Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 4 ଇତିହାସର ସମୟସୀମା ଏବଂ ଉତ୍ସ to understand important topics more clearly.
6th Class Social Science Chapter 4 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 4 Notes Odia Medium
ଭାଗ ସମ୍ପର୍କରେ
ଟେପେଷ୍ଟ୍ରି ହେଉଛି କାନ୍ସ୍ ପରି କପଡ଼ାର ଏକ ବଡ଼ ଖଣ୍ଡ ଯାହା ସାଧାରଣତଃ କାନ୍ଥ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥାଏ, ଯେଉଁଥରେ ଚିତ୍ର ଏବଂ ଡିଜାଇନ୍ ବା ନକ୍ସା ଥାଏ, ବେଳେବେଳେ ଏକ ଐତିହାସିକ କାହାଣୀକୁ ସୂଚାଏ । ଆମର ଟେପେପ୍ସି ବା ସ୍ମୃତିଫର୍ଦ୍ଦ ଭାରତର ଅତୀତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆମେ ଅତୀତର ଦୃଶ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ।
ଅତୀତ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ବୁଝିବାର ଚାବିକାଠି ଏବଂ ଏହି ବିଷୟବସ୍ତରେ ଥିବା ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ।
ଅତୀତ ଏବେ ବି ଆମ ପାଖରେ ରହିଛି ଏବଂ ଦୁଃଖର କଥା ଯେ ଇତିହାସ ସବୁବେଳେ ସୁଖଦ ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋଚନା କରିନଥାଏ, ତେଣୁ ଲୋକ, ସରକାର କିମ୍ବା ଶାସକମାନେ କେଉଁଠାରେ ଏବଂ କାହିଁକି ଭୁଲ୍ କରିଛନ୍ତି ତାହା ବୁଝିବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ । ତା’ହେଲେ ହିଁ ଆମେ ସେହି ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକର ପୁନରାବୃତ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବା ବୋଲି ଆଶା କରିପାରିବା ।
‘ଇତିହାସ ହେଉଛି, ‘ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଅତୀତ ମଧ୍ଯରେ ଏକ ଅସୀମ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ….. ଆଜିର ସମାଜ ଓ ଗତକାଲିର ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ …… କେବଳ ଅତୀତକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖୁଲେ ହିଁ ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବା ।’
– ଏଡଓ୍ବାର୍ଡ଼ ହେଲେଟ୍ କାର୍ (E.H.Carr)
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ଯାହାକି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅଟେ । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅତୀତର ମୂର୍ତ୍ତି, ମୁଦ୍ରା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଭଳି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥାଏ, ଯାହାକି ଆମ ଇତିହାସକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ୧୯୩୨ ମସିହାରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ନୂତନ କୋଠାଘରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସଂଗ୍ରହାଳୟକୁ ଏଗାରଟି ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଆମେ ଅତୀତ ବିଷୟରେ କିପରି ଜାଣିବା ?
ପୃଥିବୀର ଏକ ଲମ୍ବା ଇତିହାସ ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ମାନବ ଏବଂ ଛୋଟ ଅଂଶ ଅଧିକାର କରିଛି । ବହୁତ ଲୋକ ଇତିହାସ ପଢ଼ନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଖୁବ୍ କମ୍ ଲୋକ ପୃଥିବୀର ଭୂପୃଷ୍ଠତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥାକୁ ବାହାର କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଇତିହାସକୁ ଶିକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ବା ଅତୀତ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଭୂ-ତତ୍ତ୍ଵ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ (Geologists) (ଚିତ୍ର ୪.୨.୧) ପୃଥିବୀର ଭୌତିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଯଥା ମାଟି, ପଥର, ପାହାଡ଼, ପର୍ବତ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ମହାସାଗର ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି ।
ଜୀବାଶ୍ମବିଜ୍ଞାନୀମାନେ (Palacontologists) (ଚିତ୍ର ୪.୨.୨) ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଉଭିଦ, ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟର ଅବଶେଷକୁ ଜୀବାଶ୍ମ ଆକାରରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ।
ନୃତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ମାନେ (Arthropologists) (ଚିତ୍ର ୪.୨.୩) ପୁରାତନ କାଳରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରନ୍ସତତ୍ତ୍ଵବିତ୍ମାନେ (Archecologists) (ଚିତ୍ର ୪.୨.୪) ପଶୁ ଓ ମଣିଷର ଉପକରଣ, ପାତ୍ର, ମାଳି, ମୂର୍ତ୍ତି, ଖେଳନା, ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତ, ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଶସ୍ୟ, ଘର କିମ୍ବା ଇଟା ଆଦି ଭଳି ଲୋକ, ଗଛ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ଛାଡ଼ିଯାଇଥବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶକୁ ଖୋଳି ଅତୀତର ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ।
ଇତିହାସ (History) – ମାନବ ଅତୀତର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ଇତିହାସ କୁହନ୍ତି ।
ଜୀବାଶ୍ମ (Fossils) – ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରୀରର ଅଂଶ ଯାହା ମାଟି ବା ପଥର ସ୍ତର ମଧ୍ଯରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବାଶ୍ମ କୁହାଯାଏ ।
ଯୁଗ (Era) – କାଳ ବା ସମୟର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧୂକୁ ଯୁଗ କୁହାଯାଏ ।
ଇତିହାସରେ ସମୟକୁ କିପରି ଗଣନା କରାଯାଏ ?
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ସମୟକୁ ମାପ କରିବାପାଇଁ ନିଜସ୍ୱ ପନ୍ଥା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥାଏ । କୌଣସି ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଘଟଣା ଯଥା କୌଣସି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ବା ଶାସକଙ୍କ ଶାସନ ଗାଦିରେ ଅଧ୍ୟଷ୍ଠିତ ହେବା ଦିନଠାରୁ ଏକ ଯୁଗ ବା ଅବ୍ଦର ପ୍ରଚଳନ କରି ସମୟକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ ।
ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ : ଭାରତ ଓ ଆମ ପୃଥିବୀ (SOCIAL STUDIES) – VI MBD ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ଵରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି । ଉକ୍ତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ପୋପ ଗ୍ରେଗୋରୀ ତ୍ରୟୋଦଶ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ଆମେ ହିନ୍ଦୁ, ଇସଲାମିକ୍, ଜିୟୁସ, ଚାଇନିଜ୍ ଆଦି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରମାନ ବ୍ୟବହାର କରୁ । ସେଥୁରୁ ଆମେ ତାରିଖ ଗଣନା କରିବାସହ ପର୍ବପର୍ବାଣି ଇତ୍ୟାଦି ପାଳନର ଦିନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥାଉ ।
ପାଶ୍ଚାତ୍ୟଦେଶରେ ଭଗବାନ ଯୀଶୁଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନକୁ ଏକ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ ବୋଲି ଧରି ସେହିଠାରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ହିସାବ କରାଯାଏ । ଯୀଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ପୂର୍ବର ସମୟକୁ BC ବା BCE ଏବଂ ଯୀଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ପରର ସମୟକୁ AD କିମ୍ବା CE ଭାବେ ଧରାଯାଏ । ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ କମନ୍ ଏରା ବା (CE) କୁହାଯାଉଛି ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ୧୯୪୭ ମସିହା, ଯେଉଁବର୍ଷ ଭାରତ ସ୍ଵାଧୀନତା ଲାଭ କରିଥିଲା, ତାହାକୁ ୧୯୪୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୯୪୭) କିମ୍ବା ୧୯୪୭ କମନ୍ ଏରା (CE) ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ ।
ଯୀଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ତାରିଖର ପୂର୍ବ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ପଛୁଆ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଏବଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ (କିମ୍ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ) ଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାକୁ ବିଫୋର କମନ୍ ଏରା ବା (BCE) କୁହାଯାଉଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୬୦ ହେଉଛି ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମର ଏକ ଆନୁମାନିକ ବର୍ଷ ।
ବିଶ୍ବରେ ରକ୍ ଆର୍ଟ ବା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚିତ୍ର ପ୍ରଥମ ଉଦାହରଣ ବରଫ ଯୁଗ
ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ କୌଣସି ବର୍ଷ ‘ଶୂନ୍ୟ ବର୍ଷ’ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଇନାହିଁ । ପରନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବର ଅବଧୂ ପରେ ପ୍ରଥମ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଗଣନା ହୋଇଥାଏ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨ରୁ ୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତିବର୍ଷକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଏକ ସମୟରେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଆମେ ଜାଣିବା ଯେ, ସେହି ଦୁଇଟି ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ୩ ବର୍ଷ ହୋଇଛି ।
ତେଣୁ ଏକ ବିଫୋର କମନ୍ ଏରା (BCE) ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବର ତାରିଖ ଏବଂ କମନ୍ ଏରା (CE) ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରିବାକୁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କରି ୧ ବିୟୋଗ କରିବ । ଉପରୋକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୨ + ୨ – ୧ = ୩ ଉତ୍ତର ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ମନେକର ଯେ ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୦୨୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ବୁଦ୍ଧ ୫୬୦ + ୨୦୨୬ – ୧ = ୨,୫୮୫ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
ଗ୍ରେଗୋରିଅନ୍ ପାଞ୍ଜି (Gregorian calander) ଗ୍ରେଗୋରି ପାଞ୍ଜି ଅନୁସାରେ ଏହି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଏବେ ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି । ଏଥିରେ ୩୬୫ ଦିନକୁ ମିଶାଇ ୧୨ମାସ ଏବଂ ପ୍ରତି ଚାରିବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଅଧୂବର୍ଷ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଅଧୂବର୍ଷ ନୁହନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ୧୮୦୦, ୧୯୦୦, ୨୦୦୦ କେବଳ ୪୦୦ର ଗୁଣିତକ ହେଲେ ଯାଇ ତାକୁ ଅଧୂବର୍ଷ କହିପାରିବା, ତେଣୁ ଉପରୋକ୍ତ ତିନୋଟି ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷରେ କେବଳ ୨୦୦୦ ଏକ ଅଧ୍ବବର୍ଷ ଅଟେ ।
ଜାଣିଛ କି ?
ପୂର୍ବରୁ – ବର୍ତ୍ତମାନ
(i) AD – Anno Domini ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ – C.E. (Common era) ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ
(ii) BC – Before Christ ବା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ – BCE (Before Common era) ବା ଖ୍ରୀ.ପୂ.
ମାଙ୍ଗଳିକ (Auspicious) – ଅନୁକୂଳ କିମ୍ବା ଆଗମନ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ‘ଏକ ଶୁଭ ଆରମ୍ଭ’ ।
ଏକ ସମୟରେଖା, ଏପରି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଉପକରଣ ଅଟେ, କାରଣ ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବଧୂ ବା ସମୟସୀମାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରୁଥିବା ତାରିଖ ଏବଂ ଘଟଣାକ୍ରମ ଦେଖାଏ । ଏହା ମାନବ ଜାତିର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ଆସିଛି, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣାବଳୀ ରହିଛି । ଏହି ଚିହ୍ନିତ ଅଂଶ ଏକ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅବଧିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ନଚେତ୍ ଏହି ସମୟରେଖା ପାଖାପାଖୁ ୩ ମିଟର ଲମ୍ବା ହୋଇଥାନ୍ତା ।
ଏକ ବର୍ଷ ଏବଂ ଏକ ଦଶନ୍ଧି (ଦଶ ବର୍ଷର ଅବଧୂ) ସହିତ, ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ସମୟର ଲମ୍ବା ଅବଧୂ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ସମୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ଶତାବ୍ଦୀ (Century) – ପ୍ରତି ୧୦୦ ବର୍ଷକୁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ହୋଇ ୧୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେଲା । ଅର୍ଥାତ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦୧ରୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହିପରି ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପାର ହୋଇ ୨୦୦୧ରୁ ଆଜି ୨୦୨୫ରେ ପହଞ୍ଚିଲେଣି । ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅଛୁ ।
ସେହିପରି ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ (BCE) ଶତାବ୍ଦୀ ଗଣନା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ (1 BCE)ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମୟକ୍ରମରେ ପଛକୁ ପଛ ହିସାବ କରାଯାଏ । ଯଥା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ନିମନ୍ତେ ଗଣନା କରାଯାଇଥିବା ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ୩୦୦ BCE ରୁ ୨୦୧ BCE ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଥାନ୍ତି ।
ସହସ୍ରାବ୍ଦ (Millenium) – ୧୦୦୦ ବର୍ଷର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମାକୁ ସହସ୍ରାବ୍ଦ କୁହାଯାଏ । ଇତିହାସରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧ ତାରିଖରୁ ପ୍ରତି ୧୦୦୦ ବର୍ଷରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ଗଣନା କରାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୃତୀୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଅଛୁ ଯାହାକି ୨୦୦୧ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୩୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଶେଷ ହେବ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଶତାବ୍ଦୀ ଭଳି ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ୧ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପଛକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ । ତେଣୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ଭଳି ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ୧ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପଛକୁ ଗଣନା କରାଯାଏ । ତେଣୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧ ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
ଅନେକ ଭାରତୀୟ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ବର୍ଷର ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ବା ପଞ୍ଚ ଅଙ୍ଗ ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ । ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ଅଙ୍ଗର ଅର୍ଥ ଅଂଶ ବା ଭାଗ । ଯାହାକି, ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଭାଗ ହେଉଛି ଚନ୍ଦ୍ର ଦିବସ (ତିଥୁ), ଚନ୍ଦ୍ର ଘର (ନକ୍ଷତ୍ର), ସପ୍ତାହର ଦିନ (ବାର), ଯୋଗ ଏବଂ କରଣ । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ହେଉଛି ସାରଣୀର ଏକ ପୁସ୍ତକ ଯେଉଁଥିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ତଥ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସର ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟ ଇତ୍ୟାଦି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରେ । ଭାରତରେ ଏବେ ବି ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ବର୍ଷ, ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ ପାଇଁ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ, ପୂର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।
ଇତିହାସର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଇତିହାସର ଉତ୍ସ (Sources of history) : ଏହା ସ୍ଥାନ, ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା କିଛି ଲେଖା କିମ୍ବା ଏକ ବସ୍ତ ଯେଉଁଠାରୁ ଆମେ କୌଣସି ଅତୀତର ଘଟଣା କିମ୍ବା ଅବଧୂ ବିଷୟରେ କିଛି ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଉ ।
ଜିଗୋ ପକଲ୍ – ଜିଗ୍ଲୋ ପଜଲ୍ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ତଥା ପ୍ରକାରର କାଠ ଅଥବା କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ର ଅଂଶ ଯାହାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ମାନଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।
- ଇତିହାସର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର । ଯଥା- ମୌଳିକ ଉତ୍ସ, ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଉତ୍ସ, ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍ସ, କଳାତ୍ମକ ଉତ୍ସ ଏବଂ ଅଭିଲେଖ ।
- ମୌଳିକ ଉତ୍ସ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଟେ; ଯଥା- ବଶାନୁକ୍ରମିକ, ଲୋକକଥା ।
- ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ତିନି ପ୍ରକାର; ଯଥା- ଅଭିଲେଖ, ସ୍ତୁପ/ସୌଧ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ।
- ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟ, କୈଦେଶିକ ବିବରଣୀ ।
- କଳାତ୍ମକ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଚିତ୍ରକଳା, ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ୟାନେଲ ବା ଧାର ।
- ଅଭିଲେଖଗାରୀୟ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ପାଣ୍ଡୁଲିପି, ତମ୍ବାପାତ୍ର, ମୁଦ୍ରା ।
ଐତିହାସିକ (Historian) – ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ଅତୀତ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଲେଖନ୍ତି ।
ଜେନେଟିକ୍ସ (Genetics) – ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନର ଏକ ଶାଖା ଯେଉଁଥିରେ ଉଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରେ କେତେକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପିଢ଼ିରୁ ଅନ୍ୟ ପିଢ଼ିକୁ କିପରି ଯାଇଥାଏ, ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରାଯାଏ ।
ମାନବ ଇତିହାସର ଆରମ୍ଭ
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ (ହୋମୋ ସେପିୟନ୍ସ) ପାଖାପାଖ୍ ୩,୦୦,୦୦୦ (ତିନି ଲକ୍ଷ) ବର୍ଷ ଧରି ଜୀବନଯାପନ କରିଲାଣି । ଯଦିଓ ଏହା ବହୁତ ଲମ୍ବା ସମୟ ମନେହୁଏ, ବାସ୍ତବରେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ପୃଥିବୀ ଇତିହାସରେ ଏହା ଏକ କମ୍ ଅବଧୂ ।
ଆଦିମାନବମାନେ ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ଦଳବଦ୍ଧ ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ । ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଶିଳାଲୀ ଓ ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଜୀବନ ବିତାଉଥିଲେ । ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ଵେଷଣରେ ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିଲେ । ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଶିଖୁଲେ । ତା’ପରେ ସ୍ଥାୟୀ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ପରବର୍ତୀ ଜୀବନ (After life) – ଏହି ଜୀବନ ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ।
ପ୍ରଥମ ଫସଲ :
ସମୟକ୍ରମେ ପୃଥ୍ବୀର ଜଳବାୟୁରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି । ଏକଦା ବହୁତ ଥଣ୍ଡା କାରଣରୁ ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ବରଫରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା । ସେଥ୍ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବରଫ ୟୁଗ (Ice Age) କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଶେଷ ବରଫଯୁଗ ୧,୦୦,୦୦୦ (ଏକ ଲକ୍ଷ) ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ୨୦୦୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା
ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ମଣିଷର ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା । ପୃଥିବୀର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସେମାନେ ବସବାସ କରିବାସହ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଚାଷ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେମାନେ ଗାଈଗୋରୁ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା ଓ ଘୁଷୁରି ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୃହରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ ।
ମାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସାମାଜିକ ଜଟିଳତା ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା । ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମୁଖ୍ୟ ବଛାହେଲେ ଯେକି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦାୟୀ ରହିଲେ । ଜନସାଧାରଣ ମିଳିତ ଭାବରେ ମୁଖୁଆଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ସଂପ୍ରଦାୟର ଜନମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।
ଫସିଲ୍ (Fossils) – ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବାଶ୍ମ ମାଟି କିମ୍ବା ପଥରତଳେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
କଲ୍ୟାଣ (Welfare) : ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁସ୍ଥତା ।
ବସ୍ତି ବା ପଢ଼ା (Hamlet) : ଏକ ଛୋଟ ବସ୍ତି ବା ଛୋଟ ଗାଁ ।
ବିଷୟ ସାରାଂଶ
ଆମେ ଆମର ଅତୀତ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଛୁ । ଏକ ସମୟରେଖା / ସମୟସୀମାର ଧାରଣା ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାର କ୍ରମକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ସମୟକୁ ମାପିବାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଅଛି । ବର୍ଷ, ଦଶନ୍ଧି, ଶତାବ୍ଦୀ, ସହସ୍ରାବ୍ଦ ।
ଇତିହାସର ଉତ୍ସ ଅନେକ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମକୁ ଐତିହାସିକ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଆଦି ମାନବମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ ସମୟକ୍ରମେ ମାନବ ସମାଜ କିପରି ଅଧିକ ଜଟିଳ ହେଲା ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛୁ ।