(b) ତାପ ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ ।
Question 14.
ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟତା କ୍ରମରେ କେଉଁଟି ଠିକ୍ ?
(a) ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ < ଲବଣ < ଲେମ୍ବୁରସ
(c) ଲେମ୍ବୁରସ < ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ < ଲବଣ
(b) ଲବଣ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ
(d) ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଲବଣ
Answer:
(d) ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଲବଣ
Question 15.
ଗୋଟିଏ 100 mL ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ଆୟତନର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ମାପ ହେଉଛି –
(a) 10 mL
(b) 2 mL
(c) 1 mL
(d) 0.1 mL
Answer:
(c) 1 mL
Question 16.
ରିଶଭ ଗୋଟିଏ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ଜଳସ୍ତର ମାପିକାକୁ ଉପର ପଟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲା । ତାର ମାପ ଭୁଲ ହେଲା । ତା’ର କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା ?
(a) ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ଟିକେ ଅବନତ କରିପାରିଥା’ନ୍ତା
(b) ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ସେ ଜଳସ୍ତର ପାଠ୍ୟଙ୍କ ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା
(c) ମେନିସ୍କସ୍ର ନିମ୍ନସ୍ତର ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା
(d) ସିଲିଣ୍ଡର ବଦଳରେ ବିକର ନେଇ ମାପିଥା’ନ୍ତା
Answer:
(c) ମେନିସ୍କସ୍ର ନିମ୍ନସ୍ତର ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା
Question 17.
ଗୋଟିଏ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ମେନିଷ୍ଠକସ୍ର ତଳ ଚିହ୍ନକୁ ଦେଖିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାହିଁକି ?
(a) ଏହା ସଠିକ୍ ଆୟତନ ମାପିଥାଏ ।
(b) ଏହା ଦ୍ରବର ସ୍ତର ସୂଚାଏ ।
(c) ଏହା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ମାପକରେ ।
(d) ଏହା ବାୟୁସ୍ତର ମାପକରେ ।
Answer:
(a) ଏହା ସଠିକ୍ ଆୟତନ ମାପିଥାଏ ।
Question 18.
ତନ୍ ଗୋଟିଏ ଆୟତଘନାକାର ବାକ୍ସର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେଇ ଏହାର ଆୟତନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲା । ସେ କେଉଁ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲା ?
(a) ଆୟତନ = 1 + w + h
(b) ଆୟତନ = 1 × w × h
(c) ଆୟତନ =1 – w – h
(d) ଆୟତନ = 1 ÷ w – h
Answer:
(b) ଆୟତନ = 1 × w × h
Question 19.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଜଳସ୍ତରର ଉନ୍ନତି କ’ଣ ସୂଚାଇଥାଏ ?
(a) ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ
(b) ବସ୍ତୁର ଦ୍ରବଣୀୟତା
(c) ବସ୍ତର ଆୟତନ
(d) ବସ୍ତୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା
Answer:
(c) ବସ୍ତର ଆୟତନ
Question 20.
ବେଲୁନ ଭିତରେ ଗରମ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତିକଲେ ଏହା ଉପରକୁ ଉଠେ କାହିଁକି ?
(a) ବେଲୁନ ଭିତରେ ବାୟୁଚାପ କମି ବେଲୁନ୍କୁ ହାଲୁକା କରେ ।
(b) ଗରମ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଯାହା ଉପରକୁ ଉଠେ ।
(c) ବେଲୁନ ତଳକୁ ଭାରି ଗ୍ୟାସ ନିମ୍ନକୁ ଠେଲେ ।
(d) ବେଲୁନ ଭିତରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶୂନ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(b) ଗରମ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଯାହା ଉପରକୁ ଉଠେ ।
Question 21.
ପୃଥିବୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତର ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ହେବାର କାରଣ –
(a) ଆଭ୍ୟନ୍ତର ସ୍ତରରେ ଓଜନିଆ ଧାତୁଥାଏ ।
(b) ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଚାପ ଓ ତାପମାତ୍ରା ଅଧିକ ଯାହା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଓଜନିଆ ଓ ଦୃଢ଼ କରେ ।
(c) ବାହ୍ୟସ୍ତର ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ହରାଏ ।
(d) ପୃଥ୍ବୀ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ହାଲୁକା ଗ୍ୟାସ ଉପରକୁ ଉଠେ ।
Answer:
(b) ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଚାପ ଓ ତାପମାତ୍ରା ଅଧିକ ଯାହା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଓଜନିଆ ଓ ଦୃଢ଼ କରେ ।
Question 22.
ବରଫ ଓ ଜଳ ଏକ ପ୍ରକାର ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବରଫ କାହିଁକି ଜଳରେ ଭାସେ ?
(a) ବରଫର ଜଳ ତୁଳନାରେ କଣିକା ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ।
(b) ବରଫର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏହାର ସମଆୟତନ ଜଳର ବସ୍ତୁତ୍ୱଠାରୁ କମ୍ ।
(c) ବରଫ କଣିକା ଦ୍ରୁତବେଗରେ ଉପରକୁ ଗତିକରନ୍ତି ।
(d) ବରଫ ଜଳ ତୁଳନାରେ ଓଜନିଆ ।
Answer:
(b) ବରଫର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏହାର ସମଆୟତନ ଜଳର ବସ୍ତୁତ୍ୱଠାରୁ କମ୍ ।
(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
1. ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ମିଶି ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଗଠନ କରେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦାର୍ଥଟିକୁ __________ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଦ୍ରବଣ,
2. ଲୁଣ ପରି କଠନ ଦ୍ରବ ଜଳରେ ଶିଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ, ଯଦି ଜଳକୁ ଘାଣ୍ଟି ଦିଆଯିବ କିମ୍ବା ଏହାର __________ ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ।
Answer:
ତାପମାତ୍ରା,
3. ଯେଉଁ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରାବକ ତୁଳନାରେ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ କମ୍ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ __________ ଦ୍ରବଣ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଲଘୁ,
4. ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହୋଇପାରି ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଦେଶରେ __________ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
Answer:
ବସିଯାଏ,
5. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରାବକରେ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାର କ୍ଷମତାକୁ __________ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଦ୍ରବଣୀୟତା,
6. ବସ୍ତର __________ ଓ ଆୟତନର ଅନୁପାତକୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କହନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପଦାର୍ଥ ତରଳରେ ଭାସିବ କି ବୁଡ଼ିଯିବ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।
Answer:
ବସ୍ତତ୍ଵ
(ଗ) ଭୁଲ୍ ଥିଲେ ଠିକ୍ କରି ଲେଖ ।
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଭକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ (T) କି ମିଥ୍ୟା (F) ଲେଖ । ମିଥ୍ୟା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସଂଶୋଧନ କର ।
1. ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାବକରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରବଣୀୟତା ଏବଂ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ (T)
3. ଦ୍ରବଣରେ କମ୍ କରିମାଣର ରହିଥିବା ଉପାଦନାଟି ସ୍ରାବକ ଅଟେ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ଦ୍ରବଣରେ ସାଧାରଣତଃ କମ୍ ପରିମାଣରେ ଥିବା ଉପାଦାନଟିକୁ ଦ୍ରବ କୁହାଯାଏ ।
4. ଅଧୁକାଂଶ କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବଣୀୟତା ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ (T)
5. ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ତାହା ଘାଣ୍ଟିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ଦ୍ରବଣକୁ ଘାଣ୍ଟିରେ ଏଥରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରାବକରେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ।
(ଘ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।
Question 1.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦ|ଶବ୍ଦାବଳୀ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦାବଳୀକୁ ସଂଯୋଗ କର ।
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (a) ଦ୍ରବ | 1. ପଦାର୍ଥର ଏକକ ଆୟତନ ପାଇଁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ |
| (b) ଦ୍ରାବକ | 2. ଦ୍ରବଣରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଥାଏ |
| (c) ବକ | 3. ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ |
| (d) ଦ୍ରବଣ | 4. ଦ୍ରବଣରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଥାଏ |
| (e) ସାନ୍ଦ୍ରତା | 5. ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (a) ଦ୍ରବ | 2. ଦ୍ରବଣରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଥାଏ |
| (b) ଦ୍ରାବକ | 4. ଦ୍ରବଣରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଥାଏ |
| (c) ବକ | 5. ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ |
| (d) ଦ୍ରବଣ | 3. ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ |
| (e) ସାନ୍ଦ୍ରତା | 1. ପଦାର୍ଥର ଏକକ ଆୟତନ ପାଇଁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ |
Question 2.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂଯୋଗ କର ।
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ | 1. ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଧାରଣ କରେ |
| (b) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ | 2. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେନାହିଁ |
| (c) ଦ୍ରବଣୀୟତା | 3. ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ସମ୍ଭବ |
| (d) ତାପମାତ୍ରା | 4. ଦ୍ରାବକରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ |
| (e) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ର ମିଶ୍ରଣ | 5. କଠିନ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ | 2. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେନାହିଁ |
| (b) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ | 3. ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ସମ୍ଭବ |
| (c) ଦ୍ରବଣୀୟତା | 4. ଦ୍ରାବକରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ |
| (d) ତାପମାତ୍ରା | 5. କଠିନ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ |
| (e) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ର ମିଶ୍ରଣ | 1. ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଧାରଣ କରେ |
ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ଦ୍ରବଣୀୟତାର ସଂଜ୍ଞାଲେଖୁ ଏହାର ଏକକ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ 100 mL ଦ୍ରାବକରେ ଯେଉଁ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଏକ ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ତାହାକୁ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କହନ୍ତି । ଏହାର ଏକକ ଗ୍ରାମ/ 100 mL ।
Question 2.
ଗରମ ପାଣି ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଅକ୍ସିଜେନ କାହିଁକି ଅଧ୍ବକ ଥାଏ ?
Answer:
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ଥଣ୍ଡା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏଥିରେ ଅଧ୍ୟକ ପରିମାଣର ଅମ୍ଳଜାନ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଜଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।
Question 3.
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ଶିରା’ ରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ କିଏ ?
Answer:
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ଶିରା’ ରେ ଚିନି ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ । ଯଦିଓ ଚିନିର ପରିମାଣ ଅଧ୍ବକ ଓ ଜଳର ପରିମାଣ କମ୍ ଜଳ ଅଧିକ ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଉଥିବାରୁ ଏହା ଦ୍ରାବକ ।
Question 4.
ଜାହାଜ ଲୁହାରେ ତିଆରି ହୋଇ କିପରି ଜଳରେ ଭାସେ ?
Answer:
ଜାହାଜ ଲୁହାରେ ତିଆରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମଝିଅଂଶ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଓ ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ । ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜାହାଜର ଆକାର (ଆୟତନ) ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଜଳଠାରୁ କମ୍ କରେ । ଏଣୁ ଜାହାଜ ଜଳରେ ଭାସେ ।
Question 5.
ଉପଯୁକ୍ତ ସଂଯୋଗ (combination) ଲେଖ ।
| (i) ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ | (a) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ |
| (ii) ଅସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ | (b) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ |
Answer:
| (i) ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ | (b) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ |
| (ii) ଅସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ | (a) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ |
Question 6.
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେତୁ ତେଲ ଜଳରେ ଭାସେ, ଏହା କିପରି ଯୁକ୍ତି ସଙ୍ଗତ ?
Answer:
ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଯାହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା, ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ଜଳ ଉପରେ ଭାସନ୍ତି । ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧ୍ୟକ ହେତୁ ଏହା କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ତେଲ ମଧ୍ଯରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଏଣୁ ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସେ ।
Question 7.
କେଉଁ ଉପକରଣ ତରଳର ଆୟତନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପ କରେ ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ଉଚ୍ଚତା ଏହାର ଭୂମିର ବ୍ୟାସ ଅପେକ୍ଷା ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । ଏଥିରେ ଆୟତନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ପଢ଼ାଯାଇପାରେ ।
Question 8.
ପାଣିକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଏଥିରେ ସହଜରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ କିପରି ?
Answer:
ପାଣିକୁ ଗରମ କଲେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର କଣିକା ଭିତରେ ଥିବା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ କଣକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳକଣିକା ମଧ୍ଯସ୍ଥ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନିଅନ୍ତି ।
Question 9.
X = ବସ୍ତୁତ୍ୱ/ଆୟତନ । ଏଠାରେ X କ’ଣ ଦର୍ଶାଏ ଏବଂ ଏହାର SI ଏକକ କ’’ଣ ?
Answer:
ବସ୍ତୁତ୍ୱ/ଆୟତନ, ଏଠାରେ X ପଦାର୍ଥର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ସାନ୍ଦ୍ରତାର SI ଏକକ କି.ଗ୍ରା. ଘନମିଟର ବା \(\frac{\mathrm{kg}}{\mathrm{~m}^3}\) ।
Question 10.
‘a’ ଲୁଣପାଣି, ‘b’ ବାଲି + ଜଳ, ‘c? ଚିନି ଶିରା ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
‘b’ ବାଲି + ଜଳ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟିଠାରୁ ପୃଥକ୍, କାରଣ ଏହା ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ‘a’ ଲୁଣପାଣି ଓ ‘c’ ଚିନି ସିରା ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବଣ ଅଟନ୍ତି ।
Question 11.
ORS ଦ୍ରବଣର ସବୁ ଅଂଶର ସ୍ଵାଦ ଏକାପରି କାହିଁକି ?
Answer:
ORS ଦ୍ରବଣରେ ଚିନି ଓ ଲୁଣ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ପ୍ରତି ବୁନ୍ଦାର ସ୍ଵାଦ ଏକାପରି ହୋଇଥାଏ ।
Question 12.
ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ କି ?
Answer:
ଚଗୁଣ୍ଡ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ ନୁହେଁ, କାରଣ ଚକ୍ଗୁଣ୍ଡ ଜଳସ୍ତରର ନିମ୍ନକୁ ଖସିଆସ୍ତେ ଓ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ।
Question 13.
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଜଳରେ ଆମେ ଅଧିକରୁ ଅଧ୍ଵତର ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଚାଲୁରଖୁ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ଦ୍ରବଣଟି ସଂପୃକ୍ତ ଦ୍ରବଣର ରୂପନିଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଲୁଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନପାରି ଜଳସ୍ତରର ନିମ୍ନଦେଶରେ ଜମିଯାଏ ।
Question 14.
100 ml ଜଳରେ 2 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଏବଂ 50 ml ଜଳରେ 4 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁଟି ଗାଢ଼ ବା ସାନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରବଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
Answer:
50 mL ଜଳରେ 4 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଦ୍ଵାରା ଏହାର 100 mL ଜଳରେ 2 ଚାମଚ ମିଶ୍ରଣ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧୂକ ଘନ ବା ସାନ୍ଦ୍ର ହେବ ।
Question 15.
ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟତା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗେ କାରଣ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁ ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।
Question 16.
ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ କି ?
Answer:
ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ । ଉଦାହାଣ ସ୍ଵରୂପ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବିନିଯୋଗ ହୁଏ ।
Question 17.
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ କିମ୍ବା ଅସମତୁଲ ଲେଖ ।
Answer:
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ।
Question 18.
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରଭାବିତ କରେ କି ?
Answer:
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ତାପମାତ୍ରା ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ, ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ । ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ, ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।
Question 19.
କରତ ଗୁଣ୍ଡ ଜଳରେ ଭାସେ କିନ୍ତୁ ବାଲି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
କରତ ଗୁଣ୍ଡର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍ । ଏଣୁ କରତଗୁଣ୍ଡ ଜଳରେ ଭାସେ । ବାଲିର ସାନ୍ଦ୍ରତା, ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ, ତେଣୁ ବାଲି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ।
Question 20.
ତେଲ ପ୍ୟାକେଟରେ 1 ଲିଟର ଲେଖା ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ଓଜନ 910 ଗ୍ରାମ କାହିଁକି ହୁଏ ? –
Answer:
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) କିନ୍ତୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା 0.91\(\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଏଣୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍, ଫଳରେ 1 ଲିଟର ତେଲର ଓଜନ 910 ଗ୍ରାମ ହୋଇଥାଏ ।
Question 21.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକର ଆୟତନ କେତେ ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ 1 mL ଆୟତନ ସୂଚାଇଥାଏ ।
Question 22.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ସରୁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥାଏ ମାତ୍ର ବିକର ଭଳି ପୃଷ୍ଠତଳ ଚଉଡ଼ା କରାଯାଇ ନଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ସରୁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ଵାରା ଅଳ୍ପ ଆୟତନ ସ୍ତର ସହଜରେ ମାପ କରାଯାଏ । ଅଣଓସାରିଆ (unwide) ପୃଷ୍ଠତଳ ମେନିସ୍କସ୍ ମାପ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ ।
Question 23.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ରଙ୍ଗିନ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ସ୍ତର କିପରି ମାପ କରାଯାଏ ?
Answer:
ରଙ୍ଗିନ ତରଳର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍କମସର ଉପରିଭାଗ ବିକ୍ରସ୍ତର ମାପ କରାଯାଏ । ସେଠାରେ ତରଳର ଉଚ୍ଚତା ମାପ ଚିହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥାଏ ।
Question 24.
ଗୋଟିଏ କଞ୍ଚାଅଣ୍ଡା ଜଳରେ ଭାସିବା ପାଇଁ ତମେ କ’ଣ କରିବ ?
Answer:
ଜଳରେ ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ଏହା କଞ୍ଚା ଅଣ୍ଡାର ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଟପିଯିବ । ଫଳରେ କଞ୍ଚା ଅଣ୍ଡା ଜଳରେ ଭାସିବ ।
Question 25.
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ବେଲୁନ୍ ମଧ୍ୟକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତିକଲେ ଏହି ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତୀ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେବାରୁ ବେଲୁନ୍ ବାୟୁରେ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ । ଏଣୁ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯାଏ ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ତୁମେ ଚାହାରେ ଅତ୍ୟକ ଚିନି ମିଶାଇଲେ କ’ଣ ଘଟିବ ? କିଛି ଚିନି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହେଲେ ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଇବ ?
Answer:
ଚାହାରେ ମାତ୍ରାତ୍ଵିକ ଚିନି ମିଶାଇଲେ କିଛି ପରିମାଣରେ ଚିନି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦେଖାଯିବ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚାହାକୁ ଗରମ କଲେ ଚିନିର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଇ ଅଧୂକ ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ । ପକ୍ଷାନ୍ତରେ ଦ୍ରାବକ (ଜଳ) ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରି ମିଶାଯାଇଥୁବା ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଯାଇ ପାରିବ ।
Question 2.
ଚିନି ଓ ଲୁଣ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ତେଲରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଜଳ କାହିଁକି ଏକ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରାବକ ?
Answer:
ଜଳର କଣିକା (ଅଣୁ) ଧ୍ରୁବୀୟ ଏବଂ ଚିନି ଓ ଲୁଣର କଣିକା (ଅଣୁ) ଗୁଡ଼ିକ ଧ୍ରୁବୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସମଜାତୀୟ ସମଜାତୀୟକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବା (Like dissolves like) ନିୟମ ଅନୁଯାଇ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ । ତେଲର କଣିକା ଅଧ୍ରୁବୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଚିନି ଓ ଲୁଣ ପରି ପଦାର୍ଥ ଏଥୁରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଜଳରେ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ପାରୁଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଉତ୍ତମ ସ୍ରାବକ । ଏହା ଜଳର ଧ୍ରୁବୀୟ ଅଣୁ ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।
Question 3.
ପାଣି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକ ଗୋଲକାକୃତି ନ ହୋଇ ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ ଓ ଲମ୍ବା ହେବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଣି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା ଓ ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ ହୋଇଥିବା ହେତୁ ଏହାର ଧରିବା ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥାକକରି ରଖୁବା ସହଜ । ଗୋଲକାକୃତି ହୋଇଥିଲେ ଏହା ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନ୍ତା ଓ ବ୍ୟବହାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସହଜ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ ।
Question 4.
ତାପମାତ୍ରା, ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ କି ?
Answer:
ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ, ଦ୍ରବଣର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଜଳ 50° C ରେ ଯେତିକି ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଏ, ଏହା 70°C ରେ ଅଧିକ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଭୃତି ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସପାଏ ।
Question 5.
ବରଫ କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣିରେ କିପରି ଭାସେ ?
Answer:
4C ତାପରେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧିକ ଏବଂ ଏହା 1g/1 cm3 ତାପମାତ୍ରା 0°C କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ଜଳ ବରଫ ହୁଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍ ହେବାରୁ ବରଫ ଜଳରେ ଭାସେ ।
Question 6.
ବାୟୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବଣ । ଏହାର ସ୍ରାବକ କିଏ ?
Answer:
ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ, ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ଉଦ୍ଜାନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ହିଲିୟମ, ଆର୍ଶନ ପ୍ରଭୃତି ଉପାଦାନ ସମତୁଲ ଭାବେ ଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବଣ । ଏଥିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସର୍ବାଧିକ ପରିମାଣ (78%) ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ସ୍ରାବକ ରୂପେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
Question 7.
ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 300 gm ଓ ଆୟତନ 50 emè । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ? ଏହା ଜଳରେ ଭାସିବ କି ?
Answer:
ଏଣୁ ପଦାର୍ଥର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ପଦାର୍ଥଟି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବ ।
Question 8.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
im-8
ଚିତ୍ର A ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ ମାପ ଯନ୍ତ୍ର ।
ଏଥୁରେ ପଦାର୍ଥର ଓଜନ ମାପ କରାଯାଏ ।
ଚିତ୍ର B ହେଉଛି ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ।
ଏହାଦ୍ଵାରା ବସ୍ତର ଆୟତନ ମାପ କରାଯାଏ ।
Question 9.
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ସିରା’ରେ ଚିନି ଅଧ୍ବକ ପରିମାଣରେ ଏବଂ ଜଳ କମ୍ ପରିମାଣରେ ଥାଏ, ତଥାପି ଜଳ ଦ୍ରାବକ ଅଟେ କାହିଁକି ?
Answer:
ଦ୍ରାବକ ତହିଁରେ ଦ୍ରବକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ । ଚିନି ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣକୁ ଗରମ କରି ସିରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ କଣିକା ମଧ୍ଯସ୍ଥ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରନ୍ତି । ଜଳର ପରିମାଣ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଉଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ଅଟେ ।
Question 10.
ଖଣ୍ଡେ ଲୁହା କଣ୍ଟା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ କିନ୍ତୁ ଲୁହାରେ ତିଆରି ଜାହାଜ ଜଳରେ ଭାସେ କିପରି ?
Answer:
କଠିନ ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1}{2}\)। ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1}{2}\)। ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ ଅଧୂକ ହେତୁ ଲୁହା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଲୁହାରେ ତିଆରି ଜାହାଜର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଫମ୍ପା ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ଆୟତନ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । ଫଳରେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେତୁ ଏହା
Question 11.
ଜାହାଜ ଭାସେ । ୧୧ । ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ମାଛମାନେ ଉଷ୍ଣଜଳ ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଠିକ୍ ମନେକରନ୍ତି କାହିଁକି ।
Answer:
ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବିନିଯୋଗ କରନ୍ତି । ଜଳର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଥଣ୍ଡାଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ । ଏହି କାରଣରୁ ମାଛମାନେ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଠିକ୍ ମନେକରନ୍ତି ।
Question 12.
ସଂତୃପ୍ତ ଓ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦବ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ ।
Answer:
| ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ | ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ |
| ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ ଅଧିକ ଦବୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । | 1. ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଆହୁରି ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ । |
| ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଦେଶରେ ଜମିଯାଏ । | | 2. ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବର ପୃଥକ ସ୍ତର ନଥାଏ । |
Question 13.
ବେଲୁନ ମଧ୍ୟକୁ ଭର୍ତ୍ତି ହେଉଥିବା ଉଷ୍ଣବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତାରେ କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ?
Answer:
ଉଷ୍ଣ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାଧାରଣ ବାୟୁ ତୁଳନାରେ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ବେଲୁନ ମଧ୍ୟକୁ ଉଷ୍ଣ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ ଏହା ବେଲୁନ ଚାରିପଟେ ଥିବା ବାୟୁ ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଅନାୟାସରେ ବାୟୁରେ ଭାସିବୁଲେ ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ।
Question 14.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ ଚିହ୍ନଟ କର । (a) ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ, (b) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ମିଶ୍ରିତ ସୋଡ଼ାପାଣି ।
Answer:
(a) ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ ଉଭୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥ । ଏଥିରେ ଲେମ୍ବୁରସ ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ।
(b) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ତରଳର ଦ୍ରବଣ । ଏଥିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ।
Question 15.
ବିକର ତୁଳନାରେ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଆୟତନର ମାପର ସଠିକତା ଅଧୁକ କାହିଁକି ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ସରୁ ଓ ଲମ୍ବ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ମାପ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଏଥିରେ ଅଳ୍ପ ଆୟତନ ମାପିବା ସହଜ । ବିକରର ପୃଷ୍ଠତଳ ଓସାରିଆ ହେତୁ ଜଳର ସ୍ଵଳ୍ପ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧିକୁ ମାପିବା ସହଜ ହୁଏ ନାହିଁ । ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସ୍ଵଳ୍ପ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି, ସିଲିଣ୍ଡରର ବ୍ୟାସ କମ୍ ହେତୁ ଅଧିକ ଉପରକୁ ଉଠେ ଓ ମାପ ଠିକ୍ ଜାଣିହୁଏ । ଜଳସ୍ତରର ବଜ୍ରତା ବା ମିନିସ୍କସ ମାପିବା କେବଳ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।
Question 16.
ରିମା 120 ଗ୍ରାମ୍, 60 cm ସମଘନାକାର ମାଟିକୁ ହାତରେ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ପତଳା ଚଦର ପରି ଆକୃତି କଲା । ଏଠାରେ ସାନ୍ଦ୍ରତାର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା
Answer:
ମାଟିର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ବଦଳୁ ନଥିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{120 \mathrm{~g}}{60 \mathrm{~m}^3}=\frac{2.0 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଅପରିବର୍ତିତ ରହିବ ।
Question 17.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଭାସେ ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ?
(a) କାଠଖଣ୍ଡ
(b) ଲୁହାକଣ୍ଟା
(c) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବୋତଲ
(d) କାଚ
(e) ମାର୍ବଲ
Answer:
| ପଦାର୍ଥର ନାମ | ଭାସିବ | ବୁଡ଼ିଯିବ |
| (a) କାଠ ଖଣ୍ଡ | ଭାସିବ |
| (b) ଲୁହାକଣ୍ଟା | ବୁଡ଼ିଯିବ |
| (c) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବୋତଲ | ଭାସିବ |
| (d) କାଚ | ବୁଡ଼ିଯିବ |
| (e) ମାର୍ବଲ | ବୁଡ଼ିଯିବ |
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ପୃଥିବୀର କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଭୂପୃଷ୍ଠର ଭୂତ୍ୱକ୍ (crust) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋର୍ (core) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତା କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଭୂତ୍ଵ କରେ ହାଲୁକା ଧାତୁଗୁଡ଼ି କ ଥିବାବେଳେ କୋର୍ରେ ଲୁହା, ନିକେଲ ପରି ଓଜନିଆ ଧାତୁ ଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପୃଥିବୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଧୂକ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଭିଭିକରି ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂତ୍ଵକ, ଉପର ମାଣ୍ଟାଲ, ନିମ୍ନ ମାଣ୍ଟାଲ, ବାହ୍ୟକୋର ଓ ଭିତର କୋର ଏହିପରି 5 ଟି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଭୂତ୍ଵକରେ ହାଲୁକା ଧାତୁ ଓ ଅଧାତବ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକର ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପ କମ୍ବାରୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍ହୁଏ । ନିମ୍ନ କୋରରେ ଓଜନିଆ ଧାତୁ ସହ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପର ଆଧିକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ସେଠାରେ ସାନ୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧିକ ହୁଏ ।
Question 2.
ତାପମାତ୍ରା ଜଳରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣୀୟତା କିପରି ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏହା ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷା କର । ପରୀକ୍ଷାଟିର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଗୋଟିଏ ବିକରରେ 20° C ତାପମାତ୍ରାରେ 50 mL ଜଳ ନିଆଯାଉ ।
(ii) ଜଳରେ ବେକିଂସୋଡ଼ା ପକାଇଲେ, ଏହା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିବ । ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଜଳକୁ ଗୋଟିଏ କାଚ ରଡ଼ରେ ଘଣ୍ଟାଯାଉ ।
(iii) କିଛି ସମୟରେ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଆଉ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନ ପାରିଲେ ଦ୍ରବଣଟି ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
(iv) ବିକରରେ ତାପମାତ୍ରା 50°C କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିବ ।
(v) ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା 70°C ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଉ । ଫଳରେ ଆଉ ଅଧିକ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଏଥିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ଏବଂ ଦ୍ରବଣଟି ପୂନର୍ବାର ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ (Saturated solution) ରେ ପରିଣତ ହେବ ।
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(i) ପରୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ଯ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ପରି ମନେହେବ ଏବଂ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଏଥିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରବଣରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ (ଦ୍ରବର) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ରବର ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯର ଥିବା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରେ ଯାହା ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
Question 3.
୩। ତାପମାତ୍ରା ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଠିନ ଦ୍ରବ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ତୁଳନା କରି ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି କିପରି ଘଟେ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଲବଣ ପରି କଠିନ ଦ୍ରବଗୁଡ଼ିକର ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧିପାଇ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବାରୁ ସେମାନେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବେ ।
(ii) ଏଠାରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ ।
(iii) ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଏଥୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପରି ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଜଳ ଅଣୁର ଗତି ବୃଦ୍ଧିକରି ଗ୍ୟାସ୍ତ୍ରୀୟ କଣିକା ଉପରେ ଚାପ ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଠେଲିଦିଏ ।
(iv) ଏଥିପାଇଁ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
(v) ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଥଣ୍ଡାପାଣିରେ ଗରମ ପାଣି ତୁଳନାରେ ଲବଣ କିମ୍ବା ବେକିଂସୋଡ଼ା ପରି ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ ।
(vi) ଏଣୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଟି ସୂଚାଇଦିଏ ଯେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କଠିନ ଦ୍ରବଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ସମୟରେ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମାଇଯିଏ ।
Question 4.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ମେନିସକସ୍ (meniscus) ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଙ୍ଗହୀନ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ତରଳର ଆୟତନ କିପରି ମାପ କରାଯାଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
(i) ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ଗଠନ ଯୋଗୁ ଏଥିରେ ସବୁ ପ୍ରକାର ତରଳର ଆୟତନ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମାପ କରିହୁଏ ।
(ii) ରଙ୍ଗହୀନ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍କସର ଅବତଳ ସ୍ତରର ନିମ୍ନସ୍ତରକୁ ଆମ ଆଖୁ ଉଚ୍ଚତାରେ ମାପ କରାଯାଏ ।
(iii) କାଳିପରି ରଙ୍ଗୀନ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍କସ୍ର ଉତ୍ତଳ ଆକୃତିର ଉପର ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପ ନିଆଯାଏ ।
(iv) ସିଲିଣ୍ଡର ଅଣ ଓସାରିଆ ଆକୃତି ତରଳର ସ୍ତମ୍ଭର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରୁଥିବାରୁ ଆୟତନର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ 1 ml ମଧ୍ଯ ଏଥିରେ ମାପିହୁଏ ।
(v) ଗୋଟିଏ 100 ml ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ନେଲେ ଏଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆୟତନ 1ml (କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପ କରିହୁଏ ।
(vi) ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ବଦଳରେ ବିକରରେ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିଲେ ଆୟତନର ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଠିକ୍ରୂପେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏନାହିଁ ।
Question 5.
‘ଚାପ’ କିପରି କଠିନ, ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ଆଲୋଚ୍ୟ ବିଷୟକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଚାପ ଗ୍ୟାସୀୟ ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏହାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେଉଛି ସିରିଞ୍ଜ ଉପରେ ଚାପଦେଲେ ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଥିବା ବାୟୁର ଆୟତନ କମିଯାଏ ।
(ii) ଚାପ ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା ତରଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଏହାର କାରଣ ହେଲା ତରଳର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ନଗଣ୍ୟ ହେତୁ ଏହା ସମ୍ପିଡଶୀଳ (compressible) ନୁହେଁ ।
(iii) ଚାପ କଠିନ ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରଭାବିତ କରେ କାରଣ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ନଥାଏ । ତେଣୁ ଚାପ ଧାତୁ, ଇଟା, ପଥରପରି କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ ନାହିଁ ।
(iv) ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଏହା ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।
(v) ଗ୍ୟାସ, ତରଳ ଓ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ଯଥାକ୍ରମେ ସର୍ବାଧ୍ଵରୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବ ସର୍ବାଧୁକରୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
(vi) ଏଣୁ ଚାପ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକଭାବେ ହ୍ରାସକରେ । ତରଳର ଆୟତନ ସାମାନ୍ୟ ହ୍ରାସକରେ ମାତ୍ର କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନ ହ୍ରାସ ପ୍ରାୟ ଘଟେ ନାହିଁ ।
Question 6.
ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ସଂତୃପ୍ତ (Saturated) କି ଅସଂତୃପ୍ତ (unsaturated) କିପରି ପରୀକ୍ଷାକରି ଜାଣିପାରିବ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଯଦି ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନଦେଶରେ କିଛି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଦ୍ରବ ରହିଯାଇଥାଏ ତେବେ ଦ୍ରବଣଟି ସଂତୃପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଧରାଯାଏ ।
(ii) ଦ୍ରବଣଟିର ତାପମାତ୍ର! ବୃଦ୍ଧି ନକରି ଯଦି ଏଥରେ ଆଉ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିହେଲା, ତେବେ ଦ୍ରବଣଟି ଅସଂପୃକ୍ତ ବୋଲି ମନେକରାଯିବ ।
(iii) ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବଣରେ ଯଦି ଆଉ ଅତ୍ମକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲାନାହିଁ, ତାହା ସଂପୃକ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଅଟେ ।
(iv) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିକଲେ ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବିଭୂତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣଟି ଗୋଟିଏ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ପରି ଆଚରଣ କରେ ।
(v) ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ମାତ୍ରାଧିକ ଦ୍ରବ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁଁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସକଲେ ଦ୍ରବିଭୂତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦ୍ରବ ପୂର୍ବପରି ରହେ । ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ଦ୍ରବଣ ଓ ଏହାକୁ ଅତି ସଂପୃକ୍ତ (Super Saturated Solution) କହନ୍ତି ।
(vi) ଏଣୁ ଦ୍ରବଣୀୟତାର ମାତ୍ରା ଦ୍ରବଣଟିକୁ ସଂତୃପ୍ତ ବା ଅସଂପୃକ୍ତ କରିଥାଏ ।
Question 7.
(i) ଦ୍ରବଣ କ’ଣ ? ଏହା କିପରି ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ?
(ii) ଦ୍ରବଣ ଓ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ କ’ଣ ? ତୁମ ଘରେ ଥିବା ତିନିଟି ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
(i) (a) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ୟଟିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ ।
(b) ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସମଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । କୌଣସି ଅଂଶରେ
ଗୋଟିଏ ଉପାଦାନର ମାତ୍ରା ଅଧିକ ଥିଲେ, ମିଶ୍ରଣର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଏହାର ମାତ୍ରା କମ୍ ଥାଏ ।
(c) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ । ଏହାର ସବୁ ଅଂଶର ଗଠନ ଏକାପରି । ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଲି ଆଖୁରେ ଦେଖୁହୁଏ ନାହିଁ ।
(d) ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଲିଆଟ୍ରେ ବା ପରିବର୍ଷକ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖୁବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।
(ii) (a) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ । ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମିଶ୍ରଣର ସବୁଅଂଶରେ ସମଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଥାଏ ।
(b) ଦ୍ରବଣରେ ଥିବା ଦ୍ରବ ଏହାର ସ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ । ସମତୁଲ ମିଶ୍ରର ଦ୍ରବୀକରଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ।
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବଣ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ରବଣ ହୋଇନପାରେ ।
ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମତୁଲ ଓ ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
| ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ | ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ |
| ଚିନିସିରା | ବାଲିମିଶ୍ରିତ ଜଳ |
| ORS ଦ୍ରବଣ | କରତଗୁଣ୍ଡ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ |
| ଲୁଣପାଣି | ତେଲ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ |
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) – କାରଣ (Reason) ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଦୁଇଟି ଉକ୍ତି ରହିଛି । ପ୍ରଥମଟି ଦୃଢୋକ୍ତି (A) ବା Assertion, ଦ୍ୱିତୀୟଟି କାରଣ (R) ବା (Reason) । ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବାଛି ଲେଖ ।
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ଠିକ୍ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ଠିକ୍ ଏବଂ R, A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ ନୁହେଁ
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା
(d) A ମିଥ୍ୟା କିନ୍ତୁ R ସତ୍ୟ
Question 1.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ରୂପ ଓ ଗଠନ ସବୁଅଂଶରେ ସମାନ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଦ୍ରବ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରାବକ କଣିକା ମଧ୍ୟରେ ସମଭାବରେ ବାଣ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(a) ଉଭୟ A ଓ R ଠିକ୍ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ ।
Question 2.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଜଳକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ କହନ୍ତି ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଜଳ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା
Question 3.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଘନ ଦ୍ରବଣରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଦ୍ରାବକରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R): ଘନ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରାବକର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଏହା ଅଧିକ ସଂତୃପ୍ତ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା
Question 4.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ ଆଉ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।
କାରଣ (Reason) (R: ଦ୍ରାବକରେ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଦ୍ରବ କଣିକା ଦ୍ଵାରା ପୂର୍ଣ ହୋଇଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ
Question 5.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ବିଜ୍ଞାନାଗାରରେ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କଠିନ ବସ୍ତର ବସ୍ତତ୍ଵ ମାପିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନିତ ଦାଗ ରହିଛି ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା
ଘଟଣା ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ (Case Based Questions) :
Question 1.
ରବି ଗୋଟିଏ ଆକ୍ୱାରିୟମ ପରିଦର୍ଶନରେ ଯାଇ ଦେଖିଲା ଯେ ଏକ ବଡ଼ ପଷ୍କରଣୀରେ ବିଭିନ୍ନ ରକମର ମାଛ ଅନାୟାସରେ ପହଁରୁ ଛନ୍ତି । ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲା ଯେ ଛୋଟ ଛୋଟ ବାୟୁ ପମ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ପୁଷ୍ପରଣୀକୁ ଜଳଫୋଟକାଗୁଡ଼ିକ ଛଡ଼ାଯାଇଛି । ଆକ୍ୱାରିୟମ୍ର ଦାୟିତ୍ଵରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ପାଣି ପମ୍ପରେ ଆସୁଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଫୋଟକା ମିଶ୍ରିତ ଜଳ, ପୁଷ୍କରଣୀ ମାଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍କରଣୀ ମାଛମାନେ ନିର୍ଜିବ ଭାବରେ ପାଣି ଉପରେ ଭାସୁଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଥିବା ଅସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ।
ବିଜ୍ଞାପନ ଜଣାଇଦେଲା ଯେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା
ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖି ।
(i) ଜଳ ଭିତରେ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଜୀବମାନେ ଯେଉଁ କାରଣରୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି :
(a) ଜଳ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ।
(b) ମାଛ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ୟାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
(c) ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
(d) ମାଛମାନେ ଅମ୍ଳଜାନ ଦରକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
Answer:
(c) ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ
(ii) ଯେତେବେଳେ ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବଣୀୟତା କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ?
(a) ବୃଦ୍ଧିପାଏ
(b) ଅପରିବର୍ତିତ ରହେ
(c) ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ପରେ ହ୍ରାସପାଏ
(d) ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ
Answer:
(d) ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ
(iii) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିବାର ସଠିକ କାରଣ ହେଉଛି :
(a) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଆବଶ୍ୟକ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେନା
(b) ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଏ
(c) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବୀକରଣ ହ୍ରାସପାଏ
(d) ମାଛମାନେ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ
Answer:
(c) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବୀକରଣ ହ୍ରାସପାଏ
Question 2.
ମୀନା ଲେମ୍ବୁ ସରବତ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲା । ସେ ଚିନି, ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳକୁ ମିଶାଇ ମିଶ୍ରଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଘାଣ୍ଟିଲା । ଚିନି ସେଥୁରୁ କିପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ତା’ ଭାଇ ପ୍ରଶ୍ନକଲା । ସେ କହିଲା ଯେ ଚିନି ସରବତ୍ର ଏକ ଅଂଶ ପାଲିଟି ଗଲା ଏବଂ ଆଉ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ ।
ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(i) ଲେମ୍ବୁ ସରବତର କେଉଁ ଉପାଦାନଟି ଦ୍ରବ ଅଟେ ?
(a) ଲେମ୍ବୁ ରସ
(b) ଚିନି
(c) ଜଳ
(d) କାଚଗ୍ଲାସ
Answer:
(b) ଚିନି
(ii) ମିଶ୍ରଣର ଠିକ୍ ସଂଯୋଗଟି କ’ଣ ?
(a) କଠିନ + କଠିନ → ଦ୍ରବଣ
(b) ତରଳ + ଗ୍ୟାସ୍ → ଦ୍ରବଣ
(c) ଦ୍ରବ + ଦ୍ରାବକ → ଦ୍ରବଣ
(d) ଦ୍ରାବକ + ଧାରଣ ପାତ୍ର → ଦ୍ରବଣ
Answer:
(c) ଦ୍ରବ + ଦ୍ରାବକ → ଦ୍ରବଣ
(iii) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ଦ୍ରବଣର ଉପଯୁକ୍ତ ସଜ୍ଞା ନେଇଥାଏ ?
(a) ତରଳର ନିମ୍ନ ସ୍ତରରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଜମା ହେବ ।
(b) ମିଶ୍ରଣ ପରେ ଉପାଦାନ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯିବ ।
(c) ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ସମତୁଲଭାବେ ଦ୍ରାବକରେ ମିଶିୟାଏ ।
(d) କଠିନ ଉପାଦାନ ତରଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହୋଇ ଏହା ଉପରେ ଭାସେ ।
Answer:
(c) ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ସମତୁଲଭାବେ ଦ୍ରାବକରେ ମିଶିୟାଏ ।