Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ନିତୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ପ୍ରତିଦିନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନୋଟିସ ବୋର୍ଡ଼ରେ ‘ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା’ ପଢ଼ିଲେ । ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା ‘ଅନ୍ତେନ ଜାତାନି ଜୀବନ୍ତ’ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା । ମିଷ୍ଟି ନିଜକୁ କହିଲା, ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତ ବାକ୍ୟ ଯାହାର ଅର୍ତ ହେଉଛି ‘ଖାଦ୍ୟଦ୍ଵାରା ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚନ୍ତି’ ।

ଆମେ କ’ଣ ଖାଉ ?

କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଲେଖ ରଖୁବା

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଖାଦ୍ୟ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଏକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଖାଇଥବା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

କ୍ରମାଙ୍କ	ଦିନ	ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ
		ଶ୍ଵେତସାର	ପୁଷ୍ଟିସାର	ସ୍ନେହସାର	ଅନ୍ୟାନ୍ୟ
୧.	ସୋମବାର	ଚାଉଳ, ମାଣ୍ଡିଆ, ଗହମ (ଅଟା)	କ୍ଷୀର, ଦହି	ତେଲ	ସପୁରି
୨.	ମଙ୍ଗଳବାର	ଚାଉଳ, ମକା, ଗହମ (ଚକୁଳି)	ଛେନା, ପନିର	ଲହୁଣି	ଆଳୁ, ପିଆଜ
୩.	ବୁଧବାର	ଚାଉଳ, ଆଳୁ, ଗହମ, (ରୁଟି)	ଅଣ୍ଡା, ଡାଲି	ଘିଅ	ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ
୪.	ଗୁରୁବାର	ଚାଉଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଗହମ (ପରଟା)	ଡାଲି, ବିନ୍ସ, ମଟର	ରାଶି	ଅମୃତଭଣ୍ଡା
୫.	ଶୁକ୍ରବାର	ଚାଉଳ, ଆଖୁ, ଗହମ (କାନ୍ଦୁଲ)	ମାଛ, ଡାଲି	ସୋରିଷ	ଫୁଲ / ବନ୍ଧାକୋବି
୬.	ଶନିବାର	ଚାଉଳ, ଗୁଡ଼, ଗହମ (ପିଠା)	ଚିନାବାଦାମ	ବାଦମ	ମୂଳା, ଗାଜର, ଭେଣ୍ଡି
୭.	ରବିବାର	ଚାଉଳ, କଦଳୀ, ଗହମ (ପୁରୀ)	ମାଂସ, ଡାଲି	ସୋୟାବିନ	ଶାଗ, ମଟର
୮.	ଭୋଜି / ପର୍ବପର୍ବାଣି	ଚାଉଳ, ପିଠା, ଗହମ, ଫଳ	ସୋୟାବିନ୍	ନଡ଼ିଆ	ବାଇଗଣ, କଖାରୁ

ସାରଣୀରେ ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟରୁ ତୁମେ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛ ? ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଜନରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଅ କି ? ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍ଗଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥ‌ିବା ତାଲିକା ସହିତ ତୁମର ତାଲିକା ତୁଳନା କର । ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ତୁମେ ଯାହା ପାଇଲ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ । ତୁମେ ହୁଏତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିବ ଯେ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ରହିଛି ।

ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଖାଦ୍ୟରେ ଏଭଳି ବିବିଧତା ରହିଛି ?

ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବାବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ଲୋକ ଖାଇଥା’ନ୍ତି ।

ସାରଣୀ –୨ : ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

ରାଜ୍ୟ	ସ୍ଥାନୀୟ ଫସଲ	ଖାଉଥ‌ିବା ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ	ପାନୀୟ
ଓଡ଼ିଶା	ଧାନ, ମୁଗ, ବିରି, ମାଣ୍ଡିଆ, ମକା	ଭାତ, ଚକୁଳିପିଠା, ମାଣ୍ଡିଆ, ଖୁରି, ପୋଡ଼ପିଠା	ଲେମ୍ବୁ ସରବତ, ମିଶ୍ରିପଣା, ବେଲପଣା, ଦହି
ପଞ୍ଜାବ	ମକା, ଗହମ, ଚଣା, ଡାଲି	ମକା, ରୁଟି, ସୋରିଷର ଶାଗ, ଛୋଲେ ଭଟୁରେ, ପରଟା, ହାଲୱା, ଖିରି	ଲସି, ଘୋଳଦହି, କ୍ଷୀର, ଚା’
କର୍ଣ୍ଣାଟକ	ଧାନ, ମାଣ୍ଡିଆ, ବିରି ହରଡ଼, ନଡ଼ିଆ	ଇଡ୍‌ଲି, ଦୋସା, ସମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ଚଟଣି, ମାଣ୍ଡିଆ ମୁଢେ, ପାଲିଆ, ରସମ, ଭାତ	ଘୋଳଦହି, କଫି, ଚା
ମଣିପୁର	ଧାନ, ବାଉଁଶ, ସୋୟାବିନ୍	ଭାତ, ଏରମ୍ବା (ଚଟଣୀ), ଉଟି (ହଳଦିଆ | ନାଲି ଚା’ ମଟର ଏବଂ ସବୁଜ ପିଆଜ ତରକାରୀ) ସିଙ୍ଗ୍ (ସାଲାଡ଼) କାଙ୍ଗସୋଇ	ନାଲି ଚା’
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ (କେରଳ)	ନଡ଼ିଆ, ସାମୁଦ୍ରିକ ମତ୍ସ୍ୟ, କଦଳୀ, ଆଖୁ	ପାୟସମ୍, ଉନିଆଵମ୍, ପୁଡି଼, କଳଦୀ, ଚିପସ୍, ମାଲାବାର ପାରୋଟା, ମାଛ, ମୋଇଲି	ସାମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ତାଡ଼ି, ଟାଙ୍ଗିଆ କଢ଼ି

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ । ସାରଣୀ- ୨ରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ମିଳେ । କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଖାଇଥାନ୍ତି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ମଧ୍ଯରେ ତୁମେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ପାଇବ ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖୁବ ଯେ, କୌଣସି ରାଜ୍ୟର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତ ହେଉଛି ଏକ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଭିକା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଦେଖାଯାଏ । ମୃତ୍ତିକାର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫସଲ ଚାଷ କରାଯାଏ ।

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶସ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଆଲୋଚନା କରିବା

• ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ନିମ୍ନରେ କେତେକ ନମୁନା ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି –
• ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛ ?
• ସମୟକ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ କି କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• କ’ଣ ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• ପ୍ରସ୍ତତ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଧାରରେ କିଛି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ନିଅ ।
  

ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ରୋଷେଇ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ, ତାହା ସମୟ କ୍ରମେ ବଦଳିଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ ମଧ୍ଯରେ ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ବୈଷୟିକ ବିକାଶ, ଉନ୍ନତ ପରିବହନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଯୋଗାଯୋଗ କାରଣରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।

କିଛି ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇଲେ ଆମେ କ୍ଳାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ, କାରଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଉ । ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ
ନିଷ୍ଠୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆୟୋଜିତ ‘ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳା’ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏହି ମେଳାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ‘ସୁସ୍ଥ ଖାଆନ୍ତୁ, ସୁସ୍ଥ ରୁହନ୍ତୁ’ ।

• ଏହି ମେଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ଷ୍ଟଲରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ. ସବିତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ, ‘ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ’ ।
• ଏହି ଉକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ଡକ୍ଟର ସବିତା କ’ଣ ବୁଝାଉଥିଲେ ।
• ତୁମେ କେବେ ଖାଇବାକୁ ଭୁଲିଛୁ କି ? ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଖାଇବା ଭୁଲିଯାଅ ସେତେବେଳେ ତୁମେ କେମିତି ଅନୁଭବ କର ?
• ଆମେ କିଛି ସମୟ ନ ଖାଇଲେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ । ଜଣେ ମାରାଥନ ଧାବିକା ଦୌଡ଼ ସମୟରେ ଏବଂ ପରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପାଣି ପିଅନ୍ତି ।
  

ଶ୍ଵେତସାର (Carbohydrate) ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ସ । ଗ୍ଲୁକୋଜ (C₆H₁₂O₆) ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଗହମ, ଚାଉଳ, ଆଳୁ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଇତ୍ୟାଦି ଏ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ସ୍ନେହସାର (Fat) ଉଦ୍ଭଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ଶକ୍ତିର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଚିନାବାଦାମ, ନଡ଼ିଆ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ମଞ୍ଜି ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମେରୁ ଭାଲୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଚର୍ମ ତଳେ ବହୁତ ଚର୍ବି ଜମା ରଖିଥାଆନ୍ତି । ଏହି ଚର୍ବି ଶକ୍ତିର ଏକ ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଶୀତ ନିଦ୍ରା (ହାଇବରନେସନ) ସମୟରେ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଝାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଡାଲି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ମାଂସପେଶୀକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ । ଖାଇବା ଛତୁ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜୀବସାର (Vitamin) ଏବଂ ଧାତୁସାର (Minerals) ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଖାଇବା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୧ :

ପୂର୍ବ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବହୁତ ଦିନ ଯାତ୍ରାକରି ଅନେକ ସମୟରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଓ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବାର ଶିକାର ହେଉଥିଲା । 1746 ମସିହାରେ ସ୍କଟିଶ୍ ଡାକ୍ତର ଜେମସ୍ ଲିଣ୍ଡ ଏକ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ନାବିକମାନେ ଲେମ୍ବୁ ଏବଂ କମଳା ଖାଇଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ରକ୍ତସ୍ରାବ ଏବଂ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବା ସ୍କର୍ଭି ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ, ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଖାଇଲେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗକୁ ଦୂରକରାଯାଇପାରିବ । ଭିଟାମିନ୍-C ଅଭାବରେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ସାଇଟ୍ରସ୍ ଫଳ ଯଥା- ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ରୋଗକୁ ଉପଶମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୨ :

1960 ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିବାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧାରଣ ଲୁଣକୁ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ସହ ମିଶାଇବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଥାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ ଖାଇବା ଦ୍ଵାରା ଉପରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୃତ୍ତିକାରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍‌ର ଅଭାବ ହେତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଆୟୋଡ଼ିନର ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଇଥିଲା । ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିକା ଗଳଗଣ୍ଡ (ଗଏଟର୍) ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଲୁଣ ଚାଷ ହେଉଛି ଅଗରିଆ ନାମକ ଏକ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପାରମ୍ପରିକ ବୃତ୍ତି । ସେମାନେ ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଣ ଚାଷ କରନ୍ତି । ଆଠ ମାସ ଧରି ସେମାନେ ମରୁଭୂମିର ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମରେ ରହି ବହୁତ କଷ୍ଟ କରି ସମୁଦ୍ର ପାଣିରୁ ଲୁଣ ବାହାର କରନ୍ତି । ସେହିପରି ଆମ ରାଜ୍ୟର ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଯଥା- ଗଞ୍ଜାମର ହୁମା, ବାଲେଶ୍ଵରର ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଓ ଭଦ୍ରକର ଚୁଡ଼ାମଣୀ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ଲୁଣ ମାରୁଛନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ତଳ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି । ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର ଅଭାବରୁ ହେଉଥ‌ିବା ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
• ତୁମ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଦେଖ‌ିଲେ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କର । (ଏହି ପ୍ରକାର ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ କରିପାରିବେ) ।
• ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତକରି ଅଭାବଜନିତ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
• ଦେଖାଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଦର୍ଶାଇ ଖାଦ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଅ ।
• ଅଧିକ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ କହ ।

ସାରଣୀ – ୩ : ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସ, ଅଭାବଜନିତ ରୋଗ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ଚାର୍ଟ

ସାରଣୀରୁ ଜଣାଗଲା ଯେ, ଜୀବସାର ଭିଟାମିନ୍ (A, B, C ଏବଂ D) ଏବଂ ଧାତୁସାର (ମିନେରାଲ୍ସ) କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଏବଂ ଆଇରନ୍ ଆଦି ହେଉଛି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଯାହା ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଆମେ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଅଭାବଜନିତ ରୋଗକୁ କିପରି ଦୂର କରିପାରିବ ?

ପୋଷକ :
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଆମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀର କୁ ରୋଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟା ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପୋଷକ (Nutrient) କୁହାଯାଏ । ପ୍ରମୁଖ ପୋଷକ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପୋଷକ ଆମ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ । ତୁମ ପିତାମାତା ତୁମକୁ ନିୟମିତ କ୍ଷୀର, ସବୁଜ ପନିପରିବା, ଫଳ ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥ‌ିବେ । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଳବଣର ଉତ୍ସ । ଯଦିଓ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

କଞ୍ଚା ଏବଂ ରନ୍ଧା ପନିପରିବାରେ ତୁମେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ନିଜର ସତେଜତା ହରାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ ସମୟ ରାନ୍ଧିବାଦ୍ଵାରା ଭିଟାମିନ୍ C ଭଳି କିଛି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛ ? ତୁମେ କେବେ ଦେଖୁଛ କି ପନିପରିବା ରୋଷେଇ କରିବା ସମୟରେ ନରମ ହୋଇଥାଏ ? ଖାଦ୍ୟକୁ ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଫଳ ଏବଂ କଞ୍ଚା ପନିପରିବାକୁ ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ସାମିଲ କରିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବ କି ? କଟା କିମ୍ବା ଚୋପାଛଡ଼ା ପନିପରିବା ଓ ଫଳକୁ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭିଟାମିନ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ । ତେବେ ରାନ୍ଧିବା ବା କଞ୍ଚାରେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଓ ପନିପରିବାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି ।

ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ମିଳିଥାଏ । ତଥାପି ଲୁଣ ଭଳି ପୋଷକ ସମୁଦ୍ର ଜଳରୁ କିମ୍ବା ପଥରରୁ ମିଳିଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆମ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଭିଟାମିନ୍ ‘୦’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟତୀତ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (Roughage) ଏବଂ ପାଣି (Water) ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସବୁଜ ପନିପରିବା, ତାଜା ଫଳ, ଚକିପେଷା ଅଟା, ଚୋପାଲଗା ଡାଲି ଓ ମଞ୍ଜିଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ରଫେଜ୍‌ର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜଳ କୌଣସି ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଜଳ ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଏହା ଶରୀରକୁ ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକ ଶୋଷିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଝାଳ ଓ ପରିସ୍ରା ମାଧ୍ଯମାରେ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

କଲୁଥୁର ଗୋପାଲନ୍ (1918 – 2019) ଭାରତରେ ପୋଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୫୦୦ ରୁ ଅଧ‌ିକ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ମାନ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପୁଷ୍ଟିକର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ସର୍ବେକ୍ଷଣର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇ ପ୍ରୋଟିନ୍, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନରେ ବ୍ୟାପକ ଅଭାବ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ । ଏହାଦ୍ଵାରା 2002 ମସିହାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପୋଷଣ ଯୋଜନା’ ଭାବରେ) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା । ଆମ ଦେଶର ସରକାରୀ ଏବଂ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହି ଯୋଜନା ସାରା ଦେଶରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ଷ୍ଟାର୍ଚ ବା ମଣ୍ଡଦ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷରୁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ନେଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2-3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଯାଉ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2 – 3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଇଲେ, ଯଦି ଆୟୋଡ଼ିନର ରଙ୍ଗ ଗାଢ ନୀଳ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତେବେ ଷ୍ଟାର୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ସ୍ନେହସାର (ଫ୍ୟାଟ୍) ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା / କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କାଗଜରେ ରଖି ଗୁଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଫାଟି ନଯିବ ।
ଖାଦ୍ୟକୁ କାଗଜ ଉପରେ ରଖ୍ ଶୁଖୁବାକୁ ଦିଆଯାଉ ଓ ଏହି କାଗଜକୁ ଆଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖ୍ ଦେଖାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ତୈଳଯୁକ୍ତ ଛାପ ରହିଲେ ଖାଦ୍ୟରେ ସ୍ନେହସାର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ପ୍ରୋଟିନ୍ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋର/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ହେମଦସ୍ତା ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ପେଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପାଉଡ଼ର ତିଆର କରାଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଏକ ଅଲଗା ସଫା ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ଅଧା ଚାମଚ ସହିତ 2/3 ଚାମଚ ପାଣି ମିଶାଇ ଭଲ ଭାବେ ଗୋଳାଇ ଦିଆଯାଉ ।

• ଗୋଟିଏ ଡ୍ରପର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଦୁଇ ବୁନ୍ଦା କପର ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣ (ତୁତିଆ) ମିଶାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଡ୍ରପର ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ 10 ବୁନ୍ଦା କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବଣ ମିଶାଯାଇ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ ପୁଷ୍ଟିସାର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିବ ।
  
• ଆମେ ଖାଉଥ‌ିବା ଯେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ପୋଷକ ଥାଇପାରେ । ଶରୀରର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ, ରଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ରହିଲେ, ସେହି ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ବା ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ (Balanced diet) କୁହାଯାଏ ।

କିଛି ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ସ୍ନେହସାରର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଥିବାରୁ ତାହା ଅଧ‌ିକ କ୍ୟାଲୋରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଥିରେ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଖଣିଜ ଲବଣ, ଜୀବସାର ଓ ରଫେଜ୍ ବହୁତ କମ୍ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ଼ (Junk food) କୁହାଯାଏ । ପିଜା, ବର୍ଗର ଓ ଚିପ୍‌ସ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ! ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଆମ ଶରୀରର ଯନ୍ ନେବାକୁ ହେବ । ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଏବଂ ଜଙ୍କ୍ଫୁଡ଼ଠାରୁ ଦୁରେଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ବାଜରା – ପୋଷଣଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ : ବାଜରା କ୍ଷୁଦ୍ର ଆକାରର ଶସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ । ଏଥରେ ଭିଟାମିନ୍, ଆଇରନ୍, କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଭଳି ପୋଷକ ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ଯାତ୍ରା – କ୍ଷେତରୁ ଆମ ଥାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ : ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପଭୋକ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଗ୍ ଗହମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟଯାତ୍ରା ସମୟ ହ୍ରାସ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

କ୍ଷେତରୁ ପ୍ଲେଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଶ୍ଵେତସାର
୨. ସ୍ନେହସାର
୩. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୪. ପୁଷ୍ଟିସାର
୫. ଖଣିଜ ଲବଣ
୬. ତୁଳନା
୭. ଭିଟାମିନ
୮. ପୋଷକ
୯. ଅନୁଧ୍ୟାନ
୧୦. ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ
୧୧. ରେଫେଜ୍
୧୩. ସ୍କର୍ଭି
୧୪. ରିକେଟ୍ସ
୧୭. ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ।
୧୮. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୫. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୯. ସର୍ଭେ
୧୨. ବ୍ୟାଖ୍ୟା
୧୬. ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା
୨୦. ପୂର୍ବାନୁମାନ

ବିଷୟବସ୍ତର ସାରାଂଶ :

• ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଫଳରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ପାଇଥାନ୍ତି ।
• ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟର ଚାଷ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
• ସମୟ କ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇର ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
• ଖାଦ୍ୟ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ଓ ଆମର ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।
• ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପୋଷକ ହେଉଛି କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଖାଦ୍ୟରେ ଡାଏଟାରୀ ଫାଇବର ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
• କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରୋଟିନ୍ ହେଉଛି ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ପୋଷକ ।
• ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଆମ ଶରୀରକୁ ମଜବୁତ୍ କରିଥାଏ, ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ଓ ଆମକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
• ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ରଫେଜ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜରୁରୀ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
• ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଏକ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅଭାବ, ରୋଗ ଏବଂ ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।
• ଜଙ୍କଫୁଡ୍ ଅସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ହେବାର କାରଣ ଏଥିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ରହିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରୋଟିନ୍, ମିନେରାଲ୍ସ, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ରଫେଜ୍ କମ୍ ଥାଏ ।
• ବାଜରା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁରେ ଏହା ସହଜରେ ଚାଷ କରାଯାଇପାରିବ । ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଏବଂ ଉଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା କେବଳ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ ବରଂ ଆମ ପରିବେଶ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଟେ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥଳରୁ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ସମୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁବା ଉଚିତ ।
  ଆମେ କେବେ ବି ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ଖାଇବା ଉଚିତ ।