Prasanna

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 8 Playing with Constructions Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 8 Playing with Constructions Notes

Class 6 Playing with Constructions Notes

Circle
A circle is a set of all points in a plane that are at a constant distance from a fixed point. The fixed point is known as the centre of the circle, and the constant distance is known as the radius of the circle.
Here, O is the centre and OA = OB = r is the radius.

A line segment passing through the centre of a circle, and having its end points on the circle, is known as a diameter of the circle.
Here, PQ (diameter) = PO + OQ = r + r = 2r
Therefore the diameter of a circle with a radius ‘r’ is 2r.

A compass is a tool used to draw circles or arcs. It has two legs — one leg has a sharp point that is placed on the centre of the circle, and the other leg holds a pencil that is used to draw the circle or the arc.

Construction of Circle

Step 1: Adjust the compass to the required radius using a ruler.
Step 2: Place the pointed leg firmly on the paper to mark the circle’s centre
Step 3: Rotate the compass to draw the circle without lifting the pencil.

Construction of Squares and Rectangles
Construction of a square of side length 5 cm:

Step 1: Draw a line segment PQ = 5 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to PQ through P.
Step 3: Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 5 cm.
Step 4: Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 5 cm.
Step 5: Join R and S to get square PQRS of side length 5 cm.

Construction of a rectangle of side lengths 6 cm and 4 cm:

Step 1: Draw a line segment PQ = 6 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to PQ through P.
Step 3: Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 4 cm.
Step 4: Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 4 cm.
Step 5: Join R and S to get rectangle PQRS of side lengths 6 cm and 4 cm.

Construction of a Rectangle in which one of the Diagonals Divides the Opposite Angles into Two Smaller Angles

Let’s construct a rectangle in which one of the diagonals divides the opposite angles into 50° and 40°. Steps of construction are as follows:
Step 1: Draw AB of any length.
Step 2: Draw a perpendicular to AB through B.
Step 3: Draw a ray making an angle 50° with AB through A. You will get point C as point of intersection of the ray drawn in this step and perpendicular drawn in step 2.
Step 4: Draw a perpendicular to AB through A.
Step 5: Draw a perpendicular to BC through C. (Because all the angles of a rectangle are equal to 90°). Join CD to get the required rectangle ABCD.

Construction of a Rectangle in which a Side and a Diagonal are Given

Let’s construct a rectangle where one of its sides is 4 cm and the length of a diagonal is 5 cm.
Steps of construction are as follows:
Step 1: Draw a line segment AB = 4 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to AB through B.
Step 3: TakeT as centre and mark an arc of radius 5 cm on perpendicular to AB through B. The arc and perpendicular intersect at point C.
Step 4: Draw perpendiculars to AB and BC passing through A and C respectively. Then, the point where these perpendiculars intersect is the point D. ABCD is the required rectangle.

Points Equidistant from Two Given Points

Suppose A and B are two given points. Our task is to find points that are 5 cm away from both A and B. Steps of construction are as follows:
Step 1: Take A as centre and mark two arcs of radius 5 cm such that one arc is above AB and another is A below AB.
Step 2: Take B as centre and mark two arcs of radius 5 cm such that one arc is above AB and another is below AB.
Let P and Q, be the points of intersection of arcs above and below /IB respectively. Then, AP = BP = 5 cm and AQ = BQ = 5 cm.

If you join the points P and Q with a straight line, then that line is called the perpendicular bisector of the line segment AB.

The perpendicular bisector cuts the line segment AB in two equal parts such that AM = BM.

All the points on line PQ are equidistant from points A and B. Therefore, there are infinite number of points which are equidistant from points A and B.

Construction of Circle
Steps:
Adjust the compass to the required radius using a ruler.

Place the pointed leg firmly on the paper to mark the circle’s centre.
Rotate the compass to draw the circle without lifting the pencil.

Construction of Squares and Rectangles
In a rectangle:

Opposite sides are parallel and equal.
All angles are 90°.
Diagonals are equal and bisect each other.

Construction of a rectangle of side lengths 7 cm and 5 cm:
Draw a line segment PQ = 7 cm.
Draw a perpendicular to PQ through P.

Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 5 cm.
Draw a perpendicular to PQ through (land mark R on the perpendicular such that QR = 5 cm.
Join R and S to get rectangle PQRS of side lengths 7 cm and 5 cm.

In a square:

All four sides are equal.
Opposite sides are parallel,
All angles are 90°.
Diagonals are equal and bisect each p other at 90°.

Construction of a square of side length 6 cm:
Draw a line segment PQ = 6 cm.
Draw a perpendicular to PQ through P.

Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 6 cm.
Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 6 cm.
Join R and S to get square PQRS of side length 6 Cm.

Instruments for Construction
Ruler
For drawing and measuring straight lines.
It has two long straight edges. One edge is graduated into centimetres and millimetres and the other is usually graduated into inches.

Protractor
Semi circular tool used to construct and measure angles.

Compass
For drawing circles and arcs.
It has two legs, one with a sharp needle and the other with a screw arrangement to hold a pencil. The two legs are hinged together which gives a provision to increase or decrease the distance between them.

Divider
It has two legs with sharp needle at their end.
It is used to compare the lengths.

Construction of a Rectangle with Diagonals dividing the opposite angles
Construction of a rectangle in which one of the diagonals divides the opposite angles in 30° and 60°:
Draw PQ of any length.
Draw a perpendicular to PQ through Q.
Draw a ray making an angle 30° with PQ through P. Mark R as point of intersection of ray and perpendicular.
Draw perpendiculars to PQ and QR passing through P and R respectively. Mark .S as point of intersection of both the perpendiculars.
Join R and S to get rectangle PQRS in which one of the diagonals divides the opposite angles in 30° and 60°.

Construction of a Rectangle in which a Side and a Diagonal are given
Construction of a rectangle in which one of the sides is 8 cm and length of diagonal is 10 cm:
Draw a line segment PQ = 8 cm.
Draw a perpendicular to PQ through Q.
Take P as centre and mark an arc of radius 10 cm on perpendicular to PQ through £). The arc and perpendicular intersect at point R.

Draw perpendiculars to PQ and QR passing through P and R respectively. Then, the point where these perpendiculars intersect is the point S.
PQRS is the required rectangle.

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 7 Fractions Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 7 Fractions Notes

Class 6 Fractions Notes

A fraction is a number representing a part of a whole. The whole has to be divided into equal parts.

A fraction lias two parts:

Numerator (top number): Tells how many parts we have
Denominator (bottom number): Tells how many equal parts the whole is divided into.

Fraction that is shaded	\(\frac{1}{8}\)	\(\frac{3}{4}\)
Meaning	1 part out of 8 equal parts	3 part out of 4 equal parts
Numerator (N)	1	3
Denominator (D)	8	4

Any whole number can be written as a fraction by placing it over 1 i.e., 5 can be written as \(\frac{5}{1}\).

Proper fractions: A fraction whose numerator is less than the denominator is called a proper fraction. For example, \(\frac{1}{3}, \frac{3}{7}, \frac{2}{5}\) etc. are proper fractions.

Note: The values of these fractions are always less than 1. So, proper fractions lie to the left of 1 on the number line.

Unit fractions: A fraction which has 1 as the numerator is called a unit fraction.
For example, \(\frac{1}{1}, \frac{1}{2}, \frac{1}{6}, \frac{1}{9}\) etc.

Improper fractions: A fraction with the numerator either equal to or greater than the denominator is called an improper fraction. For example, \(\frac{3}{2}, \frac{7}{4}, \frac{10}{3}, \frac{5}{5}\) etc. are improper fractions.

Note: The values of these fractions are always equal to or more than 1. Therefore, improper fractions lie on the right of 1, including 1, on the number line.

Mixed fractions: A mixed fraction is a combination of a whole number and a proper fraction. Mixed fractions are used when a quantity is more than a whole, but not a complete next whole number.

Like and Unlike fractions
Two or more fractions with the same denominators are called like fractions.
For example, \(\frac{7}{20}, \frac{13}{20}, \frac{11}{20}\) are like tractions.

Fractions with different denominators are called unlike fractions.
For example, \(\frac{7}{9}, \frac{13}{15}, \frac{11}{13}\) are unlike tractions.

When numerators of two fractions are the same, the fraction with smaller denominator is greater than the fraction with larger denominator. For example, \(\frac{9}{4}\) is greater than \(\frac{9}{5}\).

When denominators of two fractions are the same, the fraction with smaller numerator is smaller than the fraction with larger numerator. For example, \(\frac{5}{8}\) is smaller than \(\frac{7}{8}\).

The reciprocal of a fraction \(\frac{a}{b}\) is obtained by interchanging its numerator and denominator, resulting in \(\frac{b}{a}\).

Simplest form: A fraction is said to be in its simplest form (or lowest terms) when the numerator and the denominator have no common factor other than 1.
For example, \(\frac{3}{5}\) is the simplest form of \(\frac{18}{30}\).

Equivalent fractions: Fractions having the same value are called equivalent fractions.
For example, \(\frac{1}{2}, \frac{2}{4}, \frac{3}{6}\) are equivalent lractions because \(\frac{1}{2}=\frac{2}{4}=\frac{3}{6}\).

Conversion of Fractions
Mixed fraction into improper fraction:
Improper fraction = \(\frac{\text { Whole number } \text { × } \text { Denominator }+ \text { Numerator }}{\text { Denominator }}\)
For example, \(2 \frac{3}{5}=\frac{(\text { Whole number } \times \mathrm{D})+\mathrm{N}}{\mathrm{D}}=\frac{(2 \times 5)+3}{5}=\frac{10+3}{5}=\frac{13}{5}\)

Improper fraction into mixed fraction:
Mixed fraction = Quotient (Q) \(\frac{\text { Remainder (R) }}{\text { Denominator (D) }} \text {. For example, } \frac{29}{6}=4+\frac{5}{6}=4 \frac{5}{6}\)

Comparison of Fractions
To compare unlike fractions, follow these steps:
Step 1: Obtain LCM of the denominators of the fractions.
Step 2: Convert each fraction to its equivalent fraction with the denominator equal to the LCM obtained in step 1.
Step 3: Compare the numerators of the obtained fractions having equal denominators.
Step 4: Fraction with the smaller numerator is smaller than the other fractions.
For example, to compare \(\frac{2}{3}, \frac{3}{4} \text { and } \frac{5}{6}\), we take the LCM of 3, 4, and 6, which is 12,
and convert the fractions:
\(\frac{2}{3}=\frac{8}{12}, \frac{3}{4}=\frac{9}{12}, \frac{5}{6}=\frac{10}{12}, \text { so } \frac{8}{12}<\frac{9}{12}<\frac{10}{12} \Rightarrow \frac{2}{3}<\frac{3}{4}<\frac{5}{6}\)

Addition of Like Fractions
To add two or more like fractions, follow the steps given below:
Step 1: Obtain the fractions and common denominator.
Step 2: Add the numerators of all fractions.
Step 3 : Write the fraction as

Subtraction of Like Fractions
To subtract two like fractions, follow the steps given below:
Step 1: Obtain the fractions and common denominator
Step 2: Subtract the numerator of the fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (from which it is to be subtracted).
Step 3 : Write the fraction as

Addition of Unlike Fractions (Brahmagupta’s Method)
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Add the numerators of all equivalent fractions obtained in step 3.
Step 5 : Write the fraction as
For example, \(\frac{4}{5}+\frac{2}{3}=\frac{12}{15}+\frac{10}{15}=\frac{12+10}{15}=\frac{22}{15}\)

Subtraction of Unlike Fractions (Brahmagupta’s Method)
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Subtract the numerator of fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (of equivalent fractions obtained in step 3).
Step 5: Write the fraction as
For Example, \(\frac{7}{3}-\frac{2}{5}=\frac{35}{15}-\frac{6}{15}=\frac{35-6}{15}=\frac{29}{15}\)

Types of Fractions

1. A fraction is a number representing a part of a whole. The whole has to be divided into equal parts.
2. A fraction whose numerator is less than the denominator is called a proper fraction.
3. A fraction which has 1 as the numerator is called a unit fraction.
4. A fraction with the numerator either equal to or greater than the denominator is called an improper fraction.
5. A mixed fraction is a combination of a whole number and a proper fraction.
6. Two or more fractions with the same denominators are called like fractions.
7. Fractions with different denominators are called unlike fractions.
8. Fractions having the same value are called equivalent fractions.

Conversion of Fractions
Mixed fraction into improper fraction:
Improper traction = \(\frac{\text { Whole number × Denominator }+ \text { Numerator }}{\text { Denominator }}\)

Improper fraction into mixed fraction:
Mixed Fraction = Quotient (Q) \(\frac{\text { Remainder (R) }}{\text { Denominator (D) }}\)

Comparison of Fractions
To compare unlike fractions, follow these steps:
Step 1: Obtain LCM of the denominators of the fractions.
Step 2: Convert each fraction to its equivalent fraction with the denominator equal to the LCM obtained in step 1.
Step 3: Compare the numerators of the obtained fractions having equal denominators.
Step 4: Fraction with the smaller numerator is smaller than the other fractions.

Addition and Subtraction of Fractions
Addition of Unlike Fractions
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Add the numerators of all equivalent fractions obtained in step 3.
Step 5: Write the fraction as

Subtraction of Unlike Fractions
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Subtract the numerator of fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (of equivalent fractions obtained in step 3).
Step 5: Write the fraction as

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 6 Perimeter and Area Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 6 Perimeter and Area Notes

Class 6 Perimeter and Area Notes

The perimeter of a closed figure is the length of the boundary of the figure.
If a closed figure is made up entirely of line segments then its perimeter is the sum of the lengths of all the sides.

Perimeter of Rectangle and Square

Generally, the longer side of a rectangle is called length while the shorter side is called the breadth.
Perimeter of a rectangle = 2 (Length + Breadth) = 2(l + b)

A square is a special rectangle where all the four sides are equal.
Perimeter of a square = 4 × Side length = 4s

Perimeter of Triangle

Perimeter of a triangle = Sum of lengths of its three sides.
Perimeter of triangle ABC = a + b + c
A triangle having all three sides equal, is called an equilateral trians
Perimeter of an equilateral trian = 3 × Side length = 3s

Perimeter of Regular Polygon: If all the sides and all the interior angles of a polygon are equal, then it is called a regular polygon.

No. of Sides	Regular Polygon	Length of Side	Perimeter
3	Equilateral Triangle	a	3a
4	Square	a	4a
5	Regular Pentagon	a	5a
6	Regular Hexagon	a	6a
7 . . .	Regular Heptagon . . .	a . . .	7a . . .
n	n-sided Regular Polygon	a	n × a

Area is the measure or amount of flat surface enclosed by a closed figure. It is measured in square units such as square centimetres (cm²), square metres (m²), square feet (ft²), etc.

Area of a rectangle = (Length × Breadth) = (l × b)

Area of a Square = Side × Side = s × s = s2

Area of a triangle ABC = \(\frac{1}{2}\) × Base × Height = \(\frac{1}{2}\) × AB × BC = \(\frac{1}{2}\) × b × h

The perimeter is a length, so its unit is not in square units (those are used for area). We measure it in simple length units like metres (m), centimetres (cm), or kilometres (km).

Area = length × breadth, so the units also get multiplied. Thus, we measure area in units like square centimetres (cm²), square metres (m²), or square kilometres (km²).

Two closed figures can have same area with different perimeters, or same perimeter with different areas.

1. If the perimeters of two figures are the same, then equate the perimeters to find the unknown.
2. If the areas of two figures are the same, then equate the areas to find the unknown.

For a given area of rectangular shapes, the square has the smallest perimeter.
With a fixed perimeter of rectangular shapes, the square encloses the largest area.

We can find the area of a shape by breaking it into smaller units like squares or into simple shapes like rectangles and triangles whose areas we already know.

For example, to find the area of below figure, we will break it into shapes with known areas, such as rectangles or squares.

A house plan is a drawing that shows the layout of rooms and spaces in a home. It uses measurements to represent the size and shape of each room, helping us understand how space is used. House plans are useful for designing, building, and calculating areas of different parts.

Perimeter
The perimeter of a closed figure is the length of the boundary of the figure. The word perimeter is derived from the Greek words peri (around) and metron (measure).

If a closed figure is made up entirely of line segments then its perimeter is the sum of the lengths of all the sides.

Perimeter of Rectangle & Square

Perimeter of a rectangle = 2(Length + Breadth)
= 2(l + b)

Perimeter of a square
= 4 × Side length = 4s

Perimeter of Triangle

Perimeter of triangle ABC = a + b + c

Perimeter of an equilateral triangle = 3 × Side length
= 3s

Area
The amount of surface of the plane covered by a closed figure is called its area.

Area of Rectangle
Area of a rectangle
= (Length × Breadth)
= (l × b)

Area of Square
Area of a square
= Side × Side
= s × s = s²

Area of Triangle
Area of a triangle
= \(\frac{1}{2}\) × Base × Height
= \(\frac{1}{2}\) × AB × BC
= \(\frac{1}{2}\) × b × h

The perimeter is a length, so its unit is not in square units (those are used for area). We measure it in simple length units like metres (m), centimetres (cm), or kilometres (km).

Area = length × breadth, so the units also get multiplied. Thus, we measure area in units like square centimetres (cm²), square metres (m²), or square kilometres (km²).

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 5 Prime Time Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 5 Prime Time Notes

Class 6 Prime Time Notes

Multiples and Factors
A multiple of a number is the result of multiplying that number by counting numbers i.e. {1, 2, 3, …}. For example, the multiples of 3 are 3, 6, 9, 12, … .

A common multiple is a number that can be divided exactly (without remainder) by two or more different numbers. For example, the common multiples of 3 and 5 are 15, 30, 45, 60, … .

Factors of a number are numbers that divide the given number exactly i.e. if a number is divisible by another, the second number is called a factor of the first.
For example, 8 is divisible by 2, then 2 is a factor of 8.
Factors of a number are also called its divisors.

Factors are finite (countable) whereas every number has infinitely many multiples (uncountable).
1 is a factor of all the numbers.
Common factors are numbers that divide two or more numbers exactly.

A number for which the sum of all its factors is equal to twice the number is called a perfect number. For example, the factors of 28 are 1, 2, 4, 7, 14, 28.

Now, 1+ 2 + 4 + 7 + 14 + 28 = 56 (which is double of 28). Hence, 28 is an example of a perfect number.

Prime Numbers and Composite Numbers
A prime number is a counting number greater than 1 that has exactly two distinct factors: 1 and itself. It cannot be divided evenly by any other number. For example, 2 is a prime number because its only factors are 1 and 2.

2 is the only even number which is a prime number.
The numbers that have more than two factors are called composite numbers. For example, 4, 6, 8, 9, 10, 12, … are composite numbers.
1 is neither prime nor composite because it has only one factor.

Twin primes are pairs of primes having a difference of 2. For example, 3 and 5, 5 and 7, 11 and 13 etc.

Prime triplets are a group of three prime numbers such that the difference between the largest and the smallest prime number is less than or equal to 6.

Sieve of Eratosthenes – A Method of Listing Prime Numbers

To find all the prime numbers from 1 to 100, follow the steps given below:
Step 1: Write down all the numbers from 1 to 100.
Step 2: Cross out 1 as it is neither prime nor composite.
Step 3: Circle number 2, the smallest and first prime number. Then, cross out all multiples of 2 (like 4, 6, 8, etc.)
Step 4: Circle 3, recognising it as a prime. Cross out all its multiples (such as 6, 9, 12, etc.).
Step 5: Continue this pattern. Stop when all the numbers in the list are either circled or crossed out.

All the circled numbers are prime numbers.
All the crossed-out numbers, other than 1, are composite numbers.

How to check whether a number is prime or not?
Let n be a prime number.
Step 1: Find \(\sqrt{n}\) (approximate value).
Step 2: Divide the prime number n by all prime numbers (say m) smaller than \(\sqrt{n}\).
Step 3: If there exists no prime number (m) smaller than \(\sqrt{n}\) to divide n, then n is a prime number.

Co-prime Numbers
Two numbers are called co-prime if their only common factor is 1. For example, 8 and 15 are co-prime numbers.

Two consecutive counting numbers are always co-prime numbers. For example, 9 and 10 are co-prime numbers.

Two prime numbers are always co-prime numbers. For example, 5 and 7 are co-prime numbers.

Two composite numbers may or may not be co-prime numbers. For example, 10 and 12 are not co-prime numbers as 2 is their common factor. But 10 and 21 are co-prime numbers as there is no common factor other than 1.

As prime numbers have exactly two factors 1 and itself , squares of prime numbers will have exactly three factors. For example, factors of 3 are 1 and 3, so, factors of 3² = 9 are 1, 3 and 9.

Prime Factorisation
When a number is written as the product of prime numbers only, it is called prime factorisation of the number. The individual factors are called prime factors.

The prime factorisation of a composite number is unique, meaning it always consists of the same set of prime factors, regardless of the order in which they occur.

If there is no common prime factor of numbers a and b, then a and b are co-prime numbers.

For two numbers a and b, if prime factorisation of b is included in the prime factorisation of a, then a is divisible by b i.e. all the prime factors of b are prime factors of a.

Divisibility Tests
A number is divisible by 2, if its units digit is 0, 2, 4, 6 or 8.
A number is divisible by 3, if the sum of its digits is divisible by 3.
A number is divisible by 4, if number formed by last two digits of given number is divisible by 4.
A number is divisible by 5, if its units digit is either 0 or 5.
A number is divisible by 6, if it is divisible by both 2 and 3.

A number is divisible by 7, if the difference between twice the unit digit of the given number and the remaining part of the given number is 0 or a multiple of 7.

A number is divisible by 8, if number formed by last three digits of given number is divisible by 8.

A number is divisible by 9, if the sum of its digits is divisible by 9.

A number is divisible by 10, if its units digit is 0.

A number is divisible by 11, if the difference between the sum of its digits in odd places and the sum of its digits in even places (starting from units place) is either 0 or a multiple of 11.

If a number is divisible by another number, then it is also divisible by each of the factors of that number. For example, every number divisible by 9 is divisible by 3.

If a number is divisible by two prime numbers, then it is also divisible by their product. For example, every number divisible by 2 and 3 is divisible by 6.

If two numbers a and b are divisible by a number c, then a + b is also divisible by c.
For example, 48 and 72 are divisible by 4, their sum 48 + 72 = 120 is also divisible by 4.

If two numbers a and b are divisible by a number c, then a – b is also divisible by c.
For example, 78 and 42 are divisible by 6, their difference 78 – 42 = 36 is also divisible by 6.

Multiples and Factors
A multiple of a number is the result of multiplying that number by counting numbers. For example, the multiples of 3 are 3, 6, 9, 12, …

A common multiple is a number that can be divided exactly by two or more different numbers.
For example, the common multiples of 3 and 5 are 15, 30, 45, 60, …

A factor of a number is an exact divisor of that number.
For example, 24 ÷ 6 = 4. So, 6 is a factor of 24 or 24 is a multiple of 6.

Prime Factorisation
Prime factorisation is the way of expressing a composite number as a product of its prime factors.
For example, 40 = 2 × 2 × 2 × 5

The prime factorisation of a composite number is unique, regardless of the order in which they occur.
For example, 12 = 2 × 2 × 3 or 2 × 3 × 2 or 3 × 2 × 2

Divisibility Tests

Divisibility by	Condition
2	The digit at the ones place is either 0, 2, 4, 6, or 8.
3	Sum of digits of given number is divisible by 3.
4	Number formed by last two digits of given number is divisible by 4.
5	Units digit of the given number is either 0 or 5.
6	The given number is divisible by both 2 and 3.
7	The difference between twice the unit digit of the given number and the remaining part of the given number is either 0 or a multiple of 7.
8	Number formed by last three digits of given number is divisible by 8.
9	Sum of digits of given number is divisible by 9.
10	Units digit of given number is 0.
11	The difference between the sum of digits of given number in odd places and the sum of its digits in even places starting from units place is either 0 or a multiple of 11.

Types of Number
A number is called a perfect number if the sum of all its factors is equal to twice the number.

Numbers with only two factors, 1 and the number itself are called prime numbers.
Numbers with more than two factors are called composite numbers.

1. 2 is the smallest and the only even prime number.
2. 1 is neither prime nor composite.

Two numbers are said to be co-prime if they have only 1 as their common factor.
Twin primes are pairs of prime numbers that differ exactly by 2.

Prime triplets are a group of three prime numbers such that the difference between the largest and the smallest prime number is less than or equal to 6.

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 4 Data Handling and Presentation Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 4 Data Handling and Presentation Notes

Class 6 Data Handling and Presentation Notes

Data and Information
Data is a collection of facts or observations. It can be about anything—people’s favourite colours, shoe sizes, temperatures, or the number of pets in a classroom.

There are two main types of data:
Qualitative Data – describes qualities (e.g., colours, names, feelings).
Quantitative Data – involves numbers or measurements (e.g., height, age, scores).

The data that has been collected in the original form is called raw data.
Each item in the raw data is called an observation.

Organisation of Data
The process of systematically arranging the collected data or raw data so that it can be easy to understand and analyse, is known as organisation of data.
Organised data is called information.
Organising the data by arranging it in ascending or descending order is called an array.
Frequency is the number of times a particular observation or value appears in a list.
The range of dataset is the difference between the highest and lowest values in the dataset.

Representation of Data
A frequency distribution shows the frequency of items in a tabular form or graphical form.
Tally marks are short vertical lines used to count items. Each time we count one item, we draw one line (|). After four lines (| | | |), we draw a oblique line (\) across them to show five like this: to make counting easier.

Pictograph
A pictograph uses pictures of objects to represent data, making it easy to answer questions about the data with just a quick glance.

Scaling refers to assigning a numerical value to each picture or symbol used to represent data.

To decide how many items one symbol should represent, we look for a number that can divide all the values in the data. This number is called a common factor.

Using the biggest common factor, also called the Greatest Common Factor (GCF), helps us use fewer symbols and makes the chart neater.

To draw a pictograph for a given data, follow the steps given below:
Step 1: Collect and tally the data: Gather the information you want to show (for example, count how many students were absent in each class) and total it for each category.

Step 2: Decide the scale: Choose how many items one icon will represent (based on highest common factor). Pick a scale that keeps your chart neat and easy to read and explain what one icon stands for.
symbols and makes the chart neater.

Step 3: Draw the axis: Create a horizontal and vertical line to list the categories (such as class names or days of the week). This helps organise the data visually.

Step 4: Use icons to show the data: Start placing lull icons according to your data. If needed, use half icons to show half amounts that don’t match a full icon.

Bar Graph

A bar graph is a type of chart that uses bars (columns) to represent data. Each bar’s height or length corresponds to the quantity or frequency of the category it represents.

It is called a graphical representation because it turns numbers into visual bars, making complex data easier to understand.

Key Properties of a Bar Graph:

1. Each bar is drawn with the same width.
2. All bars are separated by equal gaps.
3. The height of each bar corresponds to the value it represents. A taller bar means a greater value.
4. All bars start from the same horizontal line (called the x-axis or baseline), ensuring consistency.
5. Bars can be drawn vertically (upwards) or horizontally (sideways), but the interpretation remains the same.
6. A scale is marked on the axis (usually the vertical axis) to show the values or frequencies that the bars represent. This helps in reading exact values.

From a given set of data, we can create a bar graph by following steps given below: s
Step 1: On the graph paper, draw a horizontal line and a vertical line. The horizontal line in a graph is called the x-axis, while the vertical line in a graph is called the y-axis. The horizontal line (x-axis) and vertical line (y-axis) intersect at zero.
Step 2: Along the horizontal line, mark points at equal distances and write the names of the items for which the data is to be represented.
Step 3: Choose a suitable scale for the given data.
Step 4: Determine the heights of different bars according to the scale.
Step 5: On x-axis draw bars of equal width and keep the distance between the bars same. Also remember to keep the same distance between the first bar and they-axis.

Artistic and Aesthetic Considerations

In general, it is more intuitive and visually appealing to represent heights, that are measured upwards from the ground, using bar graphs that have vertical bars (columns graph).

Lengths that are parallel to the ground (for example, distances between locations on Earth) are usually best represented using bar graphs with horizontal arcs.

Infographics
When data visualizations, like bar graphs, are made even more visually attractive with artistic touches, they are called information graphics or infographics for short.

The purpose of infographics is to use eye-catching and engaging visuals to present information in a way that is clear, quick to understand and visually appealing. For example, instead of using rectangles (bars), we could use triangles to look more like actual mountains. We can even add colours to make it more interesting.

Introduction

Any collection of facts, numbers, measures. observations or other descriptions things that convey information about those things is called data.
The data that has been collected in the original form is called raw data.
Each item in the raw data is called an observation.

Organisation of Data

The process of systematically arranging the collected data or raw ttata so I hat it becomes easy to understand and analyse the data is known as organisation of data.
Organising the data by arranging it in ascending or descending order is called an array.
The frequency of given observation is the number of times it occurs in the data.

Frequency Distribution
A frequency distribution shows the frequency of items in a tabular form or graphical form.

Sports	Number of students
Badminton	5
Cricket	10
Hockey	2
Football	12

Tally Table
Tally marks are short vertical lines used to count items. Each time we count one item, we draw one line (|). After four lines (||||), we draw a oblique line (\) across them to show five i.e. ().

Sports	Number of students
Badminton
Cricket
Hockey	||
Football	||

Representation of Data

Pictograph
A pictograph is a way of representing data using pictures or symbols.
Scaling refers to assigning a numerical value to each picture or symbol used to represent data.

To decide how many items one symbol should represent, we look for a number that can divide all the values in the data. This number is called a common factor.

Note: Bar graphs are better for large data because they are neat, easy to read, and can show big numbers clearly.

Bar graphs

Like pictographs, bar graphs give a nice visual way to represent data. They represent data through equally- spaced bars, each of equal width, where the lengths or heights give frequencies of the different categories.

Scale is decided on the basis of the data including the minimum and maximum frequencies, so that the resulting bar graph fits nicely and looks visually appealing on the paper or poster we are preparing.

The markings of the unit lengths as per the scale must start from zero.

Artistic and Aesthetic Considerations
It is also good to make the graph look neat, colourful, and easy to understand, so that anyone looking at it can enjoy and learn from the information.

In general, it is more intuitive, suggestive and visually appealing to represent heights, that are measured upwards from the ground, using bar graphs that have vertical bars or columns.

Lengths that are parallel to the ground (for example, distances between location on Earth) are usually best represented using bar graphs with horizontal bars.

When data visualizations, like bar graphs, are made even more visually attractive with artistic touches, they are called information graphics or infographics.

However, making visual representations of data ‘fancy’ can also sometimes be misleading.

Students can use Class 8 Math Solution Odia Medium and Class 8 Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium ଚତୁର୍ଭୁଜ to check their answers after solving exercises.

8th Class Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 8 Maths Chapter 4 Odia Medium

Page No. 82

Question 1.
ଅନ୍ୟ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ନୁହନ୍ତି, କାହିଁକି?

Solution:
ଚିତ୍ର (iv) ଓ (v) ରେ ଅନ୍ୟ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ନଥ‌ିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ନୁହଁନ୍ତି।

4.1 ଆୟତଚିତ୍ର ଓ ବର୍ଗଚିତ୍ର (Rectangle and Square)

Page No. 84

Question 1.
ଯଦି ଗୋଟିଏ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି. ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କର୍ଷଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ?
Solution:
ସର୍ବସମତା ସର୍ଭେ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାକୁ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବ।
ଯେହେତୁ ABCD ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର, ତେଣୁ AB = CD

ଏବଂ ∠BAD = ∠CDA = 90
AD ଉଭୟ ତ୍ରିଭୁଜର ସାଧାରଣ ବାହୁ ।
∴ ∆ADC ≅ ∆DAB (ବା-କୋ-ବା ସର୍ବସମତା)
⇒ AC = BD
ଆୟତଚିତ୍ରର କଣ୍ଠଦ୍ଵୟ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ।
ଗୋଟିଏ କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି. ହେଲେ ଅନ୍ୟ କର୍ଣ୍ଣଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି.।

Question 2.
କଣ୍ଠଦ୍ଵୟର ଛେଦବିନ୍ଦୁ କ’ଣ?
Solution:
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସମ୍ପର୍କ ଜାଣିବା ପାଇଁ

ପ୍ରତୀକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ନୀଳରଙ୍ଗ ଚିହ୍ନିତ କୋଣଦ୍ଵୟ ସର୍ବସମ ।

ସର୍ବସମତା ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ∠1 ଓ ∠2 କୁ ନିଅ ।
ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ସମାନ ।
ଅର୍ଥାତ୍ ∠1 = ∠2

ଯେହେତୁ ∠B = 90°, ∠1 + ∠3 = 90°

∆BCD ରେ ∠3 + ∠2 + 90° = 180°
ହୋଇଥିବାରୁ ଆମେ ପାଇବା ∠3 + ∠2 = 90°
ତେଣୁ ∠1 = ∠2 = (90° – ∠3)
∠2 = (90° – ∠3)
କୋ –କୋ–ବା ସର୍ବସମତା ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ∆AOB ≅ ∆COD
ଅର୍ଥାତ୍ OA = OC ଏବଂ OB = OD, କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜର ଅନୁରୂପ ଅଂଶ ।
ତେଣୁ AC ଓ BD କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ‘O’।

Page No. 85

Question 1.
∆AOB ≅ ∆COD ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନ ସମାନ ମାପଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା କି?
AO = CO (ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରମାଣିତ)
∠AOB = ∠COD (ପ୍ରତୀପ କୋଣ)
AD = CB
Solution:
∆AOB ≅ ∆COD ପ୍ରମାଣ କରିବାପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା
ସମାନ ମାପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ AD = CB ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ନାହିଁ।

Question 2.
କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵର ଛେଦବିନ୍ଦୁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କୋଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କି ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ?
Solution:
ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରୁଥୁବା ଦୁଇଟି ସମଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ କର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା କୋଣର ପରିମାଣ 60° ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ହେବ । (ଚିତ୍ର-୧)

Question 3.
ତୁମେ ଆୟତଚିତ୍ରର ଅବଶିଷ୍ଟ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବ କି?
Solution:
ପ୍ରତୀପକୋଣ ଏବଂ ସରଳରେଖୀୟ ଯୋଡ଼ି ଧାରଣାର ବ୍ୟବହାର କରି ଅବଶିଷ୍ଟ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା। (ଚିତ୍ର-୨)

Question 4.
∆AOBରେ, OA = OB ହୋଇଥିବାରୁ, ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ମୁଖୀନ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ। ମନେକର କୋଣଟି ‘a’। ‘a’ର ମାନ କେତେ?
Solution:
∠AOBରେ, a + a + 60° = 180°
ତ୍ରିଭୁଜର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୌଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି = 180°
ତେଣୁ 2a = 120°
ଅର୍ଥାତ୍, a = 60° (ଚିତ୍ର-୩)
ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି । (ଚତ୍ର-୪)

Page No. 86

Question 1.
ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ABCD କି ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ କହିପାରିବା କି?
Solution:
ABCD ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର କାରଣ ଏହାର ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୌଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ 90° (30° + 60°)

Question 2.
ଆମେ ଏହାର ବାହୁମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କ’ଣ କହିପାରିବା?

Solution:
∆AOB ≅ ∆COD ଏବଂ ∆AOD ≅ ∆COB
[ବା–କୋ–ବା ସର୍ବସମତା ସର୍ଭ ଅନୁସାରେ]
ତେଣୁ AB = CD ଏବଂ AD = BC [∵ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜମାନଙ୍କର ଅନୁରୂପ ଅଂଶ|]
∴ ABCD ଏକ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର, କାରଣ ଏହା ଆୟତଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ସର୍ଭ ପୂରଣ କରୁଛି।

Question 3.
ଯଦି କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା କୋଣର ପରିମାଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ଆମେ ଏହାକୁ ସାଧାରଣୀକରଣ କରିପାରିବା କି?
Solution:

କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ କୋଣକୁ x ନିଅ।

ଅନ୍ୟ କୋଣଟି = 180° – x (ସରଳ ରେଖ୍ୟ ଯୋଡ଼ି)
କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଚାରୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ ହେଉଛି x, x, 180° – x, 180° – x

Page No. 87

Question 1.
∆AOB ଏକ ସମଦ୍ବିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ । ଏହାକୁ ଆଧାର କରି ଚତୁର୍ଭୁଜର ଅନ୍ୟ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

AOB ସମଙ୍ଗିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ଭୂମି-ସଂଲଗ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ‘a’ ନିଆଯାଉ।
a (ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ)ର ମୂଲ୍ୟକୁ ‘x’ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ,
a + a + x = 180 (ତ୍ରିଭୁଜର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୌଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି)
⇒ 2a = 180° – x
⇒ a = \(\frac{\left(180^{\circ}-x\right)}{2}=90^{\circ}-\frac{x}{2}\)
ସେହିପରି AOD ସମଦିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜରେ ଭୂମିସଂଲଗ୍ନ

ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ‘b’ ନିଆଯାଉ।
b + b + (180° – x) = 180°
⇒ 2b = 180° – (180° – x)
⇒ 2b = 180° – 180° + x
⇒ 2b = x
⇒ b = \(\frac {x}{2}\)
∴ ଚତୁର୍ଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ ହେଉଛି a + b, ଯାହାକି
90° – \(\frac {x}{2}\) + \(\frac {x}{2}\) = 90°
∴ ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ ।

Question 2.
ଆମେ AB, CD ଏବଂ AD, BC ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ?
Solution:
∆AOB ≅ ∆COD ଏବଂ ∆AOD ≅ ∆COB
ତେଣୁ AB = CD ଏବଂ AD = BC, ଯେହେତୁ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜଦ୍ଵୟର ଅନୁରୂପ ଅଂଶ ସର୍ବସମ ଅଟେ।

Page No. 89

Question 1.
ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଜାଣିଥୁଲୁ ଯେ ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ରରେ (କ) ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଏବଂ (ଖ) ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ସମକୋଣ ହୋଇଥାଏ । ଯଦି କୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ ତାହା ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ବୋଲି କହିଲେ ଭୁଲ୍ ହେବ କି?
Solution:
ନା, ଭୁଲ୍ ହେବ ନାହିଁ । କାରଣ ଯଦି ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ ହେବ, ତାହେଲେ ତା’ର ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ହେବ । ତେଣୁ ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।

Question 2.
ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ ଏହି ସଂଜ୍ଞା ଅସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ତେବେ ଏପରି ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ, କିନ୍ତୁ ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅସମାନ ହେଉଥ‌ିବ।
Solution:
ଯଦି ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ, କିନ୍ତୁ ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଅସମାନ ହେଉଥୁବ, ଏପରି ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିବା ଅସମ୍ଭବ।

Question 3.
ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ ଥିବା ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଆକୃତି କିପରି?

Solution:
BD ଅଙ୍କନ କର। ∆BAD ଓ ∆DCB ସର୍ବସମ।
ଚିତ୍ରରେ ∆BAD ଓ ∆DCB ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ସମାନତା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।

ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ∠B = 90°, ∠3 + ∠1 = 90°,
ଏବଂ ∆BCD ରେ ∠3 + ∠2 + 90° = 180°
⇒ ∠3 + ∠2 = 90°
ତେଣୁ, ∠1 = ∠2
∆BAD ≅ ∆DCB କୋ-କୋ–ବା ସର୍ବସମତା ସର୍ଭ ଅନୁସାରେ
ତେଣୁ AD = CB ଏବଂ DC = BA କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜର ଅନୁରୂପ ବାହୁ ଅଟନ୍ତି।

Page No. 90

Question 1.
∆BAD ≅ ∆CDB ଲେଖୁବା ଭୁଲ୍ ହେବ କି? କାହିଁକି?
Solution:
ହଁ, ∆BAD ≅ ∆CDB ଲେଖୁବା ଭୁଲ୍ ହେବ।
କାରଣ ଦୁଇଟି ତ୍ରିଭୁଜର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ର କ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅନୁରୂପ କୋଣ ଓ ଅନୁରୂପ ବାହୁ ମେଳ ଖାଉନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହା ଭୁଲ୍।
ତେଣୁ ∆BAD ≅ ∆DCB ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍।
ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ ହେଲେ, ଏହାର ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ହେବ।

Question 2.
ଆୟତଚିତ୍ରର ବିପରୀତ ବାହୁମାନେ ସମାନ୍ତର କି?
Solution:
ଛେଦକର ଧର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି ତଥ୍ୟର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଇପାରିବ।

AD ଓ BC ପାଇଁ ରେଖାଖଣ୍ଡ AB ଏକ ଛେଦକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
∠A + ∠B = 90° + 90° = 180°
ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡକୁ ଏକ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକଲେ ଯଦି ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ଵ ସ୍ଥ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମଷ୍ଟି 180° ହୁଏ, ତେବେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହୁଅନ୍ତି।
ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଯେ AD || BC
ସେହିପରି ଆମେ ପାଇପାରିବା AB || CD

Page No. 92

Question 1.
କିପରି ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା ଯାହାର କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି.|
Solution:
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବାବେଳେ ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90° (ଏବଂ ସମାନ ଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ବିପରୀତ ବାହୁ)।
କିନ୍ତୁ ବର୍ଗଚିତ୍ର ପାଇବା ପାଇଁ କର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଅଙ୍କନ କରିବାକୁ ହେବ, ଯେପରି – (କ) ସେମାନେ ସମାନ ଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ହେବେ ଏବଂ (ଖ) ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରିବେ।

Question 2.
କର୍ଷଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବା ଉଚିତ?
Solution:
ସର୍ବସମତା ଧାରଣାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କଣ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୋଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିହେବ।
ଆମେ ସମାନ ଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ କର୍ଷ AC ଓ BDକୁ ଏପରି ଯୋଡ଼ିବା, ଯେପରି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ‘O’ ବିନ୍ଦୁରେ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରି ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ABCD ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।
ଏହି ବର୍ଗଚିତ୍ରର ନାମ ABCD ହେଉ।

∆BOA ≅ ∆BOC, ବା-ବା-ବା- ସର୍ବସମତା ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ।
ଯେହେତୁ ∠BOA ଓ ∠BOC ଦୁଇଟି ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜ ଏବଂ (∆BOA ଓ ∆BOC)ର ଅନୁରୂପ ଅଂଶ,
ଅର୍ଥାତ୍ ∠BOA = ∠BOC
∠BOA + ∠BOC = 180 [∵ କୋଣଦ୍ଵୟ ସରଳରେଖୀୟ ଯୋଡ଼ି।]
ତେଣୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90°।

Page No. 93

Question 1.
ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି.।
Solution:
(i) AC = 8 ସେ.ମି.ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।
(ii) କମ୍ପାସ ସାହାଯ୍ୟରେ A ଓ C ବିନ୍ଦୁରୁ 4 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଚାପ ଅଙ୍କନ କର।
(iii) ଯାହାର ଛେଦ ବିନ୍ଦୁକୁ B ଓ D ହେଉ। AB, BC, CD ଓ AD କୁ ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି ଯୋଗ କର।
(iv) ABCD ଗୋଟିଏ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବର୍ଗଚିତ୍ର।

Question 2.
∠1, ∠2, ∠3 ଓ ∠4 ର ପରିମାଣ କେତେ? ଏହାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କର ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖ।

Solution:
∆ADCରେ ଆମେ ପାଇବା ∠1 + ∠3 + 90° = 180°
ଯେହେତୁ AD = DC, ଆମେ ପାଇଲେ ∠1 = ∠3
ତେଣୁ ∠1 = ∠3 = 45° ………………… (i)
∆ABCରେ ଆମେ ପାଇବା ∠2 + ∠4 + 90° = 180°
ଯେହେତୁ AB = BC, ଆମେ ପାଇଲେ ∠2 = ∠4
ତେଣୁ ∠2 = ∠4 = 45° ………….. (ii)
(i) ଓ (ii) ରୁ ଆମେ ପାଇଲେ, ∠1 = ∠2 = ∠3 = ∠4 = 45°

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 94)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଆୟତଚିତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କୋଣର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(i) ଦତ୍ତ ABCD ଆୟତଚିତ୍ର।

∠ABC = ∠BCD = ∠CDA = ∠DAB = 90°, ∠1 = 30°
∠1 + ∠2 = 90°
∠2 = 90° – ∠1 = 90° – 30° = 60°
MD = MA
⇒ ∠3 = ∠2 = 60°
∠3 + ∠4 = 90°
⇒ ∠4 = 90° – ∠3 = 90° – 60° = 30°
MC = MD
⇒ ∠5 = ∠4 = 30°
∠5 + ∠6 = 90°
⇒ ∠6 = 90° – ∠5 = 90° – 30° = 60°
MB = MC
⇒ ∠7 = ∠6 = 60°
MB = MA
⇒ ∠8 = ∠1 = 30°
∆AMBରେ ∠1 + ∠9 + ∠8 = 180°
⇒ ∠30° + ∠9 + ∠30° = 180°
⇒ ∠9 = 180° – 60° = 120°
∴ ∠11 = ∠9 = 120° (ପ୍ରତୀପ କୋଣ)
∠9 + ∠10 = 180° (ସରଳରେଖୀୟ କୋଣ)
⇒ ∠10 = 180° – 120° = 60°
∠12 = ∠10 = 60° (ପ୍ରତୀପ କୋଣ)
∴ ∠1 = 30°, ∠2 = 60°, ∠3 = 60°, ∠4 = 30°, ∠5 = 30°, ∠6 = 60°, ∠7 = 60°, ∠8 = 30°,
∠9 = 120°, ∠10 = 60°, ∠11 = 120° ଓ ∠12 = 60°

(ii) PQRS ଆୟତଚିତ୍ରରେ। ∠9 = 110°

⇒ ∠11 = ∠9 = 110° (ପ୍ରତୀପ କୋଣ)
∠9 + ∠10 = 180° (ସରଳରେଖୀୟ କୋଣ)
∴ ∠10 = 180° – 110° = 70°
∠12 = ∠10 = 70° (ପ୍ରତୀପ କୋଣ)
MP = MS
⇒ ∠1 = ∠8
∆PMS ରେ ∠1 + ∠11 + ∠8 = 180° (ତ୍ରିଭୁଜର ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି)
⇒ ∠1 + 110° + ∠1 = 180°
⇒ 2∠1 = 180° – 110° = 70°
⇒ ∠1 = 35°
∴ ∠8 = 35°
∠1 + ∠2 = 90°
⇒ ∠2 = 90° – ∠1 = 90° – 35° = 55°
MQ = MP
⇒ ∠3 = ∠2 = 55°
∠3 + ∠4 = 90°
⇒ ∠4 = 90° – ∠3 = 90° – 55° = 35°
MR = MQ
⇒ ∠5 = ∠4 = 35°
∠5 + ∠6 = 90°
⇒ ∠6 = 90° – ∠5 = 90° – 35° = 55°
MS = MR
⇒ ∠7 = ∠6 = 55°
∴ ∠1 = 35°, ∠2 = 55°, ∠3 = 55°, ∠4 = 35°, ∠5 = 35°, ∠6 = 55°, ∠7 = 55°, ∠8 = 35°, ∠9 = 110°, ∠10 = 70°, ∠11 = 110° ଓ ∠12 = 70°

Question 2.
ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ଷର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ସେ.ମି. ଓ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣ :
(i) 30°
(ii) 40°
(iii) 90°
(iv) 140°
Solution:
(i) 8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କର । AB ଉପରିସ୍ଥ ବିନ୍ଦୁ M ଚିହ୍ନଟ କର।
ଯେପରି AM = BM = 4 ସେ.ମି. । 8 ସେ.ମି.
ବିଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା CD ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ରେ ଖାମଧ୍ଯ ବିନ୍ଦୁ M ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରିବ।
ଏପରି କି CD ରେ ଖାର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ M (DM = MC) ଏବଂ ∠BMC ର ପରିମାଣ 30° ହେବ।
AD, DB, BC ଏବଂ CA ରେଖାଖଣ୍ଡକୁ ଅଙ୍କନ କରି ACBD ଚତୁର୍ଭୁଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
ଯେହେତୁ କର୍ଣ୍ଣ AB ଓ CD ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ M ବିନ୍ଦୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି, ACBD ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର।

(ii) 8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।
AB ଉପରିସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ M ଚିହ୍ନଟ କର।
ଯେପରି AM = BM = 4 ସେ.ମି.।
8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା CD ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ରେଖାମଧ୍ଯ ବିନ୍ଦୁ M ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରିବ
ଏପରି କି CD ରେଖାର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ M (DM = MC) ଏବଂ ∠BMC ର ପରିମାଣ 40° ହେବ।
AD, DB, BC ଏବଂ CAକୁ ଅଙ୍କନ କରି
ACBD ଚତୁର୍ଭୁଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
ଯେହେତୁ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ AB ଓ CD ସମଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ M ବିନ୍ଦୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି,
ACBD ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର।

(iii) 8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।
AB ଉପରିସ୍ଥ ଏକ ବିନ୍ଦୁ M ନିଅ,
ଯେପରି AM = BM = 4 ସେ.ମି.।
ଏକ ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି MB ଉପରେ M ବିନ୍ଦୁରେ 90° କୋଣ ଅଙ୍କନ କର, 8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା
CD ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ରେଖାମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ M ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତିକରିବ।
ଯେପରି MC = MD = 4 ସେ.ମି. ଏବଂ ∠BMC = 90°, AD, DB, BC ଏବଂ AC ରେଖାଖଣ୍ଡକୁ ଅଙ୍କନ କରି ACBD ଚତୁର୍ଭୁଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
ABCD ହେଉଛି ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ।
ଯେହେତୁ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ AB ଓ CD ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ M ବିନ୍ଦୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି, କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ।
ACBD ଏବ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଟେ।

(iv) 8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ AB ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।
AB ଉପରିସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ M ଚିହ୍ନଟ କର । ଯେପରି AM = BM = 4 ସେ.ମି. ।
8 ସେ.ମି. ବିଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା CD ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ରେଖାମଧ୍ଯ ବିନ୍ଦୁ M ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତିକରିବ
ଏପରିକି CD ରେଖାର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ M (DM = MC) ଏବଂ ∠AMC ର ପରି ମାଣ 140° ହେବ।
AD, DB, BC ଏବଂ CA ରେଖାଖଣ୍ଡକୁ ଅଙ୍କନକରି ACBD ଚତୁର୍ଭୁଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର ।
ଯେହେତୁ କର୍ଷ AB ଓ CD ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ M ବିନ୍ଦୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି, ACBD ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର।

Question 3.
ଏକ ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ର ‘O’। PL ଓ AM ବ୍ୟାସଦ୍ଵୟର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ । APML କି ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ? ତୁମ ଉତ୍ତର ସପକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କର ଓ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖ।
Solution:
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ର O।
PL ଓ AM ବ୍ୟାସଦ୍ଵୟର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ।
ମନେକର ବୃତ୍ତର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ = r
∴ PL = PO + OL = r + r = 2r
ଏବଂ AM = AO + OM = r + r = 2r
∴ PL = AM
AMPL ଚତୁର୍ଭୁଜରେ PL ଓ AM କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ।
OP = OA = OL = OM = r
∴ ବ୍ୟାସ PL ଓ AM ପରସ୍ପରକୁ O ବିନ୍ଦୁରେ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
∴ ଚତୁର୍ଭୁଜ APML ଗୋଟିଏ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର।

Question 4.
ଆମେ କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି 90° ପରିମାଣର କୋଣ କିପରି ପାଇପାରିବା ତାହା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖୁଛୁ । ମନେକର ଆମ ପାଖରେ କୌଣସି କାଗଜ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ଦୈର୍ଘ୍ୟର କାଠି ଏବଂ ଏକ ସୂତା ଅଛି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ କିପରି ୨୦ ପରିମାଣର କୋଣ ଦେଖାଇ ପାରିବା?
Solution:
AB ଓ CD ସମାନ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି କାଠି 6 ସେ.ମି. ନିଆଯାଉ।
ଏକ ରୁଲର ବ୍ୟବହାର କରି କାଠିଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ଏକ ସ୍କୁ ଲଗାଅ।
ଏକ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି AD ଏବଂ BDର ଦୂରତା ମାପ।
ସ୍କୁ ଚାରି ପାଖରେ ଏପରି ଘୁଞ୍ଚାଇଚାଲି ଯାହାଦ୍ଵାରା AD ଓ BDର ଦୂରତା A ସମାନ ହେବ।

ଏହି ସ୍ଥିତିରେ ସ୍ତୁକୁ ଶକ୍ତ କରି କାଠିଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଅ । କାଠି ଗୁ ଡ଼ି କରେ ନୂଆ। ସ୍ଥିତି ଚିତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଇଛି ।
AD ଏବଂ BD ସହିତ ସୂତାର ଖଣ୍ଡକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ।

∆AMD ଏବଂ ∆BMD କୁ ବିଚାର କର।
AM = BM
AD = BD ଏବଂ MD ସାଧାରଣ ବାହୁ।
∴ ∆AMD ≅ ∆BMD (ବା–ବା–ବା ସର୍ବସମତା ସର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ)
∴ ∠AMD = ∠BMD
∠AMD + ∠AMD = 180° (ସରଳରେଖୀୟ ଯୋଡ଼ି)
⇒ 2∠AMD = 180°
⇒ ∠AMD = 90°
∴ କାଠିଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟସ୍ଥ କୋଣ ହେଉଛି 90°।

Question 5.
ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ ଆୟତଚିତ୍ରର ଗୋଟିଏ ଧର୍ମ ହେଉଛି, ଏହାର ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର। ଏହାକୁ ଆୟତଚିତ୍ରର ସଂଜ୍ଞା ଭାବେ ନିଆଯାଇ ପାରିବ କି? ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ଓ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ, ତାହା ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ କି?
Solution:

ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ଓ ସମାନ।
ଏଠାରେ AB || DC ଏବଂ AD || BC
AB = DC ଓ AD = BC
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
ABCD ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ହେବାପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ 90° ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଦତ୍ତ ଅଛି – AB || DC ଏବଂ AD || BC ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଥିବାରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ 90° ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିବାରେ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
∴ ABCD ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ନ ହୋଇପାରେ।
ଏକ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମାନ ଓ ସମାନ୍ତର ବିପରୀତ ବାହୁ ସହିତ ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ସଂଜ୍ଞା ଭାବେ ନିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।

4.2 ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣ (Angles in a Quadrilateral)

Page No. 94

Question 1.
ଏପରି ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କରିବା ସମ୍ଭବ କି, ଯାହାର ତିନୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ 90° ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ହୋଇ ନଥ‌ିବ?
Solution:
ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କାରଣ ଏହା ଚତୁର୍ଭୁଜମାନଙ୍କର କୋଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ ।
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ଏକ ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180°।
ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°।

Page No. 95

Question 1.
ପ୍ରାମଣ କର ଯେ, ଯେକୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°।
Solution:

ଚତୁର୍ଭୁଜ SOME ରେ SM କଣ୍ଠ।
ଆମେ ଦୁଇଟି ତ୍ରିଭୁଜ SEM ଓ SOM ପାଇବା।
ତ୍ରିଭୁଜ SEM ରେ ∠1 + ∠2 + ∠3 = 180°
ଏବଂ ତ୍ରିଭୁଜ SOMରେ ∠4 + ∠5 + ∠6 = 180°
ଦୁଇଟି ତ୍ରିଭୁଜର ସମସ୍ତ ଛଅଟିଯାକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ମିଶାଇଲେ
ଆମେ ପାଇବା ∠1 + ∠2 + ∠3 + ∠4 + ∠5 + ∠6 = 180° + 180° = 360°
କିମ୍ବା, (∠1 + ∠4) + (∠3 + ∠6) + (∠2 + ∠5) = 360°
ଯେହେତୁ (∠1 + ∠4), (∠3 + ∠6) ଓ (∠2 + ∠5)
ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣ ଅଟନ୍ତି, ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣ ମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 360°।

4.3 ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର ହୋଇଥିବା ଆଉ କେତେକ ଚତୁର୍ଭୁଜ (More Quadrilaterals with Parallel Opposite Sides)

Page No. 96

Question 1.
ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର ଦୁଇଟି ସନ୍ନିହିତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 4 ସେ.ମି. ଓ 5 ସେ.ମି. ଏବଂ ବାହୁଦ୍ୱୟର ଅନ୍ତର୍ଗତ କୋଣର ପରିମାଣ 30°।
Solution:
(i) ସୋପାନ-୧: AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି.।
A ବିନ୍ଦୁରେ ∠BAD = 30 ଅଙ୍କନ କର।
AD = 5 ସେ.ମି, ନିଅ।

(ii) ସୋପାନ-୨: D ବିନ୍ଦୁରେ AB ରେ ଖାଖଣ୍ଡ ସହିତ ଏକ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଏବଂ B ବିନ୍ଦୁ ଦେଇ AD ରେ ଖାଖଣ୍ଡ ସହ ଏକ ସମାନ୍ତର ରେଖା
ଅଙ୍କନ କର, ସେମାନେ ପର ସ୍ଵ ର କୁ ଛେଦ କରୁଥ‌ିବା ବିନ୍ଦୁର ନାମ ‘C’ ଦିଅ।
ଏବେ ଆମେ ପାଇଲେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ABCD।

4.4 ସମାନ ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଚତୁର୍ଭୁଜ (Quadrilaterals with Equal Sidelengths)

Page No. 101

Question 1.
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ବର୍ଗଚିତ୍ରମାନଙ୍କର ସେଟ୍‌କୁ କେଉଁଠାରେ ଦର୍ଶାଯିବ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର। ଯେହେତୁ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର, ତେଣୁ ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ।
ଯେହେତୁ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ, ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ରମ୍ବସ୍ ଅଟେ। ତେଣୁ ଭେନ୍‌ଚିତ୍ର ନିମ୍ନଭଳି ହେବ।

Page No. 102

Question 1.
GAME ରମ୍ବସ୍‌ରେ ∆GEO ≅ ∆MOE (କାହିଁକି?)

Solution:
∠GOE = ∠MOE,
କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜର ଅନୁରୂପ ଅଂଶ।
ଯେହେତୁ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 180°, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90°।

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 102)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚତୁର୍ଭୁଜମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(i) ଆମେ ଜାଣିଛେ ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
∴ ∠RPE = ∠EAR = 40° ଓ ∠PEA = ∠PRA = x (ମନେକର)
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର କୌଣଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = ∠RPE + ∠PEA + ∠EAR + ∠ARP = 360°
⇒ 40° + x + 40° + x = 360°
⇒ 80° + 2x = 360°
⇒ 2x = 360° – 80° = 280°
⇒ x = 140°
∴ ∠PEA = ∠PRA = 140°

(ii) ଆମେ ଜାଣିଛେ ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
∴ ∠SPQ = ∠QRS = 110° ଓ ∠PQR = ∠PSR = x (ମନେକର)
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର କୌଣଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = ∠PQR + ∠QRS + ∠RSP + ∠SPQ = 360°
⇒ x + 110° + x + 110° = 360°
⇒ 2x + 220° = 360°
⇒ 2x = 360° – 220° = 140°
⇒ x = 70°
∴ ∠PQR = ∠PSR = 70°

(iii) ଦତ୍ତ ଚତୁର୍ଭୁଜ UVWX ଗୋଟିଏ ରମ୍ବସ୍ କାରଣ ଏହାର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଓ ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସମାନ କିନ୍ତୁ 90° ନୁହେଁ।
∴ ∠UXV = ∠UVX = 30° [∵ UV = UX]
ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ∆XUVରେ
∠XUV + ∠UVX + ∠VXU = 180°
⇒ ∠XUV + 30° + 30° = 180°
⇒ ∠XUV = 180° – 60° = 120°
ଓ ∠XUV = ∠VWX = 120°
ଯେହେତୁ ରମ୍ବସ୍ ଏକ ପ୍ରକାର ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
∴ ∠UVX = ∠VXW = 30° [∵ UV || XW]
ଓ ∠UXV = ∠XVW = 30°
ତେଣୁ ∠UXW = ∠UVW = 60°

(iv) ଦତ୍ତ ଚତୁର୍ଭୁଜ AEIO ଗୋଟିଏ ରମ୍ବସ୍ କାରଣ ଏହାର ସମସ୍ତ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଓ ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସମାନ କିନ୍ତୁ 90° ନୁହେଁ।
∴ ∠AEO = ∠AOE = 20° [∵ AE = AO]
ତ୍ରିଭୁଜର କୋଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ∆AOEରେ
∠AEO + ∠AOE + ∠OAE = 180°
⇒ 20° + 20° + ∠OAE = 180°
⇒ ∠OAE = 180° – 40° = 140°
ତେଣୁ ∠OAE = ∠OIE = 140°
ଯେହେତୁ ରମ୍ବସ୍ ଏକ ପ୍ରକାର ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
∴ ∠AEO = ∠EOI = 20° [∵ AE || OI]
ଓ ∠AOE = ∠OEI = 20°
ତେଣୁ ∠AOI = ∠AEI = 40°

Question 2.
କର୍ଷର ଧର୍ମକୁ ଉପଯୋଗ କରି, ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 7 ସେ.ମି. ଓ 5 ସେ.ମି. ଏବଂ କର୍ଣଦ୍ଵୟ ମଧ୍ଯରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୋଣର ପରିମାଣ 140°।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ :
(i) 7 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ରେଖା AB ଅଙ୍କନ କର।
AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ବିନ୍ଦୁ O ନିଅ,
ଯେପରି AO = OB = 3.5 ସେ.ମି.।
(ii) OB ଉପରେ O ବିନ୍ଦୁରେ 140° କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
କୋଣରେଖା ଉପରିସ୍ଥ C ଓ D ବିନ୍ଦୁ ଚିହ୍ନଟ କର।
ଯେପରି OC = OD = 2.5 ସେ.ମି.।
∴ CD = 5 ସେ.ମି. ଏବଂ AB ଓ AC ର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ O।
(iii) AC, CB, BD ଏବଂ DA କୁ ଯୋଗ କର।
ACBD ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଏବଂ ଏହାର କଣ୍ଠ AB ଓ CD, O ବିନ୍ଦୁରେ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
(iv) ABCD ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।

Question 3.
ଏକ ରମ୍ବସ୍ ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 4 ସେ.ମି. ଓ 5 ସେ.ମି.।
Solution:
(i) 4 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ରେଖାଖଣ୍ଡ AB ଅଙ୍କନ କର।
AB ଉପରେ ବିନ୍ଦୁ O ବିନ୍ଦୁ ନିଅ, ଯାହାର AO = OB = 2 ସେ.ମି.।
(ii) AB ଉପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ O ମଧ୍ୟଦେଇ ବର୍ଦ୍ଧିତ କରି ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର।
ଏହି ଲମ୍ବରେଖା ଉପରେ ବିନ୍ଦୁ C ଓ D ଚିହ୍ନଟ କର, ଯେପରି OC = OD = 2.5 ସେ.ମି.।
(iii) CD = 5 ସେ.ମି. ଏବଂ AB ଓ CDର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ O।
AC, CB, BD ଓ DA ଯୋଗକର।
(iv) ABCD ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଏବଂ ଏହାର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ AB ଓ CD ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ O ବିନ୍ଦୁରେ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି ।
(v) ABCD ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ରମ୍ବସ୍।

4.5 ଚତୁର୍ଭୁଜକୁ ନେଇ ଖେଳ (Playing with Quadrila Terals)

ତ୍ରିଭୁଜ ଯୋଡ଼ିବା : (Page No. 104-105)

Question 1.
ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ (କାଗଜପଟି)ରୁ 8 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ କାଟି ସଂଗ୍ରହ କର।

ତୁମେ ସେ ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡକୁ ଯୋଡ଼ି ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ତିଆରି କରିପାରିବ କି?

ଏହା କି ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ?
Solution:
ଆମେ ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପାଇବା । ଯାହାର ଚାରି ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଓ ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସମାନ (60° ଓ 120°) ଏବଂ ଦୁଇଟି କର୍ଡ଼ ପରସ୍ପରକୁ 90° କୋଣରେ ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି ।
ତେଣୁ ଏହା ଗୋଟିଏ ରମ୍ବସ୍ । ଯେହେତୁ କଣ୍ଠଦ୍ଵୟ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହା ବର୍ଗଚିତ୍ର ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

Question 2.
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ (କାଗଜପଟି) କାଟି 8 ସେ.ମି., 8 ସେ.ମି. ଓ 6 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ସମଦ୍ଵିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ତିଆରି କର।

ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଯୋଡ଼ି ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପାଇପାରିବ?

ଏଗୁଡ଼ିକ କି ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ?
Solution:
ଚିତ୍ର-୧ ଗୋଟିଏ ରମ୍ବସର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପୂରଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ ରମ୍ବସ୍।
ଚିତ୍ର-୨ର ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।

Question 3.
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ (କାଗଜପଟି) କାଟି 6 ସେ.ମି., 9 ସେ.ମି. ଏବଂ 12 ସେ.ମି. ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ବିଷମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ ତିଆରି କର।

ଚତୁର୍ଭୁଜ ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇପାରିବ?
ତ୍ରିଭୁଜଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବାଦ୍ଵାରା ପ୍ରାପ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଚତୁର୍ଭୁଜଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ତୁମେ ସକ୍ଷମ କି?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

4.6 ଗୁଡ଼ି (Kite) ଓ ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍ (Trapeziums)

Page No. 106

Question 1.
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ XWZY କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ?

Solution:
ଯେହେତୁ WX || UV
a = 180° – ∠XYZ = 90° ଏବଂ
b = 180° – ∠WZY = 90°
(ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180°।)
ତେଣୁ XWZY ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
ସେହିପରି ∆UXY ≅ ∆VWZ
ତେଣୁ ∠U = ∠V

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 107-109)

Question 1.
4 ସେ.ମି. ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ଯୋଡ଼ି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଚତୁର୍ଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
4 ସେ.ମି. ବାହୁବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ଯୋଡ଼ିଲେ ଚିତ୍ରଟି ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେବ।
ଚତୁର୍ଭୁଜ ABCDର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ 4 ସେ.ମି.।
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ।

∠A = 60° + 60° = 120°, ∠B = 60°
∠C = 60° + 60 = 120°, ∠D = 60°

Question 2.
ଏକ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ଅଙ୍କନ କର, ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 6 ସେ.ମି, ଓ 8 ସେ.ମି.।
Solution:
(i) 8 ସେ.ମି.ଦୈର୍ଘବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ AB ଅଙ୍କନ କର।
(ii) AB ରେଖାଖଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ P ନିଅ।
P ବିନ୍ଦୁରେ AB ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବ CD ଅଙ୍କନ କର ଯେପରିକି PC = PD = 3 ସେ.ମି. ହେବ।
(iii) AC, CB, BD ଓ DA ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ACBD ଚତୁର୍ଭୁଜ ଅଙ୍କନ କର।
(iv) ACBD ଗୋଟିଏ ଗୁଡ଼ି ହେବ ଯାହାର କଣ୍ଠଦ୍ଵୟ 6 ସେ.ମି. ଓ 8 ସେ.ମି.।

Question 3.
ନିମ୍ନ ଟ୍ରପିଜିୟମ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଅବଶିଷ୍ଟ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(i) ABCD ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍‌ରେ AB || DC
∴ ∠A + ∠D = 180° ଓ ∠B + ∠C = 180
∠A + ∠D = 180°
⇒ 135° + ∠D = 180°
⇒ ∠D = 180° – 135° = 45°
∠B + ∠C = 180
⇒ ∠105° + ∠C = 180°
⇒ ∠C = 180° – 105° = 75°
∴ ଅବଶିଷ୍ଟ କୋଣଗୁଡ଼ିକ 45° ଓ 75°

(ii) ABCD ଏକ ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍।
ଦଇଅଛି AD = BC, ABCD ଗୋଟିଏ ସମଦ୍ଵିବାହୁ ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍।
∴ ବିପରୀତ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର।
∴ ∠C = ∠D = 100 (∵ AB ଓ DC ରେଖା ସମାନ୍ତର)
ତେଣୁ ∠A + ∠D = 180° ଓ ∠B + ∠C = 180°
∠A + ∠D = 180°
⇒ ∠A + 100° = 180°
⇒ ∠A = 180° – 100° = 80°
∠B + ∠C = 180°
⇒ ∠B + 100° = 180°
⇒ ∠B = 180° – 100° = 80°
∴ ଅବଶିଷ୍ଟ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ∠A = 80°, ∠B = 80° ଓ ∠C = 100°

Question 4.
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର, ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି, ରମ୍ବସ୍, ଆୟତଚିତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଗଚିତ୍ରମାନଙ୍କର ସେଟୁ ଦର୍ଶାଉଥ‌ିବା ଏକ ଭେନ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର।
(i) କେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଉଭୟ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ଓ ସାମାନ୍ତରିକଚିତ୍ର?
(ii) ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଉଭୟ ଗୁଡ଼ିଆକୃତି ଓ ଆୟତଚିତ୍ର ହୋଇପାରିବ କି?
(iii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଡ଼ିଆକୃତି ଏକ ରମ୍ବସ୍ କି ? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହି ଦୁଇପ୍ରକାରର ଚତୁର୍ଭୁଜ ମଧ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ପର୍କଟି କ’ଣ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ-
(କ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆୟତଚିତ୍ର ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
(ଖ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
(ଗ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଏକ ରମ୍ବସ।
(ଘ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ରମ୍ବସ୍ ଏକ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତିର।
ନିମ୍ନ ଭେନ୍‌ଚିତ୍ରରେ ସାମାନ୍ତରିଚ ଚିତ୍ରମାନଙ୍କର ସେଟ୍‌, ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି, ରମ୍ବସ, ଆୟତଚିତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ସେଟ୍ ଦେଖାଯାଇଛି।

(i) ରମ୍ବସ୍‌ର ସେଟ୍ ହେଉଛି ଉଭୟ ଗୁଡ଼ିଆକୃତି ଓ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ସେଟ୍‌ର ସାଧାରଣ।
∴ ରମ୍ବସ୍ ହେଉଛି ଉଭୟ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ଓ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
(ii) ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ନୁହେଁ ଏବଂ ଏକ, ଆୟତଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଗୁଡ଼ିଆକୃତି ନୁହେଁ।
କୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜ ଯାହା ଉଭୟ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ଓ ଆୟତଚିତ୍ର ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଗୁଡ଼ି ଆକୃତି ସେଟ୍ ଏବଂ ଆୟତଚିତ୍ର ସେଟ୍‌ର କୌଣସି ସାଧାରଣ ନାହିଁ।

(iii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଡ଼ିଆକୃତି ଏକ ରମ୍ବସ୍ ନୁହେଁ।
ଚିତ୍ରରେ ABCD ଏକ ରମ୍ବସ୍ ନୁହେଁ।
ରମ୍ବସ୍ ହେଉଛି ଏକ ବିଶେଷପ୍ରକାର ଗୁଡ଼ି, ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଚାରୋଟି ବାହୁ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ।
ଗୁଡ଼ି ହେଉଛି ଯାହାର ଦୁଇ କ୍ରମିକ ବାହୁ ପରସ୍ପର ସମାନ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।

Question 5.
ଯଦି PAIR ଏବଂ RODS ଦୁଇଟି ଆୟତଚିତ୍ର, ତେବେ ∠IOD କେତେ?

Solution:
RI କୁ ସମାନ୍ତର କରି O ବିନ୍ଦୁରୁ OK ଅଙ୍କନ କର।

∴ ∠KOR = ∠ORI = 30° (ଏକାନ୍ତର କୋଣ)
∠KOR + ∠ROI = 90°
⇒ 30° + ∠ROI = 90°
⇒ ∠ROI = 90° – 30° = 60°
ତେଣୁ ∠ROI + ∠IOD = 90°
⇒ ∠60° + ∠IOD = 90°
⇒ ∠IOD = 90° – 60° = 30°

Question 6.
ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର ନକରି ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଯାହାର କର୍ପୂର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 6 ସେ.ମି.।
Solution:
ଅଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀ :
(i) 6 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ BD ଅଙ୍କନ କର।
(ii) 6 ÷ 2 = 3
B ଓ D କୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି 3 ସେ.ମି.ରୁ ସାମାନ୍ୟ ବଡ଼କରି (ଯଥା- 4 ସେ.ମି.) ବ୍ୟାସାର୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାପ ଅଙ୍କନ କଲେ AC ଉପରେ ଛେଦ କରିବ । ଚାପର ଛେଦବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟକୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ ।
(iii) AC ରେଖାଖଣ୍ଡ BD କୁ O ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରେ । AC ହେଉଛି BD ର ସମ ଖଣ୍ଡକ ଲମ୍ବ।
ତେଣୁ OA = OC = 3 ସେ.ମି.।
(iv) AB, BC, CD ଓ ADକୁ ଯୋଗକଲେ ABCD ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର।

Question 7.
CASE ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର। U, Y, W ଓ X ହେଉଛି ଯଥାକ୍ରମେ AC, CE, ES ଓ SAର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ। UVWX କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ ? ଜ୍ୟାମିତିକ ତର୍କ ବ୍ୟବହାର କରି ଓ ଏହାର ଅଙ୍କନ ଓ ମାପ କରି ଉତ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ବର୍ଗଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବାର ଅନ୍ୟ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ଖୋଜ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବାଭଳି ଭିତର ବର୍ଗଚିତ୍ରର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ବାହାର ବର୍ଗଚିତ୍ରର ବାହୁ ଉପରେ ରହିବ?

Solution:
(i) CASE ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର।
U, V, W ଓ X ହେଉଛି ଯଥାକ୍ରମେ AC, CE, ES ଓ SAର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁ।
ତ୍ରିଭୁଜ VCU ଓ UAX ମଧ୍ୟରେ_VC = UA
∠VCU = ∠UAX = 90° ଓ CU = AX
∴ ବା-କୋ–ବା ସର୍ଭଅନୁଯାୟୀ ∆VCU ≅ ∆UAX
∴ VU = UX
VU = XW, VU = WV
∴ UVWX ଚତୁର୍ଭୁଜର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
∆VCU, VC = CU
⇒ ∠1 = ∠2
∠1 + ∠C + ∠2 = 180°
⇒ ∠1 + 90° + ∠1 = 180°
⇒ 2∠1 = 90°
⇒ ∠1 = 45°
∴ ∠2 = 45°
ସେହିପରି ଆମେ ପାଇପାରିବା ∠3 = ∠4 = 45°
ସେହିପରି ∠2 + ∠VUX + ∠3 = 180°
⇒ 45° + ∠VUX + 45° = 180°
⇒ ∠VUX = 180° – 90° = 90°
ସେହିପରି ∠UXW = 90°, ∠XWV = 90° ଓ ∠WVU = 90°
∴ UVWX ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଗୋଟିଏ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର।

(ii) ମନେକର ABCD ଗୋଟିଏ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର।
P, Q, R ଓ S, AS = BP = CQ = DR
ଯେହେତୁ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ, ତେଣୁ DS = AP = BQ = CR
∆PAS ଓ ∆SDR ତବ
PA = SD, ∠PAS = ∠SDR = 90° ଓ AS = DR
ବା–କୋ–ବା ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ∆PAS ଓ ∆SDR ସର୍ବସମ।
∴ PS = SR
ସେହିପରି, PS = RQ, PS = QP
∴ PQRS ଚତୁର୍ଭୁଜର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
∆PAS ତବ, ∠1 + ∠2 + 90° = 180°
⇒ ∠1 + ∠2 = 90°
⇒ ∠3 + ∠2 = 90° (∵ ∠1 = ∠3)
ସେହିପରି ∠2 + ∠4 + ∠3 = 180°
∴ 90° + ∠4 = 180°
⇒ ∠4 = 180° – 90° = 90°
ସେହିପରି ∠5 = 90°, ∠6 = 90° ଓ ∠7 = 90°
∴ PQRS ଚତୁର୍ଭୁଜଟି, ଗୋଟିଏ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର।

Question 8.
ଯଦି ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଚାରୋଟି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଓ ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ହେବ କି?
Solution:
ମନେକର ABCD ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର AB = BC = CD = DA ଓ ∠DAB = 90°
BDକୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
ADB ଓ CDB ସେହିପରି AD = CD, AB = CB

∴ ADB ଓ CDB ତ୍ରିଭୁଜଦ୍ଵୟ ସର୍ବସମ।
∴ ∠C = ∠A = 90°
∆ADBତେ, ∠1 = ∠2 (∵ AB = AD)
ତେଣୁ ∠1 + 90 + ∠2 = 180°
∴ ∠1 + ∠2 = 90°
∴ ∠1 = 45° ଓ ∠2 = 45° (∵ ∠1 = ∠2)
∆CDBତେ, ∠3 = ∠4 (∵ CD = CB)
ତେଣୁ ∠3 + 90° + ∠4 = 180°
∴ ∠3 + ∠4 = 90°
∴ ∠3 = 45° ଓ ∠4 = 45° (∵ ∠3 = ∠4)
∴ ∠ABC = ∠1 + ∠4 = 45° + 45° = 90°
ଓ ∠ADC = ∠2 + ∠3 = 45° + 45° = 90°
∴ ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ 90°
∴ ABCD ଗୋଟିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର।
ଅଧୂକନ୍ତୁ ମାପକଲେ ଆମେ ପାଇବା
AB = BC = CD = DA ଓ ∠A = ∠B = ∠C = ∠D = 90°

Question 9.
କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଥାଏ ? ତୁମର ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
ସୂଚନା : ଏକ କର୍ପୂ ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ଏଥିରେ ସର୍ବସମ ତ୍ରିଭୁଜ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି କି? ପରୀକ୍ଷା କର।
Solution:
ମନେକର ABCD ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଯାହାର ବିପରୀତ ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ।
ବର୍ତ୍ତମାନ AC ଅଙ୍କନ କର।
∆ADC ଓ ∆CBAରେ, AD = CB, DC = BA ଏବଂ AC ସାଧାରଣ ବାହୁ।

∴ ADC ≅ CBA (ବା–ବା–ବା ସର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ)
ତେଣୁ ∠1 = ∠3 ଏବଂ ∠2 = ∠4
∴ AB, DC ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ AC। (∵ ∠1 ଓ ∠3 ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠A = ∠3)
∴ AB ଓ DC ରେଖାଖଣ୍ଡ ସମାନ୍ତର ହେବେ।
ପୁନଶ୍ଚ AD, BC ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ AC ଏବଂ ∠2 ଓ ∠4 ଏକାନ୍ତର କୋଣ ସମାନ।
∴ AD ଓ BC ରେଖାଖଣ୍ଡ ସମାନ୍ତର ହେବେ।
∴ ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ABCD ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ହେବ।

Question 10.
ନିମ୍ନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ପରି ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜରେ କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ସମଷ୍ଟି 360° ହେବ କି? ଜ୍ୟାମିତିକ ଯୁକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଓ ଏହାର ଅଙ୍କନ ଓ ମାପକରି ଉତ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
ଦତ୍ତ ଚତୁର୍ଭୁଜରେ BDକୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
∆ABDରେ, ∠A + ∠3 + ∠1 = 180°
∆CBDରେ, ∠C + ∠4 + ∠2 = 180°

ଯୋଗ କଲେ, ଆମେ ପାଇବା
(∠A + ∠3 + ∠1) + (∠C + ∠4 + ∠2) = 180° + 180°
⇒ ∠A + (∠3 + ∠4) + ∠C + (∠1 + ∠2) = 360°
⇒ ∠A + ∠B + ∠C + ∠D = 360°
∴ ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 360°
ଆମେ ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ଜାଣିପାରିବା ଯେ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 360°.

Question 11.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ କି ଭୁଲ ଲେଖ।
ତୁମର ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
(i) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକ ବର୍ଗଚିତ୍ର ହେବ।
(ii) ତିନୋଟି ସମକୋଣ ଥିବା ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।
(iii) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି, ତାହା ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
(iv) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ତାହା ଏକ ରମ୍ବସ୍।
(v) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ବିପରୀତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ, ତାହା ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
(vi) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ, ତାହା ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
(vii) ସମଦ୍ଵିବାହୁ ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
Solution:
(i) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ
ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି,
ତାହା ସବୁବେଳେ ବର୍ଗଚିତ୍ର ହେବ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ରରେ AC = DB ଓ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରୁଛନ୍ତି।
ତେଣୁ ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ହେବ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍।

(ii) ମନେକର ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର A, D ଓ C କୋଣ ସମକୋଣ।
ଆମେ ଜାଣିଛେ ∠A + ∠B + ∠C + ∠D = 360°
⇒ ∠90° + ∠B + ∠90° + ∠90° = 360°
⇒ ∠B = 360° – 270 = 90°
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣ ସମକୋଣ।
ତେଣୁ ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର।
∴ ଉକ୍ତଟି ସତ୍ୟ।

(iii) ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ କର୍ଣ୍ଣ AC ଓ BD ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି।
ଏଠାରେ ∆AOD ≅ ∆COB
∴ ∠1 = ∠2
∴ BC || AD
ତେଣୁ ∆AOB ≅ ∆COD
∴ ∠3 = ∠4
∴ AB || DC
ଯେହେତୁ ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର, ଏହା ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
∴ ଉକ୍ତଟି ସତ୍ୟ।

(iv) ମନେକର ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ AC ଓ BD ପରସ୍ପରକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ରମ୍ବସ ହୋଇନପାରେ, କାରଣ କର୍ଣ୍ଣ AC ଓ BC
ପରସ୍କରକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରୁନାହାନ୍ତି।
∴ ଉକ୍ତଟି ଭୁଲ୍।

(v) ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ∠1 = ∠3 ଓ ∠2 = ∠4
∠1 + ∠2 + ∠3 + ∠4 = 360° (ଯେକୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°)
⇒ ∠1 + ∠2 + ∠1 + ∠2 = 360°
⇒ 2(∠1 + ∠2) = 360°
⇒ ∠1 + ∠2 = 180°
∴ AD || BC
ପୁନଶ୍ଚ ∠1 + ∠2 + ∠3 + ∠4 = 360°
⇒ ∠3 + ∠2 + ∠3 + ∠2 = 360°
⇒ 2(∠2 + ∠3) = 360°
⇒ ∠2 + ∠3 = 180°
AB || CD
∴ ଉକ୍ତଟି ସତ୍ୟ।

(vi) ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ସମସ୍ତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ, ତାହା ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
∴ ଉକ୍ତଟି ସତ୍ୟ।

ମନେକର ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ∠1 = ∠2 = ∠3 = ∠4
ଆମେ ଜାଣିଛେ, ∠1 + ∠2 + ∠3 + ∠4 = 360°
∴ ∠1 + ∠1 + ∠1 + ∠1 = 360°
⇒ 4∠1 = 360°
⇒ ∠1 = 90°
∴ ∠2 = 90°, ∠3 = 90°, ∠4 = 90°
ଆମେ ପାଇବା ∠5 + ∠6 = 90°
ଏବଂ ∠6 + 90° + ∠8 = 180°
∴ ∠5 + ∠6 = ∠6 + ∠8
⇒ ∠5 = ∠8
ପୁନଶ୍ଚ ∠7 + 90° + ∠5 = 180°
⇒ ∠7 + ∠5 = 90°
∴ ∠5 + ∠6 = ∠7 + ∠5
⇒ ∠6 = ∠7
ବର୍ତ୍ତମାନ ∆DAB ଏବଂ ∆BCDରେ ଆମେ ପାଇଲେ,
∠5 = ∠8, ∠7 = ∠6 ଏବଂ BD ସାଧାରଣ ବାହୁ।
∴ ∠DAB ≅ ∠BCD (କୋ–ବା–କୋ ସର୍ବସମ ସର୍ଭ ଅନୁଯାୟୀ)
ତେଣୁ DA = BC ଏବଂ AB = CD
∴ ଚତୁର୍ଭୁଜ ABCDର ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ ହେତୁ ଏହା ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
(vii) ସମଙ୍ଗିବାହୁ ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ନୁହନ୍ତି, କାରଣ ଏହାର କେବଳ ଅସମାନ୍ତର ବାହୁଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ।
∴ ଉକ୍ତଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

Class 8 Maths Chapter 4 MCQ Odia Medium

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚାରୋଟି ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଅତି କମ୍‌ରେ ଗୋଟିଏ ଯୋଡ଼ା ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ କୁହାଯାଏ?
(a) ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍
(b) ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
(c) ରମ୍ବସ୍
(d) ବର୍ଗଚିତ୍ର
Answer:
(a) ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍

Question 2.
ଯେଉଁ ଚତୁର୍ଭୁଜର ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ କୁହାଯାଏ?
(a) ଆୟତଚିତ୍ର
(b) ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
(c) ରମ୍ବସ୍
(d) ବର୍ଗଚିତ୍ର
Answer:
(d) ବର୍ଗଚିତ୍ର

Question 3.
PQRS ଚତୁର୍ଭୁଜ କେଉଁ କେଉଁ ରେଖାଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ?
(a) PQ, PR, RS, SP
(b) PQ, QR, RS, SP
(C) PR, RQ, QS, SP
(d) PS, SQ, QR, RP
Answer:
(b) PQ, QR, RS, SP

Question 4.
ଯେଉଁ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ବାହୁମାନଙ୍କ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ କୁହାଯାଏ?
(a) ଆୟତଚିତ୍ର
(b) ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
(c) ରମ୍ବସ୍
(d) ବର୍ଗଚିତ୍ର
Answer:
(c) ରମ୍ବସ୍

Question 5.
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ହେଲେ ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ କୁହାଯାଏ?
(a) ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍
(b) ଆୟତଚିତ୍ର
(c) ବର୍ଗଚିତ୍ର
(d) ରମ୍ବସ୍
Answer:
(b) ଆୟତଚିତ୍ର

Question 6.
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜରେ AB || CD, AD || BC ଏବଂ m∠ABC = 90° ହେଲେ ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାର ଚତୁର୍ଭୁଜ ହେବ?
(a) ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର
(b) ବର୍ଗଚିତ୍ର
(c) ଆୟତଚିତ୍ର
(d) ରମ୍ବସ୍
Answer:
(c) ଆୟତଚିତ୍ର

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।

Question 1.
ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ________________ ସମାନ ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ରମ୍ବସ୍ ହୁଏ।
Answer:
ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ

Question 2.
ଏକ ________________ ର କୋଣମାନ ସମକୋଣ ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ଆୟତଚିତ୍ର ହେବ।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

Question 3.
ଏକ ________________ ର କୋଣମାନ ସମକୋଣ ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ବର୍ଗଚିତ୍ର ହେବ।
Answer:
ରମ୍ବସ୍

Question 4.
ଏକ ଆୟତଚିତ୍ରର ________________ ସମାନ ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ବର୍ଗଚିତ୍ର ହେବ।
Answer:
ବାହୁମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ

Question 5.
କୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜର ଏକଯୋଡ଼ା ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ________________ ହେବ।
Answer:
ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍

Question 6.
କୌଣସି ଚତୁର୍ଭୁଜର ଦୁଇଯୋଡ଼ା ବିପରୀତ ବାହୁ ସମାନ୍ତର ହେଲେ, ଚିତ୍ରଟି ________________ ହେବ।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

Question 7.
ଟ୍ରାପିଜିୟମ୍‌ର ସ୍କୁଲ ସମାନ୍ତର ବାହୁର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଦୂରତାକୁ ଏହାର ________________ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ଉଚ୍ଚତା

Question 8.
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର \(\overline{\mathrm{AB}} \| \overline{\mathrm{CD}}\), AD || BC ଏବଂ m∠ABC = 90° ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ଏକ ________________ ହେବ।
Answer:
ଆୟତଚିତ୍ର

Question 9.
ABCD ଚତୁକୁକରେ AB || CD ଏବଂ AD || BC ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ________________।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

Question 10.
ABCD ଚତୁକୁକରେ AB || CD, AD || BC ଏବଂ AC = BD ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜଟି ________________।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

Question 11.
________________ ର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

Question 12.
________________ ର କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ବିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
Answer:
ରମ୍ବସ୍

Question 13.
________________ ର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରପ୍ରତି ଲମ୍ବ, ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ।
Answer:
ବର୍ଗଚିତ୍ର

Question 14.
________________ ର କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵୟ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
Answer:
ଆୟତଚିତ୍ର

Question 15.
________________ ର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ନ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ।

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଦୁଇଟି ସନ୍ନିହିତ ବାହୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟି ଉପରେ ଲମ୍ବ। ଅନ୍ୟ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣର ଅନୁପାତ 2 : 3 : 4 ହେଲେ, ଭକ୍ତ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର
କର।
Solution:
ABCD ଚତୁର୍ଭୂଜର କେ। ଣ ମ। ନଙ୍କର ପରିମାଣ 90°, 2x°, 3x°, 4x°

∴ 90° + 2x + 3x + 4x = 360°
⇒ 9x = 270°
⇒ x = 30°
∴ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣ 60°, 90°, 120°.

Question 2.
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣର ଅନୁପାତ 2 : 3 : 5 : 8 ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ମନେକର ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ହେଲା,
2x°, 3x°, 5x° ଏବଂ 8x°
∴ 2x° + 3x° + 5x° + 8x° = 360° (∵ ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°)
⇒ 18x = 360°
⇒ x = 20°
∴ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ଯଥାକ୍ରମେ 40°, 60°, 100 ଏବଂ 160°

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ କୋଣର ପରିମାଣ ଯଥାକ୍ରମେ 60° ଓ 80°। ଅନ୍ୟ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ, କୋଣଦ୍ୱୟର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ABCD ଚତୁର୍ଭୁଜର
m∠A = 60°, m∠B = 80° ଏବଂ m∠C = m∠D (ଦତ୍ତ),
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ଚତୁର୍ଭୁଜର ଚାରିକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°।

ଅର୍ଥାତ୍ m∠A + m∠B + m∠C + m∠D = 360°
⇒ 60° + 80° + m∠C + m∠D = 360°
⇒ m∠C + m∠D = 360° – (60° + 80°) = 220°
କିନ୍ତୁ m∠C = m∠D (ଦର)
∴ m∠C = m∠D = 110°

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ଅନୁପାତ 1 : 3 : 7 : 9 ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ମନେକର ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ଯଥାକ୍ରମେ x°, 3x°, 7x° ଓ 9x°
ଆମେ ଜାଣିଛୁ, ଚତୁର୍ଭୁଜର କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°.
⇒ x° + 3x° + 7x° + 9x° = 360°
⇒ 20x = 360°
⇒ x = 18°
ଚତୁର୍ଭୁଜର ଚାରିକୋଣର ପରିମାଣ;
x = 18°
3x = 3 × 18° = 54;
7x = 7 × 18° = 126°; ଏବଂ
9x = 9 × 18° = 162°
∴ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଚାରିକୋଣର ପରିମାଣ 18°, 54°, 126° ଓ 162°.

Question 5.
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 90°। ଅନ୍ୟ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ, ଚତୁର୍ଭୁଜର ଏହି କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ଗୋଟିଏ ଚତୁର୍ଭୁଜର ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 90°.
∴ ଅନ୍ୟ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି = 360° – 90° = 270°
କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କୋଣତ୍ରୟର ପରିମାଣ ସମାନ ହେତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ = \(\frac {270}{3}\) = 90°

Question 6.
ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ABCDର କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ O ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି। \(\overline{\mathrm{AC}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{BD}}\) କର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵୟ ଏବଂ BO ଓ CO ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ABCD ଏକ ଆୟତଚିତ୍ର।
⇒ ABCD ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର।
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର କର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରନ୍ତି।
ତେଣୁ BO = CO
ପୁନଶ୍ଚ, ABCD ଆୟତ ଚିତ୍ର ହେତୁ କର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱୟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସମାନ।
ଅର୍ଥାତ୍ AC = BD

Question 7.
ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରି ମାଣ 45° ହେଲେ, ଏହାର ଅନ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
m∠D = m∠B = 45° [ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ବିପରୀତ କୋଣ ହେତୁ]

∴ m∠B + m∠D = 45° + 45° = 90°
ତେଣୁ m∠C + m∠A = 360° – (m∠B + m∠D)
= 360° – 90°
= 270°
କିନ୍ତୁ m∠A = m∠C
∴ m∠A = m∠C = \(\frac {270}{2}\) = 135°

Question 8.
ଗୋଟିଏ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ କୋଣ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକର ପରିମାଣ ଅନ୍ୟଟିର ଦୁଇଗୁଣ ହେଲେ, ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।

Solution:
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ABCD ଏକ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ର ଯାହାର,
m∠A = m∠C ଏବଂ m∠B = m∠D
ଏଠାରେ ∠B ଓ ∠C ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ କୋଣ।
ପ୍ରଶ୍ନ ନୁ ସାରେ, ∠C ତିର ପରି ମାଣ ∠Bର ପରିମାଣର ଦୁଇଗୁଣ।
ମନେକର m∠B = x°
∴ m∠C = 2x°
ଆମେ ଜାଣିଛୁ m∠A + m∠B + m∠C + m∠D = 360°
⇒ 2x° + x° + 2x° + x° = 360°
⇒ 6x° = 360°
⇒ x = 60°
∴ ∠B = ∠D = 60°
ଏବଂ ∠A = ∠C = 2x = 2 × 60° = 120°
⇒ ∠A, ∠B, ∠C ଓ ∠D କୋଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ଯଥାକ୍ରମେ 120°, 60°, 120° ଏବଂ 60°.

Question 9.
ABCD ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରର ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ କୋଣ ∠C ଓ ∠Dର ପରିମାଣ ଯଥାକ୍ରମେ (x + 30°) ଓ (2x – 60°) ହେଲେ, ଦତ୍ତ ମାପକୁ ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ABCD ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରରେ m∠A = m∠C = x + 30°
ଓ m∠B = m∠D = 2x – 60°
(∵ ସାମାନ୍ତରିକ ଚିତ୍ରରେ ବିପରୀତ କୌଣମାନଙ୍କର ପରିମାଣ ସମାନ)

ଚତୁର୍ଭୁଜର ଚାରିକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 360°|
ତେଣୁ m∠A + m∠B + m∠C + m∠D = 360°
⇒ x + 30°+ 2x – 60° + x + 30° + 2x – 60° = 360°
⇒ 6x – 60° = 360°
⇒ 6x = 360° + 60° = 420°
⇒ x = 70°
∴ m∠D = 2x – 60°
= 2 × 70° – 60°
= 80°
= m∠B
ଏବଂ m∠C = x + 30°
= 70° + 30°
= 100°
= m∠A

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 3 Number Play Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 3 Number Play Notes

Class 6 Number Play Notes

Supercells

In a row, a cell is a supercell, if the number in it is greater than the numbers in the neighbouring cells that are just before and after it. For example, in the row of numbers, the cells containing 60 and 65 are supercells.

25

60

15

24

65

50

Two adjacent cells can never be supercells in a row.
If there are n cells in a row, then maximum number of supercells =

In a grid, a cell is a supercell, if the number in it is greater than every number in its adjacent cells (i.e. left, right, top and bottom). For example, in the given grid, the cells containing 270 and 250 are supercells.

200	160	270
210	250	230
180	120	200

 

• In a grid, cell containing the largest number is always a supercell.
• In a grid, cell containing the smallest number can never be a supercell.

Digit Play
Numbers are constructed using ten fundamental digits: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 and 9.
While these digits can be combined in various ways to form numbers of different lengths, it is important to note that multi-digit numbers do not begin with the digit 0. This is because a leading zero does not contribute to the value of a number.
Number of 1-digit counting numbers = (9 – 1) + 1 = 9
Number of 2-digit counting numbers = (99 – 10) + 1 = 90
Number of 3-digit counting numbers = (999 – 100) + 1 = 900
Digit sum is the sum of all digits in a number. For example, digit sum of 85 is 8 + 5 = 13.
Two different numbers can have the same digit sum. For example, 63 and 54 have digit sum 9.

Palindromes
A palindromic number is a number that reads the same from left to right and from right to left. For example, 88, 121,4224, etc.

Two digit numbers upon reversing and adding always give a palindrome, however, sometime they require multiple iterations.

Generating a Palindrome from a Number
To generate a palindrome from a Number, follow the given steps:
Step 1: Obtain the given number.
Step 2: Obtain another number by reversing the digits of given number.
Step 3: Add the numbers obtained in step 1 and step 2.
Step 4: If the result is not a palindromic number, then repeat the process again until a palindromic number is obtained.

Applying the reverse-and-add method to 196 does not lead to a palindrome, no matter how many times it is repeated.

The Magic Number of Kaprekar

The number 6174 is called the Kaprekar Constant.
6174 is a number that pulls other numbers towards it. No matter which 4-digit number you start with (as long as not all digits are the same), a simple rearrangement-and-subtraction process lands you on 6174 every time.

Kaprekar’s routine can also be performed on a 3-digit number, and it always leads to the number 495.

Clock and Calendar Numbers
Our clocks and calendars are secret pattern-factories. They repeat, mirror, and even recycle themselves.

Repeating-Digit Times on a 12-Hour Clock
Type A: Hour digit copied in the minutes (e.g., 4:44, 2:22, 5:55)
Type B: Twin pairs (e.g., 10:10,11:11,12:12)
TypeC : Palindromic times (e.g., 12:21, 10:01)

Date Patterns (DD/MM/YYYY)
There are two main types of date patterns as follows:
Type A: Repeated Digits Date: YYYY same as DD/MM (e.g., 20/12/2012)
Other such historical dates are : 20/08/2008, 17/11/1711, 19/12/1912 etc.
Other such futuristic dates are : 21/09/2109, 22/10/2210, 23/12/2312 etc.
Type B: Palindromic Date (e.g., 22/02/2022)
Other such historical dates are : 11/02/2011, 21/02/2012, 12/02/2021 etc.
Other such futuristic dates are : 13/02/2031, 23/02/2032, 23/12/2132 etc.

The Collatz Conjecture
Rule: Start with any number; if the number is even, take half of it; if the number is odd,
multiply it by 3 and add 1; repeat.

The same rule is applied in all the sequences (starting with 5, 13, 42, 34);
5, 16, 8, 4, 2, 1
13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1
42, 21, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1
34, 17, 52, 26, 13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1

No matter which positive number you start with, every sequence eventually ends with 1.
Despite decades of study by mathematicians around the world, no one has been able to prove whether this is always true – making it one of the most intriguing unsolved problems in mathematics!

Estimation does not give the exact values. It is just a way to find an approximate answer quickly.

border=”2″
A palindromic number is a number that reads the same from left to right and from right to left. For example, 88, 121,4224, etc.

Generating a Palindrome from a Number:
Step 1: From given number, obtain another number by reversing the digits of given number.
Step 2: Add the given number with its reverse.
Step 3: If the result is not a palindromic number, then repeat the process again until a palindromic number is obtained.
For example, consider 36. Here, 36 + 63 = 99, which is a palindromic number.
Note: Applying the reverse-and-add method to 196 does not lead to a palindrome, no matter how many times it’s repeated.

Kaprekar’s routine on a 4-digit number

Note:
(i) The number 6174 is called the Kaprekar Constant
(ii) Kaprekar’s routine can also be performed on a 3-digit number, and it always leads to the number 495.

The Collatz Conjecture

No matter which positive number you start with, every sequence eventually ends with 1.
For example:
(i) 26 (even), 13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1
(ii) 53 (odd), 160, 80, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1

Go through BSE Odisha Class 8 Science Solutions Chapter 13 Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Question Answer to understand textbook questions more clearly.

Class 8 Science Curiosity Chapter 13 Question Answer

Class 8 Science Ch 13 Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Question Answer

Class 8 Science Chapter 13 Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Question Answer

Probe and Ponder Questions

Question 1.
What do you think Earth would look like if there were no life on it at all?
Answer:
Earth would appear as a barren, rocky world with large stretches of empty land, dried up riverbeds and oceans, no green forests or animals and a much quieter surface. Without plants to hold soil together, erosion and dust stroms would be common; without life producing oxygen, the atmosphere would be thinner and different in composition. Overall, it would look more like Mars or the Moon – lifeless and still.

Question 2.
Life on Earth has survived for billions of years. What allows it to keep going despite major changes and disasters?
Answer:
Earth’s balance of air, water, sunlight and soil plus its position in the habitable zone, helps life adapt. Reproduction passes on traits that help survive changes, like disasters or climate shifts. Ecosystems recover through intera tions between living things (like plants regrowing after a fire) and non-living parts (like nutrient recycling in soil).

Question 3.
Why don’t dogs lay eggs? Or hens give birth to live chicks?
Answer:
Because of differences in how these groups of animals evolved and reproduce. Dogs are mammals: their embryos develop inside the mother and get nourishment directly, so they give birth to live young. Hens are birds; their embryos develop inside eggs outside the mother, with stored food in the egg. Each method works for the life-history and survival strategies of that group.

Question 4.
If a spaceship carried soil and water to Mars, could plants start growing there?
Answer:
May be simple plants or microbes could grow if we add the right conditions, like protection from Mars’ thin atmosphere, extreme cold and radiation. But most Earth plants would struggle without enough air pressure, liquid water stability, or Earth’s magnetic shield. Experiments show some bacteria survive but full growth needs more, like a greenhouse dome.

Question 5.
Share your questions ……………
Answer:
Here are some fun questions from the chapter:

• Why is Earth called the Blue Planet?
• What would happen if Earth’s magnetic field disappeared?
• How does the ozone layer protect us?
• Could life exist on other planets in the habitable zone?

InText Questions

Question 1.
I wonder what makes the Earth unique for living beings to grow and survive! (Page 212)
Answer:
Earth’s uniqueness for supporting life stems from a rare combination of factors. Its distance from the Sun, about 93 million miles, places it in the habitable zone where temperatures (-88°C to 58°C) allow liquid water, essential for life. The atmosphere, rich in nitrogen and oxygen, supports breathing, regulates climate, and shields against harmful radiation via the ozone layer.

A strong magnetic field protects the atmosphere from solar wind erosion. Plate tectonics and volcanic activity recycle nutrients and stabilize the climate, while Earth’s size and gravity retain a breathable atmosphere without crushing organisms. The Moon stabilizes axial tilt, ensuring predictable seasons, and the planet’s chemical composition provides life’s building blocks, carbon, hydrogen, and more. This delicate balance, unlike conditions on Mars or Venus, creates diverse ecosystems where life thrives.

Question 2.
Is the temperature or distance from the sun the only factor that makes the Earth habitable? (Page 215)
Answer:
Earth’s habitability isn’t solely due to its temperature or distance from the Sun, though its position in the habitable zone is crucial for liquid water. Other key factors include a protective atmosphere, a magnetic field shielding against solar wind, active geology like plate tectonics, and a stable rotation and tilt influenced by the Moon. Earth’s size, gravity, and chemical composition also provide the essential elements and conditions for life, creating a delicate balance that makes our planet uniquely suited for diverse ecosystems.

Question 3.
What would happen if the size of the Earth were too small or too big? (Page 215)
Answer:
If Earth were significantly smaller or larger, its habitability would be compromised due to changes in gravity, atmosphere, and geological processes. A smaller Earth, with weaker gravity, would struggle to retain a dense atmosphere, leading to insufficient pressure for liquid water and poor protection from solar radiation, much like Mars. It might also lack the mass to sustain plate tectonics, limiting nutrient cycling and climate regulation.

Conversely, a larger Earth with stronger gravity could trap a thick, oppressive atmosphere, like Venus, potentially causing extreme temperatures and pressure that crush life. Increased geological activity might lead to excessive volcanism, disrupting stable climates. Both scenarios would likely prevent the delicate balance of conditions, liquid water, breathable air, and stable ecosystems required for life as we know it.

Question 4.
Does the magnetic field of the Earth have any role in sustaining life on Earth?} (Page 217)
Answer:
Yes, the Earth’s magnetic field shields the planet from harmful solar wind and many cosmic charged particles. By deflecting these particles, the magnetic field helps prevent the atmosphere from being stripped away and reduces radiation at the surface, both of which are important for protecting living organisms and maintaining a stable climate.

Question 5.
How is life supported and sustained on Earth? (Page 217)
Answer:
Life is supported by several key factors:

• The presence of water which is essential for the chemical reactions of living cells.
• The atmosphere which supplies gases (oxygen and carbon dioxide), regulates temperature and blocks some harmful radiation.
• TheSun’senergy, which powers photosynthesis and drives weather and climate systems.
• The Earth’s magnetic field, which helps protect life from charged particles from space.

Question 6.
How do bamboo and sugarcane grow into new plants? (Page 221)
Answer:
Bamboo and sugarcane reproduce by vegetative propagation. This is a type of asexual reproduction where new plants grow from parts of the parent plant rather than from seeds. For example, sugarcane produces new shoots from nodes on its stem and bamboo spreads through underground rhizomes that produce new shoots at some distance from the parent plant.

Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Class 8 Questions and Answers

Keep the Curiosity Alive (Pages 226-227)

Question 1.
What is one major reason Mars cannot currently support life like Earth?
(i) It has too many volcanoes.
(ii) It is too close to the Sun.
(iii) It lacks a thick atmosphere and liquid water.
(iv) Its magnetic field is too strong.
Answer:
(ii) It lacks a thick atmosphere and liquid water.
Explanation: Mars currently has a very thin atmosphere that cannot hold heat or stable liquid water on the surface. Without a thick atmosphere and liquid water, conditions are too cold and dry for most Earth- like life.

Question 2.
Which of these is an example of geodiversity?
(i) A variety of birds chirping in a forest.
(ii) Different landforms like mountains,valleys, and deserts.
(iii) Changing weather during monsoons.
(iv) Number of different types of fish in a pond.
Answer:
(ii) Different landforms like mountains, valleys, and deserts.
Explanation: Geodiversity refers to the variety of rocks, soils and landforms. Different landforms such as mountains, valleys and deserts are clear examples of geodiversity because they create distinct habitats and landscapes.

Question 3.
If the Earth were smaller with the same density, what might happen to its atmosphere?
(i) It would become thicker and hotter.
(ii) It would escape into space due to weaker gravity.
(iii) It would become frozen.
(iv) It would cause stronger winds.
Answer:
(ii) It would escape into space due to weaker gravity.
Explanation: A smaller Earth would have weaker gravity and would find it harder to hold on to gases. Over time, the atmosphere could escape into space, leaving the planet thin-airred and less able to support liquid water and life.

Question 4.
In sexual reproduction, why are offspring different from their parents?
(i) They grow in different climates.
(ii) They eat different food.
(iii) They acquire new instructions after birth.
(iv) They get mixed instructions (genes) from both parents.
Answer:
(iv) They get mixed instructions (genes) from both parents.
Explanation: Offspring receive a combination of genetic material (genes) from both parents by the fusion of gametes. This mixing produces individuals that share traits with both parents but are not identical to either, which creates variation in the population.

Question 5.
You notice tiny green plants growing in cracks on your school wall after the monsoon. Where do you think the seeds came from? What conditions helped these plants grow there?
Answer:
The seeds likely came from nearby plants, carried by wind, birds, or insects. For example, a bird eating a fruit may have dropped or excreted the seed into the crack. The monsoon provided water, which is essential for seed germination. The crack in the wall likely trapped some soil or organic matter, offering nutrients. Sunlight and air, available in the outdoor environment, support photosynthesis and respiration. The moist, sheltered crack created a microhabitat suitable for growth.

Question 6.
A city has recently cut down a large patch of forest to build new roads and buildings. Discuss the possible effects this could have on the local climate and biodiversity. How might this affect water availability or quality in the area?
Answer:
(a) Effects on Local Climate: Deforestation reduces trees that absorb carbon dioxide, potentially increasing local temperatures due to less shade and a weakened greenhouse gas balance. It may also disrupt rainfall patterns, as trees contribute to water vapour for cloud formation.

(b) Effects on Biodiversity: Loss of forest habitat threatens plants and animals, reducing biodiversity. For example, animals like deer or predators like tigers may lose food sources or habitats, disrupting ecosystems. Deforestation can reduce water availability by disrupting the water cycle, as trees help retain soil moisture and contribute to rainfall. Soil erosion from cleared land can pollute nearby water bodies with sediment, affecting water quality.

Question 7.
A friend says, “The Earth has always had climate changes in the past, so today’s global warming is nothing new.” How would you respond using what you’ve learnt in this and other chapters of your science book?
Answer:
While Earth has experienced natural climate changes in the past (e.g., ice ages), today’s global warming is different because it is primarily driven by human activities, such as burning fossil fuels, which release large amounts of greenhouse gases like carbon dioxide and methane.

These gases intensify the greenhouse effect, causing rapid warming, melting ice caps, rising sea levels, and extreme weather, unlike slower natural changes. The triple planetary crisis (climate change, biodiversity loss, pollution) shows how human actions are disrupting Earth’s balance, threatening life. Unlike past changes, current warming requires urgent action, like using renewable energy, to protect ecosystems.

Question 8.
Imagine Earth’s magnetic field suddenly disappeared. What kinds of problems could arise for life on Earth? Explain.
Answer:
Without Earth’s magnetic field, high energy particles like cosmic rays and solar wind would directly hit the atmosphere, potentially depleting the ozone layer and allowing harmful UV rays to reach the surface. This could damage living cells, increasing risks like skin cancer in humans and harming plants and animals. The atmosphere might erode over time, reducing oxygen levels and altering the climate, making Earth less habitable. Satellites and communication systems could also be disrupted by unshielded particles, affecting human technology.

Question 9.
You are tasked with designing a new settlement for humans on Mars. Name three things you would need to recreate from Earth to support human life there. Which of these do you think is the hardest to replicate, and why?
Answer:
Three things needed:
(a) Liquid Water: Essential for drinking, growing crops, and supporting life processes.
(b) Breathable Atmosphere: An oxygenrich atmosphere for respiration, protected from Mars’ thin, carbon dioxide-heavy atmosphere.
(c) Temperature Control: A system to maintain Earth-like temperatures, as Mars’ average temperature is around -60°C
(d) Hardest to’ Replicate: Creating a breathable atmosphere is likely the hardest. Mars’ atmosphere is 100 times thinner than Earth’s and is mostly carbon dioxide, requiring complex systems to produce and maintain oxygen at the right pressure for humans: Generating enough oxygen for a settlement, shielding it from radiation, and preventing leaks in a harsh environment is technologically challenging compared to providing water (which can be transported or extracted) or temperature control (achievable with insulated habitats).

Question 10.
In a village, the temperature has been increasing, and rainfall has become unpredictable over the past few years. What could be causing this change? Suggest two ways the village could adapt to these new conditions.
Answer:
Causes: The changes are likely due to climate change, driven by increased greenhouse gases from burning fossil fuels, leading to global warming and altered weather patterns. Deforestation or local land use changes could also reduce moisture and affect rainfall.

Adaptation Strategies:

• Water Conservation: Implement rainwater harvesting and efficient irrigation systems to store water during unpredictable rainfall.
• Sustainable Farming: Use drought-resistant crops and sustainable farming practices to cope with higher temperatures and reduced water availability.

Question 11.
If there were no atmosphere on the Earth, would it affect life, temperature, and water on the planet? Explain.
Answer:
Without an atmosphere:

• Life: Life would struggle to survive, as most organisms require oxygen for respiration. The absence of the ozone layer would allow harmful UV rays to damage cells, affecting plants, animals, and humans.
• Temperature: Earth would lose heat to space without the greenhouse effect, becoming extremely cold, similar to the Moon. Daytime temperatures could soar due to unfiltered sunlight, and nights would be freezing.
• Water: Liquid water would evaporate or freeze due to extreme temperature swings and low pressure, making it unavailable for life processes. The water cycle (rainfall, clouds) would cease without atmospheric water vapour.

Question 12.
Discuss five examples of vegetative propagation.
Answer:
Vegetative propagation is a sexual reproduction where plant parts like stems, roots, or leaves grow into new plants.
Five examples:

• Money Plant: A stem cutting with a node grows roots when placed in water or soil, forming a new plant.
• Potato: The “eyes” (buds) on a sprouted potato can be planted to grow a new potato plant.
• Ginger: A piece of ginger rhizome with a bud, when planted in soil, develops into a new plant.
• Sugarcane: Stem cuttings with nodes are planted to produce new sugarcane plants, as sugarcane rarely produces seeds.
• Bamboo: Sections of bamboo stems or rhizomes can be planted to grow new bamboo plants, relying on vegetative propagation.

Class 8 Science Chapter 13 Question Answer

Activity 1.

Let us find out
Aim: To identify the features of the Earth.

Procedure:

• List the features of the Earth.
• These are features that we generally take for granted but are very much interesting and important for us.
• Complete the table, a few of them are filled for you.

Observations:
Interesting features of the Earth

• The air we breathe doesn’t fly off and disappear into space. (As we know that the particles of a gas move freely, and gases do not have a fixed volume).
• We can stand on the ground thanks to gravity (as we learnt in the previous Chapter 5), but our heart can pump blood upwards to our head.
• Earth has water-essential for all living things-found in rivers, lakes, oceans and as rain.
• Soil covers the land, allowing us to grow crops and food.
• Earth gives us materials like rocks, metals and wood for building houses and making things we use everyday.
• Right distance form the sun-make the temperature of Earth suitable for life.
• The atmosphere protect us from harmful UV-rays from the sun and flying debris from space.

Inferences: Earth is a unique planet which not only allow life to exist but also sustains it.

Activity 2.

Let us find out
Aim: Comparative study of planets.
Materials or Sources Required: Books in your school library, trusted websites or discuss with your teacher.

Procedure:

• Collect and compare information about: average temperature, radius compared to Earth (i.e., size), wheather it has an atmosphere.
• Now, fill out the missing information in this table.

Observations and Inferences:

• All planets in the solar system get their energy from the Sun.
• Generally, planets closer to the Sun are hotter and those farther away are colder.

Activity 3.

Let us find out
Aim: To show the vegetative propagation in plants.

Procedure:

• Plant stem cuttings (e.g., money plant), potato eyes or pieces of ginger in moist soil.
• Give them water, air and sunlight.
• Observe daily to see when roots, stems and new leaves appear.

Observations: We observed that new leaves appears after a few days.
Inference: This shows how some plants can grow new individuals from just a part of the original plant.

Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Class 8 Extra Questions and Answers

Short Answer Type Questions

Question 1.
Why is Venus the hottest planet despite being farther from the Sun than Mercury?
Answer:
Venus is the hottest planet (average 450°C ) due to its thick carbon dioxide atmosphere, which causes a strong greenhouse effect, trapping heat. Mercury, despite being closer to the Sun, lacks an atmosphere to retain heat, resulting in a lower average temperature (170°C).

Question 2.
How does Earth’s geography contribute to its habitability?
Answer:
Earth’s gravity is strong enough to hold its atmosphere, preventing gases from escaping into space, unlike Mars. It is not too strong to crush organisms, unlike a larger planet, ensuring a balanced environment for life with oxygen and protection.

Question 3.
What role does the hydrosphere play in sustaining life ?
Answer:
The hydrosphere, covering 70% of Earth’s surface, provides water for drinking, crop growth and aquatic ecosystems. It drives the water cycle, producing rainfall that supports plants and animals and acts as a solvent for nutrient transport.

Question 4.
Differentiate between asexualand sexual reproduction in terms of offspring variation.
Answer:

• Asexual reproduction produces offspring identical to the single parent, with no variation (e.g., vegetative propagation).
• Sexual reproduction involves two parents, combining gametes to create offspring with mixed genetic traits, leading to variation.

Question 5.
How does the magnetic field protect life on Earth?
Answer:
Earth’s magnetic field deflects harmful cosmic rays and solar wind, preventing atmospheric erosion and ozone depletion. This protects living organisms from damaging UV radiation and maintains conditions for life.

Long Answer Type Questions

Question 1.
Explain how Earth’s position, atmosphere, and magnetic field make it uniquely suitable for life.
Answer:
Earth’s unique suitability for life stems from:

• Position: Located in the habitable zone, Earth’s distance from the Sun allows liquid water to exist, essential for all known life forms. Its nearly circular orbit ensures stable temperatures, avoiding extreme heat or cold.
• Atmosphere: The atmosphere provides oxygen for respiration, supports photosynthesis, and includes an ozone layer that blocks harmful UV rays. The greenhouse effect traps heat, maintaining temperatures suitable for liquid water.
• Magnetic Field: Generated by molten iron in the core, it shields Earth from cosmic rays and solar wind, preventing atmospheric loss and protecting life from radiation damage. These factors create a balanced environment, unlike Venus (too hot) or Mars (too cold, thin atmosphere), enabling diverse life forms to thrive.

Question 2.
Describe the processes of sexual reproduction in plants and animals and highlight their key differences.
Answer:

• Plants: Sexual reproduction involves flowers with male (anther, producing pollen) and female (ovule) parts. Pollination, often by wind or insects, transfers pollen to the stigma. Fertilization forms a zygote, developing into a seed, with the flower’s fleshy part becoming a fruit for dispersal.
• Animals: Sexual reproduction involves male (sperm) and female (egg) gametes. In aquatic animals like fish, fertilization is external in water. In birds, internal fertilization produces eggs that develop externally during hatching. In mammals, internal fertilization and embryo development occur inside the female, who provides nutrition.
• Differences: Plants use pollination for gamete transfer, while animals rely on direct sperm-egg interaction. Plant zygotes form seeds, while animal zygotes develop into embryos. Animals may provide parental care (e.g., bird egg incubation), unlike plants, which rely on seed dispersal.

Case-Study Based Questions

1. Read the following passage carefully and answer the questions that follow:

When sperms come in contact with an egg, one of the sperms may fuse with the egg. Such fusion of the egg and the sperm is called fertilisation. Fertilisation which takes place inside the female body is called internal fertilisation. Internal fertilisation occurs in many animals including humans, cows, dogs and hens. In many animals fertilisation takes place outside the body of the female. In these animals, fertilisation takes place in water.

During spring or rainy season, frogs and toads move to ponds and slow-flowing streams. This type of fertilisation in which the fusion of a male and a female gamete takes place outside the body of the female is called external fertilisation. Fertilisation results in the formation of zygote which begins to develop into an embryo. The embryo gets embedded in the wall of the uterus for further development. The embryo continues to develop in the uterus.

(i) The fusion of male and female gametes that takes place outside the body of the female is called:
(a) internal fertilisation
(b) fertilisation
(c) external fertilisation
(d) reproduction
Answer:
(c) external fertilisation

(ii) The zygote that begins to develop tissues of the body is known as :
(a) fertiliser
(b) zygote
(c) embryo
(d) foetus
Answer:
(c) embryo

(iii) The stage of the embryo where all the body parts can be identified is known as:
(a) zygote
(b) foetus
(c) embryo
(d) infant
Answer:
(b) foetus

(iv) Fertilisation which takes place inside a female body is:
(a) internal fertilization
(b) external fertilisation
(c) reproduction
(d) None of the above
Answer:
(a) internal fertilization

Picture Based Questions

I. Look at the picture and answer the following questions:

(i) Write the name of parts ‘A’ and ‘B’ in the adjoining figure.
Answer:
A → Anther B → Ovule

(ii) What is pollination ?
Answer:
Transfer of pollen grain from anther to stigma of another flower by wind, insects or animals is called pollination.

(iii) Write the name of male and female gametes in a flower.
Answer:
Male gametes – Anther Female gametes-Ovule

Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Class 8 MCQ

Multiple Choice Questions (Mcqs)

Question 1.
Which zone allows water to exist in liquid form?
(a) Frost line
(b) Habitable zone
(c) Solar belt
(d) Red zone
Answer:
(b) Habitable zone

Question 2.
What makes Earth’s crust special for life?
(a) It is made entirely of gas
(b) It supports life on a thin layar
(c) It reflects sunlight
(d) It contains radioactive elements
Answer:
(b) It supports life on a thin layar

Question 3.
Why is Earth called the “Blue Planet” ?
(a) Its surface is mostly coverted with oceans
(b) It has a blue atmosphere
(c) It glows at night
(d) It reflects sunlight
Answer:
(a) Its surface is mostly coverted with oceans

Question 4.
What element is crucial for breathing ?
(a) Hydrogen
(b) Oxygen
(c) Nitrogen
(d) Carbon dioxide
Answer:
(b) Oxygen

Question 5.
What is the function of the ozone layer?
(a) Produces oxygen
(b) Block harmful ultraviolet ray
(c) Regulates season
(d) Maintains Earth’s gravity
Answer:
(b) Block harmful ultraviolet ray

Assertion and Reasoning

These questions consist of two statements, each printed as Assertion (A) and Reason (R). While answering these questions, you are required to choose any one of the following four responses.
(a) Assertion and reason both are correct and reason is correct explanation for assertion.
(b) Assertion and reason both are correct and reason is not correct explanation for assertion.
(c) Assertion is correct but the reason is wrong.
(d) Assertion is wrong but the reason is correct.

1. Assertion: There are two modes by which animals reproduce: Sexual reproduction, and Asexual reproduction.
Reason: Reproduction beginning from the fusion of male and female gametes is called sexual reproduction.
Answer:
Assertion and reason both are correct and reason is not correct explanation for assertion.

2. Assertion: Fertilisation which takes place inside the female body is called internal fertilisation.
Reason: The first step in the process of reproduction is the fusion of a sperm and an ovum and is called fertilization.
Answer:
(a) Assertion and reason both are correct and reason is correct explanation for assertion.

Fill in the blanks

1. The Earth’s crust is like the thin ………… of an apple.
Answer:
skin

2. ………… is the hottest planet.
Answer:
Venus

3. ………… is a greenhouse gas.
Answer:
Carbon dioxide

4. The greenhouse effect plays an important role in maintaining the right ………… on Earth.
Answer:
emperature

5. The ozone layer acts like a shield and blocks harmful ………… rays.
Answer:
ultraviolet (UV)

True or False

1. Each sperm is a single cell.
Answer:
True

2. External fertilization takes place in frog.
Answer:
True

3. A zygote is formed as a result of fertilization.
Answer:
True

4. An embyro is made up of a single cell.
Answer:
False

5. Our solar system has nine planets.
Answer:
False

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 2 Lines and Angles Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 2 Lines and Angles Notes

Class 6 Lines and Angles Notes

A point has no length, no width, and no height.
Three or more points that lie on the same straight line are known as collinear points.

Line Segment, Ray and Line

Line segment	Ray	Line
A line segment has two endpoints.	A ray has only one endpoint.	A line has no endpoint.
A line segment has definite length.	A ray has indefinite length.	A line has indefinite length.
A line segment can be drawn on a sheet of paper.	A ray cannot be drawn on a sheet of paper as it has indefinite length, but it can be represented by a diagram.	A line cannot be drawn on a sheet of paper as it has indefinite length, but it can be represented by a diagram.
Line segment PQ and line segment QP are the same.	Ray PQ and ray QP are different rays.	Line PQ and line QP are the same.

Special Lines

Parallel lines	Intersecting lines	Concurrent lines
Lines lying on the same plane that do not intersect, no matter how far they are extended.	Lines that meet or cross each other at a single point.   The point where they meet is  called the point of intersection.	Three or more lines that pass through one common point. This common point is called the point of concurrency.

A plane is a smooth, flat surface that extends endlessly in all directions.
An angle is formed when two rays start from the same initial point called the vertex.

To represent an angle, write the letter of one arm, followed by the letter of the vertex (always in the middle), and then the letter of the other arm.

For example, in the adjacent figure, the angle is written as ∠AOB or ∠BOA.
Interior of an angle: The space between the arms (when extended indefinitely).
Exterior of an angle: The space outside the arms.
The size of an angle depends on the amount of rotation, not on the length of its arms.
Angles are measured in degrees (°).

To find out whether two angles are equal, greater or smaller, we compare them using the following methods:

1. By observation (without superimposition)
2. By tracing/superimposition

Types of Angles

Name	Definition	Diagram
Zero Angle	The initial and final positions of a rotating ray coincide without making any turn. The measure of such an angle is 0°
Complete Angle	The initial and final positions of a rotating ray coincide after making a full turn. The measure of such an angle is the angle made in a full turn, i.e. 360°.
Straight Angle	The initial and final positions of a rotating ray are opposite to each other (on the same line) after making half of a full turn. The measure of such an angle is equal to half of a complete angle, i.e. \(\frac{1}{2}\) × 360° = i80°.
Right Angle	The initial and final positions of a rotating ray are perpendicular to each other after making one-fourth of a full turn. The measure of such an angle is equal to one-fourth of a complete angle, i.e. \(\frac{1}{4}\) × 360° = 90°.
Acute Angle	The final position of a rotating ray lies between the initial position and one-fourth of a full turn (i.e less than 90°).
Obtuse Angle	The final position of a rotating ray lies between a right angle and a straight angle (i.e. more than 90° but less than 180°).
Reflex Angle	The final position of a rotating ray lies between a straight angle and a complete angle (i.e. more than 180° but less than 360°).

A protractor is a semi-circular tool used to measure angles from 0° to 180°.

It has two scales:

1. Inner scale: It starts at 0° on the right and increases to 180° as you move anti-clockwise.
2. Outer scale: It starts at 0° on the left and increases to 180° as you move clockwise.

To measure an angle, place the centre point of the base line on the vertex, aligning one arm with the base line.

Use the outer scale if the angle opens clockwise and the inner scale if the angle opens anti-clockwise.

Angles Formed by a Clock

1. A clock is shaped like a circle, so one full turn around it is 360 degrees.
2. As the clock is divided into 12 hours, the angle between any two adjacent hour marks = \(\frac{360^{\circ}}{12}\) = 30°

Line segment, Ray and Line

	Line segment	Ray	Line
Number of endpoints	2	1	0
Length	Definite	Indefinite	Indefinite
Representation

Note: Rays \(\overrightarrow{P Q} \text { and } \overrightarrow{Q P}\) are different because they start from different points and extend in opposite directions.

Comparison of Angles
By observation:

1. Angles can be compared visually when the difference in their openings is clearly noticeable.
2. This method is suitable only when the difference in size is significant.

By tracing/superimposition:

1. Any two angles can be compared by placing them one over the other, i.e. by superimposition.
2. While superimposing, the vertices and one arm of the angles must overlap.

Types of Angles

Angles with fixed values
Zero Angle: The measure of such an angle is 0°.	Right Angle: The measure of such an angle is equal to 90°.	Straight Angle: The measure of such an angle is equal to 180°.	Complete Angle: The measure of such an angle is equal to 360°.

 

Angles with multiple values
Acute Angle: Between 0° and 90°	Obtuse Angle: Between 90° and 180°	Reflex Angle: Between 180° and 360°
0° < ∠AOB < 90°	90° < ∠AOB < 180°	180° < ∠AOB < 360°

Go through 7th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 7 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium

Class 7 Science Chapter 9 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଖାଲି ବାକ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ପୂରଣ କରି ପାକନଳୀ ମଧ୍ଯରେ ଖାଦ୍ୟର ଯାତ୍ରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଖାଦ୍ୟ → ପାଟି

Answer:

Question 2.
ସମୀର ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘କ’ ରେ କିଛି ରୁଟି ଖଣ୍ଡ ରଖୁଥଲା । ନମିତା ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ ରେ ଚୋବାଇଥିବା ରୁଟି ରଖୁଥୁଲା, ଏବଂ ତୁଳସୀ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଗ’ ରେ ସିଝା ଆଳୁ ଚକଟା ନେଇଥିଲା । ସମସ୍ତେ ସେମାନଙ୍କ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘କ’, ‘ଖ’, ଏବଂ ‘ଗ’ ରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ମିଶାଇଥଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କ’ଣ ହେବ ? କାରଣ ଲେଖ ।
Answer:
ଏହି ପରୀକ୍ଷଣଟି ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ମଣ୍ଡଦ (Starch) ର ଉପସ୍ଥିତି ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଅଟେ । ମଣ୍ଡଦ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଗାଢ଼ନୀଳ (Blue-Black) ବର୍ଷ ଧାରଣ କରିଥାଏ ।

1. ସମୀର ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (କ) : ରୁଟିଖଣ୍ଡ ଆୟୋଡ଼ିନ ବ୍ରଣର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହା ମଣ୍ଡଦ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିବ । ଏଥୁରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ସେଥୁରେ ମଣ୍ଡଦ ଅଛି ।
2. ନମିତା ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (ଖ) : ଚୋବାଯାଇଥିବା ରୁଟି ଲାଳର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଏ । ଏଠାରେ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ମଣ୍ଡଦ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି, ଫଳରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ମଣ୍ଡଦ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାରୁ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ । ଚୋବାଇବା ସମୟ ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବନାହିଁ ।
3. ତୁଳସୀ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (ଗ) : ଆଳୁ ଚକଟା ଧାରଣ କରିବ କାରଣ ଆଳୁରେ ପ୍ରଚୁର

Question 3.
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦାର ଭୂମିକା କ’ଣ ?
(i) ବାୟୁ ଛାଣିବା
(ii) ଧ୍ଵନି ସୃଷ୍ଟି କରିବା
(iii) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା
(iv) ଅମ୍ଳଜାନ ଶୋଷଣ କରିବା
Answer:
(iii) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶରୀରର ଅଂଶ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ମିଳାଅ ।

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଶରୀର ଅଂଶ)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (କାର୍ଯ୍ୟ)
(i) ନାସାର ନ୍ଧ୍ର	ବାହାରୁ ତାଜା ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରେ
(ii) ନାସା ପଥ	ଗ୍ୟାସର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୁଏ
(iii) ଶ୍ଵାସନଳୀ	ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ
(iv) କୋଟରିକା	ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲୋମ ଏବଂ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ
(v) ପଞ୍ଜରା	ଏହି ଅଂଶ ଦେଇ ବାୟୁ ଆମ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚେ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଶରୀର ଅଂଶ)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (କାର୍ଯ୍ୟ)
(i) ନାସାର ନ୍ଧ୍ର	ବାହାରୁ ତାଜା ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରେ
(ii) ନାସା ପଥ	ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲୋମ ଏବଂ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ
(iii) ଶ୍ଵାସନଳୀ	ଏହି ଅଂଶ ଦେଇ ବାୟୁ ଆମ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚେ
(iv) କୋଟରିକା	ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୁଏ
(v) ପଞ୍ଜରା	ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ

Question 5.
ଅନିଲ ତା’ର ସାଙ୍ଗ ସବିତାକୁ କହିଲା ବୋଲି ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ସବିତା ଯେ ଶ୍ୱସନ ଏବଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମାନ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଠିକ୍ ନୁହେଁ ତାକୁ କେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବ ?
Answer:
ସବିତା, ଅନିଲକୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିପାରିବ ଯଥା :

1. ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଶରୀର ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ କି ?
2. ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ଶ୍ଵାସନ ସମ୍ଭବ କି ?
3. ଶ୍ଵାସନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କେଉଁଠାରେ ହୋଇଥାଏ ?
4. ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ କି ?

ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବା ସମୟରେ ଅନିଲ ଅନୁଭବ କରିବ ଯେ, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ହେଉଛି ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରିବାର ଏକ ସାଧାରଣ କ୍ରିୟା; କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱସନ ହେଉଛି ଏକ କୋଷୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ମୋଚନ ନିମନ୍ତେ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ।

Question 6.
ନିମ୍ନଲିଖତ କେଉଁ ବକ୍ତବ୍ୟ ଠିକ୍ ଏବଂ କାହିଁକି ?
ଅନୁ : ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ବାୟୁ ନେଉ ।
ଶାନୁ : ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନେଉ ।
ତନୁ : ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଅମ୍ଳଜାନରେ ଭରପୂର ବାୟୁ ନେଉ ।
Answer:
ତନୁ : ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଅମ୍ଳଜାନରେ ଭରପୂର ବାୟୁ ନେଉ ଉପରୋକ୍ତ ବକ୍ତବ୍ୟଟି ଠିକ୍ ଅଟେ କାରଣ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବାୟୁରେ ୨୧% ଅମ୍ଳଜାନ ରହିଥାଏ ଓ ୭୮% ଯବକ୍ଷାରଜାନ ରହିଥାଏ ।

Question 7.
ଆମେ ବହୁତ ଧୂଳିପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେବାବେଳେ ପ୍ରାୟତଃ ଛିଙ୍କୁ । ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
ଧୂଳି ଭଳି ବିରକ୍ତକାରୀ ପଦାର୍ଥକୁ ବାହାର କରିବା ନିମିତ୍ତ ଛିଙ୍କିବା ହେଉଛି ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

• ଧୂଳିପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ସମୟରେ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଗତି କଲାବେଳେ ଧୂଳିର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନାସାରନ୍ଧ୍ରର କାନ୍ଥରେ ଲାଗିଯାଇ ବିରକ୍ତି କରିଥାଆନ୍ତି ।
• ନାସାପଥର ଚର୍ମରେ ଅନେକ ସ୍ନାୟୁର ଅନ୍ତିମ ଅଂଶ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟକରି ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ସଂକେତ ପ୍ରେରଣ କରିଥାନ୍ତି ।
• ମସ୍ତିଷ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଏହି କ୍ଷତିକାରକ ଅନାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଛିଙ୍କ ଲାଗିଥାଏ ଓ ଏହା ଦ୍ଵାରା ଆମ ଶ୍ଵାସନ ସଂସ୍ଥାନ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ ।

Question 8.
ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରତିଭା ଏବଂ ଅନାମିକା ସକାଳର ବ୍ୟାୟାମ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦୌଡ଼ିବା ସମାପ୍ତ କରିବା ପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରତି ମିନିଟ୍‌ରେ ସେମାନଙ୍କର ନିଃଶ୍ୱାସ ଗଣନା କଲେ । ଅନାମିକା ପ୍ରତିଭା ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉଥିଲା । ଅନାମିକା ପ୍ରତିଭା ଅପେକ୍ଷା କାହିଁକି ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉଥିଲା ତାହାର ଅତି କମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଲେଖ ।
Answer:
ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ :

• ପ୍ରତିଭା ଓ ଅନାମିକାର ଶରୀର ଗଠନରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଇପାରେ । ଅନାମିକା ପ୍ରତିଭା ଅପେକ୍ଷା ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ କମ୍ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଥୁବ, ତେଣୁ ତା’ର ଶରୀର ପାଇଁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହୁଥ‌ିବା କାରଣରୁ ସେ ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଇଥାଇ ପାରେ ।
• ଅନାମିକା, ପ୍ରତିଭା ତୁଳନାରେ ଯଦି ଅଧ୍ଵକ ବେଗରେ ବା ଅଧିକ ଦୂରତା ଦୌଡ଼ିଥ‌ିବ, ତେବେ ତା’ର ମାଂସପେଶୀରେ ଥିବା ତନ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥାଇପାରନ୍ତି ଯାହାକି ତା’ର ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବାର କାରଣ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

Question 9.
ଯଦୁ ତା’ର ଧାରଣାର ସତ୍ୟତା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷା କଲା । ସେ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ନେଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଅଧା ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରି ଏକ ଚିମୁଟା ଲେଖାଁଏ ଚାଉଳ ଚୂନା ମିଶାଇଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବରେ ଘାଣ୍ଟିଲା । ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ରେ ସେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଲାଳ ମିଶାଇଲା । ସେ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀକୁ ୩୫–୩୬ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ଛାଡ଼ି ଦେଲା । ଏହାପରେ, ସେ ଉଭୟ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ମିଶାଇଲା । ପରୀକ୍ଷା ଫଳାଫଳ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ଆସିଲା । ସେ କ’ଣ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?

Answer:
‘ଶ୍ଵେତସାର ଭାଙ୍ଗିବା ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ’’ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଯଦୁ ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣଟି କରିଥିଲା । ପରୀକ୍ଷଣର ଫଳାଫଳ :

• ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘କ’ : ଏହି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ କେବଳ ଚାଉଳ ଚୂନା ସହ ଜଳ ଓ ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣ ରହିଅଛି । ଆୟୋଡି଼ନ ମଣ୍ଡଦ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ଗାଢ଼ନୀଳ ବର୍ଷ ଧାରଣ କରେ । ଏଠାରେ ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ରହୁଥିବାରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ, ଏଥ‌ିରେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି ଅଛି ।
• ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ : ଏହି ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଚାଉଳ ଚୂନା ସହିତ ଲାଳ ମିଶାଯାଇଛି । ଚାଉଳରେ ମଣ୍ଡଦ (Starch) ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ରହିଥାଏ । ଆମର ଲାଳରେ ଏକ ପାଚକରସ ଥାଏ, ଯାହା ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି କାରଣରୁ ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନପାରେ ବା କମ୍ ପରିମାଣରେ ହୋଇପାରେ । ଏହା ଲାଳର ପରିମାଣ ଓ ସମୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଏହି ସରଳ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ, ପାଟିରୁ କିପରି ଭାବରେ ପଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ।

Question 10.
ରଶ୍ମି ଦୁଇଟି ସଫା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ନେଇ ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ପରିକଳ୍ପନା କଲା ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚୂନ ପାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତିକଲା । ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଉଥୁବା ଚାରିପାଖର ବାୟୁକୁ ପାଇପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଷି ଭିତରକୁ ପଠାଇଲା, ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ରେ, ନିଶ୍ଵାସରେ ନିର୍ଗତ ବାୟୁ ପାଇପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଫୁଙ୍କି ଭର୍ତ୍ତିକଲା । ସେ କ’ଣ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ସେ ତା’ର ଫଳାଫଳକୁ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିବ ?

Answer:
ଚୂନପାଣିକୁ ସୂଚକରୂପେ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଉପସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ରଶ୍ମି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି ।
ପରୀକ୍ଷଣର ଫଳାଫଳ :
(i) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘କ’ :
ଏହି ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ଥୁବା ଚୂନପାଣି ଚାରିପାଖର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଏ, ତେଣୁ ଚୂନପାଣି ବା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରିକ୍‌ସାଇଡ୍ ଦ୍ରବଣର ବାୟୁରେ ଥିବା ସ୍ଵଳ୍ପ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO) ଯାହାକି ମାତ୍ର 0.04% ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ବା ଆଦୌ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହୋଇପାରେ ।

(ii) ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ‘ଖ’ :
ଏହି ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଥ‌ିବା ଚୂନପାଣି ନିଃଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଥୁବାରୁ ଏହାର ରଙ୍ଗ ଦୁଗ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ବାହାର ବାୟୁ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ (ହାରାହାରି ୪%) ରହିଥାଏ ।

ଉପରୋକ୍ତ ଫଳାଫଳରୁ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ, ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅଧ୍ବକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ରହିଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଯାଇ ଉପଯୋଗ ହୁଏ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରକୁ ବାହାରି ଆସିଥାଏ ।.

ଅନୁସନ୍ଧାନମୂଳକ ପ୍ରକଳ୍ପ

Question 1.
ମୁଖର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖୁବା ପାଇଁ କେଉଁ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ? ପୁସ୍ତକ/ସମ୍ବାଦପତ୍ର/ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତାରୁ ଏହି ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ମୁଖମଣ୍ଡଳର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖତ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ, ଯଥା : ଚକ୍ଷୁ, ନାସା, କର୍ଣ୍ଣ, ପାଟି ଓ ଚର୍ମ ।
(କ) ଚକ୍ଷୁର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା :
(i) ଆଖୁ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ହାତକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଧୋଇବା ଉଚିତ ।
(ii) ବନ୍ଦ ଆଖୁକୁ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉଷୁମ ପାଣି ବା ସାଲାଇନ୍ ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iii) ଆଖୁରୁ ଧୂଳି ଓ ମଇଳା ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ପରିଷ୍କାର ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iv) ଖରାକୁ ବାହାରିଲେ କଳା ଚଷମା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(v) ଆଖୁକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉ ନଥୁଲେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(vi) ଆଖୁକୁ ଭଲ ରଖୁବା ପାଇଁ ଭିଟାମିନ୍ A ଓ ଓମେଗା 3 ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(ଖ) ନାସାପଥର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା :
(i) ନାକରୁ ମଇଳା ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ନାଜାଲ ସ୍ପ୍ରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(ii) ହ୍ୟୁମିଡ଼ଫାୟର ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ନାସାପଥ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ନଥାଏ ।
(iii) ପ୍ରଚୁର ପାଣି ପିଇବା ଦ୍ଵାରା କଫ ତରଳ ହୋଇଥାଏ ।
(iv) ନାକ ସଫା କରିବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ ହେଉଛି ସାଲାଇନ ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର ।
(v) ‘ନେତି ପାତ୍ର’ ଉପକରଣଦ୍ଵାରା ନାକକୁ ପାଣିରେ ସଫା କରାଯାଇ ପାରିବ ।
(vi) ନାକ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(vii) ନାସାପଥ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ନାକରେ ଆଡ଼େସିଭ୍ ଷ୍ଟ୍ରିପ୍ ଲଗାଯାଏ ।

(ଗ) କର୍ପୂର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା :
(i) କାନର ବାହାର ଅଂଶକୁ କପଡ଼ାରେ ଧୋଇ ଭଲଭାବରେ ଶୁଖାଯାଏ ।
(ii) ଗାଧୋଇବା ପରେ କାନକୁ ଶୁଖାଇବା ପାଇଁ ପତଳା ତଉଲିଆ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(iii) କାନ ଭିତର ମଇଳା ବାହାର କରିବା ପାଇଁ କାନଡ୍ରପ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(iv) କାନ ଛିଦ୍ରରେ କାଠି, ତୁଳା ଇତ୍ୟାଦି ଭର୍ତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
(v) କପା ସ୍ଵାବ୍‌ ଦ୍ଵାରା କର୍ଣ୍ଣଛଦ୍ର ସଫା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
(vi) କାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ଅଳଙ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ ସାପ୍ତାହିକ ସଫା କରିବା ଉଚିତ ।
(vii) ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବାଦ୍ଵାରା କର୍ଣ୍ଣପଟହ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

(ଘ) ପାର୍ଟିର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା :
(i) ଦିନକୁ ୨ ଥର ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଯୁକ୍ତ ପେଷ୍ଟରେ ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(ii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ୬ ମାସରେ ଥରେ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iii) ଆଣ୍ଟି ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆଲ୍ ମାଉଥ୍ ୱାସ୍ ବ୍ୟବହାର ଗ୍ରହଣୀୟ ଅଟେ ।
(iv) ନରମ ଦାନ୍ତଥିବା ବ୍ରସରେ ଦାନ୍ତ ସଫା କରିବା ବିଧେୟ ।
(v) ଧୂମପାନ ଓ ତମାଖୁ ସେବନଦ୍ୱାରା ମୁଖ ଗହ୍ଵରର କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ ।
(vi) ଜିଭ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଜିଭ ସ୍ପାପର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(vii) ଖାଇସାରିବା ପରେ ପାଟିକୁ ଭଲଭାବରେ ଧୋଇବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(viii) ଓଠ ଓ ପାଟିରେ ଭେସଲିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

(ଡ) ମୁଖ ଚର୍ମର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା :
(i) ଦିନକୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ୨ ଥର କ୍ଲିନ୍‌ର ବା ଉଷୁମ ପାଣିରେ ମୁହଁ ସଫା କରାଯାଏ ।
(ii) ଚର୍ମକୁ ହାଇଡ୍ରେଟ୍ ରଖୁବା ପାଇଁ ମଇଶ୍ଚରାଇଜର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(iv) ମୁହଁକୁ ଛୁଇଁବା ପୂର୍ବରୁ ହାତକୁ ଭଲଭାବରେ ଧୋଇବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(v) ମୁହଁ ସଫା କରିବା ପରେ ଟୋନର ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା pH ସନ୍ତୁଳିତ ହୁଏ ।
(vi) ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ସନ୍‌ସ୍କ୍ରିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(vii) ଚର୍ମରେ ଥିବା ମୃତକଣିକା ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଫେସ୍ୱାସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(viii) ଉପଯୁକ୍ତ କ୍ଲିଞ୍ଜରଦ୍ଵାରା ଚର୍ମକୁ ୩୦ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଲିସ୍ କରାଯାଏ ।
(ix) ନରମ ତଉଲିଆ ସାହାଯ୍ୟରେ ମୁହଁକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପୋଛାଯାଏ ।

Question 2.
ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାର ସୁସ୍ଥତା ବଜାୟ ରଖୁବାର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଖୋଜ । ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାର ସୁସ୍ଥତା ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା କିଛି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥର ଉଦାହରଣ ଲେଖ । ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ
ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର ।
Answer:
ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାର ସୁସ୍ଥତା ବଜାୟ ରଖ୍ ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉପାୟମାନ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥାଏ, ଯଥା-
(i) ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଧ‌ିକ ୱ୍ଆଯାଏ ।
(ii) ନିୟମିତ ଭାବରେ ବ୍ୟାୟାମ କରାଯାଏ ।
(iii) ଖାଦ୍ୟକୁ ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଇ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
(iv) ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପଦ୍ଧତିକୁ ପରିହାର କରାଯାଏ ।
(v) ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ନିଦ୍ରା ସହ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ ।
(vi) ମଳକୁ ନରମ କରିବାପାଇଁ ଦୈନିକ ୧.୫ ରୁ ୨.୦ ଲିଟର ପାଣି ପିଆଯାଏ ।
(vii) ଖାଦ୍ୟରେ ତେଲ, ଚର୍ବି ଓ ମିଠାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ନଦେବା ଉଚିତ ।
(viii) ମସଲାଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ।
(ix) ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଗଭୀର ନିଃଶ୍ଵାସଦ୍ଵାରା ମାନସିକ ଚାପ ସନ୍ତୁଳନ କରାଯାଏ ।
(x) ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାରେ ରୋଗ ଜୀବାଣୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
ରଙ୍ଗୀନ ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରି, ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାର ଏକ 3-D ମଡ଼େଲ୍‌ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ କଳା କାଗଜ ପଟି ବ୍ୟବହାର କରି ପରିପାକ ସଂସ୍ଥାର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ନାମାଙ୍କିତ କର ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣକରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ । ମାଟିକୁ ରଙ୍ଗୀନ କରିବା ପାଇଁ ଏଥୁରେ ଜୈବିକ ମୁରୁଜ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

Question 4.
ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ଏବଂ AQI କ’ଣ ? ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ – ଚାଷୀ, କାରଖାନା କର୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ରାସ୍ତାକଡ଼ର ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତାର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।
Answer:
(a) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ବାୟୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ବାୟୁକୁ ଆଖ‌ିରେ ଦେଖି ହୁଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଚର୍ମ ଦ୍ଵାରା ଏହାର ସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରିହୋଇଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ଆବରଣକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ
କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ୬୮% ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ୨୧% ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ୧% ରହିଥାଏ ।

(b) ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ବା ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ସଂପାଦିତ ଅନେକ ରାସାୟନିକ ଓ ଜୈବିକ କ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଅବାଞ୍ଛିତ କଣିକା ସମୂହ ବାୟୁରେ ମିଶି ଏହାକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ । ମୁଖ୍ୟ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି –
(i) କାର୍ବନ ଯୌଗିକ – CO₂, CO
(ii) ଯବକ୍ଷାରୀୟ ଅକ୍ସାଇଡ୍ – NO_x
(iii) ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ – CH
(iv) ସଲଫର ଅକ୍ସାଇଡ଼ – SO_x
(v) କଣିକାରାଜି

(c) ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ସୂଚାଙ୍କ (Air Quality Index ବା AQI) ହେଉଛି ବାୟୁ ବର୍ତ୍ତମାନ କେତେ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇଛି, ତାହାର ଏକ ଆକଳନ । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିପଦ ସହିତ AQI ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ।

(d) ସ୍ଵଚ୍ଛ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଅଧୀନରେ ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୪ ରେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଜାତୀୟ ବାୟୁ ଗୁଣବତ୍ତା ସୂଚକାଙ୍କ (NAQI) ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

AQI	ମନ୍ତବ୍ୟ	ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ
0-50	ଭ ଲ	ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରଭାବ
51-100	ସନ୍ତୋଷଜନକ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା
101-200	ମଧ୍ୟମ ଧରଣର	ନିଃଶ୍ଵାସ ନେବାରେ ଅସୁବିଧା
201-300	ଦୁର୍ବଳ	ନିଃଶ୍ଵାସ ନେବାରେ ଅସୁବିଧା
301-400	ଗମ୍ଭୀର	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଜନିତ ରୋଗ
401-500	ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ	ଗମ୍ଭୀରଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରେ

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା –
(କ) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାଜନିତ ରୋଗ :
(i) ଆଜ୍‌
(ii) COPD (କ୍ରନିକ୍ ବ୍ରୋନ୍‌କାଇଟିସ୍)
(iii) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସଂକ୍ରମଣ (ନିମୋନିଆ)

(ଖ) ହୃଦ୍‌ରୋଗ :
(i) ହୃଦ୍‌ଘାତ ବା ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍
(ii) ହୃଦ୍‌ଘାତ

(ଗ) କର୍କଟ ରୋଗ
(i) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କର୍କଟ
(ii) ସ୍ତନ କର୍କଟ
(iii) ଯକୃତ କର୍କଟ

(ଘ) ସ୍ନାୟୁଗତ ବିକାର :
(i) ନ୍ୟୁରୋଡ଼େଭଲପମେଣ୍ଟାଲ ସମସ୍ୟା
(ii) ମାର୍କସାନ୍ସ ରୋଗ

(ଙ) ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଭାବ :
(i) ଅଙ୍ଗକ୍ଷତି (ବୃକ୍‌କ, ଯକୃତ, ଚକ୍ଷୁ)
(ii) ପ୍ରଜନନ ସମସ୍ୟା
(iii) ମେଟାବୋଲିକ୍ ଏବଂ ଇମ୍ୟୁନିଟି ବ୍ୟାଧୁ
(iv) ଚର୍ମରୋଗ

(e) ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପଥର, ବାଲି ଓ ମାଟିରେ ସିଲିକା ଭଳି ସ୍ଫଟିକ ରହିଥାଏ । ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ କାମ କରିବା ଦ୍ଵାରା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ, ଏହାକୁ ସିଲିକୋସିସ୍ (Silicosis) କୁହାଯାଏ ।

(f) ଜ୍‌ସଷ୍ଟସ୍ ଓ ସିମେଣ୍ଟ କାରଖାନାରେ କାମ କରିବାଦ୍ଵାରା ଏକ ପ୍ରକାର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗ ହୁଏ ଓ ତନ୍ତୁରେ ନିଃଶ୍ଵାସ ନେବା କଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରୋଗକୁ ଆଜ୍‌ବେଷ୍ଟୋସିସ୍ (Asbestosis) କୁହାଯାଏ ।

(g) ଲୁଗାକଳରେ କାମ କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକମାନେ ତୁଳାର ତନ୍ତୁଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ‘ଯେଉଁ ରୋଗର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ବିସିନୋସିସ୍ (Byssinosis) କୁହାଯାଏ । ଚିନିକଳର ଶ୍ରମିକମାନେ ଆଖୁ ଛେଦାର ଧୂଳି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ବାଗାସୋସିସ୍ (Bagasosis) ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । କୋଇଲା ଗୁଣ୍ଡର ପ୍ରଭାବରେ ଆଣ୍ଡ୍ରାକୋସିସ୍ (Antracosis) ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

(h) ଉପରୋକ୍ତ ରୋଗମାନଙ୍କରେ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରେ କାଶ ହେବା ଏକ ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ । କାଶରେ କଫ ଓ ରକ୍ତ ପଡ଼ିପାରେ । ନିଃଶ୍ଵାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ବହୁ ରୋଗୀ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 5.
ବାକ୍ସ – ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା (box-breating) କୌଶଳ ବିଷୟରେ ପଢ଼ (ଚିତ୍ର ରହିବ) । ଏହାର ଲାଭ କ’’ଣ ?

Answer:
ବାକ୍ସ-ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା (Box-Breathing) ହେଉଛି ଏକ ଆରାମଦାୟକ କୌଶଳ ଯେଉଁଥରେ ୪ଟି ସମାନ ଲମ୍ବ ପଦକ୍ଷେପ ରହିଥାଏ ।
(i) 4 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଆଯାଏ ।
(ii) 4 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ନିଃଶ୍ଵାସ ଧରି ରଖାଯାଏ ।
(iii) 4 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛଡ଼ାଯାଏ ।
(iv) 4 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ନିଃଶ୍ଵାସ ଧରି ରଖାଯାଏ ।
ଏହା ଚାପ ଏବଂ ଚିନ୍ତା ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ସରଳ କୌଶଳ ଅଟେ । ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପକରଣ ଅଟେ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଧ୍ୟାନ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରୁ ଦୂରେଇହୁଏ । ମନରେ ଏକାଗ୍ରତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହା ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ରକ୍ତଚାପ ହ୍ରାସ କରେ ଓ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 6.
ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉପରେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର କମ୍ ଥାଏ । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପ୍ରଣାଳୀର କିପରି ଉପଯୋଜନ ହୋଇଥିବ ?
Answer:
(a) ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପ୍ରଣାଳୀ ଏକପାର୍ଶ୍ଵ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଃଶ୍ଵାସ ନେବା ସମୟରେ ତାଜା ଉପରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଅଟେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଦକ୍ଷତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଅମ୍ଳଜାନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁ ସବୁବେଳେ ଗ୍ୟାସ୍‌ ବିନିମୟ ପୃଷ୍ଠ
(b) ପତଳା କାନ୍ଥବିଶିଷ୍ଟ ବାୟୁ ଥଳିର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଖାଲି ହୋଇଯାଏ ଓ ତାଜା ବାୟୁର ପ୍ରବାହକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଇଥାଏ ।
(c) ପକ୍ଷୀର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଛୋଟ, କଠୋର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ବାୟୁ ଥଳିଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ ଆୟତନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି ।
(d) ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃହତ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ରହିଥାଏ ଯାହା ଏକ ପତଳା ନଳୀର ଜାଲି ଅଟେ । ବାୟୁ ଏହି ନଳୀ ମଧ୍ଯରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦ୍ରୁତ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
(e) ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ବାୟୁରୁ ପ୍ରାୟ ୨୫% ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ବାହାର କରିପାରନ୍ତି, ଯାହା ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ଉଡ଼ିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉପଯୋଜିତ କରିଥାଏ ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(i) ପାକସ୍ଥଳୀର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଅଂଶକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ

(ii) ଯାହା ଶରୀରରେ ହଜମ ହୋଇ ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରେ ତାହାକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଖାଦ୍ୟ

(iii) ଅମ୍ଳକୁ କ୍ଷାରରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ________ ରସ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
ଅଗ୍ନାଶୟ

(iv) ମାନବ ଶରୀରରେ ପୋଷକ ପରିବହନ _______ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ରକ୍ତ

(v) ସିଲିଆକ୍ ରୋଗରେ ଶରୀର ______ ନାମକ ପୁଷ୍ଟିସାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ ।
Answer:
ଗ୍ଲୁଟେନ୍

(vi) ମଳ _________ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଶରୀର ବାହାରକୁ ବାହାରି ଯାଏ ।
Answer:
ବହିଃଷ୍କରଣ

(vii) ଆମ ଶରୀରରେ _______ ଛାତିର ପଞ୍ଜରାଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଅଟେ ।
Answer:
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍

(viii) ପୋଷକରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଶ୍ୱସନ

(ix) ମାନବ ଶରୀରର ଅର୍ଶକଠିନ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ମଳ

(x) ବାୟୁ ନେବା ଓ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା

(xi) ପାକନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ________ କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ପାଚକ ରସ

(xii) ପାଟି ଭିତରେ _______ ନିର୍ଗତ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଓଦାଳିଆ ଲାଗିଥାଏ ।
Answer:
ଲାଳ

(xiii) ରୁଟି ଓ ଭାତରେ ________ ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ରହିଥାଏ ।
Answer:
ମଣ୍ଡଦ

(xiv) ମଣ୍ଡଦ _______ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରେ ।
Answer:
ଆୟୋଡ଼ିନ

(xv) ଲାଳର ଭାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାର। ମଣ୍ଡଦ _______ ରେ ପରି ଣତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସରଳ ଶର୍କରା

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(i) ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ପାଇଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(ii) ଆମେ ଦିନକୁ ୧ ଥର ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଉଚିତ ।
Answer:
(✗)

(iii) ଖାଦ୍ୟ ପାଟିରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(iv) ବୃହଦନ୍ତ୍ରର ଲମ୍ବ ୨.୫ ମିଟର ଅଟେ ।
Answer:
(✗)

(v) ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିନକୁ ୨ ଘଣ୍ଟା ପାକୁଳି କରିଥାଏ ।
Answer:
(✗)

(vi) ଲାଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳିବାରେ ସାହା। ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(viii) ଆଚାର ଏକ କିଣିତ୍ଵ ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ।
Answer:
(✓)

(vii) ବୃହଦନ୍ତ୍ର, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(ix) ଗାଈ ଏବଂ ମଇଁଷି ସର୍ବଭୋଜୀ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
(✗)

(x) ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟ ପାକସ୍ଥଳୀର ରୁମେନ୍‌ରେ ରହେ ।
Answer:
(✗)

(xi) ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନାସାପଥ ଦେଇ ଗତି କରେ ।
Answer:
(✓)

(xii) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ଆମେ ଜୀବିତ ରହିପାରିବା ।
Answer:
(✗)

(xiii)ପାକୁଳି କରୁ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
(✗)

(xiv)ବୃହଦନ୍ତ୍ର, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ଚଉଡ଼ା ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(xv) ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଆମର ଔଷଧ, ମାତ୍ର ଔଷଧ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ ।
Answer:
(✓)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ମହୁମାଛି	ଭାସମାନ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା
(b) ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା	ଶ୍ଵେତସାର
(c) ଜଟିଳ ଉପାଦାନ	ପରିପାକ
(d) ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ	ମା’ର କ୍ଷୀର
(e) ଶିଶୁ ଓ ଶାବକ	ମକରନ୍ଦ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ମହୁମାଛି	ମକରନ୍ଦ
(b) ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା	ପରିପାକ
(c) ଜଟିଳ ଉପାଦାନ	ଶ୍ଵେତସାର
(d) ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ	ଭାସମାନ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା
(e) ଶିଶୁ ଓ ଶାବକ	ମା’ର କ୍ଷୀର

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପାକନଳୀ	ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ
(b) ଦାନ୍ତ	ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ
(c) ପାକସ୍ଥଳୀ	ପାଟିରୁ ମଳଦ୍ଵାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(d) ପିତ୍ତ	ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ
(e) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର	ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ପରିଣତ କରେ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପାକନଳୀ	ପାଟିରୁ ମଳଦ୍ଵାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(b) ଦାନ୍ତ	ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ
(c) ପାକସ୍ଥଳୀ	ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ
(d) ପିତ୍ତ	ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ପରିଣତ କରେ
(e) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର	ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ

Question 3.

‘

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପାକସ୍ଥଳୀ	୬ ମିଟର ଲମ୍ବା
(b) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର	ଗହମ, ବାର୍ଲି ଓ ରାଇ
(c) ଯକୃତ	ପିତ୍ତ
(d) ଗ୍ଲୁଟେନ୍	ପାଚକ ରସ, ଅମ୍ଳ, ଶ୍ଳେଷ୍ମା
(e) ମିଲେଟ୍	ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପାକସ୍ଥଳୀ	ପାଚକ ରସ, ଅମ୍ଳ, ଶ୍ଳେଷ୍ମା
(b) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର	୬ ମିଟର ଲମ୍ବା
(c) ଯକୃତ	ପିତ୍ତ
(d) ଗ୍ଲୁଟେନ୍	ଗହମ, ବାର୍ଲି ଓ ରାଇ
(e) ମିଲେଟ୍	ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ସଂକ୍ଷେପରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(a) ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସନ ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ କେଉଁ ସଂସ୍ଥାନ ଅଛି ?
Answer:
ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର

(b) ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ଥ‌ିବା କ୍ଷୁଦ୍ର କୋଠରିଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
କୋଟରିକା

(c) କେଉଁ କୋଭିଡ଼୍ ଭୂତାଣୁ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ?
Answer:
SARS-CoV-2

(d) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ?
Answer:
ପ୍ରଶ୍ଵାସ

(e) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ?
Answer:
ନିଃଶ୍ୱାସ

Question 2.
ସଂକ୍ଷେପରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(a) ଶ୍ୱସନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ ?
Answer:
ପ୍ରାଣାୟମ

(b) ସୁସ୍ଥତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ କେଉଁ କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଏ ?
Answer:
ଗଭୀର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା

(c) ଚୂନପାଣି କାହା ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ କ୍ଷୀର ଭଳି ଧଳା ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ ?
Answer:
ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ

(d) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଆମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ?
Answer:
ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଥ‌ିବା ବାୟୁ

(e) ନିଃଶ୍ଵାସ ସମୟରେ ଆମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବାୟୁ ଛାଡ଼ିଥାଉ ?
Answer:
ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥିବା ବାୟୁ

Question 3.
ସଂକ୍ଷେପରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(a) ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଉଥ‌ିବା ବାୟୁ ଅପେକ୍ଷା ଅଧ‌ିକ କେଉଁ ଗ୍ୟାସ ରହିଥାଏ ?
Answer:
ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ

(b) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରୁ ତାଜା ପବନ କେଉଁଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି କୋଟରିକାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ?
Answer:
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍

(c) ଗ୍ଲୁକୋଜ + ଅମ୍ଳଜାନ → CO₂ + ଜଳ + ଶକ୍ତି
ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସମୀକରଣ ଅଟେ ?
Answer:
ଶ୍ୱସନ

(d) କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରିଯାଏ ?
Answer:
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା

(e) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ୱସନ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟନ୍ତି ?
Answer:
ଭୌତିକ, ରାସାୟନିକ

Question 4.
କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
(a) ଖାଦ୍ୟ (Food) : ଯାହା ଶରୀରରେ ହଜମ ହୋଇ ଆମର ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରିବା ସହିତ, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ସୃଷି କରି ନଥାଏ, ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଆମର ଔଷଧ, ମାତ୍ର ଔଷଧ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ ।

(b) ପାକନଳୀ (Digestive tract) : ମଣିଷ ସମେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ପାଇଥା’ନ୍ତି । ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଭଳି ଜଟିଳ ଉପାଦାନ ରହିଥାଏ । ଏହି ଜଟିଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେଉଁ ଲମ୍ବା ନଳୀରେ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପାକନଳୀ କୁହାଯାଏ ।

(c) ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Life process) : ପୋଷଣ, ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ, ଶ୍ଵାସନ, ରେଚନ, ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଭୃତି ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ଶରୀରରେ ସମନ୍ବିତ ଭାବେ ହେଉଥ‌ିବା ଏହିପରି ଅସଂଖ୍ୟ ଜୈବ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

(d) ପରିପାକ ସଂସ୍ଥା (Digestive system) : ମାନବର ପରିପାକ ସଂସ୍ଥା ଏକ ପାକନଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ମୁଖଗହ୍ଵର, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର, ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଓ ମଳଦ୍ଵାର ଏବଂ ଏହା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯକୃତ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟକୁ ନେଇ ପାକନଳୀ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

(e) ପାଚକ ରସ (Digestive juice) : ପାକନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଗତି କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ କ୍ଷରିତ ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଜଟିଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରି ଣତ କରେ, ତାହାକୁ ପାଚକ ରସ କୁହାଯାଏ ।

(f) ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ (Mechanical digestion) : ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପାଟିକୁ ଯାଇଥାଏ । ଦାନ୍ତ ଏହାକୁ ଚୋବାଇ, ପେଷି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରେ । ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ କୁହାଯାଏ ।

(g) ପରିପାକ (Digestion) : ଶରୀରରେ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ କୁହାଯାଏ । ଲାଳର ଭାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ମଣ୍ଡଦ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରି ଣତ ହୋଇଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ପାଟିରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥାଏ ।

(h) ଖାଦ୍ୟନଳୀ (Food_pipe) : ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ବେଳେ ଲାଳ ଏହାକୁ ଆଦ୍ର, ନରମ ଏବଂ ଗିଳିବା ପାଇଁ ସହଜ କରିଥାଏ । ଜିଭ ଚୋବା ଯାଇଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରି ଏହାକୁ ଯେଉଁ ନରମ, ଲମ୍ବା ଓ ନମନୀୟ ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲିଥାଏ, ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟନଳୀ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଭିତରେ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ତଳକୁ ଯାଇଥାଏ ।

(i) ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) : ଖାଦ୍ୟନଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ପାକସ୍ଥଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ପାକସ୍ଥଳୀର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଙ୍ଖଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ ଘଟିଥାଏ ଓ ମନ୍ତ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପାଚନ ରସ, ଅମ୍ଳ ଇତ୍ୟାଦି ମିଶିଥାଏ । ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ପାଚକ ରସ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରେ ।

(j) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ (Small intestine) : ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଆଂଶିକ ଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଆସିଥାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ମି. ଅଟେ । ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଅଂଶ ଅଟେ । ଏହା ୩ ଟି ଉତ୍ସରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚକ ରସ ଗ୍ରହଣ କରି ଥାଏ, ଯଥା : କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ, ଯକୃତ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟ ।

(k) ପିତ୍ତ (Bile) : ଯକୃତ ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ପିତ୍ତ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଏହା ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ତଳକୁ ଯାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ମିଶି ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରେ ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିଳରେ ଭାଙ୍ଗି ଦଏ, ଯାହା । ଏହାର ପରିପାକକୁ ସହଜ କରିଥାଏ ।

(l) ଅଗ୍ନାଶୟ (Pancreas) : ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥି ଖାଦ୍ୟନଳୀର ବାହାରେ ରହିଥାଏ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥିରୁ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ । ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ରସ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ ସରଳ କରିଥାଏ ।

(m) ଅବଶୋଷଣ (Absorption) : ପରିପାକ ହୋଇଥ‌ିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରୁ ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଥ‌ିବା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀର ପ୍ରବାହିତ ରକ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ କୁହାଯାଏ । ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।

(n) ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ (Celiac disease) : ଏହି ରୋଗରେ ଶରୀର ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ନାମକ ପୁଷ୍ଟିସାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ । ଗହମ, ବାର୍ଲି ଏବଂ ରାଇରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ଥାଏ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆନ୍ତରଣ କ୍ଷତି ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ମିଲେଟ୍ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟଗ୍ରହଣ ଏହାର ଉତ୍ତମ ବିକଳ୍ପ ଅଟେ ।

(o) ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large intestine) : କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ଖାଦ୍ୟର ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଖାଦ୍ୟ ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧.୫ ମିଟର ଅଟେ । ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ । ଏହା ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଣି ଏବଂ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ-କଠିନ କରିଥାଏ ଓ ଏହାକୁ ମଳ କୁହାଯାଏ ।

(p) ବହିଃଷ୍କର ଣ (Egestion) : ମଳ, ମଳାଶୟରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହେ । ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଅକାଣ୍ଡିଆ ଶସ୍ୟ ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଦ୍ଵାରା ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ମଳ ସହଜରେ ବାହାରିଯାଏ । ମଳ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରି ୟାଦ୍ଵାରା ମଳଦ୍ଵାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ତାହାକୁ ବହିଃଷ୍କରଣ କୁହାଯାଏ ।

(q) କିଵିତ ଖାଦ୍ୟ (Fermented food) : ଦହି, ଘୋଳ ଦହି, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, କାଞ୍ଜି, ଆଚାର, ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା ଏବଂ ପଖାଳଭାତ ଇତ୍ୟାଦି ପଦାର୍ଥ ଅଣୁଜୀବମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବିଘଟିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହିପରି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷକରି କିତ୍ସିତ ଖାଦ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅଟେ ।

(r) ରୋମନ୍ଥକ (Ruminant) : କେତେକ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାକସ୍ଥଳୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ରଖୁ’ନ୍ତି । ଏହି ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଳା ଆକାରରେ ପାଟିକୁ ଫେରି ଆସିଥାଏ । ଏହାକୁ ପୁନଶ୍ଚ ଚୋବାଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋମନ୍ଥନ (ପାକୁଳି) ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ ।

(s) ଗିଜାର୍ଡ (Gizzard) : ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ତଳକୁ ଏକ କୋଠରି ଥାଏ, ଯାହାକୁ ଗି ଜାର୍ଡ଼ କୁହାଯାଏ । ଏହାର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଥୁଳନ ତଥା ପକ୍ଷାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗିଳି ଦେଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

(t) ଶ୍ଵାସନ (Respiration) : ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀର ଗଠନ ଓ ମରାମତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଖାଦ୍ୟର ଦହନ ଘଟି ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ।

(u) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା (Breathing) : ବାୟୁ ନେବା ଏବଂ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ବଞ୍ଚିବା ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ । ଆମେ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡୁ । ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଉଭିଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି ।

(v) ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ର (Respiratory system) : ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ଵାସନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ରହିଛି ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ର କୁ ହାଯାଏ । ଶ୍ଵ ସନ ତନ୍ତ୍ରରେ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ବିନିମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।

(w) ପ୍ରଶ୍ଵାସ (Inhalation) : ପର ର ଶ୍ଵାସ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆମେ ବାହାର ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଥାଉ । ଏହି ସମୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯିବାରୁ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ଓ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।

(x) ନିଃଶ୍ଵାସ (Exhalation) : ନିଜର ଶ୍ଵାସ ନିଃଶ୍ଵାସ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆମେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ବାୟୁ ନାକ ବାଟଦେଇ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଥାଉ । ଏହି ସମୟରେ ପଞ୍ଜରାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଗତି କରିଥାଏ । ମଧ୍ଯଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ ପାଏ ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାୟୁ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

(y) ଶ୍ଵାସନ (Respiration) : ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଉ, ଆମର ଶରୀର ଏହାକୁ ଶର୍କରା (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍) ଭଳି ସରଳ ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ କରେ । ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍‌କୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।

(z) ଗାଲି (Gill) : ମାଛ ପରି ଅଧିକାଂଶ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିଶେଷ ଗଠନ ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ ଗାଲି କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ରକ୍ତ ଏବଂ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ୍ ମଧ୍ଯରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଗାଲିରେ ସଂଘଟିତ ହୁଏ ।

(z₁) ଉପଯୋଜନ (Adaptation) : ବେଙ୍ଗ ପରି ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଓ ଜଳଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଗାଲିଦ୍ଵାରା ଓ ବେଙ୍ଗ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ ଦ୍ଵାର। ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ । ଏ ପ୍ରକାର ଉପଯୋଜନ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଏବଂ ସ୍ଥଳଭାଗ ଉଭୟରେ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ ? ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ?
Answer:

• ଯାହା ହଜମ ହୁଏ, ଶରୀରର ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରେ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଶରୀରରେ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିକରେ ନାହିଁ ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
• ମହୁମାଛି ମାନେ ଫୁଲର ମକରନ୍ଦ ଶୋଷି ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ମଣିଷ ପରି ଜୀବଙ୍କର ଶି ଶୁ ମାନେ ସେମାନ ଙ୍କ ମା’ କ୍ଷୀର ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଅଜଗର ପରି ସାପମାନେ ଶିକାର କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗିଳି ଦିଅନ୍ତି ।
• କିଛି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଭାସମାନ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଣି ଖାଇଯାଆନ୍ତି ।

Question 2.
ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

• ମଣିଷ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ପାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ କାମ କରିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା, ଚାଲିବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ ।
• ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ସ୍ନେହସାର ଭଳି ଜଟିଳ ଉପାଦାନ ରହିଥାଏ । ଶରୀରରେ ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ଏଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
• ଏହି ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଶରୀରରେ ଏହା ପାକନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଲାଳ ଖାଦ୍ୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହା କିପରି ପରୀକ୍ଷା କରିବ ?
‍Answer:

1. ରୁଟିର ଏକ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ବା କିଛି ଭାତ ପାଟିରେ ନିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ୩୦-୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଯାଉ ।
2. ପ୍ରଥମେ ରୁଟି କିମ୍ବା ଭାତର ସାଧାରଣ ସ୍ଵାଦ ଜଣାପଡ଼େ, କିନ୍ତୁ କ୍ରମାଗତ ଚୋବାଇବା ପରେ ଏହା ମିଠା ଲାଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
3. ରୁଟି ଓ ଭାତରେ ମଣ୍ଡଦ ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ଥାଏ । ଆମର ଲାଳରେ ଏକ ପାଚକ ରସ ଥାଏ, ଯାହା ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ମଣ୍ଡଦଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଚୋବାଇଲେ ଏହା ମିଠା ଲାଗିଥାଏ ।

Question 4.
ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
‍Answer:
ପରୀକ୍ଷଣ :

1. ‘କ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ଭାତ ନିଆଯାଉ ।
2. ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ଭାତକୁ ୩୦-୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ଚୋବାଇବା ପରେ ନିଆଯାଉ ।
3. ଉଭୟ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ୩-୪ ମି.ଲି. ପାଣି ମିଶାଯାଉ ।
4. ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ଉଭୟ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ୩-୪ ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ପକାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ସାରଣୀ : ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ

ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ	ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପୂର୍ବରୁ)	ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପରେ)	ଯଦି ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ତେବେ ତା’ର କାରଣ
କ	ଧଳା	ଗାଢ଼ ନୀଳ	ଆୟୋଡି଼ନ ମଣ୍ଡଦ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନୀଳ ହୁଏ
ଖ	ଧଳା	ହାଲୁକା ନୀଳ	ମଣ୍ଡଦ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

• ‘କ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ମଣ୍ଡଦ ଆୟୋଡ଼ିନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ନୀଳବର୍ଷ ଧାରଣ କରୁଛି ।
• ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ମଣ୍ଡଦ ଥିବାରୁ ରଙ୍ଗରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଅଛି ।
• ଲାଳ ଭାତସହ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟା କରି ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିଥାଏ ।

Question 5.
ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରାସ ନଳୀରେ କିପରି ତଳକୁ ଯାଇଥାଏ, ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ ।
‍Answer:

1. ଖାଦ୍ୟ ଲାଳ ସହିତ ମିଶି ଏହାକୁ ନରମ କରେ ଏବଂ ଗିଳିବାରେ ସହଜ କରିଥାଏ ।
2. ଜିଭ ଚୋବାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ଗ୍ରାସନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲିଦିଏ ।
3. ଗ୍ରାସନଳୀର କାନ୍ଥର ଧୀର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଥୁଳନ ଯୋଗୁଁ ତରଙ୍ଗ ପରି ଏକ ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
4. ଏହି ଗତିଯୋଗୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ପାକସ୍ଥଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।
5. ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ସମଗ୍ର ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ଘଟେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ଠେଲିଥାଏ ।

Question 6.
ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ହଜମ କିପରି ହୋଇଥାଏ ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ ।
Answer:

• ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥର ସଂକୋଚନ ଓ ଶିଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ ହୋଇଥାଏ ।
• ମଜ୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ରସ ମିଶିଥାଏ ।
  
• ପାଚକ ରସରେ ଅମ୍ଳ, ଶ୍ଳେଷ୍ଟା ରହିଥାଏ । ଏହା ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରେ ।
• ପାଚକ ରସରେ ଥିବା ଅମ୍ଳ ଅନେକ କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁକୁ ମାରିଦିଏ ।
• ଶ୍ଳେଷ୍ମା, ପାକସ୍ଥଳୀର ଆସ୍ତରଣକୁ ଅମ୍ଳଜନିତ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷାକରେ ।
• ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଂଶିକଭାବେ ହଜମ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅର୍ଥ ତରଳ ପିଣ୍ଡରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ଯାଇଥାଏ ।

Question 7.
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ଖାଦ୍ୟର ହଜମ କିପରି ହୋଇଥାଏ, ବୁଝାଅ ।
‍Answer:

• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ୩ଟି ଉତ୍ସରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚକ ରସ ଗ୍ର ହ ଣ କରେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା। – (a) କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ, (b) ଯକୃତ ଓ (c) ଅଗ୍ନାଶୟ ।
• ଯକୃତ ସାମାନ୍ୟ କ୍ଷାରକୀୟ ପ୍ରକୃତିର ପିତ୍ତ କ୍ଷରଣ କରେ । ଏହା ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବା ସହିତ ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ ।
• ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତି ର ଓ ଏହା ଅମ୍ଳକୁ ମଧ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
• ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ, ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ ସରଳ କରେ ।
• କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର କାନ୍ଥରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚକ ରସ ସ୍ନେହସାର, ପୁଷ୍ଟି ସାର ଓ ଆଂଶିକ ଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥିବା ଶ୍ଵେତସାରକୁ ଆହୁରି ସରଳ କରେ ।

Question 8.
ଅଧ୍ଵଂକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ହେବା ପରେ ଅପତ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ପରିଣତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:

• ଏହା ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ।
• ବୃହଦନ୍ତ୍ର ପ୍ରାୟ ୧.୫ ମିଟର ଲମ୍ବ ଓ ଏହା କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ ଅଟେ ।
• ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଣି ଏବଂ ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅର୍ଦ୍ଧ-କଠିନ କରିଥାଏ ।
• ଏହି ଅର୍ଶକଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ମଳ କୁହାଯାଏ ।
• ଏହା ମଳାଶୟରେ ଜମା ହୁଏ ।
• ମଳାଶୟରୁ ମଳ ବହିଃଷ୍କରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ ।

Question 9.
ଗୋଟିଏ ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ରୋମନ୍ଥନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହୋଇଥାଏ, ବୁଝାଅ ।
Answer:

1. କେତେକ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ଖାଇବା ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳିଦିଅନ୍ତି । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପାକସ୍ଥଳୀର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ରୁମେନ୍‌ରେ ରହିଥାଏ ଓ ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ଆଂଶିକ ପାଚନ ହୁଏ ।
2. ପରେ ଏହି ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୁଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପାଟିକୁ ଫେରିଆସେ ଓ ସେମାନେ ତାକୁ ପୁଣିଥରେ ଚୋବାଇ ଚୋବାଇ ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋମନ୍ଥନ ବା ପାକୁଳି କହାଯାଏ ।
3. ରୋମନ୍ଥନ କ୍ଷମତା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ୮ ଘଣ୍ଟା ରୋମନ୍ଥନ କରି ଥାଏ । ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅଧିକ ହଜମ ପାଇଁ ପରି ପାକ ନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ ।

Question 10.
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପାଚନଚନ୍ତ୍ରରେ ଥିବା ଗିଜାର୍ଡ଼ର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ ।
Answer:

• ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ତଳକୁ ଏକ କୋଠରି ରହିଥାଏ, ଯାହାକୁ ଗିଜାର୍ଡ଼ କୁହାଯାଏ ।
  
• ଗିଜାର୍ଡ଼ର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଳନ ତଥା ଗତ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗିଳି ଦେଇଥ‌ିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ଏମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ଏହା ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଟେ ।

Question 11.
ଶ୍ଵାସନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଶରୀରରେ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ଦର୍ଶାଅ ।
‍Answer:

• ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ମିଳୁଥ‌ିବ। ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ ।
• କିଛି ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀର ଗଠନ ଓ ମରାମତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ କିନ୍ତୁ ଚିନିପରି କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଶରୀର ଭିତରେ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇ ସରଳୀକୃତ ହୁଏ ଓ ସେଥୁରୁ ଶକ୍ତି ମୋଚିତ ହୋଇଥାଏ ।
• ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।

Question 12.
ମାନବ ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ନାମକରଣ କର । (ବର୍ଣ୍ଣନା । ଅନାବଶ୍ୟକ)
Answer:

Question 13.
ମାନବ ପାକନଳୀର ବିସ୍ତାରିତ ରୂପର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ନାମକରଣ କର । (ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନାବଶ୍ୟକ)
Answer:

Question 14.
ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଶରୀରରେ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଆମେ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ିଥାଉ । ବାୟୁ ନେବା ଏବଂ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।
2. ଆମ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଓ ଶ୍ଵାସନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଅଛି । ଏହି ତନ୍ତ୍ରକୁ ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ । ଏହି ତନ୍ତ୍ରରେ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ବିନିମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ ।
3. ଯେଉଁ ପଥରେ ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସନତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।

Question 15.
ଶ୍ଵସନତନ୍ତ୍ରରେ ବାୟୁ କିପରି କୋଟରିକା ନିକଟକୁ ଆସିଥାଏ ?
‍Answer:

• ନାସାରନ୍ଧ୍ର ବା ନାକପୁଡ଼ା ଦେଇ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ୱାସ ବାୟୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ ।
• ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନାସାପଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ ନାସାପଥରୁ ବାୟୁନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ନିକଟକୁ ଯାଇଥାଏ ।
• ବାୟୁନଳୀ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ଏହି ଦୁଇ ଶାଖା ଆହୁରି ଛୋଟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କୋଟରିକାଠାରେ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ ।

Question 16.
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କୌଶଳ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସରଳ ପ୍ରତିରୂପ ବର୍ଣନା କର ।
Answer:

ପରୀକ୍ଷଣ :

1. ଢାଙ୍କୁଣି ଥୁବା ଗୋଟିଏ ସ୍ଵଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ଏହାର ତଳ ଅଂଶ କାଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ଓ ବୋତଲର ଢାଙ୍କୁଣିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
2. ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥବା ପରି ଏକ Y-ଆକାରର ଫାଙ୍କା ନଳୀ ନିଆଯାଉ । ନଳୀର ଦୁଇ କେନ। ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଫୁଙ୍କାଯାଇ ନଥ‌ିବା ବେଲୁନ୍ ପୂରାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଭିତରକୁ ବାୟୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।
3. ନଳୀର ସିଧା ପାଖକୁ ଢାଙ୍କୁଣି ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ କଣା କରି ବୋତଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଓ ଢାଙ୍କୁଣିକୁ ମାଟି ଲଗାଇ ଭଲ ଭାବରେ ସିଲ୍ କରିଦିଆଯାଉ, ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ବାୟୁରୋଧୀ ହୋଇପାରିବ ।
4. ବୋତଲର ଖୋଲା ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପତଳା ରବର ଖଣ୍ଡ ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ବଡ଼ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ଦ୍ଵାରା ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

1. ତଳ ଭାଗରେ ଲାଗିଥିବା ରବର ବା ବେଲୁକୁ ମଝିର ତଳ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ପୁନଶ୍ଚ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।
2. ଯେତେବେଳେ ରବର ସିକୁ ତଳକୁ ଟଣାଯାଏ ବେଲୁନ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲି ଯାଏ ଓ ବି ପରୀତ ଭାବରେ, ଯେତେବେଳେ ରବର ସିଟ୍‌କୁ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ ।

Question 17.
ମାନବ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:

• ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ଅର୍ଥାତ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ।
• ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେବା ସମୟରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ ତଳେ ଥ‌ିବା ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଯାହା ଏକ ଗମ୍ବୁଜ ଆକୃତିର ମାଂସପେଶୀ ତଳକୁ ଗତି କରିଥାଏ ।
• ପ୍ରଶ୍ଵାସ ସମୟରେ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ନିଃଶ୍ଵାସ ବାହାର କରିବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଗତି କରନ୍ତି ।
• ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ, ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ ପାଏ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାୟୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

Question 18.
ଟୁମୋ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର ଉପାଦେୟତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:

• ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ଟୁମୋ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଉନ୍ନତି କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ପଦ୍ଧତି ଅଟେ ।
• ଏହି କୌଶଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଥଣ୍ଡାପାଗରେ ମଧ୍ୟ ଶରୀରକୁ ଗରମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
• ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ।

Question 19.
ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରେ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ବିନିମୟ କିପରି ହୋଇଥାଏ, ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ ।
Answer:

• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ, ବାହାରୁ ତାଜା ପବନ ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଏବଂ କୋଟରିକାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ।
• କୋଟରିକାରେ ଥିବା ପତଳା ପ୍ରାଚୀର ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀଦ୍ଵାରା ଘେରି ରହିଥ‌ିବାରୁ, ରକ୍ତ ଶରୀରରୁ କୋଟରିକାକୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଆଣିଥାଏ ।
• କୋଟରିକାରେ ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାୟୁ ମଧ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଓ ସେହି ସମୟରେ କୋଟରି କାରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସି ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଓ ଏହା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 20.
ଶ୍ଵାସନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅମ୍ଳଜାନଦ୍ୱାରା ଆମେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଉ ।
2. ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ଆମର ଶରୀର ଏହାକୁ ଶର୍କରା (ଗ୍ଲୁକୋଜ) ଭଳି ସରଳ ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ କରେ ।
3. ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।
4. ଶ୍ୱସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣ :
   ଗ୍ଲୁକୋଜ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି

Question 21.
ପ୍ରଶ୍ଵାସ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଶତକଡ଼ା ପରିମାଣ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ନାମାଙ୍କିତ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ସଂକ୍ଷେପରେ ବୁଝାଅ ।
Answer:

• ଶ୍ଵାସକ୍ରି ୟା ସମୟରେ ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖରୁ ଅଧ୍ବକ ଅମ୍ଳଜାନ ଥିବା ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ଏବଂ ନିଃଶ୍ଵାସରେ ଅଧୂକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ବାହାର କରିଥାଉ ।
• ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ଶରୀରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଗ୍ୟାସ୍‌ରେ ବିନିମୟ ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ ।
  
• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆଣେ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାର କରେ । ଶ୍ଵାସନ ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଏବଂ ଶକ୍ତିମୋଚନ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ ।
• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇଥବା ବେଳେ ଶ୍ଵାସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ ।

Question 22.
ମାଛ କିପରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ, ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ ।
Answer:

• ମାଛ ପରି ଅସ୍ଵୀକାଂଶ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଧରଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ଗାଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଗାଲିରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଥାଏ । ରକ୍ତ ଏବଂ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ଗାଲିରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 23.
ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମୟ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଉପଯୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ସହ ଭକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।
Answer:

• ବେଙ୍ଗ ପରି ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଏବଂ ଜଳଭାଗରେ ବାସ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।
• ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଗାଲି ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ । ବେଙ୍ଗ ମାନେ ସ୍ଥଳ ଭାଗରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଏବଂ ପାଣିରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 24.
ପ୍ରଶ୍ଵାସ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:

ପ୍ରଶ୍ଵାସ	ନିଃଶ୍ବାସ
(i) ପରର ଶ୍ଵାସ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ କୁହାଯାଏ ।	(i) ନି ଜର ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ନିଃଶ୍ଵାସ କୁହାଯାଏ ।
(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆମେ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ର ହ ଣ କରୁ ।	(ii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଆମେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଉ ।
(iii) ଏହି କ୍ରିୟା ସମୟରେ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ।	(iii) ଏହି କ୍ରିୟା ସମୟରେ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସପାଏ ।
(iv) ମଧ୍ୟଛଦା ଜଳକୁ ଗତି କରିଥାଏ ।	(iv) ମଧ୍ୟଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ।
(v) ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ।	(v) ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରୁ ବାୟୁ ବାହାର କୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

 

Extra Questions for Class 7 Science Curiosity

Class 7 Curiosity Extra Questions

• Chapter 1 The Ever Evolving World of Science Class 7 Extra Questions
• Chapter 2 Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions
• Chapter 3 Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions
• Chapter 4 The World of Metals and Non metals Class 7 Extra Questions
• Chapter 5 Changes Around Us Physical and Chemical Class 7 Extra Questions
• Chapter 6 Adolescence A Stage of Growth and Change Class 7 Extra Questions

Curiosity Class 7 Extra Questions

• Chapter 7 Heat Transfer in Nature Class 7 Extra Questions
• Chapter 8 Measurement of Time and Motion Class 7 Extra Questions
• Chapter 9 Life Processes in Animals Class 7 Extra Questions
• Chapter 10 Life Processes in Plants Class 7 Extra Questions
• Chapter 11 Light Shadows and Reflections Class 7 Extra Questions
• Chapter 12 Earth Moon and the Sun Class 7 Extra Questions

Class 7 Science Extra Questions (Old Syllabus)

• Chapter 1 ପଦାର୍ଥ Important Questions
• Chapter 2 ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ Important Questions
• Chapter 3 ଅମ୍ଳ, କ୍ଷାରକ ଓ ଲବଣ Important Questions
• Chapter 4 ତନ୍ତୁରୁ ବସ୍ତ୍ର Important Questions
• Chapter 5 ପୋଷଣ Important Questions
• Chapter 6 ତାପ ଓ ତାପ ସଂଚରଣ Important Questions
• Chapter 7 ପାଣିପାଗ, ଜଳବାୟୁ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପଯୋଜନ Important Questions
• Chapter 8 ମାଟି (ମୃତ୍ତିକା) Important Questions
• Chapter 9 ଜୀବନ ପାଇଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା – ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦର ଶ୍ୱସନ Important Questions
• Chapter 10 ଉଦ୍ଭିଦରେ ବଂଶ ବିସ୍ତାର Important Questions
• Chapter 11 ଗତି ଓ ସମୟ Important Questions
• Chapter 12 ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଓ ଏହାର ପ୍ରଭାବ Important Questions
• Chapter 13 କେତୋଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା Important Questions
• Chapter 14 ଆଲୋକ Important Questions
• Chapter 15 ଜଳ – ଅମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ Important Questions
• Chapter 16 ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ Important Questions
• Chapter 17 ଆବର୍ଜନାର ପରିଚାଳନା Important Questions

BSE Odisha 7th Class Text Book Solutions