Go through BSE Odisha Class 6 Social Science Notes Odia Medium Chapter 11 ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୨: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର to understand important topics more clearly.
6th Class Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 6 Social Science Chapter 11 Notes Odia Medium
“ ପ୍ରକୃତ ଭାରତ ଏହାର ଗ୍ରାମରେ ବସବାସ କରେ ।’
– ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ
ଭାରତବର୍ଷରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଯଥା- ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସରକାରମାନ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଆଲୋଚନା କରିବା ।
ଭାରତବର୍ଷ ଆୟତନରେ ଏକ ବିଶାଳ ଦେଶ ଅଟେ । ଏହି ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ଛଅଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମ, ଆଠହଜାର ସହର ଏବଂ ଚାରିହଜାରରୁ ଅଧିକ ସହର ରହିଛି ।
ଆମର ଜନସଂଖ୍ୟା ୧.୪ ବିଲିୟନ ଯାହା ଶହେ ଚାଳିଶ କୋଟିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି । ଏଥୁରୁ କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ଲୋକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରନ୍ତି ।
ବିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କିଭଳି ଫଳପ୍ରଦ ଶାସନ କରାଯାଇଛି, ତାହା ପୁଣି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କସହଯୋଗରେ ଏହା ଆଲୋଚନାଯୋଗ୍ୟ ।
ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣପୁର ଗ୍ରାମଟି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗ୍ରାମ । ଏଠାରେ ୨୦୦ ଘର ଓ ଏହାର ଜନସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୭୦୦, ସୋମନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ କୃଷକ । ସେମାନେ ଜମି ଚାଷ କରି ଏବଂ ଗାଈ କିମ୍ବା ଛେଳି ପାଳନ କରି କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିଥାନ୍ତି ।
ଅନ୍ୟ କେତେକ ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, କିଛି ଯୁବକ ଚାକିରି ସନ୍ଧାନରେ ସହରକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ରହିଛି, ଯଥା କ୍ଷେତ ପାଇଁ ପାଣି, କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାର ମରାମତି, ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ । ଏହିସବୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହାର ସମାଧାନ କେବଳ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବପର ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଆମଦେଶରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ।
ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା :
ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଏହି ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରକୁ ‘ପଞ୍ଚାୟତ’ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଗ୍ରାମ ପରିଷଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶାସନକୁ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର କରିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ସେଥ୍ପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଏକ ସ୍ଵୟଂ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ।
ସ୍ଥାନୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ, ବିକାଶକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ଏବଂ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ସୁଫଳ ଆଦିକୁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।
ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିମ୍ନରୁ ଉଚ୍ଚ ଯଥା- ଗାଁ, ବ୍ଲକ ଓ ଜିଲ୍ଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ, ବ୍ଲକ୍ ବା ମଣ୍ଡଳ ସ୍ତରରେ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଓ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରରେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ନାମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ଏକ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।
ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର ଦାୟିତ୍ଵ ଜିଲ୍ଲାର କୃଷି, ବାସଗୃହ, ରାସ୍ତାର ରକ୍ଷାଣବେକ୍ଷଣ, ଜଳସମ୍ପଦ ପରିଚାଳନା, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଓ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ଜୀବନର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥାଏ ।
ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ :
ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନର ସ୍ତର, ଯାହା ଗ୍ରାମର ସ୍ଵାର୍ଥପାଇଁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥାଏ ।
ଏ ହା ର ସଦ ସ୍ୟ ମାନେ ସି ଧା ସ ଳ ଖ ଲୋକ ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତର ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ବୟସ୍କମାନଙ୍କର ଏକ ସମୁଦାୟ ବା ଭୋଟର ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକୃତ । ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚବର୍ଷରେ ଥରେ ନିର୍ବାଚନ ହୋଇଥାଏ ।
ଗ୍ରାମ ସଭାରେ ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତରେ ‘ସରପଞ୍ଚ’ ବା ‘ପ୍ରଧାନ’ ନାମକ ଜଣେ ମୁଖୁଆ ବା ସଭାପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଏହି ସଭାରେ ଏବେ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ଏହାର ସଭ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସହ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ନିୟମିତ ହୋଇଛି ।
ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକ ସରପଞ୍ଚମାନେ
ଦ୍ୟାନେଶ୍ୱର କାମ୍ବଲେ :
- ଦ୍ୟାନେଶ୍ଵର କାମ୍ବଲେ ଜଣେ କିନ୍ନର ଯିଏ କି ୨୦୧୭ରେ ୬ ଜଣ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସୋଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାର ତରଙ୍ଗପାଲ ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
- କାମ୍ବଲେଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ମାନବ ସେବା, ଗ୍ରାମ ସେବା ଅର୍ଥାତ୍ ଗାଁର ସେବା ହେଉଛି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସେବା ।
ବନ୍ଦନା ବାହାଦୁର ମୈଦା :
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଖାନଖଣ୍ଡଭି ଗ୍ରାମର ଭିଲ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଦସ୍ୟା ବନ୍ଦନା ବାହାଦୁର ମୈଦା ପୁରୁଷକୈନ୍ଦ୍ରିକ ପ୍ରଥାକୁ ଭୃକ୍ଷେପ ନକରି ନିଜ ଗାଁର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ସରପଞ୍ଚ ହୋଇଥିଲେ ।
ସେ ଗ୍ରାମର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭାରେ ଯୋଗ ଦେବାପାଇଁ ବୁଝାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ଓ ପରିମଳ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରି ଦୂରଦୂରାନ୍ତରେ ସ୍ଵୀକୃତି ପାଇଥିଲେ ।
ବନ୍ଦନାଙ୍କ ଏହି ଯାତ୍ରା ଦର୍ଶାଉଛି ମହିଳାମାନେ କିପରି ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ନେତୃତ୍ୱକାରୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ।
ପୋପଟରା ବାଗୁଜୀ ପାୱାର :
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଅହମ୍ମଦନଗର ଜିଲ୍ଲାର ‘ହିରେ ବଜାର’ ନାମକ ଏକ ଗାଁରେ ବାରମ୍ବାର ମରୁଡ଼ି ଯୋଗୁଁ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ।
ପୋପଟରା ବାଗୁଜୀ ପାୱାର ଏହି ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ହେବାପରେ ସେ ଆନ୍ନା ହଜାରେଙ୍କ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ, ଜଳଛାୟା ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣର ମଡ଼େଲଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାରରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।
ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ‘ହିଞ୍ଛାରେ ବଜାର’ ଏକ ସବୁଜ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାମରେ ପରିଣତ ହେଲା । ୨୦୦୨ରେ ଶ୍ରୀ ପୋପଟରାଓ ପାୱାରଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ରୁକ୍ମଣି ଗଦବା :
ଜନଜାତି ଅଧୁଷିତ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା, ଜୟପୁର ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଅଧୀନରେ ଥିବା ଟାକୁଆ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଏକ ଆଦର୍ଶ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ ହେବାପରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନଜର ପଡ଼ିଥିଲା ଏହାର ସରପଞ୍ଚ ରୁକ୍ମଣି ଗଦବାଙ୍କ ଉପରେ ଯିଏ ନିଜ ୱାର୍ଡ଼ମେମ୍ବର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପଞ୍ଚାୟତର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ୨୦୧୭ ମସିହା ପରଠାରୁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
ଏହା ଅଧୀନରେ ଥିବା ପ୍ରତି ଗାଁରେ ବେକାର ଯୁବକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ସ୍ଵାବଲମ୍ବୀ କରିବା, ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଭତ୍ତା ପ୍ରଦାନ, ପାନୀୟଜଳ ଯୋଗାଣ, ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ ଓ ଆଲୋକୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରିବା ସହ, ହ୍ଵାଟସପ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଜରିଆରେ ସମସ୍ୟା ଗ୍ରହଣ ଓ ସେସବୁ ସମାଧାନ କରିବା, ନିଜ ପଞ୍ଚାୟତର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମରେ ଚକ୍ଷୁଶିବିର ଆୟୋଜନ ସହ ରାଜ୍ୟ ଓ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସବୁ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ରୂପାୟନ ପାଇଁ ସାମୂହିକ ଉଦ୍ୟମ ଓ ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ଵ ଫଳରେ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଟାଙ୍ଗୁଆ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଛି ।
ଆରତୀ ଦେବୀ :
ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଆରତୀ ଦେବୀ ୨୦୧୪ରେ ରାଜୀବଗାନ୍ଧି ନେତୃତ୍ୱ ପୁରସ୍କାର ପାଇବା ଆମ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୌରବ ।
ପ୍ରତି ପଞ୍ଚାୟତ ପାଇଁ ଜଣେ ପଞ୍ଚାୟତ ସେକ୍ରେଟାରୀ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥା’ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ କାଗଜପତ୍ର ପରିଚାଳନା କରିବା ସହ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖୁ’ନ୍ତି ।
ଆମ ଦେଶର କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ପତରୀ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅଧିକାରୀ, ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଜମି ରେକର୍ଡ଼ର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରନ୍ତି । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପାଟୱାରୀ ଅନେକ ପିଢ଼ିର ପୁରୁଣା ମାନଚିତ୍ର ଓ ନକ୍ସା ସାଇତି କରି ରଖନ୍ତି ।
ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ ପଞ୍ଚାୟତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ :
ଅନେକ ରାଜ୍ୟର ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି କଳ୍ପେ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ କିଛି ଶିଶୁ ପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁ ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ବାଲ୍ୟବିବାହକୁ ଦୂର କରିବାପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଅନେକ ପିଲାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଛନ୍ତି ।
ଶିଶୁ ପଞ୍ଚାୟତର ସଭ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଅଭିଭାବକ ଓ ଅନ୍ୟ ବୟସ୍କମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପଠାଇବାପାଇଁ ବୁଝାଇବା ସହ ଝିଅମାନ’ର ବିବାହ ନ କରି ପାଠ ପଢ଼ାଇବାକୁ ବୁଝାଇଛନ୍ତି ।
ଅନେକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରି ପୁରସ୍କାର ଜିତିଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୁପ, ପଶ୍ଚିମ ସିକ୍କିମ୍ ‘ସାଙ୍ଗଖୁ ରାଧୁ ଖାଣ୍ଡୁ’ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତ ପିଲାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଅଧିକାରକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯିବା ସହିତ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପଞ୍ଚାୟତ ପକ୍ଷରୁ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକର ଚାରିପାଖରେ ପାଚେରି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । ଏପରିକି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଞ୍ଚାୟତ ପକ୍ଷରୁ ରୋଷେଇ ଘର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହି ପ୍ରୟାସପାଇଁ ସାଙ୍ଗକୁ ରାଧୁ ଖାଣ୍ଡୁକୁ ଶିଶୁ ଅନୁକୂଳ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।
କିଛି ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ବଙ୍କର ରାୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା ‘ବେୟାରଫୁଟ କଲେଜ’ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ‘ଶିଶୁ ସଂସଦ’ (Children’s Parliament) ରାଜସ୍ଥାନର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁବିଧାରୁ ବଞ୍ଚତ ଗରିବ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ‘ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଭାଗିଦାରୀ’ ମାଧ୍ୟମରେ ସଶକ୍ତ କରିଥିଲେ ।
୮ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନାଇଟ୍ ସ୍କୁଲ ଓ ସଂସଦ ଭଳି ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ଶାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମାଜିକ ଦ। ୟିତ୍ବ ବେ।ଧ ବି ଷୟରେ ସଚେତନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭୋଟର ପରିଚୟ ପତ୍ର ଓ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରଚାର ଭଳି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏହି ସଂସଦ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା ।
ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂମାନେ ଏକ ‘କ୍ୟାବିନେଟ’ ଗଠନ କରି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳନାର ତଦାରଖ କରିବା ସହ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ନିଜର ସୁଚିନ୍ତିତ ମତାମତ ରଖୁଥିଲେ । ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନେତୃତ୍ଵ ନେବାର ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଚେତନତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚଳିତ ନିୟମର ସାମନା କରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସମର୍ଥ କରିପାରିଥିଲା ।
ପିଲାମାନେ ଶିକ୍ଷା, ପରିମଳ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସକ୍ରିୟ ଭାବରେ ସମାଧାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମାନତା, ଗୋଷ୍ଠୀ ବିକାଶରେ ଯୋଗଦାନ କରିପାରିଥିଲେ । ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଶିଶୁ ସଂସଦର ଏହି ଅଭିଯାନକୁ ବିଶ୍ଵର ଶିଶୁ ସମ୍ମାନଜନକ ପୁରସ୍କାର ସମେତ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ମିଳିଥିଲା ।
ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଓ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ :
ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ସରକାରଙ୍କର ଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ତର ହେଉଛି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି, ଯାହା ବ୍ଲକ୍ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ ମଧ୍ଯରେ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏକ ସଂଯୋଗ ସଦୃଶ ।
ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ସଦସ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ସେହି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ସହ ଜଡ଼ିତ ଗ୍ରାମର ସରପଞ୍ଚ ଏବଂ ବିଧାନସଭାର ସ୍ଥାନୀୟ ସଭ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ଯ ରହିପାରନ୍ତି ।
ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତିକୁ ପ୍ରଶାସନ ଦେବାପାଇଁ ଜଣେ OAS ଅଫିସରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥାଏ ଯାହାକୁ ପଞ୍ଚାୟତସମିତି ଉନ୍ନୟନ ଅଧିକାରୀ ବା BDO କୁହାଯାଏ ।
ପଞ୍ଚାୟତଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତିପାଇଁ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପଞ୍ଚାୟତିରାଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତର (ଜିଲ୍ଲାସ୍ତର)ରେ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
ଏହା ଉଭୟ ନିର୍ବାଚିତ ଓ ମନୋନୀତ ସରକାରୀ ସଭ୍ୟଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରେସିଡେଣ୍ଟ ବା ସଭାପତି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦର ନିର୍ବାଚିତ ସଭ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଗୋଟିଏ ପରିଷଦ ରହି ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ ଓ ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଜିଲ୍ଲାର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
ଏହି ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ ଏପରି ବିଶେଷ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଦ୍ଵାରା ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ବର୍ଗ ସେମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ସମସ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଅଭିଯୋଗ କରିପାରିବେ ।
ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ସିଟ୍ ସଂରକ୍ଷଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ସଂରକ୍ଷଣ ସୀମା ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ ।
ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଢାଞ୍ଚା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ, ସବୁ ରାଜ୍ୟରେ ଟିକେ ଅଲଗା ଅଲଗା । କାରଣ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକାର ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସମାନ ଏହା ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଗାଁ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବିକାଶରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ କରିଥାଏ ।
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାୟ ୨,୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କୌଟିଲ୍ୟ (ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଚାଣକ୍ୟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା)ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଲିଖୁତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ବ୍ୟତୀତ ଏଥୁରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ କିପରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ଓ ପରିଚାଳିତ ହେବା ଉଚିତ, ଅର୍ଥନୀତିକୁ କିପରି ସମୃଦ୍ଧ କରାଯାଇପାରିବ, ଶାସକଙ୍କ କର୍ଜ୍ୟ କ’ଣ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି କରାଯିବ । ଗାଁଠାରୁ ଆଞ୍ଚଳିତ ରାଜଧାନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିପରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶାସନିକ ଢାଞ୍ଚା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଉଚିତ ସେ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶାସନକଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ କୌଟିଲ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି : ରାଜା ପ୍ରତି ୧୦ଟି ଗାଁ ପାଇଁ ଏକ ‘ସଂଗ୍ରହଣ’ (ଉପଖଣ୍ଡ ବା ଉପଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ, ପ୍ରତି ୧୦୦ଟି ଗାଁ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘କାର୍ବାଟିକା’ (ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମା) : ପ୍ରତି ୪୦୦ ଗାଁ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘ଦ୍ରୋଣମୁଖ’ ଏବଂ ପ୍ରତି ୮୦୦ ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ‘ସ୍ଥାନୀୟ’ (ପ୍ରାଦେଶିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବେ ।
ବିଷୟ ସାରାଂଶ
- ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାରକୁ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସଂଗଠିତ କରାଯାଇଛି ।
- ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଉଭୟ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୂଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
- ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନର ଏକ ମାପକାଠି ଦିଅନ୍ତି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ଏବଂ ବିକାଶ ଯୋଜନାରେ ସହଯୋଗ କରିବେ ।
- ଓଡ଼ିଶାରେ ୩୦ଟି ଜିଲ୍ଲା ପରିଷଦ, ୩୧୪ଟି ପଞ୍ଚାୟତ ସମିତି ଏବଂ ୬୭୯୮ଟି ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।