Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ to understand important concepts and topics more clearly.
7th Class Science Chapter 5 Notes Odia Medium
BSE Odisha Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium
ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :
ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ ।
ଯଥା :
- ବରଫରୁ ଜଳ : କଠିନ ବରଫ ତରଳରେ ପରିଣତ ହେବା ।
- କଢ଼ରୁ ଫୁଲ : ଫୁଲ ଗଛରେ କଢ଼ରୁ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ।
- ପାଣି ଥଣ୍ଡାରୁ ଗରମ : ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ଥଣ୍ଡା କମିଯିବା ।
- କଦଳୀ ପୋକ ଲାଗି ନଷ୍ଟ ହେବା : ଫଳ କିଛିଦିନ ପରେ ପଚିଯିବା ଇତ୍ୟାଦି ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ପୁନର୍ବିଚାର କରିବା
ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଘଟୁଥିବା ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଆକାର, ଆକୃତି, ରଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଅଛି । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖି ।
ସାରଣୀ, ଆମ ଚାରିପାଖରେ ପରିଲକ୍ଷିତ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ
| କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା | ପରିବର୍ତ୍ତନ | ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ଆକାର, ଆକୃତି, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ) |
| ୧. | ବରଫ ଖଣ୍ଡ ତରଳିବା | ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୨. | ପନିପରିବା କାଟିବା | ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୩. | ପାଣି ପୁଟାଇବା | ଆୟତନ ହ୍ରାସ ପାଇବା |
| ୪. | ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା | ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା |
| ୫. | କାଗଜ ଖଣ୍ଡିଏ କାଟିବା | ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୬. | ବିଟ୍ ରସକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇବା! | ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୭. | କାଠ ଜଳିବା | ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୮. | ଓଦା ଲୁଗା ଶୁଖାଇବା | ଓଜନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୯. | ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଟା ଗୁଳା ତିଆରି କରିବା | ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
| ୧୦. | ଅଟା ଗୁଳାକୁ ବେଲି ରୁଟି ତିଆରି କରିବା | ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
ଯଥା – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଘଟୁଥିବା ପରିବର୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଆମର ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଦର୍ଶନ, ଶ୍ରବଣ, ଘ୍ରାଣ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସ୍ଵାଦ) ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିଥାଉ ।
ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ
କାର୍ଯ୍ୟ-୨: ଆସ ତିଆରି କରିବା ଓ ଆଲୋଚନା କରିବା
(କ) କାଗଜ ସାହାଯ୍ୟରେ କିଛି ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିବା :
- କିଛି କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ନିଆଯାଉ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ନୂଆ ନୂଆ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ଭଳି) ।
- ଏହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେବା ପରେ ସେହି ସମାନ କାଗଜ ମିଳିବ ନାହିଁ ।
(ଖ) ବେଲୁନ୍ ସହିତ ଖେଳିବା :
- ବେଲୁନ୍ଟିଏ ନେଇ ତାକୁ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉ ।
- ସେହି ପୂର୍ବର ଫୁଲି ନଥୁବା ବେଲୁନ ମିଳିବ ?
- ଆଉ ଏକ ବେଲୁନ ନେଇ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ ତା’ର ମୁହଁକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରି ଯିବନାହିଁ । ଏବେ ଏହାକୁ ଏକ ପିନ୍ ଦ୍ଵାରା ଫୁଟାଅ ।
ସତର୍କତା – ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ସାବଧାନ ରହିବ ପୂର୍ବର ସେହି ଫୁଲି ନଥୁବା
(ଗ) ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା :
- ବେଲୁନ୍ ଫେରି ପାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉଛି ।
- ଛୋଟ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡେ ନେଇ ପାଉଡ଼ର ପରି ଗୁଣ୍ଡ କରିଦିଆଯାଉ ।
- ଏହି ଚକ୍ ପାଉଡ଼ରରୁ ପୂର୍ବର ସେହି ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବା ନାହିଁ ।
ଉପରୋକ୍ତ କ, ଖ ଓ ଗ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି କି ?
ଉ. ଏ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି କାଗଜ, ବେଲୁନ୍ର ରବର ଓ ଚକ୍ ପୂର୍ବପରି ସମାନ ରହିଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ (ଆକାରା ବା ଆକୃତି)ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ଜଳ କଠିନ, ତରଳ ଓ ବାଷ୍ପ ଏପରି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରିବ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରିବ ।
ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ । ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପଦାର୍ଥର କେବଳ ଆକାର, ଆକୃତି, ଅବସ୍ଥା ଭଳି ଭୌତିକ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Physical Change) କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ଏକ ପଦାର୍ଥ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ନ ରହିପାରେ !
କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ଦୁଇଟି କାଚ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଛୋଟ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ସେମାନଙ୍କୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
- ‘କ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ କଳପାଣି ଏବଂ ‘ଖ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ଚୂନପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ ।
- ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତ୍ର ଦୁଇଟି ଭିତରକୁ ଫୁଙ୍କି ପବନ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଓ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
ସତର୍କତା – ଏହା କରିବା ସମୟରେ ପାଣି ବା ଚୂନପାଣିକୁ ଶୋଷିନିଅ ନାହିଁ ।
ତୁମେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
ଉ. କାଚ ପାତ୍ର ‘କ’ରେ ପାଣି ଭିତରେ ପବନ ଭରିବା ବେଳେ କେବଳ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ପାଣିର ରୂପରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ । କାଚ ପାତ୍ର ‘ଖ’ରେ ଚୂନପାଣି ଭିତରକୁ ପବନ ପଶିବାରୁ ଫୋଟକା ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଆମେ ଯଦି ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖ୍ ଦେଉଛେ ଏକ ଧଳାରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳକୁ ବସିଯାଇଛି, ଯାହା କିଛି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛି ।
ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଯକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Chemical Change) କୁହାଯାଏ ।
ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Chemical Reaction) କୁହାଯାଏ । ଏକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରୁ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Chemical Equation) ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
ଚୂନପାଣିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳେ ବସିଯାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଦର୍ଶାଯାଇ ପାରିବ ।
କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍ସାଇଡ୍ (ଚୂନପାଣି) + କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) → କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ + ଜଳ (ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ)
ଚୁନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାରରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ) ମିଶାଇଲେ ଗ୍ୟାସ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା
- ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାର କିମ୍ବା ଲେମ୍ବୁରସ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷାନଳରୀ (Test tube) ରେ ନିଆଯାଉ ।
- ଏଥିରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବାସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍) ମିଶାଯାଉ ।
ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଫିସ୍ଫିସ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ସହ ବୁଦ୍ବୁଦ୍ ହୋଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିଏ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନପାଣି ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗ୍ୟାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଅ ।
କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୁଆ ହୋଇଯାଇଛି । ଯାହା ଭିନେଗାର ଓ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ବେକିଙ୍ଗସୋଡ଼ା)ର ମିଶ୍ରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରୁଛ ?
ଉ. ଏହା ସୂଚନା ଦିଏ ଯେ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ବ୍ୟବହୃତ ଛୋଟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଓ ନମନୀୟ ନଳୀ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇପାରିବ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
ଏହି ଗ୍ୟାସ୍କୁ ଚୂନପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଗ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ସମୀକରଣ ଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ ।
ଭିନେଗାର + ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ା → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ + ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଳଙ୍କି ଧରିବା :
କଳଙ୍କି (Rusting) ହେଉଛି ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯାହା ଲୌହ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଲ କିମ୍ବା କମଳା ରଙ୍ଗର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହାର ରାସାୟନିକ ନାମ ଆଇରନ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଅଟେ । କଳଙ୍କି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଉଭୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ଦହନ :
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଫିତା ଜଳିଲେ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ନାମକ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହିତ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ + ଅକ୍ସିଜେନ୍ (ବାୟୁ) → ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ + ତାପ (ଧଳା ପାଉଡ଼ର) + ଆଲୋକ
ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଭୟ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାକୁ ଦହନ (Combustion) କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦହନଶୀଳ (Combustible) ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
କାଠ, କାଗଜ, ତୁଳା, କିରୋସିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ବାୟୁରେ ଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଦହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଗଲେ, ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ ଓ ନିଆଁ ଲିଭାଇ ଦିଏ ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
- ଦୁଇଟି ଏକା ପ୍ରକାର ମହମବତୀ ଅଲଗା ଦୁଇଟି ଚଟକା ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ ଜଳାଯାଉ ।
- ଗୋଟିକୁ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବାପରି ଏକ କାଚପାତ୍ରରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
ମହମବତୀ ଦୁଇଟିର ଜଳୁଥିବା ଶିଖାରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛେ ଯେ, ଯେଉଁ ମହମବତୀ ଢଙ୍କା ଯାଇ ନଥିଲା (ଚିତ୍ର ‘କ’) ତାହା ନିରନ୍ତର ଜଳୁଛି, ଯେତେବେଳେ କି ଢଙ୍କା ଯାଇଥିବା ମହମବତୀ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) କିଛି ସମୟ ପରେ ଲିଭିଯାଇଛି ।
ଏମିତି କାହିଁକି ହୁଏ ?
ଉ. ଯେହେତୁ କାଚପାତ୍ରଦ୍ଵାରା ଢଙ୍କା ଯାଇଥ୍ ମହମବତୀ ନିରନ୍ତର ବାୟୁ ପାଉନାହିଁ, ଜଳୁଥିବା ଶିଖା ଶୀଘ୍ର ଲିଭିଗଲା । ଦହନରେ ସହାୟକ ହେଉଥିବା ବାୟୁର ସେହି ଉପାଦାନଟି ହେଉଛି ଅମ୍ଳଜାନ ।
- ଢଙ୍କାଯାଇଥିବା ମହମବତୀର ପାତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିହେବ । ତୁମେ କିପରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ ?
- ସେହି ପେଟ୍ରି ଡିସ୍ରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଚୂନପାଣି ମିଶାଇ ତୁମେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ । ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ ଯେ ତାହା ଦୁଧୂଆ ରଙ୍ଗକୁ ବଦଳି ଯାଇଛି । ମହମରେ ଥିବା ଅଙ୍ଗାରକ (କାର୍ବନ) ଓ ବାୟୁର ଅମ୍ଳଜାନଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଅନ୍ୟକଥାରେ, ଦହନ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।
ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ : ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଏ ତେବେ ଜଣେ ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟଟି କ’ଣ ?
ଉ. ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଗୋଟିଏ କମ୍ବଳ କିମ୍ବା ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଅ । ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଏ ଏବଂ ନିଆଁ ଲିଭିଯାଏ ।
ସତର୍କତା : କୃତ୍ରିମତନ୍ତୁ ନିର୍ମିତ କମ୍ବଳ (ସିନଥେଟିକ୍ କମ୍ବଳ) ବା ସିନଥେଟିକ୍ କପଡ଼ା କେବେବି ନିଆଁ ଲିଭେଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ତରଳି ଚର୍ମରେ ଲାଗିଯିବ ।
ପ୍ରକୃତିର ବିସ୍ମୟ : ଜୈବଦୀପ୍ତି
ବିଳମ୍ବିତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ବା ପ୍ରାନ୍ତରରେ କିଛି କୀଟଙ୍କଠାରୁ ଆଲୋକ ବାହାରୁଥୁବାର ତୁମେ ହୁଏତ ଦେଖୁଥିବ । ଏହି କୀଟଗୁଡ଼ିକୁ ଖଦ୍ୟୋତ (ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ) କହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଆଲୋକ ଏକ ରାସାୟନିକ ପରି ବ ର୍ଷ ନ ଦ୍ଵାର। ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସଜୀବଙ୍କଠାରେ ଏହି ପ୍ରକାର ତାପ ବିନା ଆଲୋକ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଜୈବଦୀପ୍ତି (Bioluminescence) କହନ୍ତି ।
ଦହନ ପାଇଁ ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ଯଥେଷ୍ଟ କି ?
କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ ।
ଚିମୁଟାରେ ଖଣ୍ଡେ କାଗଜ ଧରି ଜଳୁଥିବା ଦିଆସିଲି କାଠି ନିକଟକୁ ଅଣାଯାଉ । ଏଥିରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ନିଆଁ ଲାଗିଯିବ । ତୁମେ କହିପାରିବ କି ଜ୍ଵଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆମେ ନିଆଁ ଆବଶ୍ୟକ କରୁ ?
‘ଆଉ ଖଣ୍ଡିଏ କାଗଜ ନିଆଯାଉ’ ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବିନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଆସିବା ପରି କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କର (ଚିତ୍ର- କ) । କିଛି ସମୟ ସେଠାରେ ଏହାକୁ ଧରି ରଖ ।
ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ସେହି କାଗଜକୁ ଧୂଆଁ ନିର୍ଗତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେ ଉଛି ଏବଂ ତା ପରେ ଏଥିରେ ନି ଆଁ ଲାଗିଯାଉଛି (ଚିତ୍ର-ଖ) । ଏଣୁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ଯ ଜଳିପାରିବ ।
ଦହନ ପାଇଁ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । କାଗଜ ଉପରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଜବକାଚ (ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ) ଦ୍ଵାରା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ପକାଇଲେ କାଗଜରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଇଥାଏ, ସୁତରାଂ ଗୋଟିଏ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳିପାରିବ ।
ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ତାପମାତ୍ରା (Ignition temperature) କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିବା ପାଇଁ 3 ଟି କାରକ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା –
- ଏକ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବା ଇନ୍ଧନ (Fuel),
- ଅମ୍ଳଜାନ,
- ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା (ଆବଶ୍ୟକ ତାପ)
ମହମବତୀର ଜ୍ଵଳନ ସମୟରେ ମହମବତୀର ମହମ ତରଳିଯାଏ ଓ ବତୀ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଶିଖାର ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ମହମ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ । ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳି ଶିଖା ସୃଷ୍ଟିହୋଇଥାଏ ।
ସମାନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିପାରିବ କି ?
ମହମବତୀଟିଏ ଜଳିବା ବେଳେ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ? ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।
କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଚିନ୍ତା କର, ଯୁଗ୍ମ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର କର ଓ ବିନିମୟ କର ।
ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଜଳୁଥିବା ମହମବତୀ ବିଷୟରେ କ’ଣ ସବୁ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ବିଶ୍ଲେଷଣ କର ।
ମହମ ତରଳିବା, ଘନୀଭୂତ ହେବା ଏବଂ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳିବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଏଥୁରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲୁ ଯେ, ମହମବଦୀ ଜଳିବାରେ ଉଭୟ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଟେ ।
ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େ :
ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େଙ୍କର ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଛି । ସେ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହମବତୀର ରାସାୟନିକ ଇତିହାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ବକ୍ତୃତାମାଳା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଫାରାଡ଼େ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ନିମନ୍ତେ ମହମବତୀ ହେଉଛି ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ବସ୍ତ । ସେ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗଳନ, ବାଷ୍ପୀଭବନ ଓ ଦହନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବେ ବୁଝାଇଥିଲେ ।
ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଟନ୍ତି କି ?
ଥରେ କୌଣସି ଜିନିଷର କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା ପରେ ଆମେ କ’ଣ ଏହାକୁ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇବା କି ?
କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସନ୍ଧାନ କରିବା
ଆମେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଛେ ସେସବୁକୁ ଆଉଥରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବସ୍ତ ବା ପଦାର୍ଥକୁ ଆମେ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖୁଥିଲେ ସେହି ରୂପରେ ଫେରିପାଇବା ? ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।
ସାରଣୀ : ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇପାରିବ କି ?
| କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା | ପରିବର୍ତ୍ତନ | ମୂଳ ଅବସ୍ଥା ଫେରି ପାରିବ (ହଁ/ନା) |
| ୧. | ପନିପରିବା କାଟିବା | ହଁ |
| ୨. | ପାଣି ଫୁଟାଇବା | ନା |
| ୩. | ଗନ୍ଧକ | ହଁ |
| ୪. | ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା | ନା |
| ୫. | ଗୋଟିଏ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି | ନା |
| ୬. | ପାଣିରେ ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା | ହଁ |
| ୭. | ପଥର | ହଁ |
ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆମ ପଦାର୍ଥର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି ପାଇଥାଉ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତୀ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : ବରଫରୁ ପାଣି ଓ ପୁନଶ୍ଚ ବରଫରେ ପରିଣତ ହେବା ।
ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଆମ ପଦାର୍ଥକୁ ଆଉ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇପାରିବା ନାହିଁ ତାହାକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କଟାଯାଇଥିବା ପନିପରିବା ତାହାର ପୂର୍ବ ଆକୃତିକୁ ଫେରି ପାରିବ ନାହିଁ ।
ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ କି ?
ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ : (a) କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା, (b) ଗଛରେ ଫଳ ପାଚିବା, (c) ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।
କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆମ ପାଇଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : (a) ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା, (b) ସଂରକ୍ଷଣ ବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା, (c) ରୂପା ଗହଣା କଳା ପଡ଼ିଯିବା ।
ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମାନବର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିବେଶଗତ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଉଦାହାରଣ : (a) ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଦହନରୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ, (b) ଶିଳ୍ପଜାତ ଆବର୍ଜନାରୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ।
କେତେକ ମନ୍ଥର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ଶିଳାର ଅବକ୍ଷୟ :
- ପର୍ବତ ପାଦଦେଶରେ ଜମା ହେଉଥିବା ବାଲି, ମାଟି, ପଥର ସମୂହକୁ ଅପକ୍ଷେପ କୁହାଯାଏ ।
- ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଳା ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
- ଜଳବାୟୁର ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଗଛମାନଙ୍କର ଚେର ବୃଦ୍ଧି, ଏପରିକି ଶିଳା ଫାଟରେ ଜଳ ବରଫ ହୋଇ ଜମିବା କାରଣରୁ ଶିଳା ସବୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥାଏ ।
- ଜଳ ଓ ଜଳରେ ଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶିଳା ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
- ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଶିଳାର ରାସାୟନିକ ସଂଗଠନରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ଶିଳାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୂହକୁ ଶିଳା ଅବକ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶେଷର ମୃତ୍ତିକା ତିଆରି କରେ ।
କ୍ଷୟ (Erosion) :
ଶିଳାଗୁଣ୍ଡ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଅବକ୍ଷେପ ସବୁ ଭାଙ୍ଗି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପବନ, ଜଳସ୍ରୋତ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ବାଲି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ୍ଷୟ (Erosion) କୁହାଯାଏ ।
ଭୂସ୍ଖଳନ ସମୟରେ ମୁଭିକା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ନଦୀର ପଥର ଓ ବାଲିଗରଡ଼ା ସବୁ ଜଳସ୍ରୋତରେ କ୍ରମାଗତ କ୍ଷୟଯୋଗୁଁ ଚିକ୍କଣ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।
ଯେତେବେଳେ ପବନ ବା ଜଳସ୍ରୋତର ବେଗ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଶିଳାକ୍ଷୟ ଯୋଗୁ ଏସବୁ ବାହିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ପଦାର୍ଥ ସାଗର ବା ହ୍ରଦର ନମ୍ନ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଯାଆନ୍ତି । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜମାହୋଇ ଏହା ନୂତନ ଶିଳାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହା ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ ।
ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :
- ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଭୌତିକ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ଓ କୌଣସି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥାଏ ।
- ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
- ଦହନ, ରନ୍ଧନ ଓ କଳଙ୍କି ଧରିବା ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ।
- ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଦହନ ହୋଇଥାଏ, ସେମାନେ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ବା ଉଭୟ ଦହନ ସମୟରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
- ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ନିଆଁ ଧରିପାରେ, ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ ।
- କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ କେତେକ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ନୁହଁନ୍ତି
- କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଯୋଗୀ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଯେପରି ନୁହଁନ୍ତି ।
- ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତିକରି ଶିଳା ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଗଠିତ ହୁଏ ।
- ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ପବନଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ।