Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଚୁମ୍ବକ ଅନ୍ଵେଷଣ to understand important concepts and topics more clearly.
6th Class Science Chapter 4 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :
ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଖୋଜିଥିଲା । ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲା ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ପୁରାତନ କାଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ମସଲା ନେଇ ଆସୁଥିବା ଏକ ଜାହାଜ ଉପରେ ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଧାରିତ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ନାବିକମାନେ ରାତିରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ତାରାର ସାହାଯ୍ୟ ନେଉଥିଲେ । ଏମିତି ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଥୁଲା, ଯେଉଁଥିରେ ନାବିକମାନେ ଝଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଫସିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାରା ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲା । ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ନ ପାରିବାରୁ ରଶ୍ମୀ ତା’ କାହାଣୀକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ପାରି ନଥିଲା ।
ସେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଲାଇବ୍ରେରୀରେ ଏ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଯେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।
ରଶ୍ମୀ କେତେକ ପେନ୍ସିଲ୍ ବାକ୍ସ ଏବଂ ପର୍ସ ଦେଖୁଥିଲା ଯାହା ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲର ଏକ ସ୍ମାର୍ଟ ବୋର୍ଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକ ଥିବା ଏକ ଡଷ୍ଟର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବି ଏହାକୁ ଏତେ ନିରେଖୁ ଦେଖୁ ନଥିଲା । ତେଣୁ ସେ ଚୁମ୍ବକ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପଡ଼ିଲା ।
ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା, ଯାହା ଲୋଡ଼େଷ୍ଟୋନ୍ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା ।
ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ :
ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଚୁମ୍ବକ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଲୋଡ଼ଷ୍ଟାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ଭକ କୁହାଯାଏ । ଲୁହାଖଣ୍ଡରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଦେଖୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ, ଏବଂ ପେନସିଲ ବାକ୍ସ, ଷ୍ଟିକର, ଖେଳନା ଆଦିର ବ୍ୟବହୃତ ଚୁମ୍ବକ ସବୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ ।
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ :
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ମିଳିଥାଏ; ଯଥା ରିଙ୍ଗ୍ ଚୁମ୍ବକ, ଅଶ୍ଵଖୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ, ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଚୁମ୍ବକ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତୁରେ ଲାଗିଥାଏ କି ?
ଉ. ହଁ, ଚୁମ୍ବକ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥକୁ ଟାଣିଥାଏ ବା ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ନଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକ କେବଳ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତରେ ଲାଗି ଥାଏ ।
ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ :
- ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, କୋବାଲ୍ଟ, ନିକେଲ, ଷ୍ଟିଲ ଇତ୍ୟାଦି ।
- ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ରବର, ମହମ, କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ କିଛି ବସ୍ତ ଓ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
- କେଉଁ ବସ୍ତ ଚୁମ୍ଭକରେ ଲାଗି ରହିବ ତାହାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଉ । ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ତୁମ ଅନୁମାନ ଲେଖାଯାଉ ।
- ଏବେ ତୁମ ହାତରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଧରି ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ନିକଟକୁ ଆଣ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ଦେଖ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଚୁମ୍ବକରେ ଲାଗି ଯାଉଛି ।
ସାରଣୀ–୧ରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
ସାରଣୀ – ୧ : ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ପଦାର୍ଥ ଚିହ୍ନଟ କରିବା
| ବସ୍ତର ନାମ | ବସ୍ତୁଟି କେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଛି (ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ/କାଠ/କାଚ |ଲୁହା | ଅନ୍ୟ କୌଣସି) | ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ (ହଁ/ନା) | |
| ପୂର୍ବାନୁମାନ | ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ | ||
| ପେନ୍ସିଲ୍ | କାଠ | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
| ଚାବି | ଲୁହା | ହଁ | ହଁ |
| ସ୍କେଲ | ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
| କଲମ (ପେନ୍) | ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
| Eraser | ରବର | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
| ଷ୍ଟାପଲର | ଷ୍ଟିଲ | ହିଁ | ହିଁ |
| କ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍ | ମହମ | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
| ସ୍କୃ (Screw) | ଲୁହା | ହିଁ | ହିଁ |
| କଇଁଚି | ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏବଂ ଲୁହା | ନାହିଁ | ହିଁ |
| ରୁ ମାଲ | କପଡ଼ା | ନାହିଁ | ନାହିଁ |
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୁମ୍ବକ ଯେଉଁ ସବୁ ପଦାର୍ଥକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଧାତବ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି ।
ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ କି ?
ଉ. ନା, ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିନଥାଏ । ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ବା ଦୁଇ ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଚୁମ୍ବକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ ।
ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ :
କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ଏକ କାଗଜରେ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ବିଛାଇ ତା ଉପରେ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ରଖାଯାଉ ।
- ବର୍ତ୍ତମାନ କାଗଜକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଡ଼େଇଲେ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର କ’ଣ ହେଉଛି ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ସର୍ବାଧିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଯିବ । ଚୁମ୍ବକର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବହୁତ କମ୍ ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିରହିବ ।
- ସର୍ବାଧିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଥ୍ୟା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇପ୍ରାନ୍ତକୁ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଯଥା ଉତ୍ତର ମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
- ପ୍ରତି ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ ଓ ଏହି ମେରୁ ଚମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ । ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣ ଚୁମ୍ବକର ଅନ୍ୟ ଅଂଶର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣଠାରୁ ଅଧିକ ।
- ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଚୁମ୍ବକର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ସର୍ବଦା ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
- କେବଳ ଗୋଟିଏ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଥିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ ।
ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା କି ?
ଉ. ହଁ, ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା । କାରଣ ଚୁମ୍ବକର ଆକୃତି ଯେପରି ହେଉନା କାହିଁକି, ସେଥୁରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ/ ଶକ୍ତି ଅଧ୍ଵକ ଥାଏ ।
ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା କି ?
ଉ. ନା, ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ । ଯଦି ଏ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ଦୁଇମେରୁ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ :
କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମଝିରେ ଏକ ସୂତା ବାନ୍ଧି ତାହାକୁ ଝୁଲାଇ ରଖାଯାଉ । ଚୁମ୍ଭକଟି ଭୂସମାନ୍ତର ହୋଇ ସନ୍ତୁଳିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଭୂସମାନ୍ତର କରି ବୁଲାଇ ସ୍ଥିର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
ତଳେ ଥିବା କାଗଜ ଖଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତର ସ୍ଥିତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ । କାଗଜରେ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏକ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଡ଼ାଯାଉ । ଚୁମ୍ବକ ସ୍ଥିର ହେଲା ପରେ ତାହାର ଦିଗ ଏହି ରେଖା ସୂଚାଇଥାଏ ।
ଏବେ ପୁଣି ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ସାମାନ୍ୟ ଧକ୍କା ଦେଇ ବୁଲାଇଲେ ଚୁମ୍ବକଟି ସ୍ଥିର ହେଲାବେଳକୁ ପୂର୍ବସ୍ଥିତିକୁ ଫେରି ଆସିବ ।
ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତାହା କେଉଁ ଦିଗ ସୂଚିତ କରେ ? ଆମେ ଏହାକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବା ?
ଉ. ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ ସେହି ରେଖାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚିତ କରେ । ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଝୁଲୁଥିବା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହେ । ମାତ୍ର ଖଣ୍ଡେ ସାଧାରଣ ଲୁହା ଦଣ୍ଡକୁ ଝୁଲାଇ ଦେଲେ, ତାହା ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହେବ ନାହିଁ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଏକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ । ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରାନ୍ତ ଯାହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ତାହାକୁ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚୁମ୍ବକ ରହିଥାଏ କାରଣ ଆମ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଏକ ବିଶାଳ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ବଦଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୁହା ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଏହାକୁ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲାଇ ରଖିଲେ ଏହା ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିବ ନାହିଁ । ଏହା ଯେ କୌଣସି ଦିଗରେ ରହିପାରିବ ।
ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେବଳ ମୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ହିଁ ରହିପାରିବ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ :
ପୁରାତନ କାଳରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପକରଣ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଥାଏ ଯାହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୂରିପାରେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର- ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ କୁହାଯାଏ ।
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନର ଆମେ ଦିଗ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କମ୍ପାସ୍ ରଖାଯାଏ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସୂଚୀ ରହିଥାଏ । ଏହାପରେ କମ୍ପାସରେ ଥିବା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପାସ୍ ବାକ୍ସକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ ।
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
ଆମେ କିପରି ଆମର ନିଜସ୍ଵ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ତିଆରି କରିପାରିବା ?
ଉ. ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଲାକାର ବାକ୍ସ ଅଟେ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଆଚ୍ଛାଦନ ଥାଏ, ଯାହା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଥିବା ଚୁମ୍ବକଟି ବାକ୍ସର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପିନ୍ ଉପରେ ଲାଗିଯାଇଛି । ଏହି ସୂଚୀକୁ ପିନ୍ ଉପରେ ଏପରି ଭାବରେ ସନ୍ତୁଳିତ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହା ସମଜରେ ଏହି ବିନ୍ଦୁରେ ବୁଲିପାରିବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବୁଲିପାରିବ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ତିଆରି କରିବା (ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ଚୁମ୍ବକ କ କରିବା)
ଏକ କର୍କ ଖଣ୍ଡ, ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚି, ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ, ଏକ କାଚ ପାତ୍ର ଏବଂ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିକୁ ଏକ କାଠ ଟେବୁଲ ଉପରେ ରଖାଯାଉ । ତା’ପରେ ଚୁମ୍ବକର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମେରୁକୁ ଛୁଞ୍ଚିର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ରଖାଯାଉ । ଚି ତ୍ର ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଛୁଞ୍ଚି ଉପରେ ଗତି କରାଯାଉ । ଯେତେବେଳେ ଏହା ଛୁଞ୍ଚିର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବ, ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଉ ।
ଚୁମ୍ବକର ସେହି ମେରୁକୁ ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଣାଯାଉ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅତି କମରେ ୩୦ ରୁ ୪୦ ଥର
କରାଯାଉ ।
ଛୁଞ୍ଚି ନିକଟକୁ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପିନ୍ ଅଣାଯାଉ । ଯଦି ପିନ୍ କିମ୍ବା ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଛୁଞ୍ଚ୍ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଜଣାଯିବ ଯେ ଛୁଞ୍ଚ୍ ଏକ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।
ପାତ୍ରର ପାଣିରେ କମ୍ପାସ ଛୁଞ୍ଚି ନିର୍ମାଣ :
- ଏହି ଛୁଞ୍ଚିକୁ କର୍କ ଭିତର ଦେଇ ଭୂସମାନ୍ତରାଳ କରି ରଖାଯାଉ । କର୍କକୁ ପାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ଭସାଯାଉ, ଯେପରି (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି) ଛୁଞ୍ଚି ସବୁବେଳେ ପାଣିର ସ୍ତର ଉପରେ ରହିଥିବ ।
- ଛୁଞ୍ଚି ସ୍ଥିର ହେଲେ, ତୁମର ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୋଇଯିବ । ଛୁଞ୍ଚୁର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
- କର୍କକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘୂରାଇ ଏହା ଘୂରିବା ବନ୍ଦ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗ ସବୁବେଳେ ସମାନ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇବ ।
ଆଧୁନିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ, ତୁମ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ପରି ଏକ ଉପକରଣ ଭାରତୀୟମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଏଥିରେ ଏକ ମାଛ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଲୁହା ଖଣ୍ଡ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ତେଲ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାକୁ ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର (ବା ମାଛ ଯନ୍ତ୍ର) କୁହାଯାଉଥିଲା ।
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୁଏ ?
ଉ. ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ ପାଖାପାଖୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତରମେରୁ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ । ଦୁଇ ଚୁମ୍ବକର ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ ।
ଚୁମ୍ବକର ଆକର୍ଷଣ ଓ ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣ :
କାର୍ଯ୍ୟ−୫ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
- ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଯୋଡ଼ା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ତାହାକୁ (କ) ଏବଂ (ଖ) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
- ସିଲିଣ୍ଡର ଆକୃତିର ପେନସିଲ୍ ଉପରେ ଚୁମ୍ବକ (କ) ର ଲମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ଵ ରଖାଯାଉ ।
- ଏବେ ପ୍ରଥମେ (କ) ର ଶେଷଭାଗ ନିକଟକୁ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅଣାଯାଉ ଯେପରି ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ । ପୁନଶ୍ଚ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଅପରପ୍ରାନ୍ତକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡ ନେଇ ତା’ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
- ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ଅସମ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଏ ।
- ଉଭୟ ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ଯଥା – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଦ୍ଵୟ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରି ଥାଏ ।
- ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡର ଉଭୟ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉଭୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵାର ଆକର୍ଷିତ ହେବ ।
- ତେଣୁ ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣଦ୍ଵାରାର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା
- ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ ଏବଂ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନିଆଯାଉ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସକୁ ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ରଖ୍ ଏହାର କଣ୍ଟା ସ୍ଥିର ହେବାଯାଏ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
- ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଲେ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବ ।
- ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଷଲ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ ନାହିଁ ବରଂ ନିକଟତର ହେବ । କାରଣ ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି ।
କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ । ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ନିକଟତର କରାଯାଏ ତେବେ ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ କି ?
ଉ. ହଁ, ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ ।
ଯଦି ଆମେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖୁବା । ତେବେ ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ କି ? ?
ଉ. ନା, ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ଯ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ ଓ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଲେ :
ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ୍ ଓ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଯଥା – କାଠ, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଆଦି ରଖାଯାଏ ତେବେ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚୁର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।
ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରଭାବ କୌଣସି ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- କାର୍ଯ୍ୟ–୬ର ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
- ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନକରି, ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଟେବୁଲରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । କମ୍ପାସ୍ ଚୁଞ୍ଚିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
- ଦେଖାଯିବ ଯେ କାଠ ଖଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଛର ବିକ୍ଷେପଣ ଉପରେ କିଛି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।
- କାଠ ଖଣ୍ଡ ପରିବର୍ତ୍ତେ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ସିଟ୍, ପତଲା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଏବଂ ପତଳା କାଚ ସିଟ୍ ନେଇ ଏହି ପରୀକ୍ଷଣକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କର ।
ସାରଣୀ – ୨ : ଅ–ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ନିରୀକ୍ଷଣ
| କ୍ର. ସଂଖ୍ୟା | ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପଦାର୍ଥ | ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ |
| ୧. | କାଠ | ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ |
| ୨. | କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ | ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ |
| ୩. | ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ | ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ |
| ୪. | କାଚ | ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ |
ଚୁମ୍ବକ ସହିତ ମଜା :
ଚୁମ୍ବକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ ରଶ୍ମୀ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସ୍କୁଲ ମେଳାରେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି କିଛି ମଜାଦାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲା ।
ଗୋଲକଧନ୍ଦାରେ ଷ୍ଟିଲବଲ୍ :
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ଟ୍ରେ ତଳେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଚଳାଇ ଆମେ ଷ୍ଟିଲ୍ ବଲ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଲକଧନ୍ଦାରୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।
ପାଣିରେ ଷ୍ଟିଲ ପେପରକ୍ଷିପ୍କୁ ବାହାର କରିବା :
ଆଙ୍ଗୁଠି କିମ୍ବା ଚୁମ୍ବକକୁ ଓଦା ନକରି ଆମେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପେପର କ୍ଲପକୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।
ସମମେରୁ ନିକଟରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ :
ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ ନିକଟତର ହେଲେ ପରସ୍ପର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନଯାଇ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇଯିବେ ।
କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ N ଓ S ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଏକ ଧଳା ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଲାଲ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଲାଲ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।
ଚୁମ୍ବକକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବ ? ଚୁମ୍ବକ କହେ, ‘ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରଖ । ମୋତେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ । ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇମୁଣ୍ଡରେ ରଖ ।
‘ମୋତେ ଗରମ କର ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ତଳେ ପକାଅ ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ହାତୁଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଆଘାତ ଦିଅ ନାହିଁ । ମୋତେ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ କିମ୍ବା ରିମୋଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ନିକଟରେ ରଖ ନାହିଁ ।
ଚୁମ୍ବକକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବାର ଉପାୟ :
- ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ୍, ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଉ ।
- ଚୁମ୍ବକକୁ ଗରମ କରିବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ତଳେ ପକାଇବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ହାତୁଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଆଘାତ କରିବା ନାହିଁ । ଏପରି କଲେ ଚୁମ୍ବକର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ ଲୋପ ପାଇଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।
- ଚୁମ୍ବକକୁ ମୋବାଇଲ ଫୋନ କିମ୍ବା ରିମୋଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ନିକଟରେ ରଖୁ ନାହିଁ ।
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ
୧. ଆକର୍ଷଣ
୨. ବିକର୍ଷଣ
୩. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
୪. ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ
୫. ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍
୬. ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୭. ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୮. ପରୀକ୍ଷଣ
୯. ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ |
୧୦. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୧. ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ
୧୨. ସନ୍ଧାନ
୧୩. ରିଂ ଚୁମ୍ବକ
୧୪. ଅଶ୍ଵକ୍ଷୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ
୧୫. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୬. ପୂର୍ବାନୁମାନୁ
୧୭. ଲିପିବଦ୍ଧ
ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :
- ଏକ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
- ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ସବୁବେଳେ ଯୋଡ଼ିରେ ରହିଥାଏ । କୌଣସି ଚୁମ୍ବକରେ କେବଳ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।
- ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
- ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
- ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
- ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ପରସ୍ପରର ନିକଟତର କରାଯାଏ, ସମମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ- ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଅସମ ମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।