Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ to understand important concepts and topics more clearly.
7th Class Science Chapter 8 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium
ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :
ସମୟର ପରିମାପ :
ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ଘଟଣା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଯଥା- ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ସେମାନେ ସମୟ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ସମୟ-ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ ଚକ୍ର ଦ୍ଵାରା ଏକ ‘ଦିନ’କୁ ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।
ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ସ୍ଵଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନ ମାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଜଳଘଡ଼ି, ବାଲି ଘଡ଼ି (Hour-glass) ଏବଂ ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୟ ଗଣନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ିରେ ଦିନବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକଦ୍ଵାରା ପଡ଼ିଥୁବା ବସ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ଥିତି ସହିତ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
ଜଳଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସମୟ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର ଭିତରକୁ କିମ୍ବା ବାହାରକୁ ଜଳର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରବାହ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଘଡ଼ିରେ, ‘ସମୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ପାତ୍ରରୁ ପାଣି ବାହାରକୁ ଆସୁଥିଲା । ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ, ନିମ୍ନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଭାସମାନ ହେଉଥିଲା । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା । ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପୁଣି ଭାସମାନ କରାଯାଉଥିଲା ।
ବାଲିଘଡ଼ିରେ, ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଏହାର ନିମ୍ନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ବାଲି ପ୍ରବାହ ଆଧାରରେ ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ।
ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ହେଉଛି ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦାଗ ଦିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ମହମବତୀ ଯାହା ଜଳିବା ସମୟରେ ବିତିବା ସମୟ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା ।
ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ପଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ‘‘ସମ୍ରାଟ ଯନ୍ତ୍ର’’ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୟପୁରସ୍ଥ ଜନ୍ତର ମନ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏକ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଅଟେ, ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଉପକରଣ ରହିଛି । ପଥର ଘଡ଼ିର ଉଚ୍ଚତା ୨୭ ମିଟର, ଏହାର ଛାଇ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ପ୍ରାୟ ୧ ମିଲିମିଟର ଗତି କରେ ଏବଂ ୨ ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍କୁଲରେ ପଡ଼େ । ଯେକୌଣସି ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ପରି, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବା ‘ସୌର ସମୟ’ ମାପ କରେ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଜଳ ଘଡ଼ି ତିଆରି କରିବା
- ଠିପି ଥିବା ଏକ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ (୧/୨ ଲିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼) ।
- ଚିତ୍ର ‘କ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ମଝିରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
- ଏଇ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି, ବୋତଲର ଠିପିରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
- ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ତଳ ଅଧା ଅଂଶ ଉପରେ ଏକ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’) ।
- ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଜଳ ସ୍ତର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି ବୁନ୍ଦା କାଳି କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର (ଚିତ୍ର ‘ଘ’) କରାଯାଉ ।
- ବୋତଲର ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ଟପ୍ ଟପ୍ କରି ପଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ । ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ଜଳ ତଳ ପାତ୍ରରେ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ପରେ ଜଳର ସ୍ତର ଚିହ୍ନିତ କର । ଏବେ ତୁମର ଜଳ ଘଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା । ତୁମେ କ’ଣ ଏବେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ କି ଏହାକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ?
- ତଳ ଅଂଶରୁ ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳ ଢାଳି ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଏହା ଅଙ୍କିତ ଏକ ଚିହ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିହ୍ନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ନେବ ।
ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଛାୟା ଏବଂ ଜଳ ଘଡ଼ି ଉଭୟ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା । ଛାୟା-ଆଧାରିତ ସମୟ ମାପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସର୍ବପ୍ରଥମେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମିଳିଥିଲା । (ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ-ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ରଚିତ ଏବଂ ସଂଶୋଧ ହୋଇଥିଲା) । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାଡ଼ିର ଛାୟା ମାପ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ବରାହମିହିର ପ୍ରାୟ ୫୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ । ଜଳ ଘଡ଼ିର ବର୍ଣନା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ସାର୍ଦ୍ଦୁଳକଣ୍ଠ ବାଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥରେ (ଆଦ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ) କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନଥିଲା କାରଣ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ପ୍ରବାହ ଗତିର ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ (ଚିତ୍ର-ଖ), ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କହିଥିଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ବୌଦ୍ଧ ମଠ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ନଗର-ଛକରେ ଘଟିବା-ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମୟ ନିରନ୍ତର ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ପାତ୍ର ବୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଢୋଲ, ଶଙ୍ଖ ବା ଘଣ୍ଟି ବାଜିବାଦ୍ଵାରା ସମୟର ସୂଚନା ଘୋଷଣା କରାଯାଉଥିଲା । ଯଦିଓ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟାଦ୍ଵାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା : ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ୧୬୫୬ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୬୫୭ ମସିହାରେ କ୍ରିଷ୍ଟିଆନ୍ ହାଇଜେନ୍ସ (୧୬୨୯–୧୬୯୫) ଦ୍ଵାରା ପେଟେଣ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଗାଲିଲିଓ ଗାଲିଲି (୧୫୬୪- ୧୬୪୨)ଙ୍କ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ ଯେ ଥରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଗାଲିଲିଓଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଛାତରୁ ଝୁଲି ରହିଥିବା ଏକ ଦୀପ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଆଗରୁ ପଛକୁ ଦୋଳାୟମାନ ହେଉଥିଲା । ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଗାଲିଲିଓ ଜାଣିଲେ ଯେ ଦୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୋଳାୟମାନ ପାଇଁ ସମାନ ସମୟ ନେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ସହିତ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପରେ ଗାଲିଲିଓ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥିଲା ସମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସମାନ ।
ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଣ୍ଟା :
ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ରେ ଏକ ଛୋଟ ଧାତୁ ବଲ୍ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ‘ବଚ୍’ କୁହାଯାଏ । ଏକ ଲମ୍ବା ସୂତାଦ୍ଵାରା ଏହି ବବ୍ ଝୁଲି ରହିଥାଏ ।
ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏହାର ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ବକ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକିଏ ଘୁଞ୍ଚାଯାଏ ଏବଂ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ଏହା ଦୋଳନ ଗତି ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହାର ଗତି ଆବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକୃତିର କାରଣ ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ଏହାର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ ।
ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ବବ୍ ମଧ୍ଯମ ସ୍ଥିତି ‘୦’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚରମସ୍ଥିତି ‘କ’କୁ ଗତିକରେ, ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମସ୍ଥିତି ‘ଖ’କୁ ଗତିକରେ, ଏବଂ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘୦’କୁ ଫେରିଆସେ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବବ୍ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥତି ‘କ’ ରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥିତି ‘ଖ’ କୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ ‘କ’ କୁ ଫେରି ଆସେ ସେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରେ ।
ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଯେଉଁ ସମୟ ନେଇଥାଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା
- ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ଖଣ୍ଡେ ସୂତା, ହୁକ ଲାଗିଥୁବା ଭାରୀ ଧାତୁ ବା ପଥର (ବବ୍), ଏକ ଷ୍ଟପଚ୍/ ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ଏକ ରୁଲର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ଓ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ‘ବଚ୍’ ବନ୍ଧାଯାଉ ।
- ସୂତାରେ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଧାରରେ ବନ୍ଧାଯାଉ ଯେପରି ଆଧାର ଏବଂ ବବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୂତାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସେ.ମି. ରଖାଯାଉ ।
- ବବୁକୁ ଧୀରେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବବ୍ ଠେଲି ନ ହେବା ଏବଂ ସୂତା ଟାଣ ହେବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉ । ତୁମର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏବେ ଦୋଳନ କରିବ ।
- ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି, ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥୁବା ସମୟ ମାପ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ୩ ରୁ ୪ ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
- ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ସମୟକୁ ୧୦ ଦ୍ଵାରା ବିଭକ୍ତ କରି ସାରଣୀରେ ଏହାକୁ ଲେଖାଯାଉ ।
ସାରଣୀ ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଟଲମ୍ବର ସାରଣୀ
ସୂତାର ଲମ୍ବ = ୧୦୦ ସେ.ମି.
| କ୍ର.ସଂ. | ଦଶଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ) | ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ |
| ୧. | ୨୦.୫ | ୨.୦୫ |
| ୨. | ୨୦.୬ | ୨.୦୬ |
| ୩. | १०.४ | ୨.୦୪ |
| ୪. | ୨୦.୬ | ୨.୦୬ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ସମାନ ହେଉଛି । ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଏହାର ଲମ୍ବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ କିନ୍ତୁ ବତ୍ର ବସ୍ତତ୍ଵ ଉପରେ ନୁହେଁ । ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଆବର୍ଷରେ ରହିଥାଏ । ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଏହି ଗୁଣ ସମୟ ମାପ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକ ନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି |
‘ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା’’ – ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ କ୍ୱାର୍ଟଡ୍ ଘଣ୍ଟା କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ସ୍ଫଟିକର କମ୍ପନ ତଥା ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରମାଣୁର ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ ତୀବ୍ର କମ୍ପନକୁ ଆଧାର କରି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଯଦିଓ ହାଇଜେନ୍ସଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତିଦିନ ୧୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରିପାରୁଥିଲା, ଆଜିର ପରମାଣୁ ବର୍ଷରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ହ୍ରାସ ପାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅଧିକ ପାଇଁ ଆହୁରି ଭଲ ଉନ୍ନତ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ।
ସମୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ SI ଏକକ :
ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ୍ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି s । ଏହାକୁ ମିନିଟ୍ (min) ଏବଂ ଘଣ୍ଟା (h) ଏକକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ।
୬୦ ସେକେଣ୍ଡ୍ = ୧ ମିନିଟ୍, ୬୦ ମିନିଟ୍ = ୧ ଘଣ୍ଟା
ସେକେଣ୍ଡ, ମିନିଟ୍ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଭଳି ସମୟର ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଲା ବେଳେ ଇଂରାଜୀ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ‘s’, ‘min’ ଏବଂ ‘h’ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ଏକବଚନରେ ଲେଖାଯାଏ । ବାକ୍ୟ ଶେଷ ବ୍ୟତୀତ ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣବିରାମ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସମୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ । ସେକେଣ୍ଡ୍ ପାଇଁ ‘sec’ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ‘hrs’ ଲେଖୁବା ଭୁଲ ।
ପୁରା କାଳରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗାତ ପୂରଣ ହୋଇ ବୁଡ଼ିବାକୁ ୨୪ ମିନିଟ୍ ଲାଗୁଥିଲା । ଏହି ଘଣ୍ଟା ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ ଏକକକୁ ଘଟିକା, ଘଟୀ ବା ଦଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସମୟ ମାପର ମାନକ ଏକକ ହୋଇଗଲା । ତେଣୁ, ଏକ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ଦିନକୁ ୬୦ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ବା ଘଟିକାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିରେ ଏହି ‘ଦଣ୍ଡ’ ସମୟ ଏକକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ମାପି ପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ।
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ, ଏକ ସେକେଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ମାପିବା ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯଥା : କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ, ସମୟ ମାପିବା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ, ଏକ ଦୌଡ଼ରେ କିଏ ଜିତିଲା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ସେକେଣ୍ଡର ଏକ ଶତାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ ହଜାର ଭାଗ (ମିଲି ସେକେଣ୍ଡ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ରେକର୍ଡ଼ କରିପାରିବ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ (ECG) ଉପକରଣ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହୃସ୍ପନ୍ଦନ ମିଲି ସେକେଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ସଂଗୀତରେ, ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସୁଗମ ପୁନର୍ବାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ହଜାର ହଜାର ଥର ଶବ୍ଦ ଧରି ରଖାଯାଏ । ଅନେକ ଉପକରଣ ଆହୁରି କମ୍ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋସେକେଣ୍ଡରେ (ସେକେଣ୍ଡର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ) ସଙ୍କେତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ବିଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆହୁରି ସଠିକ୍ ସମୟ-ମାପ ଉପକରଣ ବିକଶିତ କରିଚାଲିଛନ୍ତି । ଆମର ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାଜକୁ ସେତେ ଅଧିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ଧୀର କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ :
ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହିଥାଉ, ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ ଗତି କରୁଛି, ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୁଝିଥାଉ ? ମନେକର ଏକ ସିଧା ଟ୍ରାକରେ ୧୦୦ ମିଟର ଦୌଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଖେଳାଳି ଏକତ୍ର ଆରମ୍ଭ ରେଖାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ଆଗ ଓ ପଛ ଭାବରେ ଦୌଡ଼ିଥାନ୍ତି ।
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥାଏ ।
ବେଗ (Speed)
ଏକକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବସ୍ତ ଦ୍ଵାରା ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ବେଗ କୁହାଯାଏ ।
ବେଗର SI ଏକକ ମିଟର/ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାକୁ m/s ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।
ବେଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଏକକ ହେଉଛି କି.ମି. ଘଣ୍ଟା । ଏହାକୁ km/hr ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ସ୍ୱାତୀର ସ୍କୁଲ ତା’ ଘରଠାରୁ ୩.୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସାଇକେଲରେ ଚଢ଼ି ତା’ର ସ୍କୁଲରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାକୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଲାଗିଥିଲା । ସାଇକେଲର ବେଗ ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡରେ ଗଣନା କର ।
ସମାଧାନ :
କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଗଣନା କରିବା
- ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ରେ ରେଳ ସମୟସାରଣୀ ଦେଖାଯାଉ ।
- ତୁମ ରହଣି ସ୍ଥାନର ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଥିବା ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
- ଏହି ଟ୍ରେନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଅଟକିଛି ତା’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟକୁ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଟ୍ରେନ୍ ନେଇଥିବା
- ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏଇ ଦୁଇ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ ।
- ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ ଗଣନା କରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
- ୪-୫ ଟି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟ୍ରେନ (ଯାତ୍ରୀ |ଏକ୍ସପ୍ରେସ/ସୁପରଫାଷ୍ଟ) ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
| କ୍ର.ସଂ | ଟ୍ରେନର ନାମ | ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନର ନାମ | ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା (କି.ମି.) | ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥିବା ସମୟ (ଘଣ୍ଟା) | ଏହି ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ (କି.ମି./ଘଣ୍ଟା) |
| ୧. | ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ | ଅମ୍ବାଲା | ୫୦ | ୦.୬ | ୮୩ |
| ୨. | ଅମୃତସର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ | ଲୁଧୂନା | ୯୦ | ୧.୮ | ୫୦ |
| ୩. | ହିମାଲୟାନ୍ କୁଇନ୍ | କାଲ୍ | ୩୦ | ୧.୦ | ୩୦ |
| ୪. | SMVD Katra ଏକ୍ସପ୍ରେସ | ଜଳନ୍ଧର କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ | ୧୨୦ | ୧.୬ | ୭୫ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ଚାରୋଟି ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ବେଗ ସର୍ବାଧିକ ଅଟେ । ଏହାର ହାରାହାରି ବେଗ ୮୩ କି.ମି/ଘଣ୍ଟା ।
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ସ୍କୁଟର, ମୋଟରବାଇକ୍, କାର ଏବଂ ବସ୍ ଭଳି ଯାନବାହାନରେ ଏକ ଉପକରଣ ଅଛି ଯାହା ଗାଡ଼ିର ଗତିକୁ କିମି/ଘଣ୍ଟାରେ ମାପକୁ ଦେଖାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସିଡ଼ୋମିଟର କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ୋମିଟର ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପକରଣ, ଯାନବାହାନରେ ରହିଥାଏ ଯାହା ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା କିଲୋମିଟରରେ ମାପ କରେ ।
ବେଗ, ଦୂରତା ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ :
ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ
ଉଦାହରଣ-୧ : ରାଘବ ୫୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ବସ୍ରେ ପଡ଼ୋଶୀ ସହରକୁ ଯାଉଛି । ଯଦି ତା’ର ସେହି ସହରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୨ ଘଣ୍ଟା ଲାଗେ, ତେବେ ସେହି ସହର କେତେ ଦୂର ?
ସମାଧାନ :
ବସ୍ରା ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ = ୫୦ 
× ୨ ଘଣ୍ଟା = ୧୦୦ କି.ମି.
ଉଦାହରଣ-୨ : ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ୯୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛି । ୩୬୦ କି.ମି. ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ ?
ସମାଧାନ :
ସମାନ ଓ ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି :
- ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ରେଖକ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନ୍ର ଗତି ଏକ ରେଖକ ଗତିର ଉଦାହରଣ।
- ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ‘ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
- ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ତାହାର ଗତିକୁ ‘ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
- ସାରଣୀରେ ସକାଳ ୧୦.୦୦ ଏବଂ ୧୧.୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ X ଏବଂ Y ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।
ସାରଣୀ : ୧୦ ମିନିଟ୍ ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ୍ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା
| ସମୟ (AM) | Train X | Train Y | ||
| କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) | ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km) | କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) | ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km) | |
| ୧୦.୦୦ | ୦ | ୦ | ୦ | ୦ |
| ୧୦.୧୦ | १० | ୨୦ | ୨୦ | ୨୦ |
| ୧୦.୨୦ | ୪୦ | १० | ୩୫ | ୨୦ |
| ୧୦.୩୦ | ୬୦ | ୨୦ | ୫୦ | ୧୫ |
| ୧୦.୪୦ | ୮୦ | ୨୦ | ୭୫ | ୨୫ |
| ୧୦.୫୦ | ୧୦୦ | ୨୦ | ୨୫ | ୨୦ |
| ୧୧,୦୦ | ୧୨୦ | ୨୦ | ୧୨୦ | ୨୫ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
- ଟ୍ରେନ୍ X ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ସମାନ ରୈଖ୍ ଗତିରେ ଅଛି ।
- ଟ୍ରେନ୍ Y ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅସମାନ ରୈଖକ ଗତିରେ ରହିଛି ।
ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :
- ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସରଳ
- ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ର ଆବର୍ଷ କାଳ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ । ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘s’ ବା ‘ସେ’ ।
- ଏକ ବସ୍ତର ହାରାହାରି ବେଗ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିବା ମୋଟ ଅତିକ୍ର।ନ୍ତ କରିଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା
- ସମୟ ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା ।
ବେଗ =
- ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗ ସହିତ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତ ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
- ଯଦି ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତୁର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଅସମାନ ବୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
- ବେଗର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡ ବା m/s ।
- ଗତିଶୀଳ ଯାନର ବେଗ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ବିଡ଼ୋମିଟର ଓ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଓଡୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।