Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ to understand textbook questions more clearly.
8th Class Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium
Class 8 Science Chapter 4 Odia Medium
ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ
Question 1.
ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(i) ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦ୍ରବଣକୁ ___________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଶ୍ଳେଷ୍ୟ)
(ii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବହନ କରୁଥିବା ତାରକୁଣ୍ଡଳୀ ___________ ପରି ବ୍ୟବହାର କରେ ।
Answer:
ଚୁମ୍ବକ
Question 2.
ସଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ବାଛ :
(i) ଭୋଲ୍ଟେଇକ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ଷ ତୁଳନାରେ ଶୁଷ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ନେବା ଆଣିବା କରିହୁଏ । (ସତ୍ୟ/ମିଥ୍ୟା)
(ii) ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡଳୀ କେବଳ ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ହୋଇଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହାଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ହୁଏ । (ସତ୍ୟ/ମିଥ୍ୟା)
(iii) ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁଷ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ, ୨ଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସମାନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଲୁହା କାଗଜ କ୍ଲିପ୍ ଆକର୍ଷଣ କରେ । (ସତ୍ୟ/ମିଥ୍ୟା)
Answer:
(i) (ସତ୍ୟ),
(ii) (ସତ୍ୟ),
(iii) (ମିଥ୍ୟା)
Question 3.
ଏକ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ନିକ୍ରୋମ ତାରଦେଇ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ–
(i) ତାରଟି ଗରମ ହୋଇଯାଏ ।
(ii) ତାର ତଳେ ରଖାଯାଇଥିବା ଚୁମ୍ବକ କମ୍ପାସ ବିକ୍ଷେପିତ ହୁଏ ।
ଉପରୋକ୍ତ ମଧ୍ଯରୁ ସଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ବାଛ :
(କ) କେବଳ (i) ଠିକ୍ ।
(ଖ) କେବଳ (ii) ଠିକ୍
(ଗ) (i) ଓ (ii) ଉଭୟ ଠିକ୍ ।
(ଘ) (i) ଓ (ii) କୌଣସିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ
Answer:
(ଗ) (i) ଓ (ii) ଉଭୟ ଠିକ୍ ।
Question 4.
ସ୍ତମ୍ଭର ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ତଥ୍ୟ ସହ ମିଳାଅ ।
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) ଭୋଲ୍ହାଇକ୍ କୋଷ | (i) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହିଟର ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଉପଯୋଗୀ |
| (ଖ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଇସ୍ତ୍ରୀ | (ii) ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଭିଭିରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ |
| (ଗ) ନିକ୍ରୋମ ତାର | (iii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ତାପନ ପ୍ରଭାବ ଭିଭିରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ |
| (ଘ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ | (iv) ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| (କ) ଭୋଲ୍ଟେଇକ୍ କୋଷ | (iv) ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ |
| (ଖ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଇସ୍ତ୍ରୀ | (iii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ତାପନ ପ୍ରଭାବ ଭିଭିରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ |
| (ଗ) ନିକ୍ରୋମ ତାର | (i) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହିଟର ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ଉପଯୋଗୀ |
| (ଘ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ | (ii) ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଭିତ୍ତିରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ |
Question 5.
ନିକ୍ରୋମ ତାରକୁ ସାଧାରଣତଃ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାପ ଉତ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, କାରଣ ଏହା
(i) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
(ii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟିକରେ
(iii) ତମ୍ବାଠାରୁ ଶସ୍ତା
(iv) ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୁପରିବାହୀ
Answer:
(ii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟିକରେ
Question 6.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ (ଯେପରିକି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହିଟର କିମ୍ବା ଚୁଲା) ପାରମ୍ପରିକ ତାପନ ପଦ୍ଧତି (ଯେପରିକି କାଠ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗାର ଜଳାଇବା) ଠାରୁ ଅଧିକ ସୁବିଧା ଜନକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସାମାଜିକ ପ୍ରଭାବକୁ ବିଚାରକରି ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ କରିବାପାଇଁ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପକ ଉପକରଣ ଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ବକ ସୁବିଧାଜନକ ହୋଇଥାଏ । କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର କାଠ ଓ ଅଙ୍ଗାର ତୁଳନାରେ ନିରାପଦ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଘରେ କମ୍ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ । କାଠ ଓ କୋଇଲା ଜାଳିଲେ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ଼ ଏବଂ କାର୍ବନ ମନୋଅକ୍ସାଇଡ଼ପରି ପ୍ରଦୂଷକ
(ii) ଗ୍ୟାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପକ ଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି କ୍ଷତିକାରକ ଗ୍ୟାସ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ସୁଇଚ୍ ଅନ୍ କଲେ ଚାଲେ ଓ ଅଫ୍ କଲେ, ଏହାର ଚାଲୁ ବନ୍ଦ ହୁଏ । ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ତାପଶକ୍ତି ମିଳିଥାଏ । ତାହା ସମୟ ବଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଘରପରିବେଶକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।
(iv) ସେଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁ କାଠର ଚାହିଦା କମିଯାଏ, ଫଳରେ ଜାଳେଣୀ କାଠ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ହୋଇ ନଥାଏ । ପରିବେଶ ଉପରେ ଏହାର ସୁପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ।
Question 7.
ଚିତ୍ର ୪.୪ (କ) କୁ ଦେଖ । ଯଦି କୁଣ୍ଡଳୀ ପାଖରେ ରଖାଯାଇଥିବା କମ୍ପାସ ବିକ୍ଷେପିତ ହୁଏ :
(i) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ପଥ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଏକ ତୀର ଆଙ୍କ ।
(ii) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ କମ୍ପାସ ସୂଚୀ କାହିଁକି ଗତିକରେ ତାହା ବୁଝାଅ ।
(iii) ଯଦି ତୁମେ ବ୍ୟାଟେରିର ଅଗ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କର ତେବେ ବିକ୍ଷେପଣ କେମିତି ହେବ ତାହା ପୂର୍ବାନୁମାନ କର ।
Answer:
(i) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ସର୍ବଦା ବ୍ୟାଟେରିର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ରଠାରୁ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । A ମଧ୍ୟଦେଇ A ଠାରୁ B ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ B ଠାରୁ ବ୍ୟାଟେରିର ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯିବ !
(ii) ଯେତେବେଳେ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ବିଦ୍ୟୁତସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ଏହା କମ୍ପାସ ଚୁମ୍ବକକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ।
(iii) ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ଓଲଟା ଦିଗରେ ରଖିଲେ, କୁଣ୍ଡଳୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ହୁଏ । ଏଣୁ କମ୍ପାସ ଚୁମ୍ବକ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବିକ୍ଷେପଣ କରେ ।
Question 8.
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାହାଣୀରେ ଥବା ଶୁଭଶ୍ରୀ ତାର ଉତ୍ତୋଳନକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ମଡ଼େଲର ସୁଇକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଭୁଲିଗଲା । କିଛି ସମୟପରେ, ଲୁହା କଣ୍ଟା ଆଉ ଲୁହା କାଗଜ କ୍ଲିପ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ପାରୁନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଲୁହା କଣ୍ଟାରେ ଗୁଡ଼ାଯାଇଥବା ତାର ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗରମ ଅଛି । ଉତ୍ତୋଳକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ କାହିଁକି କ୍ଲିପ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇବା ବନ୍ଦ କଲା ? ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଦିଅ ।
Answer:
କ୍ଲିପ୍ ନଉଠାଇବାର କାରଣ :
(i) ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଯୋଗୁ ବ୍ୟାଟେରୀ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା କିମ୍ବା ବ୍ୟାଟେରିରେ ଥିବା ସ୍ଥିର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୋଇଗଲା । ସୁଇଚ୍ ଅଫ୍ ନ କରିବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିଣାମ ।
(ii) ବ୍ୟାଟେରୀର କ୍ଷମତା କମିଗଲେ ତାରରେ ପ୍ରବାହିତ ବିଦ୍ୟୁତସ୍ରୋତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରେ ନାହିଁ ।
(iii) ସେଥିପାଇଁ ଲୁହାକଣ୍ଟା, ଲୁହା ପେପର କ୍ଲିପ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଉଠାଇପାରିଲା ନାହିଁ ।
(iv) କିଛି ସମୟ ଧରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ସମୟରେ ତାରଟି ଗରମ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପ୍ରବାହର ଗରମ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ କିନ୍ତୁ ଉଷ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିବା ତାର ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଥଣ୍ଡା ହେବାପାଇଁ କିଛି ସମୟ ନେଇଥାଏ । ତେଣୁ ତାରଟି କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଗରମ ଲାଗିଥାଏ ।
Question 9.
ଚିତ୍ର ୪.୧୧ରେ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁଇଚ୍ ମୁଦିତ (closed) ହେଲେ LED ଜଳିବ ?
Answer:
(i) ‘କ’ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୁଇଚ ମୁଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ (LED) ଜଳିବ । କାରଣ ‘କ’ରେ ଲେମ୍ବୁରସ (ଯାହା ଏକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରି ଲାଇଟ୍) ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଯୋଗୁଁ, ଏହା ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ଫଳରେ ପରିପଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ (LED) ଜଳିବ ।
(ii) କିନ୍ତୁ ‘B’ ରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ବ୍ୟବହୃତ ଫଳରେ ଏହା ଏକ କୁପରିବାହୀ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ନ ହୋଇ LED କୁ ଜଳାଇବ ନାହିଁ ।
Question 10.
କାର୍ଯ୍ୟ ୪.୪ ପରି ନେହା କୁଣ୍ଡଳୀକୁ ସମାନ ରଖୁଛି କିନ୍ତୁ ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ବାହାରକରି କେବଳ କୁଣ୍ଡଳୀ ତାର ଛାଡ଼ିଛି । କୁଣ୍ଡଳୀ ତଥାପି କମ୍ପାସ ଚୁମ୍ବକକୁ ବିକ୍ଷେପିତ କରିବ କି ? ଯଦି ହଁ ବିକ୍ଷେପନ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧୁକ ନା କମ୍ ହେବ ?
ଊ–
କୁଣ୍ଡଳୀଟି ତଥାପି କମ୍ପାସ ଚୁମ୍ବକକୁ ବିକ୍ଷେପିତ କରିବ । କାରଣ ଏହା ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ଏବଂ ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି । ଲୁହାକଣ୍ଟା କାଢ଼ି ନିଆଗଲେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ବଠାରୁ କମ୍ ହେବ । ଲୁହାକଣ୍ଟା ବାହାରି ଯିବାରୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ତେଣୁ କମ୍ପାସ ସୂଚୀରେ ବିକ୍ଷେପଣ କମ୍ ହୁଏ ।
Question 11.
ଆମ ପାଖରେ ସମାନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର 4 ଟି କୁଣ୍ଡଳୀ ଅଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଆଲୁମିନିୟମ ଏବଂ ନିକ୍ରୋମରେ ତିଆରି ।
ଯେତେବେଳେ କୁଣ୍ଡଳୀ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କରାଯାଏ, କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୁଣ୍ଡଳୀ ନିକଟରେ ଥିବା କମ୍ପାସ ସୂଚୀ ଗୁଡ଼ିକ ବିକ୍ଷେପିତ ହୋଇଥାଏ ।
(i) କେବଳ ପରିପଥ (କ)
(ii) କେବଳ ପରିପଥ (କ) ଏବଂ (ଖ)
(iii) କେବଳ ପରିପଥ (କ), (ଖ) ଓ (ଗ)
(iv) ସମସ୍ତ ଚାରୋଟି ପରିପଥ
Answer:
(iv) ସମସ୍ତ ଚାରୋଟି ପରିପଥ । କୁଣ୍ଡଳୀଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ଧାତୁରେ ତିଆରି ଯଥା ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଏବଂ ନିକ୍ରୋମ ସବୁଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ ଏବଂ ଏହା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଏଣୁ ସମସ୍ତ ପରିପଥରେ ଥିବା କମ୍ପାସ ସୂଚୀ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ । କାରଣ ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ତାର କୁଣ୍ଡଳୀ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାରୁ ଲୁହାରେ ସର୍ବାଧିକ ହେବ । ଚାରିପଟେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ । କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକ୍ଷେପଣ ହେଉଥିବା ପରିବାହୀର ଚାରିପଟେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ
Question 1.
ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ ସହିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ତିଆରି କରିବା ସମୟରେ ଯଦି ଆମ ପାଖରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବତୀ ନାହିଁ, ତେବେ ପରିପଥରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି ?
Answer:
ହଁ, ଆମେ ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହା ଜାଣିପାରିବା । ଯଦି ତାର ପାଖରେ କମ୍ପାସ୍ ରଖୁଲେ ଏହାର ସୂଚୀ ବିକ୍ଷେପିତ ହୁଏ, ତେବେ ପରିପଥରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ହେଉଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିବ ।
Question 2.
ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି କରିବା ସମ୍ଭବ କି ? ଏଗୁଡ଼ିକ କିପରି ତିଆରି କରାଯାଇପାରିବ ?
ଭ–
ହଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ) ତିଆରି କରିବା ସମ୍ଭବ । ଏକ ଲୁହା କଣ୍ଟା ଉପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରୋଧୀ ତାର ଗୁଡ଼ାଇ ସେଥୁରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କଲେ ଏହା ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Question 3.
ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଓ କାଠ ଜାଣି ଆମେ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣରେ ଉତ୍ତାପ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ କୌଣସି ତାର (ଯଥା କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ତାପ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ ।
Question 4.
ଯେତେବେଳେ ନିକ୍ରୋମ) ଦେଇ ଗତି କରେ, ପ୍ରତିରୋଧ ଯୋଗୁଁ ତାହା ଗରମ ହୋଇଯାଏ । ବ୍ୟାଟେରୀ ଅଚଳ କି ନୁହେଁ ଆମେ କିପରି ଜାଣିବା ? ସବୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ ଓ ବ୍ୟାଟେରୀ ପୁନଃ ଚାର୍ଜିତ କରାଯାଇପାରିବ କି ?
Answer:
ଯଦି ବ୍ୟାଟେରୀ ସଂଯୁକ୍ତ ବତୀ ଜଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ବ୍ୟାଟେରୀ ଅଚଳ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ । ନା, ସବୁ ବ୍ୟାଟେରୀ ପୁନଃ ଚାର୍ଜିତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, କେବଳ ରିଚାର୍ଡେବଲ୍ ବ୍ୟାଟେରୀ (ଯଥା- ଲିଥୁମ୍-ଆୟନ) ଚାର୍ଜ କରାଯାଇପାରେ, ଶୁଷ୍କ କୋଷକୁ ନୁହେଁ ।
ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
(କ) ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
Question 1.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହି ତାରରେ ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି କେଉଁ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ଅବଦାନ ?
Answer:
ହାନ୍ସ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ ଓଏରଷ୍ଟାର୍ଡ଼
Question 2.
ଓଏରଷ୍ଟର୍ଡଙ୍କ ପରୀକ୍ଷାରେ କାହାର ବିକ୍ଷେପଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହି ତାରର ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ପ୍ରାପ୍ତି ଗୁଣର ସୂଚନା ଦେଲା ?
Answer:
ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ
Question 3.
ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକ ଚାରିପଟେ ଯେଉଁ ସୀମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ଦେଖାଯାଏ ତାହାକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର
Question 4.
ଓଏର୍ଷ୍ଟାର୍ଡ଼ କେଉଁ ଦେଶର ବୈଜ୍ଞାନିକ ?
Answer:
ଡେନ୍ମାର୍କ
Question 5.
ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ବା ଉପକରଣ ଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଘଣ୍ଟା, ମୋଟର, ଫ୍ୟାନ୍, ଡାକବାଜିଯନ୍ତ୍ର ।
Question 6.
ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ଓ ବିଷମମେରୁ ମଧ୍ୟରେ କି କି ପ୍ରକାର ବଳ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ବିକର୍ଷଣ ଓ ଆକର୍ଷଣ ବଳ
Question 7.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରସ୍ତତ ବେଳେ ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ କୁଣ୍ଡଳୀ ଭିତରେ ଲୁହାକଣ୍ଟା କାହିଁକି ନିଆଯାଏ ?
ଭ–
କୁଣ୍ଡଳୀଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକ ହେବାପାଇଁ
Question 8.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଥବା ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ ?
Answer:
ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ
Question 9.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ଯକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ କରାଗଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
କୁଣ୍ଡଳୀଟି ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ହରାଇ ବସେ
Question 10.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ କେଉଁ ସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ ସହ ସଦୃଶ ?
Answer:
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ
Question 11.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ଯେଉଁ ପ୍ରାନ୍ତ କମ୍ପାସ ସୂଚୀର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ସେହି ପ୍ରାନ୍ତଟି କେଉଁ ମେରୁ ?
Answer:
ଦକ୍ଷିଣମେରୁ
Question 12.
ଚୁମ୍ବକର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସର୍ବାଧିକ ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ଥାଏ ?
Answer:
ଉଭୟ ମେରୁ
Question 13.
କେଉଁ ଦୁଇଟି କାରକ ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଚୁମ୍ବକର ଘେର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ।
Question 14.
ପୃଥିବୀର କେନ୍ଦ୍ରରେ କିପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ?
Answer:
ତରଳ ଲୁହାସ୍ତର ଗତିଯୋଗୁ
Question 15.
କାହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦଣ୍ଡଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ସୂଚୀଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହନ୍ତି ?
Answer:
ଚୁମ୍ବକ (Earth Magnet)
Question 16.
ଭ୍ରାମ୍ୟମାନ ପକ୍ଷୀ, ମାଛ ଓ ଜଳଚର ଜୀବମାନେ କ’ଣ ବ୍ୟବହାର କରି ମହାଦେଶ ଓ ମହାସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ?
Answer:
ଚୁମ୍ବକର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର
Question 17.
ଭାର ଉତ୍ତୋଳନକାରୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ କେଉଁ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ?
Answer:
କ୍ରେନ୍, କାରଖାନା ଓ କବାଡ଼ିଖାନା
Question 18.
ମୋଟରରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି
Question 19.
ଜେନେରେଟରରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି କେଉଁ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
Answer:
ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତିରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି
Question 20.
ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େ କ’ଣ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତିରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି
Question 21.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି କାରଣ ଏବଂ କେଉଁଟି ପ୍ରଭାବ ?
Answer:
ପରସ୍ପର କାରଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ହୋଇପାରନ୍ତି ।
Question 22.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହି ତାରର ଦୁଇଟି ଗୁଣ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଏହା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
(ii) ଏହା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତାପ ବିକିରଣ କରେ ।
Question 23.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପକ ଗୁଡ଼ିକରେ ତମ୍ବା ତାର ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିକ୍ରୋମ ତାର କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ନିକ୍ରୋମ ତାରର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ ହେତୁ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଅଧ୍ବକ ତାପ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
Question 24.
ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ?
Answer:
ପ୍ରକୃତୀ ଆକୃତି ଓ ତାପମାତ୍ରା ।
Question 25.
ପରିବାହୀର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
ପ୍ରତିରୋଧ ବୃଦ୍ଧିପାଏ
Question 26.
ପରିବାହୀର ମୋଟେଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer: .
ପ୍ରତିରୋଧ କମିଯାଏ
Question 27.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପଶକ୍ତି କେଉଁ କେଉଁ କାରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ମାନ, ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧ, ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥଛେଦର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ସମୟ ।
Question 28.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍ବର ଫିଲାମେଣ୍ଟ କେଉଁ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଟଙ୍ଗଷ୍ଟନ୍
Question 29.
କେଉଁ ଉପକରଣରେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ହିଟର, ଇସ୍ତ୍ରୀ, ଗ୍ରିଜର, ଓଭାନ୍, କେଟଲ୍ ଓ ହେୟାର ଡ୍ରାଏର୍
Question 30.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟବହାର କଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ପ୍ଲଗ୍ ଓ ସକେଟ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ
Question 31.
କେଉଁ କାରଖାନାରେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନର ଚାହିଦା ଅଧ୍ଵକ ?
Answer:
ଇସ୍ପାତଶିଳ୍ପ କାରଖାନା
Question 32.
ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ କିଏ ?
Answer:
ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ
Question 33.
ଭୋଲ୍ଟାଇଡ୍ କୋଷରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
Answer:
ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି
Question 34.
ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ପ୍ରଥମେ କିଏ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଲୁଇ ଗାଲଭାନୀ
Question 35.
ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷରେ କେତୋଟି ଧାତୁପ୍ଲେଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ?
Answer:
ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନଧାତୁ (ଉଦାହରଣ- ତମ୍ବା ଓ ଦସ୍ତା)
Question 36.
ଭୋଲଟାଇକ୍ କୋଷର ତରଳ ପଦାର୍ଥଟି କ’ଣ ?
Answer:
ଲଘୁ ଗନ୍ଧକାମ୍ଳ
Question 37.
ଭୋଲ୍ଟିକ୍ କୋଷରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହର ଦିଗଟି କ’ଣ ?
Answer:
ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ରରୁ ବିଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ
Question 38.
ଭୋଲଟାଇକ୍ କୋଷରେ କାହାର ଗତିର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ?
Answer:
ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ
Question 39.
ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷର ଦୁଇ ଅଗ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଭବ ପାର୍ଥକ୍ୟ କେତେ ?
Answer:
1.08 ଭୋଲ୍ଟ
Question 40.
ବେଙ୍ଗର ମାଂସପେଶୀରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କେଉଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ କହିଥିଲେ ?
Answer:
ଗାଲଭାନୀ
Question 41.
ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଏବଂ ଏକ ତରଳ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ର ପ୍ରଭାବରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କିଏ ମତ ଦେଇଥିଲେ ?
Answer:
ଆବ୍ରୋ ଭୋଲ୍ଟା
Question 42.
LED ର ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ବ୍ୟାଟେରୀର କେଉଁ ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer:
ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର
Question 43.
ଶୁଷ୍କକୋଷରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ କିଏ ?
Answer:
ଏମୋନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଏବଂ ଜିଙ୍କ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍
Question 44.
ଶୁଷ୍କକୋଷର ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର କିଏ ?
Answer:
କାର୍ବନ ଦଣ୍ଡ
Question 45.
ଶୁଷ୍କକୋଷର ବିଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର କିଏ ?
Answer:
ଦସ୍ତା ସିଲିଣ୍ଡର
Question 46.
ଶୁଷ୍କକୋଷର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଭବ ପାର୍ଥକ୍ୟ କେତେ ?.
Answer:
1.5 ଭୋଲ୍ଟ
Question 47.
ପୁନଃ ଚାର୍ଜଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟାଟେରୀ କେଉଁ ଉପକରଣରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍, ଲାପଟପ୍, କ୍ୟାମେରା, ଇନଭର୍ଟର
Question 48.
ପୁନଃ ଚାର୍ଜ ବ୍ୟାଟେରିକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଲିଥୁମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ
Question 49.
ଲିଥ୍ୟମ୍ -ଆୟନ୍ ବ୍ୟାଟେରୀରେ କେଉଁ ଦୁଇଟି ଧାତୁ ଥାଏ ?
Answer:
ଲିଥ୍ୟମ୍, କୋବାଲଟ୍
Question 50.
ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ୟାଟେରୀ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରୁଛନ୍ତି ?
Answer:
କଠିନ ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାଟେରୀ ଯେଉଁଥିରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ କଠିନ ହୋଇଥାଏ ।
(ଖ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
Question 1.
ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
(a) କାଠ
(b) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍
(c) ଲୁହା
(d) ତମ୍ବା
Answer:
(c) ଲୁହା
Question 2.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ କ’ଣ ?
(a) ଲୁହାରୁ ତିଆରି ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକ
(b) କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ଯରେ ବିଦ୍ୟୁତସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହ ଯୋଗୁ ସୃଷ୍ଟି ଚୁମ୍ବକ
(c) ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହ ସମୟରେ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ପରିବାହୀ
(d) ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ମାପି ପାରୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ର
Answer:
(d) ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ମାପି ପାରୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ର
Question 3.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ ?
(a) ଇଲେକ୍ଟିକ୍ କେଟ୍ଲି
(b) ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଇସ୍ତ୍ରୀ
(c) ଫ୍ୟୁଜ୍ ତାର
(d) ମୋବାଇଲ୍ ଚାର୍ଜର
Answer:
(d) ମୋବାଇଲ୍ ଚାର୍ଜର
Question 4.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
(a) ଗ୍ରିଜର
(b) କ୍ରେନ୍
(c) ଇସ୍ତ୍ରୀ
(d) ହିଟର
Answer:
(b) କ୍ରେନ୍
Question 5.
କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ନୁହେଁ ?
(a) କୁଣ୍ଡଳୀର ଘରସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି
(b) ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିରୋଧଥିବା ପରିବାହୀ
(c) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବୃଦ୍ଧି
(d) ସଲିନଏଡ୍ ମଧ୍ଯରେ ଲୁହାରଡ୍ର ସ୍ଥିତି
Answer:
(b) ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିରୋଧଥିବା ପରିବାହୀ
Question 6.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଇସ୍ତ୍ରୀ ବା ହିଟରରେ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
(a) ଏଲୁମିନିୟମ୍
(b) ତମ୍ବା
(c) ନିକ୍ରୋମ
(d) ଇସ୍ପାତ
Answer:
(c) ନିକ୍ରୋମ
Question 7.
ପରିବାହିରେ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ବୃଦ୍ଧିହେଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପଶକ୍ତିର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
(a) ହ୍ରାସପାଏ
(b) ସମାନରହେ
(c) ବୃଦ୍ଧିପାଏ
(d) ଲୋପପାଏ
Answer:
(c) ବୃଦ୍ଧିପାଏ
Question 8.
ଘରେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥରେ ଆମେ ସରୁତାର ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ତାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ କାହିଁକି ?
(a) ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଣା
(b) ସକେଟ୍ରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ
(c) ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଜଳିଯିବେ
(d) ସେଗୁଡ଼ିକ ବଲବ୍ ଉଜ୍ଜଳତା କମାଇଦେବେ
Answer:
(c) ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଜଳିଯିବେ
Question 9.
ଶୁଷ୍କକୋଷରେ କେଉଁଟି ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଶେଷାଗ୍ର ଅଟେ ?
(a) ଦସ୍ତା
(b) ଲୁହାକଣ୍ଟା
(c) ଧାତବ କ୍ୟାପଥିବା କାର୍ବନଦଣ୍ଡ
(d) ତରଳ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍
Answer:
(c) ଧାତବ କ୍ୟାପଥିବା କାର୍ବନଦଣ୍ଡ
Question 10.
ରବି ଗୋଟିଏ ତାର କୁଣ୍ଡଳୀନେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି କଲା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା । । ତାକୁ ବ୍ୟାଟେରି ଓ ଲୁହାକଣ୍ଟା ସେ ଦେଖିଲା କୁଣ୍ଡଳୀରେ 10 ଟି ଘରଥିଲା ଯୋଗାଡ଼ ବେଳେ ଏହା 4 ଟି କାଗଜ କ୍ଲିପ୍ ଉଠାଇଲା । ଯଦି ଘେରସଂଖ୍ୟା 20 କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ, ତେବେ 8 ଟି କାଗଜ କ୍ଲିପ୍ ଉଠାଇଲା । କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଠିକ୍ ?
(a) ଘେରସଂଖ୍ୟା କମାଇଲେ ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।
(b) ଅଧିକ ଘରସଂଖ୍ୟା ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧିକରେ ।
(c) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଲୁହାକଣ୍ଟା। ବିନା ଭଲ କାମକରେ ।
(d) କାଗଜ କ୍ଲିପ୍, ଚୁମ୍ବକୀୟତାର ପ୍ରଭାବରେ ଆସେନାହିଁ ।
Answer:
(b) ଅଧିକ ଘରସଂଖ୍ୟା ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧିକରେ ।
Question 11.
ବ୍ୟବହୃତ ବ୍ୟାଟେରିକୁ ଅଳିଆଗଦାରେ ପକାଇବା ଅନୁଚିତ କାହିଁକି ?
(a) ଏଥୁରେ କାଗଜ ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଥାଏ
(b) ସେଗୁଡ଼ିକ ତଥାପି ଉପଯୋଗୀ
(c) ସେଥୁରେ କ୍ଷତିକାରକ ଧାତୁ ଓ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ
(d) ସେଗୁଡ଼ିକ ଓଜନିଆ
Answer:
(c) ସେଥୁରେ କ୍ଷତିକାରକ ଧାତୁ ଓ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ
Question 12.
ଶୁଷ୍କକୋଷ, ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ସ୍ଖଳନାରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କାହିଁକି ?
(a) ଏହା ଓଜନିଆ
(b) ଏହା ଜଳରେ ପୂର୍ଣ
(c) ଏହା କଠିନ ଓ ନେବାଆଣିବା ପାଇଁ ସହଜ
(d) ଏହା ପଦାର୍ଥକୁ ତରଳାଇ ପାରେ
Answer:
(c) ଏହା କଠିନ ଓ ନେବାଆଣିବା ପାଇଁ ସହଜ
(କ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
1. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା ଚୁମ୍ବକପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ତାର କୁଣ୍ଡଳୀକୁ ______ କହନ୍ତି ।
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ,
2. ______ ତାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ହିଟର (ବୁଲା)ରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କାରଣ ଏହା ସହଜରେ ତରଳି ନଯାଇ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ।
Answer:
ନିକ୍ରୋମ୍,
3. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକରେ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ______ ରଡ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।
Answer:
ଲୁହା,
4. ଯେତେବେଳେ ପରିବାହୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଏହା ଚାରିପଟେ ______ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
Answer:
ଚୁମ୍ବକୀୟ
5. ଗୋଟିଏ ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ______ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ।
Answer:
ରାସାୟନିକ,
6. ଶୁଷ୍କକୋଷରେ କାର୍ବନ ଦଣ୍ଡ ______ ଶେଷାଗ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟକରେ ।
Answer:
ଧନାଗ୍ର
(ଖ) ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ଲେଖ ।
1. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ପୋଡ଼ିଯିବାର ବିପଦ ଥାଏ ।
Answer:
ସତ୍ୟ,
2. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେଲେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ତାର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଧର୍ମ ହରାଏ ।
Answer:
ସତ୍ୟ,
3. ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ଏବଂ ଲାପଟପ୍ରେ ସାଧାରଣତଃ ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା,
4. ଲୁହା ଗୋଟିଏ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା,
5. ବ୍ୟବହୃତ ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ଗୃହ ଆବର୍ଜନା ଫିଙ୍ଗାସ୍ଥାନକୁ ପକାଇଦେବା ଉଚିତ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା,
6. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯାନବାହାନରେ ଲିଥିୟମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
Answer:
ସତ୍ୟ
(ଗ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।
Question 1.
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| A. ସେଲ୍ (cell) ର ଅତିରିକ୍ତ ବ୍ୟବହାର | 1. ପୁନର୍ବାର ଚାର୍ଜ କରି ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ |
| B. ତାରଟି ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା | 2. ବ୍ୟାଟେରୀ ବାରମ୍ବାର ଚାର୍ଜ ଆବଶ୍ୟକ କରେ |
| C. କୁଣ୍ଡଳୀ ଭିତରେ ଲୁହାରଡ୍ | 3. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ, ସମୟ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର |
| D. ପୁନଃଚାର୍ଜ ହେଉଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀ | 4. ଅମ୍ଳୀୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ |
| E. ଶୁଷ୍କକୋଷ | 5. ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ |
| F. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ | 6. କୁଣ୍ଡଳୀ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରେ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| A. ସେଲ୍ (cell) ର ଅତିରିକ୍ତ ବ୍ୟବହାର | 2. ବ୍ୟାଟେରୀ ବାରମ୍ବାର ଚାର୍ଜ ଆବଶ୍ୟକ କରେ |
| B. ତାରଟି ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା | 3. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ, ସମୟ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ଉପରେ ନିର୍ଭର |
| C. କୁଣ୍ଡଳୀ ଭିତରେ ଲୁହାରଡ୍ | 5. ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ |
| D. ପୁନଃଚାର୍ଜ ହେଉଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀ | 1. ପୁନର୍ବାର ଚାର୍ଜ କରି ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ |
| E. ଶୁଷ୍କକୋଷ | 4. ଅମ୍ଳୀୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ |
| F. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ | 6. କୁଣ୍ଡଳୀ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରେ |
Question 2.
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| A. ନିକ୍ରୋମ ତାର | 1. ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଓ ଲାପ୍ଟପ୍ର ବ୍ୟବହାଇ |
| B. କମ୍ପାସ ସୂଚୀର ବିକ୍ଷେପଣ | 2. ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ |
| C. ଲିଥ୍ୟମ୍ -ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ | 3. ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ସୂଚନା |
| D. କ୍ରେନ୍ରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର | 4. ଅବ୍ୟବହୃତ ଧାତୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବା |
| E. ପୁରୁଣା ବ୍ୟାଟେରୀର ପୁନଃଚକ୍ରଣ | 5. ପରିବେଶ କ୍ଷତି ପାଇଁ ପ୍ରତିକାର |
| F. କଠିନ-ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାଟେରୀ | 6. କଠିନ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ର ବ୍ୟବହାର |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ | ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| A. ନିକ୍ରୋମ ତାର | 2. ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ |
| B. କମ୍ପାସ ସୂଚୀର ବିକ୍ଷେପଣ | 3. ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ସୂଚନା |
| C. ଲିଥ୍ୟମ୍ -ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ | 1. ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଓ ଲାପ୍ଟପ୍ର ବ୍ୟବହାଇ |
| D. କ୍ରେନ୍ରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର | 4. ଅବ୍ୟବହୃତ ଧାତୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇବା |
| E. ପୁରୁଣା ବ୍ୟାଟେରୀର ପୁନଃଚକ୍ରଣ | 5. ପରିବେଶ କ୍ଷତି ପାଇଁ ପ୍ରତିକାର |
| F. କଠିନ-ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାଟେରୀ | 6. କଠିନ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ର ବ୍ୟବହାର |
(ଚ) ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।
Question 1.
ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି ପାଇଁ ଆମେ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା କି ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ତାର କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ଏବଂ କୁଣ୍ଡଳୀଟି ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟକରେ । ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ କହନ୍ତି । ଏଣୁ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି କରିବାପାଇଁ ଆମେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
Question 2.
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ କି ?
Answer:
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ପରି ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ; ଯଥା- ଉତ୍ତରମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣମେରୁ । ଗୋଟିଏ କମ୍ପାସ ସୂଚୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ନିକଟକୁ ଆଣି ଏହାର ମେରୁ ଦୁଇଟି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବ ।
Question 3.
ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ କି ?
Answer:
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁତ ଚୁମ୍ବକ କେନ୍ଦ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ କବାଡ଼ିଖାନାରେ ଲୁହା, ନିକେଲ ପଦାର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକ ନିରାପଦରେ ଉଠାଯାଇ ପାରିବ ।
Question 4.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ପରିବାହିର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା ଦେଖୁଛ କି ? କାହିଁକି ଏପରି ହୁଏ ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ପରିବାହିର ଦୁଇପ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପରିବାହୀର ପ୍ରତିରୋଧକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି କିଛି ପରିମାଣରେ ତାପଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହାକୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ କହନ୍ତି ।
Question 5.
ସେଲ୍ ଓ ବ୍ୟାଟେରୀ ଭିତରେ କେଉଁସବୁ ପଦାର୍ଥ ରହି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି କରେ ?
Answer:
ସେଲ ଓ ବ୍ୟାଟେରୀ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାତୁର ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଡ୍ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ ।ଲଇଟ୍ ଥାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଘଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
Question 6.
ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ସବୁ ନେଇ ଆମେ ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ତିଆରି କରିପାରିବା କି ?
Answer:
ଲେମ୍ବୁରସ, ତମ୍ବା ଓ ଲୁହା କଣ୍ଟା ନେଇ ଆମେ ଭୋଲଟିକ୍ କୋଷ ତିଆରି କରିପାରିବା । ଲେମ୍ବୁ ରସରେ ଥିବା ଅମ୍ଳ ଏଠାରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ କାର୍ଯ୍ୟକରେ ଯାହା ଯୋଗୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ହୋଇଥାଏ ।
Question 7.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ସମୟରେ ଭାନୁ କୁଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ଯରେ ଲୁହାରଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ରଡ଼ ରଖିଲା । ଏଥୁରୁ ଫଳ କଣ ହେଲା ଏବଂ କାହିଁକି ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଦୁର୍ବଳ ହେବ ଏବଂ ଏହା କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ହୋଇନପାରେ । ଲୁହାପରି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଚୁମ୍ବକୀୟ ବସ୍ତ ନୁହେଁ ଏଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହେବ ।
Question 8.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ବଦଳାଯାଇ ପାରିବ କି ? ଯଦି ପାରିବ ତେବେ କାହିଁକି ?
Answer:
କୁଣ୍ଡଳୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଗତିର ଦିଗ ବଦଳାଇଲେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ଓଲଟିଯାଏ । ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନିୟମ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।
Question 9.
ଗୋଟିଏ ଦଣ୍ଡଚୁମ୍ବକ ଓ ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହାର ଚୁମ୍ବକୀୟତା ଚୁମ୍ବକ ମାତ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଅସ୍ଥାୟୀ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବଜାୟ ରହେ । ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ମାତ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
Question 10.
ମାୟା ଦେଖୁଲା ଗୋଟିଏ କ୍ରେନ କବାଡ଼ି ଖାନାରେ ଲୌହ ନିର୍ମିତ ଅନୁପଯୋଗ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଉଠାଉଛି । ଏହା କି ପ୍ରକାର ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି ?
Answer:
ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବେଳେ ଚୁମ୍ବକୀୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଉଛି । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ କଲେ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥା ସ୍ଥାନରେ ରଖୂପାରୁଛି ।
Question 11.
କୁଣ୍ଡଳୀରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି କରିବାପାଇଁ କ’ଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer:
କୁଣ୍ଡଳୀର ଘେରସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିକଲେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ମାନ ବୃଦ୍ଧିକଲେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ।
Question 12.
ଗୋଟିଏ ପରିବାହୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବୃଦ୍ଧି କଲେ ଏହାର ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବୃଦ୍ଧିକଲେ ପରିବାହୀ ଅଧ୍ବକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଅଧିକ ତାପ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
Question 13.
ହିଟରରେ ବ୍ୟବହୃତ କୁଣ୍ଡଳୀରେ ମୋଟାତାର ବ୍ୟବହାର କଲେ ତାପୀୟ କ୍ଷମତାରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
କୁଣ୍ଡଳୀର ତାର ମୋଟା ହେଲେ ପ୍ରତିରୋଧ କମିଯାଏ । ଫଳରେ ତାପ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଏ ।
Question 14.
ଗିଜର (Geyser) ର କୁଣ୍ଡଳୀ ଖରାପ ଥିଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ଗିଜର କୁଣ୍ଡଳୀ ତାର ଖରାପ ଥିଲେ ଏହା କମ୍ ତାପ ପ୍ରଦାନ ନାହିଁ । ଓ ଜଳ ଆଶାନୁରୂପ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ
Question 15.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍ବର ଫିଲାମେଣ୍ଟ କାହିଁକି ଆଲୋକ ଦିଏ ଯେତେବେଳେ ପରିବାହୀ ଆଲୋକ ଦିଏ ନାହିଁ ?
Answer:
ଫିଲାମେଣ୍ଟ ଟଙ୍ଗଷ୍ଟନ ଧାତୁରେ ତିଆରି ଯାହାର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ । ଏଥିରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ଏହା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଆଲୋକ ଦିଏ । ପରିବାହୀ ତାରର ପ୍ରତିରୋଧ କମ୍ ହେତୁ ଏହା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ସତ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ ।
Question 16.
ବ୍ୟାଟେରୀ ସେଲଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ ରିମୋଟ୍ ସମୟେ ସମୟେ କାମ କରେନାହିଁ କାହିଁକି ?
Answer:
ସେଲ୍ ଭିତରେ ଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଉପଯୋଗୀତା ହରାଇଲେ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ସେଲଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୋଗ ଭୁଲ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରିମୋଟ୍ ଠିକ୍ କାମ କରେ ନାହିଁ ।
Question 17.
ଶୁଷ୍କକୋଷର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଂଶ କ’ଣ ?
ଉ:-
ଶୁଷ୍କକୋଷର କାର୍ବନଦଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଏବଂ ଦସ୍ତା ସିଲିଣ୍ଡର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଅଂଶ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
Question 18.
ଶୁଷ୍କକୋଷ ଓ ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉ:
ଶୁଷ୍କକୋଷରେ ଏମୋନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ କିମ୍ବା ଏହା ସହ ଜିଙ୍କ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ମିଶ୍ରିତ ଯାହା ଅର୍ଦ୍ଧତରଳ (paste) ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ । ମାତ୍ର ଭୋଲ୍ଟାଇକ୍ କୋଷରେ ଲଘୁ ସଲଫ୍ୟୁରିକ୍ (ତେଜାବ) ରହିଥାଏ ।
Question 19.
ଆଦିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଘରେ କେତେକ ମୃତ ବ୍ୟାଟେରୀକୋଷ ପାଇଲା । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଅଳିଆ ମଳାରେ ନଫିଙ୍ଗିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ମୃତ୍ତ ବ୍ୟାଟେରୀ କୋଷରେ କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଳିଆ ଗଦାରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ଆବର୍ଜନା ପୁନଃଚକ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ ହେତୁ ସେ ଅଳିଆଗଦାକୁ ଫିଙ୍ଗି ନଥାଏ ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
Question 1.
ବେଙ୍ଗଗୋଡ଼ ପରୀକ୍ଷାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଲୁଇ ଗାଲଭାନୀ ଦେଖିଲେ ମୃତ୍ତ ବେଙ୍ଗର ଗୋଡ଼ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାତୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେଲା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ପଛରେ କେଉଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ରହିଛି ?
Answer:
ପରୀକ୍ଷାଟି ଦର୍ଶାଉଛି ବେଙ୍ଗର ଗୋଡ଼ରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନଧାତୁ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ବେଙ୍ଗର ମାଂସପେଶୀରେ ସଙ୍କୋଚନ ଓ ପ୍ରସାରଣ ଘଟିଲା । ଏହା କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ସୂଚନା ଦେଲା । ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ମାଂସପେଶୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟିକରେ ନାହିଁ । ଦୁଇଟି ଧାତୁ ଏକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟିକରେ । ପରୀକ୍ଷାଟି ତାଙ୍କୁ ଭୋଲଟୀୟ କୋଷ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଲା ।
Question 2.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି ବେଳେ ବ୍ୟାଟେରୀକୁ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପଛରେ କେଉଁ ଯଥାର୍ଥତା ରହିଛି ?
Answer:
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍ ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ସେଲ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଶକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ହ୍ରାସ ପାଏ । ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନହୋଇ ଦୁର୍ବଳ ହେବାକୁ ଲାଗେ । କୁଣ୍ଡଳୀ ତାର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ପରିପଥ ନଷ୍ଟ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହେ । ଏଣୁ ଅଳ୍ପ ସମୟପରେ ସେଲକୁ ଅଫ୍ (off) କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।
Question 3.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ ? ଏହା କିପରି ଆବିଷ୍କୃତ ହେଲା ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପରିବାହୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ, ପରିବାହୀର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ପରିବାହିଟି ଗୋଟିଏ ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେଲେ, ପରିବାହୀଟି ତାର ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ହରାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କହନ୍ତି । 1820 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଡେନ୍ମାର୍କର ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଫେସର ହାନ୍ସ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍ସ ଓଏରଷ୍ଟର୍ଡ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଏକ ପରୀକ୍ଷାରେ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ । ଏକ ପରିବାହୀରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ କରିବା ସମୟରେ ଏହା ନିକଟରେ ଏକ କମ୍ପାସ ସୂଚୀର ବିକ୍ଷେପଣ ଦେଖୁ ସେ ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେଲେ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ତାର ସ୍ଵାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରୁଥିଲା । ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଏହା ନିକଟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚୁମ୍ବକର ଉପସ୍ଥିତି ଉପଲବ୍ଧ କଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହି ପରିବାହିଟି ଆବିଶ୍ୟକ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟକରୁଛି ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କଲେ ।
Question 4.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣ ଗୁଡ଼ିକରେ ନିକ୍ରୋମ ତାର ତାପ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିବାହୀ କିପରି ?
Answer:
ନିକ୍ରୋମ ତାରର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ ଯାହାବଳରେ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଘଟିଲେ ନିକ୍ରୋମ କଣିକା ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ମଧ୍ଯରେ ସଂଘାତ ଘଟି ତାପଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ ହେତୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବୃଦ୍ଧିରେ ନିକ୍ରୋମ ତାର ତରଳେ ନାହିଁ । ଏହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାପ ଧରିରଖେ । ତେଣୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁଲା, ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଇସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଭୃତିରେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ପାଇଁ ନିକ୍ରୋମ ତାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Question 5.
ଶୁଷ୍କକୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର ପରେ ଅଳିଆଗଦାକୁ ନଫିଙ୍ଗି ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
ଶୁଷ୍କକୋଷ ମଧ୍ୟରେ ସୀସା, ଲିଥ୍ୟମ୍, କାର୍ଡ଼ମିୟମ୍ ପରି ଧାତୁ ଏବଂ ଆଲୁମିନିୟମ୍ କ୍ଲୋରାଇଡ୍ ପରି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ । ଉପଯୋଗୀତା ହରାଇବା ପରେ ଏହାକୁ ମୃତକୋଷ (Dead Cell) କହନ୍ତି । ପଦାର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକ ଅଳିଆଗଦାକୁ ଗଲେ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣରେ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ଏଣୁ ଏହାକୁ ପୁନଃଚକ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପଠାଯାଇ ଏହାର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରାଯାଏ ।
Question 6.
ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ‘କଠିନାବସ୍ଥା ବ୍ୟାଟେରୀ’’ (Solid State battery) ସମ୍ବନ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି କାହିଁକି ?
Answer:
ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟାଟେରୀରେ ତରଳ କିମ୍ବା ମଣ୍ଡଭଳି ପଦାର୍ଥକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ‘କଠିନାବସ୍ଥା ବ୍ୟାଟେରୀରେ’’ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ବ୍ୟଟେରୀଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ଵକ ସ୍ଥାୟୀ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦ୍ରୁତଚାର୍ଜିତ ହେବ । ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଭାବେ ଏହା ଅଧିକ ଆଦୃତ ହେବ ।
Question 7.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଉପରେ ଗାଲଭାନୀ ଏବଂ ଭୋଲ୍ଟାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣାରେ ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ଗାଲଭାନୀ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ବେଙ୍ଗର ମାଂସପେଶୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ, ମାତ୍ର ଭୋଲ୍ଟାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାତୁ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାର ପରିଣାମ ଯୋଗୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଭୋଲଟାଙ୍କ ପରୀକ୍ଷାରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ର ସଂଯୋଗରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମାଂସପେଶୀରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ ।
Question 8.
ଲିଥୁମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରିର ପୁନଃ ଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଚାଲିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଲିଥୁମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରିରେ ଲିଥ୍ୟମ୍ ଏବଂ କୋବାଲ୍ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ ଥାଏ ଯାହା ପୃଥିବୀର ଅଳ୍ପକିଛି ଅଂଶରେ ମିଳେ । ପୁନଃ ଚକ୍ରଣ ଦ୍ଵାରା ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ, ଉତ୍ପାଦନ ଜନିତ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍କ୍ତି ସୁପରିବହନ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହେବ । ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡଳି ଆବୃତ୍ତ କାଗଜ ନଳୀ
Question 9.
କାଗଜ ନଳୀ ନେଇଥିଲେ କି ପ୍ରଭେଦ ଭିତରେ ତୁମେ ଲୁହା କଣ୍ଟା ପ୍ରବେଶ ନକରି କେବଳ କୁଣ୍ଡଳି ଆବୃତ୍ତ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତା
Answer:
ଲୁହାକଣ୍ଟା କୁଣ୍ଡଳୀର ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧିକରେ ଯାହାଦ୍ଵାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କୁଣ୍ଡଳୀ ପାଖରେ କମ୍ପାସସୂଚୀର ମାତ୍ରାଧିକ ବିକ୍ଷେପଣ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ । ଲୁହାକଣ୍ଟା ପ୍ରବେଶ ନକରାଇଲେ ଏହା ଦୁର୍ବଳ ଚୁମ୍ବକ ହେବ ଏବଂ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କମ୍ପାସସୂଚୀକୁ କମ୍ ବିକ୍ଷେପିତ କରିବ ।
Question 10.
ଗୋଟିଏ ଇସ୍ପାତ ଚାମଚ ଉପରେ ତାର ଗୁଡ଼ାଯାଇଛି । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କଲେ କ’ଣ ଦେଖାଯିବ ?
Answer:
ଇସ୍ପାତ ଚାମଚ ଉପରେ ତାର ଗୁଡ଼ାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କରାଇଲେ ତାରଟି ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବ ଏବଂ ତାପଶକ୍ତି ଇସ୍ପାତ ଚାମଚକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଏହାକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରିବ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଇସ୍ପାତ ଚାମଚଟି ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଦୁର୍ବଳ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହେବ ।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ
Question 1.
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ ? କ୍ରେନ୍ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଣା ଧାତୁ ତିଆରି ପଦାର୍ଥ ଉଠାଇବାରେ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ? ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ଚୁମ୍ବକୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଲେଖ ।
Answer:
କୌଣସି ପରିବାହିରେ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ, ପରିବାହିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ପରିବାହିଟି ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ବନ୍ଦ ହେଲେ ପରିବାହିଟି ତାର ଚୁମ୍ବକତ୍ଵ ହରାଏ । ଏହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କହନ୍ତି । 1820 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଡେନ୍ମାର୍କର ବୈଜ୍ଞାନିକ ହାନ୍ସ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍ ଓଏରଷ୍ଟର୍ଡ଼ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସତ୍ୟ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ଗୋଟିଏ କ୍ରେନ୍ରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ କଲେ ବା ସୁଇଚ୍ ଅନ୍ (ON) କଲେ ଏହା ତାର ଚୁମ୍ବକ ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ଚୁମ୍ବକୀୟ ବସ୍ତ ଯଥା ଲୁହା, ନିକେଲ ଓ କୋବାଲଟ୍ ଆକର୍ଷଣ କରିପାରେ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକର ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓଏରଷ୍ଟଡ୍ଙ୍କ ଆବିଷ୍କାର ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭାବରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନର ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁମ୍ବକ ହୋଇଥିବାରୁ କ୍ରେନ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ବିରାଟକାୟ ଲୌହଖଣ୍ଡ ଉଠାଯାଇପାରୁଛି ଏବଂ ସୁଇଚ୍ ‘ଅଫ୍’ କରି ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଇପାରୁଛି ।
ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାପାଇଁ ଏଥିରେ ବ୍ୟବହୃତ ତାର କୁଣ୍ଡଳୀର ଘେରସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଥାଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।
Question 2.
ରିଆ ଦେଖିଲା ତାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଇସ୍ତ୍ରୀ (Electric Iron) କୁ ପ୍ଲଗରେ ସଂଯୋଗ କରିବାପରେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ ସଂଯୋଗୀ ତାର ଯାହା ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ତାହା ଥଣ୍ଡା ରହୁଛି ।
(i) ଇସ୍ତ୍ରୀ ଭିତରେ ଥିବା ଉପାଦାନ ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହେଉଥିବା ସ୍ଥଳେ, ସଂଯୋଗୀ ତାର କାହିଁକି ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଉନାହିଁ ?
(ii) ପରିବାହିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା କାରକ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଓ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କିପରି ?
(iii) ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଉପକରଣ ଗୁଡ଼ିକରେ ତମ୍ବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ନିକ୍ରୋମ ତାର କାହିଁକି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ?
(iv) ଘରେ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କ୍ଷେତ୍ରରେ କି କି ସାବଧାନତା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ?
Answer:
(i) ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପକ ଗୁଡ଼ିକ ଭିତର ଉପାଦାନ ନିକ୍ରୋମ ତାର, ଯାହାର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧ୍ବକ । ଉଚ୍ଚ ପ୍ରତିରୋଧ ହେତୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଯୋଗୁ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତାପଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ । ଉପକରଣ ଗୁଡ଼ିକର ସଂଯୋଗୀ ତାର ତମ୍ବାରେ ତିଆରି ଯାହାର ପ୍ରତିରୋଧ କମ୍ । କମ୍ ପ୍ରତିରୋଧ ହେତୁ ଏହି ତାର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହରେ ସେତେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ ।
(ii) ପରିବାହୀର ତାପ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ଏହାର ପ୍ରକୃତି, ଆକୃତି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ମାନ ଏବଂ ପ୍ରବାହ ସମୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ତମ୍ବା, ଏଲୁମିନିୟମ୍ ତୁଳନାରେ ନିକ୍ରୋମର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ ହେତୁ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଅଧୂକ ତାପଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ ।
ପରିବାହିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅଧିକ ହେଲେ ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧିକ ହେବାରୁ ଅଧିକ ତାପଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ । ପରିବାହୀର ମୋଟେଇ ଅଧିକ ହେଲେ ପ୍ରତିରୋଧ କମ୍ ହେବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତାପଶକ୍ତି କମିଯାଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ମାନ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଅଧିକ ତାପଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ସମୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ ତାପଶକ୍ତି ଅଧ୍ବକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏଣୁ ତାପଶକ୍ତି H = I2RT ।
(iii) ନିକ୍ରୋମର ପ୍ରତିରୋଧ ଅଧ୍ବକ ହେତୁ ଏହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହରେ ଅଧୂକ ତାପଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ତରଳେ ନାହିଁ । ତମ୍ବାର ପ୍ରତିରୋଧ କମ୍ ହେତୁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିପାରେ ନାହିଁ ।
(iv) ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାପନ ଉପକରଣରେ ସରୁ ଓ ଖରାପ ତାର ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସୁଇଚ୍କୁ ମାତ୍ରାଧିକ ସମୟ ‘ଅନ୍’ କରି ରଖୁବା ଆଦୌ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଜ୍ଵଳନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକ ଉପକରଣ ଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ।
Question 3.
ବିଶ୍ଵରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାଳିତ ଯାନବାହାନ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ ।ନିକ୍ସ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଉପକରଣର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଥିବାରୁ ଲିଥୁୟମ-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ବ୍ୟବହାର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଆଧୁନିକ ଉପକରଣରେ ଏହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାରର କାରଣ କ’ଣ ? ବ୍ୟାଟେରୀରେ ବ୍ୟବହୃତ ପଦାର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କର ।
Answer:
ଲିଥୁମ୍-ଆୟନ ବ୍ୟାଟେରୀ ଗୁଡ଼ିକ ହାଲୁକା, ପୁନଃ ଚାର୍ଜଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଏଥିରେ ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରୁଥିବାରୁ ଏହା ବିଶେଷ ଲୋକପ୍ରିୟ । ଏଥିପାଇଁ ଏହା ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍, ଲାପଟପ୍ ଏବଂ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ମଟରଗାଡ଼ିରେ ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ମାତ୍ର ଏହି ବ୍ୟାଟେରୀରେ ଲିଥ୍ୟମ୍, କୋବାଲଟ୍ ପରି ବିରଳ ଧାତୁ ଯାହା ବିଶ୍ଵର ଅଳ୍ପକିଛି ସ୍ଥାନରେ ଲଭ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପରିମାଣ ସୀମିତ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଖଣିରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।
ଏହାର ସଙ୍କଟ ଏଡାଇବାକୁ ପଦାର୍ଥ ଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଚକ୍ରଣ ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ । ପୁନଃଚକ୍ରଣ ବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପରୋକ୍ଷରେ ପରିବେଶ ଉପରେ କୁ ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା କରିବ ବୋଲି ବୈଜ୍ଞାନିକ ମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଅଧିକ ଗବେଷଣା କରନ୍ତି ।