Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ to understand important concepts and topics more clearly.
7th Class Science Chapter 11 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :
ଆଲୋକର ଉତ୍ସ :
ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠରୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ କୁହାଯାଏ ।
ଆମ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯିଏ ନିଜର ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରେ । ଏହା ସହ ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଏବଂ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବାରୁ ଏହା ଆଲୋକୀକରଣର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ।
ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ :
- ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ ।
- ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କାରଣ ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ
ଆଲୋକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତିକରେ :
କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
- ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
- ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ (ଆଲୋକ ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
- ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କର । ପରଦାରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରୁଛ କି ? ଯେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ନ ଥାଏ, ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ ।
- ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
ଆଲୋକର ଉତ୍ସ
- ଆମ ପୃଥିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯାହାର ଆଲୋକ ଚାରିଆଡ଼େ ବିକିରିତ ହୋଇଥାଏ ।
- ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଓ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି ।
- ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଣିଷମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଜାଣିଥିଲେ, ଯାହାକି କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକୀକରଣ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ଥିଲା ।
- ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସର ଉଦ୍ଭାବନ ହେବା ଫଳରେ ମନୁଷ୍ୟର ବିଦ୍ୟୁତଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ହୋଇପାରିଛି ।
- ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କୁହାଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ । ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହା କେବଳ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।
ଆଧୁନିକ LED (Light Emitting Diode) ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଲ୍ୟାମ୍ପ ତୁଳନାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ । ଏହି LED ଲ୍ୟାମ୍ପ କମ୍ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଖୁବ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ । LED ଲାଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ଵାରା କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍ କମ୍ ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ମଧ୍ୟ । ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଭାରତ ସରକାର ଦେଶବ୍ୟାପୀ LED ବଲ୍ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟବହାର ପରେ LED ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଆବର୍ଜନାରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ବା ପୁନଃଚକ୍ରିତ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
ଆଲୋକର ସରଳରେଖକ ଗତି :
କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅବସନ୍ଧାନ କରିବା
- ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
- ତିନିଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
- ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାର ଟର୍ଚ୍ଚ ଲଇଟ୍ (ଆଲୋକର ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
- ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖାଯାଉ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କଲେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ରହିବ ନାହିଁ ଓ ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁରିବା ନାହିଁ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ପରୀକ୍ଷା କରିବା
ଏକ ନମନୀୟ ସଫା ଲମ୍ବା ସିଧା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରାଯାଉ ।
ଏବେ ପାଇପକୁ ବଙ୍କା କରି ‘ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଏହି ବଙ୍କା ପାଇପ୍ ମଧ୍ୟଦେଇ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମହମବତୀର ଶିଖା ଦେଖପାରିବା ନାହିଁ ।
ସିଧା ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ତୁମେ ମହମବତୀ ଶିଖା ଦେଖିହେବ, କିନ୍ତୁ ବଙ୍କା ନଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ଯେ, ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
ସତର୍କତା : କେବଳ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କର ନାହିଁ । ଏକ ନିମ୍ନଶକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ଲେଜର ପଏଣ୍ଟର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ । ଲେଜର ବିମ୍ସକୁ ସିଧା ସଳଖ କୌଣସି ଲୋକର ଆଖରେ ପକାଅ ନାହିଁ, ଏହା ଆଖୁକୁ ଗଭୀର କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ । ଏକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ନିକ୍ଷେପ କର । (କ୍ଷୀର ମିଶାଇବା ଦ୍ଵାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ) । ତୁମେ କ’ଣ ବିମ୍ ଏକ ସଳଖ ରାସ୍ତାରେ (ସିଧା) ଗତି କରେ ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି ? ତଥାପି, ବେଳେବେଳେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପାତ୍ରର କୌଣସି କୋଣ ପାଖରେ ବଙ୍କା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଉଚ୍ଚଶ୍ରେଣୀରେ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧୂକ କଥା ଶିଖୁବ ।
କ୍ଷୀର ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟକୁ ଲେଜର ରଶ୍ମି ଲେଜର ବିମ୍ ଜଳମିଶା କ୍ଷୀର ଦେଇ ଦେଖୁଛ ? ପାଣି ଭିତରେ ଲେଜର
ସ୍ଵଚ୍ଛ, ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକ :
- ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ ଯଥା – କାର୍ଡବୋର୍ଡ, କାଗଜ, କାଚ, ଟ୍ରେସିଂପେପର ମୋଟା କପଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ଏହି ସବୁ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଆଲୋକ କିପରି ଗତି କରେ ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
- ଏକ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀକୁ ଯାଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳାଇବା । ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ପକାଇବା ଯେପରିକି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ଦେଖୁରିବା । କାନ୍ଥରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ରଖ୍ ତାହାକୁ ପରଦା କରି ତା’ ଉପରେ ଆଲୋକ ପକାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବା ।
- ଆମେ ଏଥର ଏହି ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ସଂପାଦନ କରିବା । ଗୋଟିଏ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ।
- ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ମଧ୍ୟରେ ରଖୁ ଆଲୋକ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି ଓ କେଉଁ ବସ୍ତ ଦେଇ ଗତି କରୁନାହିଁ ତାହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା ।
ସାରଣୀ–୧ : ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ
| ସାମଗ୍ରୀ | ସ୍ଵଳ୍ପ/ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଳ୍ପ/ଅସ୍ୱଚ୍ଛ | ଆଲୋକ ଗତି କରିବ (ପୂର୍ଣ/ଆଂଶିକ/ଆଦୌ ନୁହେଁ) | |
| ମୋର ଅନୁମାନ | ମୋର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ | ||
| କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ | ଅସ୍ବଚ୍ଛ | ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ | ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ |
| କାଗଜ | ଅସ୍ବଚ୍ଛ | ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ | ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ |
| କାଚ | ସ୍ୱଚ୍ଛ | ଆଲୋକପୂର୍ଣ ଭାବରେ ଗତିକରିବ | ଆଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରିବ |
| ଟ୍ରେସିଂ ପେପର | ଅର୍ବସ୍ୱଚ୍ଛ | ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ | ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ |
| ମୋଟା କପଡ଼ା | ଅସ୍ବଚ୍ଛ | ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରିବ ନାହିଁ | ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଉକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ – ଆଲୋକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀରେ ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିଥାଏ । ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରି ନଥାଏ ।
ଛାୟା ଗଠନ :
- ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ । ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଆଲୋକ ର ଗତିପଥରେ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଆଲୋକର ଏକ ଅବରୋଧୃତ ଅଂଚଳ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ । ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ବସ୍ତର ଛାୟା ।
- ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
- ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ହାଲୁକା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
- କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର କିଛି ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
- ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା (ସ୍କ୍ରିନ) ମଧ୍ଯରେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ରଖାଯାଇ ନିମ୍ନ ସାରଣୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ ।
- ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପରଦାରେ ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାର ଅନୁସାରେ ନିଜର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
ସାରଣୀ : ଛାୟାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
| କାର୍ଯ୍ୟ | ଛାୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ |
| ପରଦା ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି | ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ |
| ବସ୍ତୁଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି | ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ |
| ଟର୍କଟିର ସୁଇଚ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି | ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ |
| ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ପରଦା ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ | ଛାୟାର ଆକୃତି ହ୍ରାସ ପାଇବ |
| ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ | ଛାୟାର ଆକୃତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ |
| ବସ୍ତୁଟି ଢଳି ରହଛି, ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଅଛି | ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ |
| ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଇଛି | ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
- ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଆଲୋକକୁ ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ବାଧାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ବସ୍ତୁର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
- ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ପରଦା ଆବଶ୍ୟକ ।
- ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଲେ, ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଛାୟା ପୁତ୍ତଳିକା ଆମ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଅଂଶ ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଏହି କଳାରେ ସମତଳ ଭାବରେ କଟା ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ (ଯାହାକୁ ଛାୟାପିତୁଳା କୁହାଯାଏ ।) ଏକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ଓ ପରଦା ମଧ୍ଯରେ ରଖାଯାଏ । ସଖୀ କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ଏପଟ ସେପଟ କରି କଣ୍ଢେଇ ନଚାଉଥିବା ଲୋକଟି କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ କଳାକୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଭିନୟ ଦେଖୁ ଦର୍ଶକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଯେମିତିକି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ‘ଚରମାବାହୁଳୀ ନାଟ୍ୟ’, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ‘କିଲୁ ବୋୱେ’ ଏବଂ ‘ଥୋଲୁ ବୋFଲତା’ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ‘ତୋଗାଲୁ ଗୋୟେୟାଟା’, ଓଡ଼ିଶାର ‘ରାବଣ ଛାୟା’, କେରଳର ‘ଥୋଲପାକୋଠୁ’ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର ‘ବୋମାଲାଟାମ୍’ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ନାଟ୍ୟ ପରିବେଷଣ କେବଳ ଯେ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ସମାଜକୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ :
ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଟି ପଲିସ୍ ହୋଇଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ଭଳି ଏକ ଚକଚକିଆ ବସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ପରଦାରେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ମାତ୍ର କାନ୍ଥର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଏ । ଏପରି ହେବାର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ଚକ୍କ୍ କରୁଥିବା ଏକ ଷ୍ଟିଲ୍ ପ୍ଲେଟ କିମ୍ବା ସମତଳ ଦର୍ପଣଟିଏ ନି ଆଯାଉ ।
- ଦର୍ପଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଏପରିଭାବେ ଦେଖାଅ, ଯେଉଁ କାନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡୁନାହିଁ, ସେହି କାନ୍ଥରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପଡ଼ିବ ।
- ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ କାନ୍ଥ ଉପରେ ପକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ । କାନ୍ଥରେ ଏକ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଦେଖାଯିବ ।
- ଏଥୁରୁ ଜଣାଯିବ ଯେ, ଚକଚକିଆ ପ୍ଲେଟ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଚି ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଚକଚକିଆ ପୃଷ୍ଠରେ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ତା’ର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ । ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଏହି ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁ ଦର୍ପଣରେ ଆମେ ନିଜର ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁ ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ସହ ଲାଗିଥିବା ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ, ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍, ଗୋଟିଏ ପାନିଆ, ଖଣ୍ଡିଏ ଧଳା କାଗଜ ଏବଂ ଖଣ୍ଡେ କଳାରଙ୍ଗର କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।
କଳା କାଗଜ ନେଇ ପାନିଆର ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ଧାର (ସରୁ ଛିଦ୍ର) ଛାଡ଼ି ବାକି ସମସ୍ତ ଧାରକୁ ଭଲ ଭାବେ କଳାକାଗଜରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ ।
ଟେବୁଲ ଉପରେ ଧଳା କାଗଜଟିକୁ ଖୋଲି ଲଗାଯାଉ । କଳା କାଗଜ ଲଗା ପାନିଆକୁ ଏହି ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଧରି ରଖାଯାଉ ଏବଂ ସରୁ ଛିଦ୍ର ଉପରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ପକାଯାଉ । ପାନିଆଁ ଓ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟକୁ ଏପରି ଏପଟ ସେପଟ କରି ଦେଖାଯାଉ ଯେପରି କଳାକାଗଜ ଢଙ୍କା ହୋଇ ନଥିବା ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ପଡ଼ି ଏକ ରେଖା ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ (ଚିତ୍ର-କ ଭଳି) ।
ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ଗତିପଥରେ ଦର୍ପଣଟିକୁ ରଖ୍ ପାନିଆକୁ ସ୍ଥିର ରଖୁ ପାନିଆର ଫାଙ୍କ ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ରୁ ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି । ଏଥିରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ତା’ର ଦିଗ ବଦଳାଉଛି । ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁଁ ଏପରି ହୋଇଥାଏ ।
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ :
କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : – ପରୀକ୍ଷଣ
ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ଗୋଟିଏ କଲମ ନିଆଯାଉ ।
ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ଧରି ରଖାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ସେହି କଲମ ଭଳି ଆଉ ଗୋଟିଏ କଲମ ଥିବାଭଳି ଦେଖାଯାଉଅଛି । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ କଲମ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖୁଥୁବା କଲମର ଛବି ବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଟେ ।
ଏବେ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର କଲମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ (ଛବି) ର ଆକାର ଦେଖ୍ ତୁଳନା କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ କୌଣସି ବସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଛବିର ଆକୃତି ଓ ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ସମାନ ଅଟେ ।
ଏଥର ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କଲମ ରଖୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଛବିକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାଯିବ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ସିଧା ଦେଖାଯାଉଛି । କଲମର ଅଗ୍ରଭାଗ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପରେ ଥିବାର ଦେଖାଯାଉଛି । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ସଳଖ ପ୍ରତିଛବିକୁ ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସିଧା ହୋଇଥାଏ ।
ଏବେ ଦର୍ପଣ ପଛରେ ଏକ ପରଦା ଭୂଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । ଏହାକୁ ଚାରି ପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉ । ପରଦାରେ ପ୍ରତିଛବି ମିଳିବ ନାହିଁ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ପରଦା ରଖ୍ ଏହି କ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ । କାରଣ ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅବାସ୍ତବ (Virtual) ଅଟେ ।
ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣ୍ଠଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ବାମହାତ ଟେକିଲେ ତୁମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଡାହାଣ ହାତ ଟେକିବାର, ଅର୍ଥାତ୍ ତୁମର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵପରି ହୋଇଥାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
- ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ହୋଇଥାଏ ।
- ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକୃତି ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
- ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
- ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
- ଚିତ୍ର ‘ଖ’ ଭଳି ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜର ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଯାଉ । ଏହା ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
- ଏବେ ଦର୍ପଣର ଅତି ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତିଛବିଟି କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
- ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଛବି ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକରୁ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣର ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦୂରରେ ଠିଆହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ସମତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
ଏବେ ବାମହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପ୍ରତିଛବିରେ କେଉଁ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
ଡାହାଣ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପ୍ରତିଛବି କେଉଁ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିରେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରି ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିର ବାମପାର୍ଶ୍ଵ ଭଳି ଜଣାପଡ଼ୁଛି । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ବେଳେ ପାର୍ଶ୍ଵପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।
ଓ ! ଏଥର ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି କାହିଁକି (ECNALUBMA) ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ଅକ୍ଷର ସବୁ ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଛି । ଗାଡ଼ିର ସାମ୍ନା ଦର୍ପଣରେ ଅକ୍ଷରର ଓଟଲା ଛବି ସିଧା ଦେଖିଲେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ିହେବ । ଆଗରେ ଥୁବା ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିର ଦର୍ପଣରେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ି ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ଯିବାକୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିଦେବ ।
ଦର୍ପଣ କେବେ ଉଦ୍ଭାବନ ହେଲା ତାହା ଜଣାନାହିଁ । ପୂର୍ବରୁ ପଥର କିମ୍ବା ଧାତୁକୁ ଚିକ୍କଣ କରି ଦର୍ପଣ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା । ଯେତେବେଳେ କାଚ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଧାତୁ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବାର କଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିଗଲା । ତେବେ ଏବେବି ଏହା ବଞ୍ଚି ରହିଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଧାତୁ ପୃଷ୍ଠ ଦର୍ପଣ ‘ଅରନମୂଲା କନ୍ନଡ଼ି’ ତିଆରି ଚାଲିଛି ।
ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରା :
ପି ନ୍ ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା। ଏକ ଉପକରଣ ଯେଉଁଥ୍ରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କ୍ଷୁଦ୍ର ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଗତିକରି ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼େ ଓ ପରଦା ଉପରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୯ : ଆସ ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ଗୋଟିଏ କାର୍ଡବୋର୍ଡ ଓ ଗୋଟିଏ ମହମବତୀ ନିଆଯାଉ ।
- ଏକ ମୃଦୁ ଆଲୋକିତ କୋଠରିରେ କାର୍ଡ଼ ବୋର୍ଡ଼କୁ ପରଦାଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀ ରଖାଯାଉ ।
- ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀରୁ ଆସୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ର ରନ୍ଧ୍ରଦେଇ ପରଦାରେ ମହମବତୀ ଶିଖାର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି କରିବ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତିଛବିଟି ଓଲଟା ଦେଖାଯିବ ।
- ଏହା ଏକ ସରଳ ପିନ୍ହୋଲ କ୍ୟାମେରା ଅଟେ ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ସ୍ଲାଇଡିଂ ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ନିର୍ମାଣ
- କମ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ସମାନ ଆକୃତିର କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ବାକ୍ସ ନିଆଯାଉ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଟି ସାମାନ୍ୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଥାଇ ଖସଡ଼ି ଯାଇପାରୁଥିବ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ସର ଗୋଟିଏ ପାଖ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
- ବଡ଼ ବାକ୍ସର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର କରାଯାଉ ।
- ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଅପର ପାର୍ଶ୍ଵ କାନ୍ଥର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ୫–୬ ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ବର୍ଗାକୃତି ଅଂଶ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
- ଏହି କଟାଯାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ପରଦା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପତଳା ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଗଜ ଦେଇ ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ।
- ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଏପରି ଭାବେ ପୁରାଯାଉ (ସ୍ଲାଇଡ଼) ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ସହିତ ଥିବା ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଭିତର ପଟେ ରହିବ । ଏଥର ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା ।
- ପି ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏପରି ଧରାଯାଉ, ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ରରନ୍ଧ୍ର ବସ୍ତୁ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହିବ ଏବଂ ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଖୋଲାପଟ ଦେଇ ରଖାଯାଉ । ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏକ କଳା କପଡ଼ାରେ ଘୋଡ଼ାଯାଉ । ଦୂରରେ ଥବା କୌଣସି ବସ୍ତର (ଯେପରି ବଡ଼ କୋଠଘର, ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଅଛି) ଛବି ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଆଗକୁ ପଛକୁ କର, ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ଉପରେ ଦେଖୁଥିବା ବସ୍ତର ଛବି ଦେଖିହେବ ।)
- ଗୋଟିଏ ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ଆମକୁ ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଇଥାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ନଥାଏ କିନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ ।
କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି :
ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ ଏବଂ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ପରେ ଏହି ଶିକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରି କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ।
ପେରିସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର-୧ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ Z ଆକୃତିର ବାକ୍ସରେ ଦୁଇଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନେଇ ଆମେ ଗୋଟିଏ ସରଳ ପେରିସ୍କୋପ ତିଆରି କରିପାରିବା । ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣରୁ ପ୍ରତିଫଳନ ଆମେ ଦେଖୁ ହେଉ ନଥିବା ବସ୍ତକୁ ଆମେ ଦେଖୁପାରିବା । ସଧାସଳଖ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉ ନଥିବା ବସ୍ତ ପେରି ସ୍କୋପ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆମେ ସହଜରେ ଦେଖିପାରୁ । ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ବଙ୍କର ଭିତରେ ଥିବା ସୈନ୍ୟମାନେ ବାହାର ବସ୍ତକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ‘ପେରିସ୍କୋପ’ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ତୁମେ ଡେଙ୍ଗା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲାବେଳେ ଆଗକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।
କେଲି ଡ଼ୋସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର -୨ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ତିନୋଟି ସମାନ ଆକୃତିର ସମାନ ପ୍ରସ୍ଥର ଆୟତାକାର ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନିଆଯାଉ । ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ତ୍ରିଭୁଜାକାର (ତ୍ରିକୋଣୀୟ) ଯନ୍ତ୍ରଟିଏ ତିଆରି କରାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ବଦଳରେ ପ୍ରତିଫଳନ କାଗଜ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।
ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଚାର୍ଟ କାଗଜରେ ତିଆରି ବୃତ୍ତାକାର ନଳୀରେ ସଜାଯାଉ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଖ’ ଭଳି) । ନଳୀର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ଦେଇ ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଲଗାଯାଉ । ରଙ୍ଗିନ ଚୂଡ଼ି ଖଣ୍ଡ ବା ରଙ୍ଗୀନ ମାଳି ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପକାଅ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଗ’ ଭଳି) ।
ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଏକ ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜଦ୍ଵାରା ଗୁଡ଼ାଯାଉ । ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଖୋଲା ପାଖଦେଇ ଭିତରକୁ ଚାହିଁବ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଢାଞ୍ଚା ଯନ୍ତ୍ର ଭିତରେ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇବ । ଚିତ୍ର-୨ (ଘ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍ର ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଗଛ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିଲେ ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ । କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେତେଥର ଏହାକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇବ ସେତେଥର ନୂଆ ନୂଆ ଆକୃତି ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ । ଯେହେତୁ ଏଠାରେ ତିନୋଟି ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଏକାଧ୍ଯକ ପ୍ରତିଛବି ଅଛି । ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇବାପାଇଁ କେଲିଡ଼ୋସ୍କୋପ୍
ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :
- ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ ।
- ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
- ଆଲୋକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରେ ।
- ଆଲୋକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ ।
- ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ବସ୍ତୁ ପଛପଟେ ବସ୍ତୁ ଆକୃତିର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
- କିଛି ଅର୍ଥସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ଲଘୁ କ୍ଷୀଣଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
- କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ।
- ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
- ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ସମାନ ଆକୃତିର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରତିଛବି ସଳଖ, ଏହାକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ଭନ କରେ ।
- ପିନ୍ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପରଦାରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିଛବି ଓଲଟା ଦେଖାଯାଏ ।