Prasanna

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 6 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 6 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 6 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା :

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଛୁଟି ପରେ ଭୃଗୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କର ନୂତନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଯିବାପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସୃଷ୍ଟି ପଚାରିଲା, ‘‘ତୁମେ ଆଜି ବିଦ୍ୟାଦୟକୁ କ’ଣ ଆଣିଛ ?”’

କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟା ଦିଦି ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅନେକ ବସ୍ତ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, ସବୁ ବସ୍ତ ସମାନ ଅଟନ୍ତି, ନା ସେମାନଙ୍କର ଭିତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ରହିଛି ? ସେମାନଙ୍କର ଆକୃତି ଏବଂ ରଙ୍ଗ କିପରି ? ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କେମିତି ଅନୁଭବ ହୁଏ ? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଭାରୀ କି ?”

ବସ୍ତ ଓ ପଦାର୍ଥ :

• କୌଣସି ବସ୍ତୁ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
• କାଗଜ, କାଠ, କପଡ଼ା, କାଚ, ଧାତୁ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ମାଟି ଆଦି କେତେକ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।
• ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କେତେକ ପଦାର୍ଥକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକାଧୁକ ବସ୍ତ ମଧ୍ଯ ତିଆରି କରାଯାଇପାରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ତୁମେ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ସେଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ବସ୍ତୁର ନାମ ଲେଖ ।

ସାରଣୀ – ୧ : ବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ କର

ମୁଁ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବସ୍ତ	ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି
୧. ବହି	କାଗଜ
୨. ଟେବୁଲ	କାଠ, କାଚ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୩. ଗ୍ଲାସ	କାଚ, ଷ୍ଟିଲ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୪. ନୋଟ୍ ଖାତା	କାଗଜ
୫. ପେନ୍	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଧାତୁ
୬. ପେନ୍ସିଲ	କାଠ ଏବଂ କାର୍ବନ (ଗ୍ରାଫାଇଟ୍)
୭. ସ୍କେଲ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଲୁହା
୮. କଇଁଚି	ଧାତୁ ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୯. ଚେୟାର	କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍
୧୦. ସାର୍ଟ	କପଡ଼ା ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ (ବଟମ୍)

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରି, ଜଣେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ଯେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗଙ୍ଗା ସମତଳ ଭୂମି (ଲାହୁରାଦେବ) ଏବଂ ବେଲୁଚିସ୍ଥାନ (ମେହେରଗଡ଼)ରେ 7,000 ରୁ 8000 ବର୍ଷ ତଳର ପୁରାତନ ମାଟିପାତ୍ର ମିଳିଥିଲା । ଚକ ବୁଲାଇ ମାଟିପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 4000 ଠାରୁ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ମାଟିପାତ୍ରକୁ ସଜ୍ଜୀକରଣ କରିବା ପାଇଁ ରଙ୍ଗରେ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କୌଶଳ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 2600-1900 ମଧ୍ୟରେ ‘ହରପ୍ପା’ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହି କୌଶଳ ଅଧ‌ିକ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମାଟିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ଗାଢ଼ ଲାଲ ପୃଷ୍ଠରେ କଳାରଂଗର ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ୟାମିତିକ ସଂରଚନା ଓ ଜଳଚର, ସ୍ଥଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କାଯାଇଥିଲା ହାଣ୍ଡି, ବାସନ, ପାତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ମାଟିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ ସଫା କରାଯାଇଥିଲା । ତା’ପରେ ଏହାକୁ ଗୁଣ୍ଡ କାଯାଉଥିଲା ଚକଟା ଯାଉଥିଲା ।

ଏହି ଚକଟାମାଟିକୁ ଚକରେ ବୁଲାଇ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଦିଆଯାଉଥିଲା ଓ ଶେଷରେ ଭାଟିରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଥିଲା । ଏହାକୁ ଟେରାକୋଟା କୁହାଯାଇଥିଲା । ରୋଷେଇଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତେଲ, ଘିଅ, ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ସାଇତି ରଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ମାଟିପାତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ କିଛି ବଡ଼ ଜାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଟିପାତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି ।

ଆମ ରାଜ୍ୟର ଭୁବନେଶ୍ଵରର କଳାଭୂମି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଏହିଭଳି ମାଟିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଛି ।

ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗୀକରଣ :
ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ । ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଆଧାରରେ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କରିପାରିବା ।
ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ଯଥା – ଆକୃତି, ରଙ୍ଗ, କଠିନତା, ନମନୀୟତା, ଓଜ୍ଜଲ୍ୟତା, ମଳିନତା ଆଦି ଆଧାରରେ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା : ଆମେ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଗ୍ଳାସ ତିଆରି କରିପାରିବା

ଗ୍ଲାସ୍ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପଦାର୍ଥ ଜଳକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସକ୍ଷମ ହେବା ଉଚିତ । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କପଡ଼ାରେ ନିର୍ମିତ ଗ୍ଲାସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଛିଦ୍ରରେ ପାଣି ବାହାରକୁ ବାହାରି ଆସିବ ।

ରୋଷେଇ ବାସନ ପାଇଁ କାଗଜ ପରି ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ତାପ ପାଇଲେ କାଗଜ ଜଳିଯିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବଲ୍ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯାହା ସମାନ ଆକାରର କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ଗଠିତ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଲ୍‌କୁ ନେଇ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।
• ବଲ୍ କେତେ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠିପାରେ ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।
• ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବା ବଲ୍‌କୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
  

ସାରଣୀ – ୨ : ବଲ୍ ଉଠିବା ସ୍ତର

ବଲ୍	ଉଠିଥିବା ସ୍ତର (ଉଚ୍ଚ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ)
ଟେନିସ୍ ବଲ୍	ଅଧିକ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବ
କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍	ମଧ୍ୟମ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବ
ରବର ବଲ୍	ନିମ୍ନ

ବସ୍ତର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ :

• କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଗୁଣ ଏବଂ ବସ୍ତୁକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ, ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବସ୍ତ ତିଆରି ପାଇଁ ପଦାର୍ଥ ଚୟନ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ସାଧାରଣତଃ ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଜିଙ୍କ୍, ଆଲୁମିନିୟ, ସୁନା, ରୂପା ଆଦି ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଏହା ଚକ୍ରଚକ୍ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ବସ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗୁଣ କୁହାଯାଏ । ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗ୍ରୁପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ।
• କେତେକ ଧାତୁ ବାୟୁ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାର ପ୍ରଭାବ ହେତୁ ନିଜର ଚମକ ହରାଇଥା’ନ୍ତି କିମ୍ବା ଚମକହୀନ ଦେଖା ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।
• ଚମକୁ ନଥିବା ବସ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ନଥାଏ । କାଗଜ, କାଠ, ରବର, ଝୋଟ ଇତ୍ୟାଦି ପଦାର୍ଥର ଚମକ ଗୁଣ ନଥାଏ ।
• ସମସ୍ତ ଚକ୍‌କ୍ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥ ଧାତୁ ନୁହେଁ । କେତେକ ପଦାର୍ଥର ପୃଷ୍ଠକୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ମହମ ଆଦି ପଦାର୍ଥର ପତଳା ପ୍ରଲେପ ଦେଲେ ଏହା ଚକ୍ରଚକ୍ କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ନରମ ବସ୍ତ ଓ କଠିନ ବସ୍ତୁ :
ଯେଉଁ ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ହାତରେ ଚାପିପାରୁ ଓ ସହଜରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନରମ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ରବର, ସ୍ପଞ୍ଜ ।

ଯେଉଁ ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ହାତରେ ଚାପିପାରୁନାହିଁ ଏବଂ ସହଜରେ ଏଥିରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଠିନ ବସ୍ତ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, ପଥର, କାଠ, ଆଲୁମିନିୟମ୍ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା

ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ହାତରେ ଧରି ରଖ । ସେଗୁଡ଼ିକ କଠିନ ନା ନରମ ଅନୁଭବ କର । ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଛି । ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ରଖ ।

ସାରଣୀ-୩ : କଠିନ କିମ୍ବା ନରମ ବସ୍ତ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥୁରେ ତିଆରି ?

ବସ୍ତ	କଠିନ/ନରମ	କେଉଁଥରେ ତିଆରି ?
ଇଟା	କଠିନ	ପୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ମାଟି
ପାଣି ବୋତଲ	କଠିନ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ / କାଚ
ତକିଆ	ନରମ	କପଡ଼ା ଏବଂ ତୁଳା
ଗ୍ଲାସ୍	କଠିନ	କାଚ / ଷ୍ଟିଲ / ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
ଟେବୁଲ୍	କଠିନ	କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏବଂ କାଚ
ସ୍ଵେଟର	ନରମ	ଉଲ୍ (ପଶମ)
ଚାମଚ	କଠିନ	ଷ୍ଟିଲ, କାଠ, ଆଲୁମିନିୟମ୍
ପେନ୍	କଠିନ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଧାତୁ

ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସହିତ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ତୁଳନା କର ଏବଂ ଆଲୋଚନା କର । ତୁମେ ଜାଣିଲ ଯେ ବସ୍ତର ଚମକ, କଠିନତା, ନମନୀୟତା ଏବଂ ରହିପାରେ । ତୁମେ ବସ୍ତର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ କି ? ଆସ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।

ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ, ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ ଓ ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ :
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନିଷକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖୁହୁଏ, ତାହାକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : କାଚ, ପାଣି, ବାୟୁ, ସେଲୋଫେନ–କାଗଜ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ ।

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ଆଦୌ ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : କାଠ, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, ଧାତୁ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ଯମରେ ବସ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖୁହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ତେଲ ଲଗା କାଗଜ, ମୋଟା କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ – ଭୃଗୁ (କ), ସୃଷ୍ଟି (ଖ), ସୀତା (ଗ) ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଭାଇ (ଘ) ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ନାମକରଣ କରାଗଲା ।
(କ) ଅସ୍ଵଚ୍ଛ (ଖ) ଅସ୍ୱଚ୍ଛ (ଗ) ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ (ଘ) ସ୍ଵଚ୍ଛ

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ବର୍ଗୀକରଣ କରିବା

ନିମ୍ନଲିଖୂତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଆଂଶିକ ସ୍ଵଳ୍ପ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ଗ୍ରୁପ ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ–୪ : ବସ୍ତର ବର୍ଗୀକରଣ

ସ୍ୱଚ୍ଛ	ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ	ଅସ୍ବଚ୍ଛ
କାଚ ଗ୍ଲାସ୍	ତେଲ ଲଗା କାଗଜ	ରବର
ଝରକା କାଚ	ବରଫ ଜଳକଣା ଆଚ୍ଛାଦିତ କାଚ	କାଠ ବୋର୍ଡ଼

ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଓ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ବସ୍ତୁ :
କିଛି ବସ୍ତୁକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ଓ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ସେହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ : ଚିନି ବା ଲୁଣକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

କିଛି ବସ୍ତୁକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ଜଳରେ ମିଶି ନଥାଏ କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ନଥାଏ । ସେହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟନ୍ତି । ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, ଗୋଡ଼ି, ବାଲି ଇତ୍ୟାଦି ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଚିନି, ଲୁଣ, ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର, ବାଲି ଓ କାଠ ଗୁଣ୍ଡ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
• ପାଞ୍ଚଟି କାଚ ଗ୍ଲାସ୍ ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ପାଣି ଭରି ଦିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରଥମ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଏକ ଚାମଚ ଚିନି, ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଲାସ୍‌ରେ ଲୁଣ, ତୃତୀୟ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର, ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ବାଲି ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଗ୍ଲାସ୍‌ କାଠ ଗୁଣ୍ଡ ପକାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘କ’ଣ ହେବ ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ଲାସ୍‌ ଉପାଦାନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଗୋଳାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଚାମଚ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ ।
• କିଛି ସମୟ ପରେ କ’ଣ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
• ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ – ୫ : ଜଳରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତର ମିଶ୍ରଣ

	ଅନୁମାନ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ବପ୍ୁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ / ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ / ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
ବିନି	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ
ଲୁଣ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ
ଚକ ପାଉଡ଼ର	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
ବାଲି	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
କାଠ ଗୁଣ୍ଡ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ

ଜଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁ ଦ୍ରବଣୀୟ କି ?
ଉ. ନା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ନୁହେଁ ।

ନିଜ ପାଇଁ (ORS) ତିଆରି କରିବା !
ଓଆରଏସ୍- ଓରାଲ ରିହାଇଡ୍ରେସନ ସଲ୍ୟୁସନ୍ – ଡାଇରିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ କାରଣରୁ ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଓ ବଜାରର ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓଆରଏସ୍ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପଲବ୍ଧ । ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ୟାକେଟରୁ ଏକ ଲିଟର ପାଣିରେ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ । ଯଦି ଏସବୁ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ ତେବେ ଏକ ଲିଟର ଫୁଟା ହୋଇଥିବା ପାଣିରେ 6 ଚାମଚ ଚିନି ଓ ଅଧା ଚାମଚ ସାଧାରଣ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘରେ ଓଆରଏସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ ।

ତେଲ, ଭିନେଗାର ଓ ମହୁ ଭଳି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ କି ? ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।
ଉ. ତେଲ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ, ମାତ୍ର ଭିନେଗାର ଓ ମହୁ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଳରେ ଥିବା ଗ୍ୟାସ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ?
ଉ. ଅମ୍ଳଜାନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ଯାହା ଜଳରେ ଜୀବଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏବଂ ଜଳଜ ଉଭିଦଙ୍କର ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ । କେତେକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଯାଏ । କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ମିଶି କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ରଖୁଲେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ତର ତିଆରି କରନ୍ତି । ସେହିପରି କିଛି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଥିବା କେବଳେ ଆଉ କିଛି ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ରବଣୀୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ।

ସେହିପରି କ୍ଷୀର ଜଳରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଯାଏ କିନ୍ତୁ ସୋରିଷ ତେଲକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ରଖିଲେ ତେଲ ଓ ପାଣିର ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିହେବ ।

ଅକ୍ସିଜେନ ‘ଗ୍ୟାସ ପରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏମୋନିଆ ଆଦି ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟେ କିନ୍ତୁ ହିଲିୟମ ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟେ ।

କେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଓଜନିଆ ?

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ମାପ କରିବା

• ଆସ ତିନୋଟି ସମାନ ସମାନ କାଗଜ କପ୍ (ବା ପାତ୍ର) ନେବା । ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ପ୍ରତି କପ୍ର ଅଧା ଅଂଶ ପୂରଣ କରିବା ।
• ପ୍ରଥମ କପ୍‌ରେ ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରି ‘କ’ ନାମ ଦେବା । ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ବାଲି ଭର୍ତ୍ତି କରି ‘ଖ’ ଏବଂ ତୃତୀୟ କପ୍‌ରେ ଗୋଡ଼ି ଦେଇ ‘ଗ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ।
• ଅନୁମାନ କରି କୁହ କେଉଁଟି ଭାରୀ ହେବ କେଉଁଟି ହାଲୁକା ହେବ ।
• ନିକିତି ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କପ୍କୁ ଓଜନ କର ଏବଂ ଖାତାରେ ଲେଖୁରଖ ।
• ତଥ୍ୟ ତୁଳନା କର ଏବଂ କେଉଁଟି ଭାରୀ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ତାହା ବସ୍ତତ୍ଵ ଗୁଣଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଏ ।

ବସ୍ତତ୍ଵ, ଓଜନ ଓ ଆୟତନ :

• କୌଣସି ବସ୍ତରେ ଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥର ପରିମାପକୁ ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ । ଭାରୀ ବସ୍ତୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଅଧିକ ଏବଂ ହାଲୁକା ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କମ୍ ହୋଇଥାଏ ।
• କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଭାରୀ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ତାହା ବସ୍ତୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଗୁଣ ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ବସ୍ତୁର ଓଜନ ଓ ବସ୍ତୁତ୍ଵକୁ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଓଜନ ଓ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
• ବସ୍ତୁଟି ରହିବା ପାଇଁ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ । ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁର ଆୟତନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
• ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ହେଉଛି ପଦାର୍ଥର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (SI) ରେ ବସ୍ତୁତ୍ଵର ଏକକ ହେଉଛି କିଲୋଗ୍ରାମ । ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ‘କିଗ୍ରା’ ଲେଖାଯାଏ । ସେହିପରି ଲିଟରକୁ ‘ଲି’ ଏବଂ ମିଲିମିଟରକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ମିଲି’ କୁହାଯାଏ ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (SI) ରେ ଆୟତନର ଏକକ ହେଉଛି ଘନମିଟର ଯାହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ଘମି’ ରୂପେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । 1 ଘନମିଟର = 1000 ଲିଟର ।
• ଦୋକାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ପାନୀୟ ଜଳର ବୋତଲ ବିକ୍ରି ହେଉଥ‌ିବା ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବ । ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକରେ l ଲିଟର, 500 ମିଲିଲିଟର, 200 ମିଲିଲିଟର ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଏହା ବୋତଲରେ ଥ‌ିବା ପାଣିର ପରିମାଣକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• ପିଇବା ପାଣି ଏବଂ କ୍ଷୀର ବୋତଲକୁ 500 ମିଲିଲିଟର ଭାବେ ମାପ କରି ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପରିମାଣକୁ ଆୟତନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ପଦାର୍ଥ କ’ଣ ?

ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏବଂ ଆୟତନ ହେଉଛି ପଦାର୍ଥର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଥ‌ିବା କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ସାଧାରଣ ନାମ ଦେଇପାରିବା କି ?

ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରେ ଏବଂ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥାଏ ତାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣକୁ ମାପିବା ପାଇଁ ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମ (ଗ୍ରା) ଏବଂ କିଲୋଗ୍ରାମ (କିଗ୍ରା) ଅଟେ । ପଦାର୍ଥଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ବକୃତ ହୋଇଥ‌ିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଏହାର ପରିମାଣ ବା ଆୟତନ । ଏହାକୁ ମାପିବା ପାଇଁ ଏକକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଲିଟର (ଲି) ଏବଂ ମିଲିଲିଟର (ମିଲି.) ।

ଏପରି କିଛି ଗୁଣ ଅଛି କି ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ଥ‌ିବ ? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଉ. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥର ବସ୍ତତ୍ଵ ଏବଂ ଆୟତନ ରହିଥାଏ ।

କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ହେଉଛି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (S.I.) ର ଏକ ଏକକ । ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କିଗ୍ରା କୁହାଯାଏ । କିଗ୍ରାରେ ‘କି’ ଏବଂ ‘ଗ୍ରା’ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶ ବ୍ୟତୀତ କିଗ୍ରା ପ୍ରତୀକ ପରେ ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା (ସଂଖ୍ୟାଗତ ମୂଲ୍ୟ) ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଆମର ଓଜନ 40 କିଲୋଗ୍ରାମ ହେବ, ତେବେ ଏହାକୁ କିଗ୍ରା ଲେଖାଯିବ । ସେହିଭଳି ଲିଟରକୁ ଲି ଓ ମିଲିଲିଟରକୁ ମିଲି କୁହାଯାଏ । ମିଲିରେ ‘ମି’ ଓ ‘ଲି’ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ 500 ମିଲିଲିଟର ପାଣି ଅଛି, ତେତେ ଏହାକୁ 500 ମିଲି ଭାବରେ ଲେଖାଯିବ । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (S.I.) ରେ ଆୟତନର ଏକକ ହେଉଛି ଘନମିଟର ଯାହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଘମି ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ; ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ 2 ଘନ ମିଟର ଅଛି, ଏହା 2 ଘମି ବୋଲି ଲେଖାଯିବ । ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା (ସଂଖ୍ୟାଗତ ମୂଲ୍ୟ) ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ହୋଇ ରହିବ । (1 ଘର୍ମି = 1000 ଲିଟର)

ବାୟୁ ଏକ ପଦାର୍ଥ କି ?
ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଉପାଦାନକୁ ପଦାର୍ଥର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରିବ କି ? ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପାଣି, ବାଲି, ପଥର ଏବଂ କପ୍ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପଦାର୍ଥର ଉଦାହରଣ । ପଦାର୍ଥର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନରୁ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ ।

ପଦାର୍ଥ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଆମେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା କିମ୍ବା ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଏ । ବର୍ଗୀକରଣକୁ ଉପଯୋଗୀ ମନେକରୁ କାରଣ ଏହା ଆମକୁ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ମଣିଷ ବସ୍ତ ସହିତ ପଥର, ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଗୀକରଣ କରି ଆସୁଛି । ‘‘ଜୀବଜଗତ ଭଳି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ବର୍ଗୀକରଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଆଧାରରେ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଚିନ୍ତାକର : ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଆବିଷ୍କାର ମଣିଷ ପାଇଁ ବରଦାନ ନା ଅଭିଶାପ ?

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବର୍ଗୀକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଆୟୁର୍ବେଦର ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ୨୦ଟି ଗୁଣ (ଗୁଣ- ଦଶ ଯୋଡ଼ା ଓ ତା’ର ବିପରୀତ ଗୁଣ) ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି । ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଜୀବ (ଉଦ୍ଭଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ), ପରିବେଶ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ ।

ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା :

୧। ଗୁରୁ (ଭାରୀ) × ଲଘୁ (ହାଲୁକା)
୨। ମନ୍ଦ (ଧୀର) × ତୀକ୍ଷ୍ଣ (ତୀବ୍ର)
୩। ହିମ (ଥଣ୍ଡା) × ଉଷ୍ମ (ଗରମ)
୪। ସ୍ନିଗ୍ଧ (ଚିକ୍କଣ) × ରୁକ୍ଷ (ଶୁଖୁଲା)
୫। ଶୁଷ୍କ (ନରମ) × ଖର (ଖଦଡ଼)
୬। ସାନ୍ଦ୍ର (ନିଦା) × ଦ୍ରବ (ଜଳୀୟ)
୭। ମୃଦୁ (କୋମଳ) × କଠିନ (କଠିନ)
୮। ସ୍ଥିର (ସ୍ଥିତିଶୀଳ) × ଖାଲ (ଗତିଶୀଳ, ଅସ୍ଥିର)
୯। ସୂକ୍ଷ୍ମ (କ୍ଷୁଦ୍ର) × ସ୍ଥଳ (ବଡ଼)
୧୦। ବିଶଡ଼ (ପତଳା ନୁହଁ) × ପିଚ୍ଛିଳ (ପତଳା)

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ପଦାର୍ଥ
୨. ଚମକ ହୀନ
୩. ଆୟତନ
୪. କଠିନ
୫. ଅସ୍ବଚ୍ଛ
୬. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୭. ଅଦ୍ରବଣୀୟ
୮. ନରମ
୯. ଚିହ୍ନଟୀକରଣ
୧୦. ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତ
୧୧. ଦ୍ରବଣୀୟ
୧୨. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୩. ବସ୍ତତ୍ଵ
୧୪. ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ
୧୫. ବର୍ଗୀକରଣ
୧୬. ବସ୍ତ
୧୭. ସ୍ଵଚ୍ଛ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ : 

• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଦାର୍ଥରୁ ବସ୍ତୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଏକ ବସ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ମିଶ୍ରଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ ।
• ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
• ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ପଦାର୍ଥର ବିଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
• ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା କିମ୍ବା ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ଅନୁଜ୍ୱଳ, କଠିନ କିମ୍ବା ନରମ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ।
• ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁବା ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଅସ୍ୱଳ୍ପ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ । କିଛି ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଉ କିଛି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥାଏ ।
• ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସ୍ଥାନ ଅଧୁକାର କରେ ଏବ ତା’ର କିଛି ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥାଏ, ତାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ପଦାର୍ଥ ଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ଵକୃତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ତାହାର ଆୟତନ ।
  ବସ୍ତୁରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium ନୂତନ ଅଭ୍ୟୁଦୟ : ସହର ଓ ରାଜ୍ୟ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 4 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଧୃତିକୁ ବିଚାର କରି, ତୁମ ଦଳ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କର । ଏକ ପ୍ରଜାମଙ୍ଗଳକାରୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସୁପାରିଶଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଜ ଦଳ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଏକ ପ୍ରଜାମଙ୍ଗଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସୁପାରିଶଗୁଡ଼ିକ ବିଶେଷରୂପେ ପ୍ରଣିଧାନଯୋଗ୍ୟ ।
(i) ଦେଶ – ବା ରାଜ୍ୟର ସୁରକ୍ଷା– କୌଟିଲ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଦେଶ ବା ରାଜ୍ୟ ବା ତା’ର ରାଜଧାନୀର ମୁଖ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଛନ୍ତି । ଜଣେ ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ । ରାଜ୍ୟ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଓ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ରାଜାଙ୍କୁ ଏକ ସଶକ୍ତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନର ଆବଶ୍ୟକତା ବି ରହିଛି ।

(ii) ସମ୍ବଳର ବିନିଯୋଗ– କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଭୂମିକୁ ଏକ ବୃହତ୍ ସମ୍ବଳଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଏହା କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଖଣି, ଜଙ୍ଗଲ, ସହ ହାତୀ ଭଳି ପଶୁଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହେବା ସହିତ ଗୋଚାରଣ ପାଇଁ ଭୂମି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ଦରକାର ।

(iii) ଗମନାଗମନ ସୁବିଧା– କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ମତରେ ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ସ୍ଥଳପଥରେ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜଳପଥ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଦେବା ରାଜ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ।

ସର୍ବୋପରି ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କୃଷି, ଖଣିଜଦ୍ରବ୍ୟ, ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଇତ୍ୟାଦି ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 2.
ପାଠ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ ସମାଜରେ ଶାସକମାନେ କିପରି ମନୋନୀତ ହେଉଥିଲେ ?
Answer:
ପ୍ରାଚୀନ ବୈଦିକ ସମାଜରେ ଏକ ଉନ୍ନତ ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ଶାସକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଦଳ କିମ୍ବା ଜନର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥିଲା । ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ଦଳର ବିଜ୍ଞ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏହା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାସକଙ୍କୁ ମନୋନୀତ କିମ୍ବା ନିର୍ବାଚିତ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ପରିଷଦର ଶାସକଙ୍କୁ ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରୀତାକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କରିବାର କ୍ଷମତା ଥିଲା । ପ୍ରାଗ୍ ବୈଦିକ ସମାଜରେ କିଛି ମହାଜନପଦର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ରାଜା ପୂର୍ବ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ରାଜଗାଦିରେ ବସୁଥିଲେ । ସେ ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି, ଜଣେ ରାଜା ପରିଷଦର ବିନା ପରାମର୍ଶରେ କୌଣସି ଆଇନକୁ ଜୋର ଜବରଦସ୍ତ ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରୁନଥିଲେ । ସୁତରାଂ ଜନ କିମ୍ବା ମହାଜନପଦରେ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା ।

Question 3.
ମନେକର ତୁମେ ଜଣେ ଐତିହାସିକ, ମହାଜନପଦମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ (ପ୍ରନ୍‌ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ) ବ୍ୟବହାର କରିବ ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନ ତୁମକୁ ଇତିହାସ ବୁଝିବାରେ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ, ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
ମୁଁ ଜଣେ ଐତିହାସିକ ହୋଇଥିଲେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବାପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ତତ୍‌କାଳୀନ, ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥନୀତିକ, ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ରାଜନୀତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେ ସମୟରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଜନପଦ ଏବଂ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ଜାଣିବାପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(i) ପୁରାତନ ବସ୍ତୁ- ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୁରାତନ ବସ୍ତୁ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ମୁଦ୍ରା, ସରଞ୍ଜାମ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ଏବଂ କାରିଗରୀ କୌଶଳ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଶେଷ ବିବରଣୀ ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ପୁରାତନ ଖନନ ସ୍ଥଳ– ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଥ‌ିବା ପୁରାତନ ଖନନ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକରୁ ସହରାଞ୍ଚଳର ଯୋଜନା, କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସାମାଜିକ ବିଭିନ୍ନତା ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଶିଳାଲେଖ– ରାଜା ମହାରାଜାଙ୍କ ଖୋଦିତ ଶିଳାଲେଖକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସେମାନଙ୍କ ଶାସନ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ– ମୁଁ ସର୍ବଶେଷରେ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନରୁ ତଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନେକ କଥା ଜାଣିଥା’ନ୍ତି । ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଧର୍ମପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ବୈଦିକ ସାହିତ୍ୟ, କାବ୍ୟ, ପୁରାଣ, ମହାକାବ୍ୟ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରନ୍ଥ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଲୋକକଥା, ଲୋକ ସାହିତ୍ୟ ଗଳ୍ପ, ନାଟକ ଇତ୍ୟାଦିର ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଏହିଭଳି ଜଣେ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ମୁଁ ପ୍ରାଚନୀ ଭାରତ ଇତିହାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଲୌହଧାତୁ କିପରି ସହର ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ତୁମ ପାଠ୍ୟ ବିଷୟରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ଚିନ୍ତାଧାରରୁ ଲେଖ ।
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦରେ ଲୌହଧାତୁ ସହର ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସରଞ୍ଜାମ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଏବଂ ପଥର ଅପେକ୍ଷା ଏହା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ।

ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସରଞ୍ଜାମ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଥିଲା । କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୌହ ନିର୍ମିତ ସରଞ୍ଜାମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଜମି ହଳ କରିବାଠୁ ଫସଲ ଅମଳ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲା । ଏହାଦ୍ଵାରା କୃଷି ଉତ୍ପାଦନ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ।

ସେହିପରି ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ଖଡ଼ଗ, ଢାଲ, ବର୍ଚ୍ଛା, ଇତ୍ୟାଦି ସଶକ୍ତ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଣ ଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ଏବଂ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଅପେକ୍ଷା ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ଯକ ଶକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା । ଲୌହ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ସହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରୁଥିଲେ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୬୭) :

Question 1.
ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ବିଲୟ ପରେ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଗର ସଭ୍ୟତାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । କାଳକ୍ରମେ ଏହା ସମଗ୍ର ମହାଦେଶରେ ବିସ୍ତାରଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହାହିଁ ଥିଲା ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ ।

Question 2.
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଜନପଦ ଓ ମହାଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା କାହିଁକି ?
Answer:
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଷୋଡ଼ଶ ଜନପଦ ଓ ମହାଜନପଦ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବାର ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି । ଏହି ଜନପଦ ଏବଂ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଜଣେଜଣେ ଶାସକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ଏକତା ଥିଲା । ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ମଗଧ, ବତ୍ସ, କୋଶଳ, ଅବନ୍ତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ । ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଅବସ୍ଥା ଉନ୍ନତ ଥିଲା ।

Question 3.
ସେମାନେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପତ୍ର ବା ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ ଜଣେ ଶାସକ ବା ରାଜାଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହେଉଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ଗୋଷ୍ଠୀର ବିଜ୍ଞଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମକ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥିଲା । ରାଜା ବା ଶାସକ ଏହି ଦୁଇ ସଭାର ସହାୟତାରେ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ । ଫଳରେ ଶାସକ ବା ରାଜା ସ୍ଵେଚ୍ଛାଚାରୀ ହୋଇପାରୁ ନଥିଲେ । ଅପାରଗ ଶାସକଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାର କ୍ଷମତା ସଭା ଓ ସମିତିର ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ରାଜ ପଦ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ହେଲା ଓ ରାଜା ଅଧ‌ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଏହି ଜନପଦ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଗଧ, କୋଶଳ, ବତ୍ସ ଓ ଅବନ୍ତୀ । ପ୍ରଦତ୍ତ ମାନଚିତ୍ର ଦେଖୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ?
Answer:

ମହାଜନପଦ	ରାଜଧାନୀ	ବର୍ତ୍ତମାନ ନାମ
ମଗଧ	ରାଜଗୃହ	ପାଟନା, ବିହାର
କୋଶଳ	ଶ୍ରାବସ୍ତୀ	ଅଯୋଧ୍ୟା, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
ବତ୍ସ	କୌଶାମ୍ବୀ	କୌଶାଢୀ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
ଅବନ୍ତୀ	ଉଜ୍ଜୟିନୀ	ଉଜ୍ଜୟିନୀ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ

Question 2.
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତୋଟିକୁ ଆଜିର ଭାରତୀୟ ସହର ସହିତ ଯୋଡ଼ି ପାରିବ ? ମହାଭାରତରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଏହା କେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ନେଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 3.
ଠିକ୍ ( ✓) କିମ୍ବା (✗) ଚିହ୍ନ ଦେଇ ସ୍ତମ୍ଭ ପୂରଣ କର, ଯାହାକି ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ।

Answer:

	ପ୍ରଥମ ସହରୀକରଣ	ଦ୍ଵିତୀୟ ସହରୀକରଣ
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ	✗	✓
ମଠ | ବିହାର	✗	✓
ସାହିତ୍ୟ	✓	✓
ବ୍ୟବସାୟ	✓	✓
ଯୁଦ୍ଧକଳା	✓	✓
ତମ୍ବା | ବ୍ରୋଞ୍ଜ	✓	✓
ଲୌହ	✗	✓

 

Question 4.
ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ କାହିଁକି ? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତା କର ।
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବୃତ୍ତିଗତ କାରଣରୁ ହୋଇଥାଏ । ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଅନୁଯାୟୀ ବୃତ୍ତି ଚୟନ କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ଉକ୍ତ ବୃତ୍ତିକୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପରେ ପରବର୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଆମ ଦେଶ ଭାରତବର୍ଷରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବୃତ୍ତିକୁ ନେଇ କାଳକ୍ରମେ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ଏହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଜାତି ପ୍ରଥାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ସାଞ୍ଚ୍ ସ୍ତପର କ ଚିତ୍ରର ଏକ କମାର ଶାଳ/ ଧାତୁ କର୍ମଶାଳାର ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରମିକ, କାଠ ଓ ପାଣି ନେଇ ନିଆଁ ଜାଳି ଲୁହାକୁ ପିଟିବାର ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଥିବା କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ସହରଗୁଡ଼ିକର ଛାପାଯୁକ୍ତ ମୁଦ୍ରା

ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଜ ନିଜର ବୃତ୍ତିକୁ କୌଳିକ ବୃତ୍ତି ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ଏକ ବୃତ୍ତିରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହ ମାନବ ସମାଜ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

Question 5.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଏକ ଜଟିଳ ସମାଜରେ କେଉଁ କେଉଁ ବୃତ୍ତିଧାରୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଜାଣିଛ, ତା’ର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରୁ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜର ଦକ୍ଷତାନୁସାରେ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହର ପନ୍ଥା ହୋଇ ରହିଥିଲା । ଯଦିଓ ଜାତିଭିଭିକ ସମାଜ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, କିନ୍ତୁ ତା’ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ କୃଷି କରିବା, ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା, ମାଟିପାତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିବା, ପଥର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଶିକାର କରିବା, ଫଳମୂଳ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ମେଣ୍ଢା ପାଳନ କରିବା, ଲୌହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ମାଛ ଧରିବା ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଥିଲେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଜାତିପ୍ରଥାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ଧର୍ମୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେଶ ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବେପାର ବାଣିଜ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ତିନିଜାତିଙ୍କର ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହେଲେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର

Question 1.
ସମାଜରେ ଅନେକ ରୂପରେ ଅସମାନତା ରହିପାରେ । ତୁମେ କେବେ କୌଣସି ଘଟଣା ଦେଖୁଛ କି ଯାହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରି ହୋଇଥବ ? ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ସମାଜରେ ସମାନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ? ଯଦି ହଁ ତେବେ କାହିଁକି ? ସମାଜରୁ ଅସମାନତାକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଛ କି ?
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
‘ଭାରତର ନଗର ସଭ୍ୟତା’ ହିସାବରେ କାହାକୁ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା

Question 2.
ମହାଜନପଦର ଅର୍ଥନୈତିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ କ’ଣ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଉର୍ବର ମୃତ୍ତିକା

Question 3.
ଜନ ଅର୍ଥ ଲୋକମାନେ ଓ ପଦ ଅର୍ଥ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ପାଦରଖ୍ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବସବାସ କରନ୍ତି । ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜନପଦ

Question 4.
ଷୋଡଶ ମହାଜନପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ?
Answer:
ମଗଧ, କୋଶଳ, ବତ୍ସ ଓ ଅବନ୍ତୀ

Question 5.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ପରିଷଦର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ସଭା ଓ ସମିତି

Question 6.
ଲୁହାକୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧାତୁ ଭାବରେ କେବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ

Question 7.
ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଧାତୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ରୂପା

Question 8.
ବେଦରେ କେଉଁ ଚାରିଗୋଟି ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି ?
Answer:
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର

Question 9.
ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜମାନେ କେବେ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ ?
Answer:
ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ

Question 10.
ଦକ୍ଷିଣା ପଥର କୋଶମ୍ବୀ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜ ସନ୍ନିକଟ

Question 11.
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ର ପ୍ରଥମ ଖନନ କେବେ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୪୮ ମସିହା

Question 12.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ତିନିଗୋଟି ରାଜବଂଶର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଚେର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ

Question 13.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନଶାଳୀ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଥୁଲା ?
Answer:
ସେଠିକାର ଖଣିମାନଙ୍କରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ପ୍ରସ୍ତର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ

Question 14.
ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ଯ ଭାରତରେ କେବେ ଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ

Question 15.
‘ସଭା’ରେ କେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ବୟସ୍କ ଲୋକମାନେ

Question 16.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର କେତେଗୋଟି ମହାଜନପଦ ସର୍ବପ୍ରଥମ ସୁସଂଗଠିତ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲା ?
Answer:
ଷୋହଳଟି

Question 17.
ତାମିଲନାଡୁର ଏରୋଡ଼ା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଶାମୁକା ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳିଥିଲା ?
Answer:
କୋଡୁମାନଲ

Question 18.
ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ରାଜାମାନେ କ’ଣ ଗଠନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କେବେ ଯୋଗାଯୋଗର ରାସ୍ତା ଖୋଲା ଯାଇଥିଲା ?
(କ) ଖ୍ରୀ.ପୂ.ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ
(ଖ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ
(ଗ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩ୟ
(ଘ) ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪ର୍ଥ
Answer:
(କ) ଖ୍ରୀ.ପୂ.ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ

Question 2.
ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ସଭ୍ୟତାରେ ନଗର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ?
(କ) ଲୌହ ସଭ୍ୟତା
(ଖ) ତାମ୍ର ଯୁଗ
(ଗ) ଗଙ୍ଗାନଦୀ ସଭ୍ୟତା
(ଘ)ଽ ହରପ୍‌ପା ସଭ୍ୟତା
Answer:
(ଘ)ଽ ହରପ୍‌ପା ସଭ୍ୟତା

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ନଗରଗୁଡ଼ିକର ପରିଚୟ କାହାଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା ?
(କ) ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ
(ଖ) ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ପାଇଁ
(ଗ) ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ
(ଘ) ଭୌଗୋଳିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ
Answer:
(ଖ) ପ୍ରନୃତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ପାଇଁ

Question 4.
ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁର୍ନଗଠନ ଆରମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ପୂର୍ବ ଭାରତ
(ଖ) ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ
(ଗ) ଉତ୍ତର ଭାରତ
(ଘ) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ
Answer:
(ଗ) ଉତ୍ତର ଭାରତ

Question 5.
ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ହିସାବରେ କାହାକୁ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବେଦ
(ଖ) ଉପନିଷଦ
(ଗ) ଆରଣ୍ୟକ
(ଘ) ସଂହିତା
Answer:
(କ) ବେଦ

Question 6.
ଉନ୍ନତ ସହରୀକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ?
(କ) ଅର୍ଥନୀତି
(ଖ) ରାଜନୀତି
(ଗ) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା
(ଘ) ପୁରାତନ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ
Answer:
(ଗ) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା

Question 7.
ପ୍ରାଥମିକ ଅବସ୍ଥାରେ ମହାଜନପଦ ମାନଙ୍କରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ପାଇଁ କେଉଁ ଧାତୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ଲୁହା
(ଖ) ତମ୍ବା
(ଗ) ଦସ୍ତା
(ଘ) ରୂପା
Answer:
(ଘ) ରୂପା

Question 8.
କେଉଁମାନେ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗର ସେବାରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରୁଥିଲେ ?
(କ) ବ୍ରାହ୍ମଣ
(ଖ) କ୍ଷତ୍ରୀୟ
(ଗ) ବୈଶ୍ୟ
(ଘ) ଶୂଦ୍ର
Answer:
(ଘ) ଶୂଦ୍ର

Question 9.
ଲୋକମାନେ କେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ?
(କ) ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ କ୍ଷତି ହେଲେ
(ଖ) ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲେ
(ଗ) ଆର୍ଥିକ ଅନାଟନ ସମୟରେ
(ଘ) ପାରିବାରିକ କଳହ ସମୟରେ
Answer:
(ଖ) ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଲେ

Question 10.
ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେଉଁମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଅଧ‌ିକ କଠୋର ହୋଇପାରିଥିଲା ?
(କ) ମୋଗଲ ଶାସନ କାଳରେ
(ଖ) ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ
(ଗ) ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଶାସନ କାଳରେ
(ଘ) ଡଚ୍ ଶାସନ କାଳରେ
Answer:
(ଖ) ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ

Question 11.
ବତ୍ସ ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନଟି ବେଶ୍ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲା ?
(କ) କୌଶମ୍ବୀ
(ଖ) ନଲାର ଗଡ଼
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼
(ଘ) ଭାରି କଚ୍ଛ
Answer:
(କ) କୌଶମ୍ବୀ

Question 12.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ରାଜବଂଶ ନଥିଲା ?
(କ) ଚେର
(ଖ) ଚୋଳ
(ଗ) ଗଜପତି
(ଘ) ପାଣ୍ଡ୍
Answer:
(ଗ) ଗଜପତି

Question 13.
ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଖୁବ୍ ଗୁରୁତ୍ଵପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ପ୍ରତାପଗଡ଼
(ଖ) ଆଠଗଡ଼
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼
(ଘ) ପିଥୁରାଗଡ଼
Answer:
(ଗ) ଶିଶୁପାଳଗଡ଼

Question 14.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ସହ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ କରି ଲାଭବାନ ହେଉଥ୍ଲେ ?
(କ) ନଡ଼ିଆ
(ଖ) ଗୁଆ
(ଗ) ପାନ
(ଘ) ମସଲା
Answer:
(ଘ) ମସଲା

Question 15.
ଭାରତର କେଉଁ ସ୍ଥାନର ଲୋକମାନେ ଶାମୁକାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରୁଥିଲେ ?
(କ) କେରଳ
(ଖ) ତାମିଲନାଡୁ
(ଗ) ଆନ୍ଧ୍ର
(ଘ) ଓଡ଼ିଶା
Answer:
(ଖ) ତାମିଲନାଡୁ

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ତତ୍କାଳୀନ ମଗଧ ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ________ ଥିଲା ।
(ରାଜଗିରି, ରନ୍‌ଗିରି, ଲଳିତଗିରି, ଉଦୟଗିରି)
Answer:
ରାଜଗିରି

Question 2.
ଭାରତର ପ୍ରଥମ ନଗର ସଭ୍ୟତା ଭାବେ ____________ ସଭ୍ୟତାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ ।
(ମହେଞ୍ଜୋଦାର, ହରପ୍ପା, ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତା, ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତା)
Answer:
ସିନ୍ଧୁସଭ୍ୟତା

Question 3.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉର୍ବର ମୃତ୍ତିକା ___________ ଅର୍ଥନୈତିକ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ଥିଲା ।
(ସଭା, ସମିତି, ପରିଷଦ, ମହାଜନପଦ)
Answer:
ମହାଜନପଦ

Question 4.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ସଭ୍ୟତା ____________ ନଦୀ ଅବବାହିକାରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
(ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ, କାବେରୀ ଓ ଗୋଦାବରୀ, ମହାନଦୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, ନର୍ମଦା ଓ ତାପ୍ତି)
Answer:
ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ

Question 5.
ଗାନ୍ଧାର ଭାରତରେ ____________ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
(ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ)
Answer:
ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ

Question 6.
ରାଜାମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକ _____________ ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ।
(ବିଶାଳ ତୋରଣ, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ଵାର, ଗଡ଼ଖାଇ, ମାଟିତଳ ରାସ୍ତା)
Answer:
ଗଡ଼ଖାଇ

Question 7.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦର ‘ସଭା’ କିମ୍ବା ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି _____________ ଥିଲା ।
(ପରିଷଦ, ପାରିଷଦ, ପାରିତୋଷିକ, ପରାମର୍ଶଦାତା)
Answer:
ପରିଷଦ

Question 8.
ଜଣେ ଅପାରଗ ଶାସକକୁ ବହିଷ୍କାର କ୍ଷମତା __________ ଥିଲା ।
(ମହାରାଜା, ଜନସାଧାରଣ, ସଭା ଓ ସମିତି, ମହାମନ୍ତ୍ରୀ)
Answer:
ସଭା ଓ ସମିତି

Question 9.
ପୂର୍ବରୁ ମଗଧ ବର୍ତ୍ତମାନ _____________ ରାଜ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।
(ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ)
Answer:
ବିହାର

Question 10.
ସଭା ଓ ସମିତିର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଐତିହାସିକମାନେ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ____________ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରିଛନ୍ତି । (ଲୋକତନ୍ତ୍ର, ଲୋକପାଳ, ଲୋକସେବା, ରାଜ୍ୟସଭା )
Answer:
ଲୋକତନ୍ତ୍ର

Question 11.
ବତ୍ସ ଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ________________ ଥିଲା ।
(ଭ୍ରାକି, ମଲ୍ଲ, ମଗଧ, କୋଶାସ୍ତ୍ରୀ)
Answer:
କୋଶାସ୍ତ୍ରୀ

Question 12.
ଜୈନଧର୍ମ ଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ _____________ ଯୁଗରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
(ବୈଦିଗ୍ ଯୁଗ, ଆଧୁନିକ ଯୁଗ, ପୁରାତନ ଯୁଗ, ତାମ୍ର ଯୁଗ)
Answer:
ବୈଦିଗ୍ ଯୁଗ

Question 13.
ଲୁହାର ଆବିଷ୍କାର ____________ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଉନ୍ନତି ଆଣିଥିଲା ।
(ଶିଳ୍ପ, ଖଣି, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ)
Answer:
କୃଷି

Question 14.
ବୈଶ୍ୟମାନେ ____________ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ ।
(କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, ଦାନଧର୍ମ, ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ)
Answer:
ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ

Question 15.
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ତତ୍କାଳୀନ ____________ ର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
(କଳିଙ୍ଗ, କୋଶାମ୍ବି, ବସ୍ତ୍ର, ପାଣ୍ଡ୍ଯ)
Answer:
କଳିଙ୍ଗ

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଭକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କୌଟିଲ୍ୟ ନାମରେ ଜଣେ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଐତିହାସିକ ଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 2.
ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାଜନପଦ ମଗଧର ରାଜଧାନୀ ରାଜଗିର୍ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 3.
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ପଟୁମାଟିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ହୋଇପାରିଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 4.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଓ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜନପଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ମହାଜନପଦ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 5.
ସଭା ଓ ସମିତି ମାନଙ୍କରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 6.
କୋଶାୟୀ ବତ୍ସ ଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 7.
ଭାରତ ଇତିହାସରେ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 8.
ରୂପା ଏକ କଠିନ ଧାତୁ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 9.
ସମାନତା ଏକ ଆଦର୍ଶ ଯାହା ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଦୌ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିନଥାଏ ।
Answer:

Question 10.
ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର କୁହାଯାଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 11.
ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ଵ ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କ୍ଷତ୍ରୀୟ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ।
Answer:
✓

Question 12.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାସ୍ତାମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 13.
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ଭାରତର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
✗

Question 14.
ଆମର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 15.
ଉତ୍ତର ଭାରତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ଧନଶାଳୀ ଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 16.
ବୟସ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ‘ସଭା’ ରାଜାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 17.
ପ୍ରାୟତଃ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ‘ବେଳକୁ ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକର ପତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରିବା
କ୍ଷତ୍ରୀୟ	ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ
ବୈଶ୍ଯ	ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ
ଶୂଦ୍ର	ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା
ଚଣ୍ଡାଳ	ସମାଜର ସେବା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ
କ୍ଷତ୍ରୀୟ	ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା
ବୈଶ୍ଯ	ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରିବା
ଶୂଦ୍ର	ସମାଜର ସେବା
ଚଣ୍ଡାଳ	ସଂସ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମଗଧ	ଓଡ଼ିଶା
କୋଶଳ	ବିହାରର କିଛି ଅଂଶ
ଅବନ୍ତୀ	ପ୍ରୟାଗରାଜ
କୋଶାମ୍ବୀ	ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମଗଧ	ବିହାରର କିଛି ଅଂଶ
କୋଶଳ	ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
ଅବନ୍ତୀ	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ
କୋଶାମ୍ବୀ	ପ୍ରୟାଗରାଜ
ଶିଶୁପାଳଗଡ଼	ଓଡ଼ିଶା

 

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଭାରତରେ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ	ସଂଘ ଗଠନ
ଜନ	ଦୁର୍ଗ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ଲୋକମାନେ
ମହାଜନପଦ	ପୂଜାପାଠ
ଗଡ଼ଖାଇ	ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଭାରତରେ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ	ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର
ଜନ	ଲୋକମାନେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ	ପୂଜାପାଠ
ମହାଜନପଦ	ସଂଘ ଗଠନ
ଗଡ଼ଖାଇ	ଦୁର୍ଗ

 

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦	ଉପମହାଦେଶରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଉନ୍ନତି
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦	ମହାଜନପଦର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦	ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ସହର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ	ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦	ମହାଜନପଦର ପତନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦	ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ସହର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦	ମହାଜନପଦର ପତନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦	ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀ	ମହାଜନପଦର ଗଠନ
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦	ଉପମହାଦେଶରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଉନ୍ନତି

 

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ କେବେ ଓ କେଉଁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?)
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୦୦୦ ଶେଷ ବେଳକୁ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତିର ପୁନର୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏଠାରେ ଜନସାଧାରଣ କୁଳ, ଗୋତ୍ର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସାରାଣ ଭାଷା ସହିତ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 2.
ମହାଜନପଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ଏହାର ବିସ୍ତୃତି କିପରି ଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଓ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜନପଦ ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ବୃହତ ଅଞ୍ଚଳ ଗଠନ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ‘ମହାଜନପଦ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।
2. ଏହା ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଗାନ୍ଧାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବରେ ଅଙ୍ଗ ଓ ମଧ୍ୟ ଭାରତର ‘ଅସ୍ମକ’ ଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ‘ଗୋଦାବରୀ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।

Question 3.
‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ କ’ଣ ? ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କେଉଁଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ?
Answer:

1. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନପଦର ‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ପରିଷଦ ଥୁଲା, ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ଦଳର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଆଲୋଚନା ହେଉଥିଲା ।
2. ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ବେଦରେ ‘ସଭା’ ଓ ‘ସମିତି’ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ।

Question 4.
ଲୁହାର ବ୍ୟବହାର କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଲୁହା ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧାତୁ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ।
2. ଲୁହାର ଆବିଷ୍କାର ହେବା ଫଳରେ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଉନ୍ନତି ଆଣିପାରିଥିଲା । ଲୁହାଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ଓ ହାଲୁକା ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯଥା- ଖଣ୍ଡା, ବର୍ଚ୍ଛା, ଶର, ଢାଲ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

Question 5.
‘ପଞ୍ଚମାର୍କ’ ମୁଦ୍ରା କାହାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ଏହା କେଉଁଥରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା ?
Answer:

1. ରୂପା ଏକ ନରମ ଧାତୁ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ରୂପେ ପରିଚିତ ହୋଇ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।
2. ଏହାର ନରମ ସ୍ଵଭାବ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଦେହରେ ପଞ୍ଚ ବା ଆହତଦ୍ଵାରା ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ଛପା ଯାଇପାରୁଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ମୁଦ୍ରାକୁ ‘ପଞ୍ଚମାର୍କ’ ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଉଥିଲା ।

Question 6.
ପ୍ରଥମେ ଭାରତୀୟ ସମାଜ କେତେ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Answer:

1. ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି ଜାତି, ଯାହା ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ସମୁଦାୟକୁ ବୁଝାଉଥିଲା ।
2. ସେମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବିକା ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ସଂପୃକ୍ତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳୀ ଥିଲେ ।

Question 7.
ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ସାମରିକ ଅଭିଯାନରେ ଦୁଇମାର୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଯଥା- ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥ ।
2. ଉତ୍ତରାପଥ ସାଧାରଣତଃ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ପୂର୍ବ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣାପଥ– ଯାହା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରୟାଗରାଜ ସନ୍ନିକଟ ଏବଂ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବସ୍ତ୍ର ମହାଜନପଦର ରାଜଧାନୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଥିଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ନୂତନ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ନଗର ସଭ୍ୟତା କେବେ ଓ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ? ଏହାର କେତେଗୋଟି ଉତ୍ସ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ଏକ ନୂତନ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ନଗର ସଭ୍ୟତାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏହି ନଗର ସଭ୍ୟତା ବିଶେଷକରି ଗଙ୍ଗା ଓ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀର ଅବବାହିକାରେ ଓ ଏହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରେ ଧୂରେଧ୍ୟରେ ଉପମହାଦେଶରେ ବିସ୍ତାରଲାଭ କରିଥିଲା ।
3. ଏହାର ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ଉତ୍ସ ଥିଲା । ପ୍ରଥମଟି ହେଲା- ପ୍ରସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଖନନ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟଟି ଥୁଲା ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ।

Question 2.
ମହାଜନପଦର ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଥୁଲା ?
Answer:

1. ମହାଜନପଦର ଅଧିକାଂଶ ସହର ଆକାରରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଦୁର୍ଗ ବା ଗଡ଼ଖାଇଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା ।
2. ଦୁର୍ଗର ଦ୍ଵାର ପ୍ରାୟତଃ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଥ‌ିବାରୁ ପ୍ରବେଶ ପଥଦେଇ ଯିବା ଆସିବା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହୁଥିଲା ।
3. ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ‘ଦୁର୍ଗ’ ବା ‘ଗଡ଼ଖାଇ’ଗୁଡ଼ିକ ୫୦୦ ବର୍ଷର ପ୍ରାଚୀନ ହୋଇଥିଲେ ବି ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଥୁଲା ?
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ବା ଶାସକମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଥିଲେ । ଯାହାର ଅର୍ଥ ଜଣେ ରାଜା ବା ଶାସକ, ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ବା ଶାସକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ।
2. ରାଜା ଖଜଣା ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ । ସେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ।
3. ରାଜଧାନୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ । ରାଜ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କିମ୍ବା ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ରାଜା ଏକ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

Question 4.
ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ ଭାରତ ଇତିହାସରେ କେଉଁସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ଜନପଦ କିମ୍ବା ମହାଜନପଦ ଯୁଗ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା, ଯାହା ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଚାଲି ଆସୁଅଛି ।
2. ପରବର୍ତୀ ବୈଦିକ ଯୁଗ, ବିଶେଷ କରି ଜୈନ ଓ ବୌଦ୍ଧ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସେମାନଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ କୃତି ହେଉଛି ଅନ୍ୟତମ ।
3. ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ବିଦ୍ଵାନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ସନ୍ୟାସିନୀ, ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁ ନିଜ ନିଜର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ବିଚାର ଓ ସାହିତ୍ୟର ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ । ଭାରତୀୟ କଳାର ନବୀକରଣ ହେବା ସହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଯୁଗରେ ଏହାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।

Question 5.
ପୂର୍ବେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ଯାହାକି ବର୍ତ୍ତମାନର ଭୁବନେଶ୍ଵର କଳିଙ୍ଗର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ?
Answer:

1. ଭାରତର ପୂର୍ବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ବା ଆଜିର ଭୁବନେଶ୍ଵର ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
2. ସେତେବେଳେ ଶିଶୁପାଳଗଡ଼ ଓ ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
3. ଏହା ଏକ ବର୍ଗାକାର ଭୂମି ଉପରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଦୁର୍ଗୀକରଣ ସହ ଏହାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ପ୍ରଶସ୍ତ ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଚେର, ଚୋଳ ଓ ପାଣ୍ଡ ଭଳି ତିନୋଟି ରାଜବଂଶର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଜାତି ଓ ଉପଜାତିମାନେ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ ?
Answer:
(i) ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଦୁଇଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଗୋଟିଏ ଥୁଲା ଜାତି ଅନ୍ୟଟି ଥିଲା ଉପଜାତି ।

(ii) ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବିକା ସହ ନିବିଡ଼ ଭାବେ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳୀ ଥିଲେ । କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ, ଧାତୁ କାରିଗର ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପୀ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

(iii) ଜାତି ସହିତ ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଗର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ର ଧାରଣା ବେଦରୁ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା, ଯଥା- ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରୀୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ।

(iv) ‘ବ୍ରାହ୍ମଣ’ ବୈଦିକ ଯୁଗଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜ୍ଞାନର ବିତରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, କ୍ଷତ୍ରୀୟମାନେ ସମାଜର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହୁଥିଲେ ।

(v) ବୈଶ୍ୟମାନେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରୁଥିବାବେଳେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିଭିନ୍ନ କାରିଗରି ବିଦ୍ୟାରେ ନିପୂଣ ହୋଇ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଗର ସେବାରେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସେବା ଏକ ଉନ୍ନତ ସମାଜ ଗଠନରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

Question 2.
ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଜା ରାଜୁଡ଼ାମାନେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ କିପରି ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମହାଜନପଦ ମାନଙ୍କରେ ରାଜାମାନେ ପ୍ରଜାବତ୍ସଳ ଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପରିଷଦ, ପ୍ରଶାସକଙ୍କ ଉପଦେଶ ସହ ନିଜର ଅନୁଭବକୁ ନେଇ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
3. ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ଜଣେ ଅପାରଗ ଶାସକଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବାର କ୍ଷମତରେ ‘ସଭା ଓ ସମିତି’ କିମ୍ବା ପରିଷଦ ହାତରେ ଥିଲା ।
4. ମହାଜନପଦଗୁଡ଼ିକ କେତେକ ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା ।
5. କେହି କେହି ରାଜା ବା ଶାସକ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପରିଷଦର ସମର୍ଥନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ରାଜା ବା ଶାସକମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ରାଜାମାନେ ଖଜଣା ଆଦାୟ କରିବା ସହିତ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ରାଜଧାନୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୁର୍ଗମାନ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିଲେ । ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ପାଖରେ ଏକ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

Question 3.
କୌଟିଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ନୂତନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଢଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଯାଇଛନ୍ତି ?
Answer:

1. କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ କୌଣସି ଦେଶର ସୁରକ୍ଷା ତା’ର ରାଜଧାନୀ ଓ ମୁଖ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
2. ରାଜ୍ୟଭୂମି କେବଳ ବାସସ୍ଥାନ କିମ୍ବା କୃଷିପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
3. ସେଠାରେ ଖଣି, ଜଙ୍ଗଲ ସହ ହାତୀ ଭଳି ପଶୁମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହେବା ସହିତ ଗୋଚର ପାଇଁ ଭୂମି ଅନୁକୂଳ ଓ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେବା ଦରକାର ।
4. ଏହା ଜଳ ନିମିତ୍ତ କେବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଅନୁଚିତ । ଏଥରେ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ସ୍ଥଳପଥରେ ରାସ୍ତା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜଳପଥ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
5. ରାଜ୍ୟରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଯାହାକି ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହେବା ସହିତ ଏଠାରେ ବ୍ୟାପକ କିସମର ପଣ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଦରକାର ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ଏବଂ ଗତି to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 5 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 5 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଦୀପା ଜଣେ ଏଗାର ବର୍ଷର ଝିଅ । ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନୂଆ ଶିକ୍ଷାବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି । ଦୀପା ଡେଙ୍ଗା ହୋଇଥିବାରୁ ତାକୁ ନୂଆ ୟୁନିଫର୍ମ ଦରକାର । ତା’ ମା’ ତାକୁ ଏକ କପଡ଼ା ଦୋକାନକୁ ନେଲେ । ସେ ଦୁଇ ମିଟର କପଡ଼ା ମାଗିଲେ । ଦୋକାନୀ ଏକ ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି କପଡ଼ା ମାପ ନେଲେ ।

ତା’ପରେ ଦର୍ଜି ଏକ ନମନୀୟ ମାପ ଫିତା ବ୍ୟବହାର କରି ତା’ ମାପ ନେଲେ । ତା’ ମା’ ଦର୍ଜିଙ୍କୁ ତା’ ୟୁନିଫର୍ମର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି (ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି ଚଉଡ଼ା) ବଢ଼େଇବାକୁ କହିଲେ ।

ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ଓ ମାପଫିତା ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସରେ ଥ‌ିବା ସ୍କେଲ ଭଳି କି ? ମା’ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି କହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉ. ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ଓ ମାପଫିତା ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସରେ ଥ‌ିବା ସ୍କେଲପରି ହୋଇନଥାଏ । ପୂର୍ବେ ଦୀପାର ମାଆ ହାତ ଆଙ୍ଗୁଳି ବ୍ୟବହାର କରି କପଡ଼ା ମାପୁଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ଏକଥା କହିଲେ ।

ଦୀପା ତା’ ସ୍କୁଲ ସାଙ୍ଗ ଅନୀଶ, ହରଦୀପ, ପଦ୍ମା, ତସନିମଙ୍କ ସହ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲାପରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଛି ।

ଆମେ କିପରି ମାପ କରୁ ଓ ମାପିବାର ଆବଶ୍ୟକତା

• ଦୀପାର ମାଆ କପଡ଼ା ଦୋକାନରୁ ଦୁଇ ମିଟର କପଡ଼ା ମାଗିଲେ । ଦୋକାନୀ ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ସାହାଯ୍ୟରେ କପଡ଼ା ଦୁଇ ମିଟର ମାପ କଲେ ।
• ଦୀପାର ମା’ ଦର୍ଜିକୁ ୟୁନିଫର୍ମର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି ବଢ଼ାଇବାକୁ କହିଲେ । କାରଣ ଦୀପାର ଜେଜେମା’ ହାତର ଲମ୍ବଦ୍ଵାରା କପଡ଼ା ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• କୃଷକ ଜମିକୁ ପଟାଳି ପାଇଁ ପାହୁଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ଏହାସହ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• ଲୋକମାନେ ହାତର ଚାଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତାର ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଓ ବସ୍ତର ମାପ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ ।
  
• ଆମ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ପାଦର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ଚାଖଣ୍ଡ (ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି), ହାତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ମୁଠାକୁ ଦୂରତା ମାପିବାର ଏକକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମାପନ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
• ଗୋଟିଏ ବସ୍ତର ଦୁଇବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଦୂରତାକୁ ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
• ମାପନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଜଣାଥିବା ରାଶି ସହ ଅନ୍ୟ ଅଜଣା ରାଶିର ତୁଳନା କରିବା । ଏହି ଜଣାଥୁବା ରାଶିକୁ ଏକକ ରୂପେ ନିଆଯାଏ ।
• ପାଞ୍ଚଜଣ ସାଙ୍ଗ ସେମାନଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଳି ସାହାଯ୍ୟରେ ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କରିବାରୁ ଦେଖାଗଲା ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଚାଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା

ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ନାମ	ଚାଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା
ଅନୀଶ	13 ରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ
ପଦ୍ମା	13 ଚାଖଣ୍ଡ
ତସନିମ୍ବ	13 ରୁ ସାମାନ୍ୟ କମ୍
ଦୀପା	13 ରୁ 14 ମଧ୍ୟରେ
ହରଦୀପ	14 ଚାଖଣ୍ଡ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ସେମାନଙ୍କର ଚାଖଣ୍ଡର ଲମ୍ବ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସ୍କେଲ ଓ ମାପ ଫିତା ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ଯଥା – ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଏକକ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 13 ଚାଖଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ 13 ହେଉଛି ସଂଖ୍ୟା ଓ ‘ଚାଖଣ୍ଡ’ ହେଉଛି ମାପ ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ‘ଏକକ’ ଅଟେ ।

ତେବେ ହାତର ଲମ୍ବ, ପାଦ, ମୁଠି କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଚାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମାନ ଏକକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥିବା ସମାନ ଲମ୍ବର ମାପ ସମାନ ହେବାପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏକକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତରେ ମାପ ପ୍ରଣାଳୀର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ରହିଛି । ଆଙ୍ଗୁଳି (ଆଙ୍ଗୁଳିର ପ୍ରସ୍ଥ), ଅଙ୍ଗୁଳ, ଧନୁସା ଓ ଯୋଜନ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା କେତେକ ଏକକ । ଏହା କଳାକୃତି, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ନଗର ଯୋଜନା ମାପିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ ଆଜି ବି ପାରମ୍ପରିକ କାରିଗର ଯଥା କାଠକାରିଗର ଓ ଦର୍ଜିମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି । ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଥ‌ିବା ଜିନିଷ ଖୋଲାଯାଇଛି ଯାହା ମାପିବାର ଏକକ ହୋଇପାରେ ।

ମାପର ମାନକ ଏକକ :
ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସମୟ ସହିତ ଅନେକ ଏକକ ପ୍ରଣାଳୀର କ୍ରମବିକାଶ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଅନେକ ଦୃନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଏକାଠି ହୋଇ ଅକ୍ଟୋବର 1960 ମସିହାରେ ଦ୍ଵାଦଶତମ ସାଧାରଣ ଅଧ୍ଵବେଶନରେ ଏକ ମାନକ ମାପକ ଏକକ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ‘‘ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସ୍‌ନାଲ୍ ସିଷ୍ଟମ ଅଫ୍ ୟୁନିଟ୍’’ ବା S.I. ୟୁନିଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ୟୁନିଟ୍ ହେଉଛି ମିଟର । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘m’ । ଏକ ମିଟର (ମି) କୁ 100 ଟି ସମାନ ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ଏକ ସେଣ୍ଟିମିଟର (ସେ.ମି.) କୁହାଯାଏ । ତୁମେ ମିଟର ସ୍କେଲର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇଥବ, ଯାହାକି ସାଧାରଣତଃ 15 ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ।

15 ସେଣ୍ଟିମିଟର ସ୍କେଲକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଏଥିରେ (ସେ.ମି.ରେ) 0 ରୁ 15 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିଛି । ଦୁଇଟି ପାଖାପାଖୁ ବଡ଼ ଗାର ଯଥା ‘0’ ରୁ ‘1’ କିମ୍ବା ‘5’ ରୁ ‘6’ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 ସେ.ମି. । 1 ସେଣ୍ଟିମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ 10 ଟି ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାନ ଭାଗର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ମିଲିମିଟର (ମି.ମି.) କୁହାଯାଏ ।

1 ମି.ମି. ହେଉଛି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମୂଲ୍ୟ ଯାହାକୁ ଏହି ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ମାପିପାରିବ । 1 ମିଲିମିଟର, ଏକ ସେଣ୍ଟିମିଟରର ଦଶ ସମାନ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ ଅଟେ । (1 ମି. = 0.1 ସେ.ମି.) = ବୃହତ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏକ କିଲୋମିଟର (କି.ମି.) ନାମକ ଏକ ବୃହତ୍ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ, ଯାହା 1000 ମିଟର ସହ ସମାନ ଅଟେ ଏବଂ ଛୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମେ ସେଣ୍ଟିମିଟର କିମ୍ବା ମିଲିମିଟର ପରି ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ।

କିଛି ସ୍କେଲର ମାକିଂ ଇଞ୍ଚରେ ଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ 1 ଇଞ୍ଚ = 2.54 ସେ.ମି. ଅଟେ । ପୂର୍ବକାଳରୁ ଲମ୍ବ ମାପିବା ପାଇଁ ଇଞ୍ଚ ଓ ଫୁଟ ଭଳି ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବାର ସଠିକ୍ ଉପାୟ :

• ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍କେଲ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଏକ ପେନସିଲ୍‌ର ଲମ୍ବ ମାପିବାକୁ ଚାହିଁବା, ତେବେ 15 ସେ.ମି. ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
• ସେହିଭଳି ଯଦି କୌଣସି କୋଠରିର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବାକୁ ଚାହିଁବା ତେବେ ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ କିମ୍ବା ମାପ ଫିତାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିପାରେ ।
• ଗଛର ପରିଧୂ କିମ୍ବା ଛାତିର ଚଉଡ଼ା ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନମନୀୟ ମାପ ପିତା ବା ଦର୍ଜି ପିତା ଅଧ୍ବକ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

ସ୍କେଲ୍ ରଖୁବାର ଠିକ୍ ଉପାୟ କ’ଣ :
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍କେଲ୍‌କୁ ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଲଗାଇ ରଖ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିଲାବେଳେ ଚକ୍ଷୁର ଠିକ୍ ଅବସ୍ଥାନ କ’ଣ ?
ଯଦି ଏକ ସ୍କେଲ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରି ଏକ ପେନସିଲ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତେବେ ତୁମ ଆଖର ସ୍ଥିତି ସିଧାସଳଖ ପେନସଲ୍‌ର ଶୀର୍ଷାଗ୍ରେ ରହିବା ଉଚିତ୍‌ ।

ଯଦି ସ୍କେଲ ଶେଷ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲେ, ଲମ୍ବ ମାପ :

• ଯଦି ସ୍କେଲର ଶେଷ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି ସ୍କେଲର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ଗାର ବ୍ୟବହାର କର, ଯଥା 1.0 ସେମି । ତା’ପରେ ଏହି ଚିହ୍ନର ମାପକୁ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡରେ ଥ‌ିବା ମାପରୁ ବାଦ୍ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଚିତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରେ ମାପ 1.0 ସେମି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତରେ 10.4 ସେମି । ତେବେ ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ (10.4 – 1.0) ସେମି = 9.4 ସେମି ହେବ ।

ସ୍କେଲ ରଖୁବାର ଠିକ୍ ଉପାୟ :

ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଉଠା ଓ ଢିପ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ମାପିବା

• ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥ‌ିବା କିଛି ବସ୍ତୁ ଚୟନ କର, ଯେପରିକି ଏକ ପାନିଆ, ଏକ ପେନ୍, ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍, ଏବଂ ଏକ ରବର ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ କରିବା ।
• ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପାନିଆ, ଏକ ପେନ୍ ଏବଂ ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଗଲା ।

ସାରଣୀ – 3 : ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା

ବସ୍ତ	ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
ପାନି ଆ	15 ସେ.ମି.
ପେନ୍	14 ସେ.ମି.
ପେନସିଲ୍	18 ସେ.ମି.

କେତେକ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ଉପକରଣ କାହିଁକି ନମନୀୟ ପଦାର୍ଥର ତିଆରି କରାଯାଏ ?
ଉ. ଗୋଲାକାର କିମ୍ବା ବକ୍ର ବସ୍ତୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ସ୍କେଲ୍ କିମ୍ବା ମିଟର ବାଡ଼ିଦ୍ଵାରା କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ସେଭଳି ଜିନିଷର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ପାଇଁ ମାପ ଫିତା ପରି ନମନୀୟ ମାପ ଉପକରଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଲେଖୁବା ବେଳେ ଏକକ ଲେଖିବାକୁ ଭୁଲିବେ ନାହିଁ । କାରଣ ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ମାପ ଦୁଇଟି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ମାପର ଏକକ ।

କିଲୋମିଟର, ମିଟର, ସେଣ୍ଟିମିଟର ଏବଂ ମିଲିମିଟର ଭଳି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ କିମି, ମି, ସେମି ଏବଂ ମିମି ପ୍ରତୀକରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଏକକ ଲେଖିବା ପରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଏକ ବାକ୍ୟ ଶେଷରେ ବିନ୍ଦୁ ରହେ । ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବ୍ୟବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ ।

ଏକ ବକ୍ରରେଖା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନମନୀୟ ମାପକ ଫିତା କିମ୍ବା ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।

ଏକ ବକ୍ର ରେଖାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପନ

• ଅନୀଶ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଘରେ ଏକ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଘର ବାରଣ୍ଡାର ସ୍ଫଟିକରେ ଲିଚୁ ଲାଇଟ୍ ଲଗାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଲିଚୁ ଲଇଟ୍‌ର ଆବଶ୍ୟକ ଲମ୍ବକୁ କପରି ମାପି ଥବେ ?
• ଏକ ବକ୍ର ରେଖା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏକ ନମନୀୟ ମାପକ ଫିତ। ସାହାଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଏକ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।
• ଏହାପରେ ସୂତାକୁ ସିଧା କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାର ଲମ୍ବ ମାପ କରାଯାଇପାରିବ ।
  

ଅବସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା

ଦିନେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବଗିଚାକୁ ଶୈକ୍ଷିକ ପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି । ସକାଳେ ସିଧାସଳଖ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ । ଦୀପା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ଯେ ବଗିଚା ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟଠାରୁ ଅଧୂକ ନିକଟତର କିମ୍ବା ଦୂର ହେବ । ତସନିମ୍ ଏବଂ ପଦ୍ମା କହିଲେ ଯେ ବଗିଚା ନିକଟତର ହେବ, ଦୀପା ଏବଂ ଅନୀଶ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ନିକଟତର ହେବ । ହରଦୀପ ଚିନ୍ତାକଲା ଦୁଇଟିଯାକ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଦୂରତାରେ ରହିବେ ।

ତୁମେ ଭାବୁଛ କିଏ ଠିକ୍ ? ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି । ତା’ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କାହିଁକି ଅଲଗା ? ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରୁ ସ୍କୁଲ ଓ ବଗିଚାରେ ଦୂରତା ସ୍ଥିର କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ବଦଳରେ ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଯଥା- ବସ୍‌ଷ୍ଟାଣ୍ଡରୁ ଦୂରତା ବିଷୟରେ ଭାବିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସମାନ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।

ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କ’ଣ ? : ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ବା ବିନ୍ଦୁକୁ ଆଧାର କରି ଦୂରତା ମପାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ବିନ୍ଦୁକୁ ‘ରେଖରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ’’ ବୁହାଯାଏ ।

କିଛି ଦିନ ପରେ ହରଦୀପ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ତା’ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କହିଲା, ‘ଆସ ସମସ୍ତେ ଖେଳ ପଡ଼ିଆକୁ ଯିବା । କ୍ରୀଡ଼ା ଦିବସରେ କବାଡ଼ି କୋର୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚୁନ ପାଉଡ଼ରଦ୍ଵାରା ଗାର ଟାଣି ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ କ୍ରୀଡ଼ା ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।

ପଦ୍ମା : ‘‘ଆମକୁ ଏକ ଲମ୍ବା ମାପକ ଫିତା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ । ଆସ ଏହାକୁ କ୍ରୀଡ଼ା କକ୍ଷରୁ ନେବା ।

ଦୀପା : ‘ଆସ ପ୍ରଥମେ ସେହି ଭୂମିରେ ଆଧାର ବିନ୍ଦୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଯେଉଁଠାରୁ ଆମେ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ରେଖା ଆଙ୍କିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା । ଆସ ଏହାକୁ ଆମର ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କହିବା ।

ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ ଖୋଜିବା

• ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଚାରୋଟି ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁର ତାଲିକା କର ।
• ସାରଣୀରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ରଖ ।
• ତୁମେ କିପରି ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗତିଶୀଳ ଅଛି ନା ସ୍ଥିର ଅଛି, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଓ ସାରଣୀରେ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ଲେଖ ।

ସାରଣୀ ୩ : ତୁମର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ନିରୀକ୍ଷଣ କର

ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତ	ଯଥାର୍ଥତା	ସ୍ଥିର ଥବା ବସ୍ତ	ଯଥାର୍ଥତା
ପଡ଼ିଆରେ ଗାଈ ଚରୁଛନ୍ତି	ଗାଈମାନେ ଘାସ ଚରିବାବେଳେ ସ୍ଥାନ ବଦଳାଉଛନ୍ତି ।	ଗଛ	ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଅଛି
ଘୂରୁଥ‌ିବା ପଙ୍ଖା	ବୃତ୍ତାକାର ଗତି ପଙ୍ଖାର ବ୍ଲେଡ଼– ଗୁଡ଼ିକ ଘୂରୁଛି	ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଥିବା ଟେବୁଲ	ଟେବୁଲ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥାଏ
ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା କାର୍	କାର୍‌ଟି ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜର ଅବସ୍ଥାନ ବଦଳାଉଛି	ବତୀଖୁଣ୍ଟରେ ଲାଗିଥିବା ବତୀ	ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଝୁଲୁଅଛି
କାନ୍ଥ ଘଣ୍ଟାରେ କଣ୍ଟା	କଣ୍ଟାଟି ବୃତ୍ତାକାର ଗତିରେ ଘୂରୁଥାଏ	ବସାରେ ଶୋଇଥିବା ଚଢ଼େଇ	ଚଢ଼େଇଟିର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ
ଗଛରୁ ପଡୁଥ‌ିବା ଫଳ	ଫଳଟି ଭୂମି ଦିଗରେ ଗତି କରୁଛି	କାନ୍ଥରେ ଦିଆ- ଯାଇଥ‌ିବା ରଙ୍ଗ	କାନ୍ଥର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଲାଗିକରି ଅଛି
ଦୋଳିରେ ଝୁଲୁଥିବା ପିଲା	ପିଲାଟି ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଗତି କରୁଛି	ଶିକ୍ଷକ ବସୁଥ‌ିବା ଚୌକି	ଚୌକିଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଥାଏ

• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତର ସ୍ଥିତି, ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ସମୟ ସହିତ ବଦଳିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଗତିଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଅବସ୍ଥାନ, ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ସମୟ ସହିତ ବଦଳିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁ ବୋଲି ଧରାଯାଏ ।

ଦୀପା ବସରେ ତା’ ଚାରିପଟେ ଚାହିଁ ଦେଖୁ ଯେ, ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ବସିଛନ୍ତି । ଏକ ମିନିଟ୍ ପରେ ସେ ପୁଣି ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁଲା ଏବଂ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଏବେ ବି ସେମାନଙ୍କ ସିଟ୍‌ରେ ବସିଛନ୍ତି । ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲା, ‘ସେମାନେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି କି ?’ ସମୟ କ୍ରମେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଭାବିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ଥିର ବୋଲି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବାହାରକୁ ଚାହିଁଲା, ସେ ଅନୁଭବ କଲା ସେମାନେ ଗତିଶୀଳ ଅଛନ୍ତି କାରଣ ବାହାର ଜିନିଷ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ବଦଳୁଛି । କୌଣସି ବସ୍ତୁ ସ୍ଥିର ବା ଗତିଶୀଳ ଅଛି ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଯଦି ଦୀପା ନିଜକୁ (କିମ୍ବା ବସକୁ) ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ତେବେ ବରଯାତ୍ରୀମାନେ ସ୍ଥିର । ଯଦି ସେ ବସ୍ ବାହାରେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ (କୋଠା ଆଦି) ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ତେବେ ଯାତ୍ରୀମାନେ (ଏବଂ ବସ୍) ଗତିଶୀଳ ଥିଲେ ।

ମନେକର ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ଏକ ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛ । ଜାହାଜଟି ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବେଗରେ ଗତି କରୁଛି ଏବଂ ସେଥ୍ରେ କୌଣସି ଝରକା ନାହିଁ । ଜାହାଜଟି ଚାଲୁଛି ବା ସ୍ଥିର ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି ?
ଉ. ଜାହାଜଟିର ଗତି କରିବା କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ ହେବା କିମ୍ବା କୌଣସିଠାରେ ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବୁଲିବାର ଅନୁଭବରୁ ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ଜାହାଜଟି ଗତି କରୁଛି ।

ଗତିର ପ୍ରକାର

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଖୋଜିବା

ଏକ ରବର ନେଇ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।

ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
ଏହା ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ କି ? ଗଛରୁ କମଳାଟିଏ ପଡ଼ିଲେ ତାହା ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ କି ? ତୁମେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସରେ ପ୍ୟାରେଡ଼ ହେଉଥିବାର ଦେଖୁଛ କି ? ପ୍ୟାରେଡ଼ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ଚାଲିବା କଥା ମନେ ପକାଅ । ସେମାନେ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି କି ? ଯେତେବେଳେ ଏକ ଓଜନିଆ ବାକ୍ସକୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଏକ ସିଧା ରେଖାରେ ମଧ୍ୟ ଗତି କରିପାରେ ।

ଗତିର ପ୍ରକାରଭେଦ :
ଗତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଥା : (a) ସରଳରୈଖ୍ୟକ ଗତି, (b) ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି, (c) ଦୋଳନ ଗତି ।

ସରଳରେଖ୍ୟ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ସରଳରେଖ୍କ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ଗଛରୁ ଫଳ ପଡ଼ିବା, ବାକ୍ସକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଠେଲିବା, ଟେକା ବା ରବରକୁ ହାତରେ ଧରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଛାଡ଼ି ବା, ପ୍ୟାରେ ଡ଼ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ଧାଡ଼ିରେ ଚାଲିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ ସୂତାରେ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ରବର (କିମ୍ବା ଆଳୁ) ବାନ୍ଧାଯାଉ ।
• ସୂତାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ହାତରେ ଧରି ଘୂରାଯାଉ ।
• ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ରବରର ଗତି କ’ଣ ଏକ ରାମଦୋଳିର ଗତି ଭଳି କି ?

ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗୋଲାକାର ପଥରେ ଗତିକରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ସୂତାରେ ରବର ବାନ୍ଧି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ କୁ ହାତରେ ଧରି ଘୂରାଇବା, ରାମଦୋଳିରେ ଖେଳି ବା, ଘଣ୍ଟାରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା, ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା, ସେକେଣ୍ଡ କଣ୍ଟାର ଘୂରିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପଙ୍ଖା ଘୂରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ରବର (କିମ୍ବା ଆଳୁ) ବାନ୍ଧାଯାଉ ।
• ସୂତାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଧରି ରବରକୁ ଝୁଲାଯାଉ । ହାତକୁ ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ ।
• ଅନ୍ୟ ହାତରେ ବ୍ୟବହାର କରି, ରବରକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ନେଇ ସାମାନ୍ୟ ଦୂରତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହା ଆଗକୁ ଗଛକୁ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କରେ କି ? ଏହାର ଗତି ଏକ ଦୋଳିର ଗତି ସହିତ ସମାନ କି ?

ଦୋଳନ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତିରୁ ଆଗକୁ–ପଛକୁ ଗତିକରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ଦୋଳନ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଡ଼ିର ଦୋଳନ, ସିଲେଇ ମେସିନ୍‌ରେ ଥିବା ଛୁଞ୍ଚିର ଗତି, ରଜରେ ପିଲାମାନେ ଖେଳୁଥ‌ିବା ଦୋଳିର ଗତି ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ପାଖାପାଖୁ 50 ସେଣ୍ଟିମିଟର ଲମ୍ବର ଏକ ପତଳା ଧାତବ ପାତ ନିଆଯାଉ ।
• ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଚାପି ରଖୁ ଏହାକୁ ଧରି ରଖୁବା ପାଇଁ କିଛି ପୁସ୍ତକ କିମ୍ବା ଇଟାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ ।
• ପାତର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାମାନ୍ୟ ଦବାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।
• ଏବେ ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ଏହା ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଗତି କରୁଛି କି ? ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୋଳନ ଗତିର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ।

ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି
ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ତା’ର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ, ତେବେ ତା’ର ଗତିକୁ ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ, ତାହା ବାରମ୍ବାର ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଦୋଳନ ଗତିରେ ଥ‌ିବା ଏକ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଯିବା ଆସିବା ସମୟରେ ଏହାର ଗତିକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିଥାଏ । ଉଭୟ ବୃତ୍ତୀୟ ଏବଂ ଦୋଳନ ଗତି ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି ଅଟନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଶିଶୁ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖ ।
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳରେଖକ, ବୃତ୍ତୀୟ କିମ୍ବା ଦୋଳନ ଗତି ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କର ।

ପିଲାମାନେ ଖେଳୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଗତି ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ – ୪ : ଗତିର ପ୍ରକାର

ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ	ସରଳରେଖ୍ୟ ଗତି	ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି	ଦୋଳନ ଗତି	ଯଥାର୍ଥତା
ଦୋଳି			ହଁ	ଆଗପଛ ଗତି
ସ୍ଲାଇଡ଼	ହଁ			ଏକ ସରଳରେଖାରେ ତଳକୁ ଖସିଥାଏ
କାଠଯୋଡ଼ି (ଉପର-ତଳ) ଖେଳ			ହଁ	ଉପର ତଳ ଗତି

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଦୈର୍ଘ୍ୟ
୨. ଦୂରତା
୩. ବିଭାଗୀକରଣ
୪. କିଲୋମିଟର
୫. ମିଲିମିଟର
୬. ଚିହ୍ନଟୀକରଣ
୭. ଗତି
୮. ସରଳରେଖୀୟ ଗତି
୯. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୦. ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି
୧୧. ଦୋଳନ ଗତି
୧୨. ଯଥାର୍ଥତା
୧୩. ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ/ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ
୧୪. ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି
୧୫. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୬. ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ଏକକ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ସିଷ୍ଟମ୍ ଅଫ୍ ୟୁନିଟ୍ (SI Unit) କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମାନକମାପକ ଏକକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।
• ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘m’ ବା ମି ।
• 1 କି.ମି = 1000 ମିଟର, 1 ମିଟର = 100 ସେଣ୍ଟିମିଟର, 1 ସେଣ୍ଟିମିଟର = 10 ମିଲିମିଟର ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁକୁ ନେଇ ଦୂରତା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ବିନ୍ଦୁକୁ ରେଫେରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଏ ।
• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଅବସ୍ଥିତି ସମୟ ସହିତ ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟଠାରୁ ବଦଳିଯାଏ ତେବେ ତାହା ଗତିଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ରେଖୀୟ ଗତି ବା ସରଳ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଗୋଲାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆଗକୁ–ପଛକୁ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ଦୋଳନ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Extra Questions

Class 7 Science Chapter 4 Extra Questions on The World of Metals and Non-metals

The World of Metals and Non-metals Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
A non-sonorous material breaks into pieces when struck with a hammer. Can it be a metal? Give a reason for your answer.
Answer:
No. Metals are generally sonorous, malleable and therefore, do not break on hammering. The given material can be a non-metal like coal, sulphur, etc. or a material like glass.

Question 2.
Radhika’s mother uses an aluminium foil to pack her food for lunch. Which physical property of metals is utilised in making foils? Can her mother use sulphur or wooden sheets for wrapping food?
Answer:
Malleability is the property of metals that is utilised in making foils. This is the property of metals by virtue of which they can be beaten into thin sheets. No, sulphur or wooden sheets cannot be used for wrapping food. This is because they are nonmalleable and brittle. They cannot be converted into foils (thin sheets) on beating, as they will break into pieces.

Question 3.
Harish found a block in his garage. He wanted to figure out if it was made up of a metal. Suggest at least one physical test that he can perform to determine if the block is made up of metal. What can he conclude about the nature of the block based on this test?
Answer:
Harish can perform a hammering test on the block to assess its properties. If the block flattens or bends without breaking, it indicates malleability, a key characteristic of metals.
This test allows him to make informed conclusions: if the block demonstrates malleable behaviour, it is likely to be made of metal. On the other hand, if it breaks or cracks during the test, it suggests that it is probably a non-metal or some other material.

Question 4.
One day, while cooking, Priyanka’s mother accidentally hurt her hand by touching the handle of a hot pan. Between plastic and aluminium, what is the handle likely to be made of and why?
Answer:
The handle of the pan is likely to be made of aluminium as aluminium, being a metal, is a good conductor of heat. Whereas plastic is a poor conductor of heat.

Question 5.
Name any two metals that have wide usage in household electrical appliances. Also, explain the reason.
Answer:
Aluminium and copper are two metals that are widely used in household electrical appliances. This is because aluminium and copper are ductile and good conductors of electricity.

Question 6.
After heavy rains over a few days, Akhilesh saw the deposition of reddish-brown flakes on the iron gate in his house. He wanted to protect it from further damage. If you were Akhilesh’s friend, what methods would you suggest to him to prevent the gate from rusting?
Answer:
Rusting of iron can be prevented by painting, oiling, greasing, or applying a protective layer of zinc metal on the iron.

Question 7.
Why do statues made of copper turn green after many years? Name the process responsible for this change.
Answer:
Copper statues turn green due to the formation of a green layer when copper reacts slowly with air, moisture, and other substances present in the air. This process is called corrosion.

Question 8.
(i) Why is sodium stored in kerosene?
(ii) Name the non-metal that is commonly used as an antiseptic substance.
Answer:
(i) Sodium reacts vigorously with oxygen and water, generating a lot of heat. Therefore, it is stored in kerosene to prevent its exposure to moisture and air.
(ii) Iodine

Question 9.
X is a non-metal that is stored under water, while Y is a metal that gets rusted when exposed to air and water. Identify X and Y. Give reasons for these observations.
Answer:
X is phosphorus, and it is stored under water as it readily reacts with atmospheric air and catches fire. Y is iron, as it reacts with air and water and acquires a brown deposit called rust.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Complete the table by writing the materials in the column corresponding to the property they show.
Iron, silver, aluminium, wood, a piece of coal, a lump of sulphur, a glass, copper, gold, rubber

Answer:

Malleable	Brittle	Neither malleable nor brittle
Iron, silver, aluminium, copper, gold	A piece of coal, a lump of sulphur, a glass	Wood, rubber

Question 2.
A student is asked to identify an unknown solid substance using only physical properties. The substance is dull, non-sonorous and breaks on hammering.
(i) Is the substance more likely to be a metal or a non-metal?
(ii) Give two reasons to support your answer.
Answer:
(i) The substance is likely to be a non-metal.
(ii) Non-metals are generally dull in appearance and brittle; they break when hammered and do not produce a ringing sound (non-sonorous).

Question 3.
Consider the three materials, viz., copper, iodine and plastic.
(i) Which of the given materials can be used to make electrical wires and why?
(ii) Which of the given materials can be used for making the outer covering of the wire to provide safety, and why?
(iii)Which of the given materials is/are nonmetal(s)?
Answer:
(i) Copper can be used to make electrical wires as copper is a good conductor of electricity and is also ductile.
(ii) Plastic should be used for making the outer covering of the wire because it is a poor conductor of electricity.
iii) Among the given materials, only iodine is a non-metal.

Question 4.
A metal X, in the presence of air and water, undergoes corrosion and forms a brown flaky substance, Y. However, oil or paint can be applied on the surface of metal X to prevent corrosion.
(i) Identify metal X and substance Y.
(ii) Explain how oiling or painting the surface of metal X helps to prevent corrosion.
Answer:
(i) Metal X: Iron; Substance Y: Rust
(ii) Corrosion of iron (rusting) takes place in the presence of air and water to form rust (brown flaky substance). When oil or paint is applied to the surface of iron, it forms a protective layer that prevents air and water from coming into contact with the surface of iron. Hence, rusting is prevented.

Question 5.
An element P, on burning in air, produces a gas Q. When gas Q is dissolved in water, it forms sulphurous acid.
(i) Identify element P and gas Q.
(ii) Explain the nature of the oxide of element P.
Answer:
(i) Element P: Sulphur; Gas Q: Sulphur dioxide
(ii) The oxide of sulphur, i.e., sulphur dioxide, is acidic in nature. This can be confirmed via a litmus test. Sulphur dioxide gas, when dissolved in water, forms sulphurous acid that turns blue litmus red, confirming the acidic nature of sulphur dioxide.

Question 6.
Name any three non-metals with their uses in everyday life.
Answer:
Three non-metals with their uses in everyday life are as follows:

• Carbon: It is the building block of all life forms. It is a key component of proteins, fats, and carbohydrates, which are necessary for growth and energy.
• Nitrogen: It is used in the manufacturing of fertilisers and other chemicals. It is an essential nutrient for the growth of plants.
• Oxygen: It is essential for respiration in humans and animals.

Question 7.
(i) How are metal oxides different from non-metal oxides? How can you test the chemical nature of both these oxides?
(ii) Why does an iron nail placed inside a glass bottle filled with silica gel not acquire rust?
Answer:
(i) Metal oxides are basic in nature, while nonmetal oxides are acidic in nature. The chemical nature of these oxides can be tested with the help of a litmus test. Metallic oxides turn red litmus blue, while non-metallic oxides turn blue litmus red.

(ii) The presence of silica gel inside the glass bottle makes the air dry and therefore rusting cannot take place in the absence of water/moisture. The presence of both air and water is required for rusting.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Metals and non-metals show different physical and chemical properties.
(i) Differentiate between metals and non-metals on the basis of malleability, electrical conductivity and sonority.
(ii) State one difference between metals and nonmetals based on the nature of their oxides.
Answer:
(i)

Property	Metals	Non-metals
Malleability Electrical Conductivity Sonority	Malleable Good conductors Sonorous	Not malleable (Brittle) Poor conductors Non-sonorous

(ii) Metals form basic oxides, while non-metals form acidic oxides.

Question 2.
A student wants to classify substances as metals or non-metals based only on their physical properties.
(i) State any two physical tests that the student can perform.
(ii) What observations would indicate that a substance is a metal?
(iii) Why is it not advisable to depend on only one property for classification?
Answer:
(i) Hammering (malleability) test, electrical conductivity test, sonority test, heat conductivity test, etc.
(ii) If the substance is malleable, sonorous, conducts heat or electricity, it is likely to be a metal.
(ii) Some substances show exceptions; therefore, more than one property must be considered. For example, generally metals are solid at room temperature, but mercury is a metal that is liquid at room temperature.

Question 3.
In a science experiment, sulphur powder is burned in air to produce gas A. The gas produced is collected in a gas jar to which some water is added, and solution B is formed. The resulting solution $B$ is then tested using red and blue litmus papers, as shown in the given picture:

(i) Identify gas A and solution B.
(ii) Give the word equations for the reactions taking place.
(iii) Is gas A acidic or basic in nature? How can you tell this by using blue and red litmus papers?
Answer:
(i) Gas A is sulphur dioxide, and solution B is sulphurous acid.
(ii)

(iii) Gas A is acidic in nature. This can be confirmed by the following test:
When the aqueous solution of A, i.e., solution B is tested with blue litmus paper, it turns red. Whereas, when tested with red litmus paper, the colour of the litmus paper does not change.

Question 4.
Answer the following questions.
(i) Why is iron heated before being beaten with a hammer?
(ii) Which other metals can be beaten in the same way as iron? Define the property responsible for this phenomenon.
(iii) Does wood behave like iron when beaten with a hammer? Explain.
Answer:
(i) Iron is heated before being beaten with a hammer to reduce its hardness. This makes it easier to mould it into desired forms through hammering.
(ii) Metals such as gold, silver, copper, and aluminium can also be beaten in the same way as iron due to their high malleability. Malleability is defined as the property of metals by which they can be beaten into thin sheets without breaking.
(iii) No, wood does not behave like iron when beaten with a hammer because it is not malleable like metals. When wood is beaten, it breaks or cracks instead of getting flattened.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
While visiting a jewellery shop with her mother, Roshni admired the brilliant shine and intricate designs of gold and silver ornaments, along with the copper sculptures on display. She began to wonder why gold and silver are commonly used to make ornaments. She also recalled an interesting fact her teacher had shared in class – just one gram of gold can be drawn into a thin wire nearly 2 kilometres long.

(i) Which properties of metals are highlighted in the given passage?
Answer:
Lustre, malleability and ductility.

(ii) Which of the following statements is/are incorrect about gold and silver?
1. Gold and silver are the most malleable metals.
2. Silver foil is used for decorating some sweets.
3. Gold and silver are poor conductors of heat.
4. A piece of gold, when hammered, gets broken down into pieces, thus it is brittle in nature.
(a) Statement 3 only
(b) Statements 3 and 4
(c) Statements 1 and 2
(d) Statement 4 only
Answer:
Lustre, malleability and ductility.

(iii) Mention any two properties of gold and silver that make them suitable for making jewellery.
Answer:
Gold and silver are good conductors of heat. Gold is malleable, not brittle.

OR

(iii) Define corrosion. How does it affect an object made up of copper?
Answer:
Malleability

• Lustre
• Ductility
• Resistance to corrosion

Question 2.
In a scientific experiment performed to determine the nature of metallic and non-metallic oxides, Amit burned some substances to obtain their respective oxides and mixed the oxides with water to determine their nature using litmus papers. While doing the experiment, he observed that some substances were stored separately, immersed in different types of liquids. Such observations sparked curiosity in his mind.

(i) Give one example of a metal that is stored in kerosene and one example of a non-metal that is stored in water.
Answer:
Sodium is a highly reactive metal that is stored in kerosene oil because it reacts violently with air and water. Phosphorus (non-metal) is stored in water because it catches fire on exposure to air.

(ii) What happens when iron is kept exposed to moist air for a long period of time?
Answer:
Iron undergoes rusting when exposed to moist air for a long period of time. A layer of a brown, flaky substance gets formed on its surface, also known as rust.

(iii) What is the nature of the oxide formed when magnesium is burned in air? How will you confirm its nature?
Answer:
Magnesium burns in air to form magnesium oxide, which is basic in nature. This can be confirmed by testing the aqueous solution of the magnesium oxide (magnesium hydroxide) with red litmus paper. The red litmus paper turns blue, indicating the basic nature of the oxide.

OR

(iii) What happens when blue litmus paper is dipped in a solution of sulphur dioxide gas dissolved in water? Give a reason for your answer.
Answer:
When sulphur dioxide is dissolved in water, it forms sulphurous acid, which is acidic in nature. Therefore, blue litmus paper will turn red when dipped in this solution.

Question 3.
During the summer holidays, Charit went to Mumbai with his family. While riding in the car, they crossed a sea link suspension bridge. Charit was amazed by its massive structure. He asked his father about the science behind the bridge. Charit’s father explained the types of materials used in the formation of and their properties.

(i) The ropes used in suspension bridges are made up of steel wires. What other material(s) is/are mixed with iron to make steel wires? Also, explain the reason behind it.
Answer:
Steel is a mixture of metal (iron) and nonmetal (carbon). This is done to increase the strength of suspension bridges so that they can lift heavy objects.

(ii) If the bridge were made up of only iron, would it have acquired rust after some time?
Answer:
Yes, if the bridge were made up of only iron, it would have acquired rust after some time unless some preventive measures (like oiling, painting or galvanisation) are used.

(iii) State the conditions essential for rusting.
Answer:
The two essential conditions required for rusting are air and water.

OR

(iii) Can only a non-metal be used to make cables to support the heavy loads of a bridge? Give a reason for your answer.
Answer:
No, only a non-metal cannot be used to make cables to support heavy loads of a bridge because most non-metals are not strong and flexible enough to support heavy.

The World of Metals and Non-metals Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

1. The following pictures show different properties of metals:

(i) Identify and define the properties shown in pictures A and D.
Answer:
The property of metals shown in picture A is malleability. The property of metals by which they can be beaten into thin sheets is known as malleability.
The property of metals shown in picture D is sonority. The property of metals by which they produce a ringing sound when struck against a hard surface is called sonority.

(ii) Which of the following statements is incorrect based on the above properties and uses of metals?
(a) Copper wires are used in electrical appliances due to the properties shown in pictures B and C.
(b) Picture D shows the sonorous nature of the metals.
(c) Picture A shows the properties of metals, due to which they can be used to make sheets and foils.
(d) Pictures A and B, respectively, show the ductility and malleability of metals.
Answer:
(d) Picture A shows malleability, while picture B shows ductility.

(iii) Can X be a lump of sulphur as shown in picture C? Explain your answer.
Answer:
No, X cannot be a lump of sulphur. This is because sulphur is a non-metal and a poor conductor of electricity.

OR

(iii) Gold and silver are used in making ornaments due to their highly lustrous appearance. Apart from this, which other two properties shown in the pictures make them suitable for making ornaments?
Answer:
Properties shown in pictures A and B i.e., malleability and ductility, respectively.

Question 2.
Consider the following objects/materials and complete the table given below:

Answer:

Object /Material	Metal/Non-metal/Other	Sonorous (Yes/No)	Malleable (Yes/No)	Ductile (Yes/No)
A. Silver coin B. Glass C. Rubber gloves D. Sulphur	Metal Other Other Non-metal	Yes No No No	Yes No No No	Yes No No No

The World of Metals and Non-metalsClass 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Question 1.
Objective: To determine the necessary conditions for the rusting of iron.
Materials required: Iron nails, silica gel, boiled water, oil, glass bottles, tap water, sandpaper etc.

Procedure:

• Take a few shiny new iron nails. If you have old iron nails, ensure you rub them properly with sandpaper.
• Place an iron nail in bottle A containing silica gel and cap the bottle tightly.
• Place the second iron nail in a bottle B containing cooled boiled water, followed by a layer of oil and cap the bottle tightly.
• Place the third iron nail in bottle C containing tap water and leave it open.

(i) Why were old iron nails rubbed with sandpaper?
Answer:
Before performing the experiment, the old iron nails were rubbed using sandpaper to make sure that there were no brown deposits of rust on them.

(ii) The bottles were kept undisturbed for 10 days. In which bottle(s) would rusting have taken place, and why?
Answer:
The rust formation is only possible in bottle C, as in this case, the iron nail is exposed to both air and water. The air inside the bottle A becomes dry due to the presence of silica gel; thus, rusting will not occur. Similarly, in bottle B, the oil acts as a barrier between the air and water, preventing the iron nail from rusting.

OR

(ii) During the process of rusting, what kind of deposit is formed on iron objects?
Answer:
During the process of rusting, a brown flaky deposit, called rust, is formed on the iron objects.

(iii) How can rusting of iron be prevented?
Answer:
Rusting of iron can be prevented by painting, oiling, greasing, or applying a protective layer of zinc metal (galvanisation).

The World of Metals and Non-metals Extra Questions for Practice

Question 1.
Why does a metal spoon produce a ringing sound when it falls on the floor, whereas a plastic spoon does not?
(a) A metal spoon is always larger in size than a plastic spoon.
(b) Metals are malleable, while plastics are not.
(c) Metals are sonorous, while plastics are not.
(d) Since the plastic spoon is not made up of metal, it is sonorous.
Answer:
(c) Metals are sonorous i.e., they produce a ringing sound when struck against a hard surface. Other materials like plastics are not sonorous, and hence, are unable to produce such ringing sound.

Question 2.
In a science experiment, two identical iron nails are taken and kept under different conditions for 10 days:
Nail A is kept in water with a layer of oil on the top. – Nail B is kept in dry air.
In which nail, A or B, does rusting occur?
(a) Nail A only
(b) Nail B only
(c) Both A and B
(d) Neither A nor B
Answer:
(d) The presence of both air and water is essential for rusting to occur on iron articles.

Question 3.
A student is given three substances – X, Y, and Z with the following properties:
X- Reacts vigorously with oxygen and water; thus, it is kept under kerosene.
Y- Malleable and used in making foils to wrap food items.
Z- Reacts with air to form a black coating on its surface.
Which of the following options correctly identifies X, Y, and Z?
(a) X – Sodium, Y – Silver, Z – Copper
(b) X – Silver, Y – Aluminium, Z – Iron
(c) X – Potassium, Y – Iron, Z – Gold
(d) X – Sodium, Y – Aluminium, Z – Silver
Answer:
(d) X – Sodium, Y – Aluminium, Z – Silver

Question 4.
Which of the following statements is incorrect?
(a) Sulphur is malleable and a good conductor of electricity.
(b) Most of the metal oxides are basic in nature.
(c) A metal spoon conducts heat, while a plastic spoon does not.
(d) Rusting of iron can be prevented by painting the iron surface.
Answer:
(a) Sulphur is a non-metal. It is neither malleable nor a good conductor of electricity.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): Copper and aluminium can be used to make cooking utensils.
Reason (R): Metals are generally good conductors of electricity.
Answer:
(b) Copper and aluminium can be used to make cooking utensils because metals are generally good conductors of heat.

Question 6.
Assertion (A): A piece of coal or a lump of sulphur is considered brittle in nature.
Reason (R): They break into pieces when hammered.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
During a lab experiment, Vamik observed that a silver spoon became hot quickly in hot water, but a wooden spoon remained cool. What is the possible reason for this Which one of these spoons will produce a ringing sound when struck against a hard surface?
Answer:
The silver spoon became hot quickly as silver is a good conductor of heat, while the wooden spoon did not, as wood is a poor conductor of heat. A silver spoon will produce a ringing sound when struck against a hard surface, as it is sonorous in nature.

Question 8.
(i) You are given a few objects – a piece of aluminium foil, an iron nail, a piece of coal, and a piece of dry wood. Which of these objects will cause the bulb of the tester circuit to glow when connected in the gap of the circuit? Give a reason for your answer.
Answer:
A piece of aluminium foil and an iron nail can make the bulb of the tester circuit glow, whereas a piece of coal, and a piece of dry wood cannot make the bulb of the tester glow in an electric circuit. This is because aluminium and iron are good conductors of electricity, while coal (carbon) and wood are poor conductors of electricity.

(ii) In the jewellery-making process, a goldsmith draws gold into thin wires for making a twisted design. Which physical property of metals is utilised in this case?
Answer:
Ductility.

Question 9.
(i) A teacher asked students to identify a material suitable for making electric wires. The material must: – conduct electricity well – be drawn into thin wires
Among rubber, copper and sulphur, which material best satisfies both of these conditions? Justify your choice.
Answer:
Among the given materials, copper best satisfies the given conditions. Copper is ductile (can be drawn into thin wires) and a very good conductor of electricity. Sulphur is not ductile and is a poor conductor of electricity. Similarly, rubber is neither ductile nor a good conductor of electricity.

(ii) Do the oxides of magnesium and sulphur have the same nature? Give a reason for your answer.
Answer:
No, the oxides of magneisum and sulphur do not have the same nature as the former is basic in nature, while the latter is acidic in nature.

Question 10.
(i) Anita wants to make a handle for a cooking vessel. She is given two materials, wood and iron. Which material should she use to make the handle, and why?
Answer:
Anita should use the wood to make the handle of the cooking vessel.
This is because wood is a poor conductor of heat and will not heat up while cooking in the vessel. This will prevent her hands from burning while holding the vessel. On the other hand, iron, being a metal, is a good conductor of heat. Hence, it will become very hot and will be unsase to touch while cooking.

(ii) Give examples of any two materials that are malleable as well as good conductors of heat
Answer:
Silver and aluminium.

Question 11.
A science teacher conducted a few experiments to explain the physical properties of metals and non-metals. To do so, she selected three materials: P, Q, and R. She then tested their physical properties, including conductivity, malleability, ductility, lustre, and sonority.
The following observations were made based on these experiments: – Material P was lustrous, highly ductile, malleable and did not corrode in moist air.

• Material Q was a good conductor of heat, hard, and could be easily corroded. It acquired a reddish-brown flaky layer on its surface on prolonged exposure to air and water.
• Material R was non-sonorous, dull in appearance, and a poor conductor of heat.

(i) Which of the given materials is most suitable for making ornaments, and why?
Answer:
Material P is most suitable for making ornaments as it is lustrous, malleable. ductile and does not corrode when exposed to moist air.

(ii) Among copper, rubber, aluminium and gold, which could be material R and why?
Answer:
Rubber is non-sonorous, dull in appearance, and a poor conductor of heat, as it is not a metal.

(iii) What could be material Q ? What are the different methods of preventing its corrosion? Explain any one method.
Answer:
Material Q could be iron. The corrosion of iron is known as rusting. It can be prevented by painting, greasing, galvanisation, etc.
In galvanisation, a thin layer of zinc is coated on iron to prevent its exposure to air and water.

OR

(iii) What type of oxide is formed when material Q is burned in the presence of oxygen? How can it be tested using litmus papers?
Answer:
Since material Q is a metal (iron), it forms a basic oxide when burned in the presence of air (oxygen). The aqueous solution of basic oxide turns red limus paper blue, and does not change the colour of a blue limus paper.

Question 12.
A student claims that a single physical property alone is enough to classify substances as metals or non-metals.
(i) Do you agree with this statement? Give a reason.
Answer:
No, a single physical property is not sufficient because some substances show exceptions. For example, a substance can be soft and/or liquid at room temperature, but it can still be a metal.

(ii) Mention one chemical property that helps distinguish metals from non-metals.
Answer:
The nature of oxides can be used as a basis for distinguishing metals from non-metals. Metals generally form basic oxides, while non-metals generally form acidic oxides.

(iii) Give two examples each of a metal and a non-metal with their uses.
Answer:
Examples of metals: Copper and aluminium
Uses:

• Copper is used to make electrical wires.
• Aluminium is used to make foil to wrap food items.

Examples of non-metals: Nitrogen and chlorine
Uses:

• Nitrogen is used in making fertilisers.
• Chlorime is used in water purification.

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଚୁମ୍ବକ ଅନ୍ଵେଷଣ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 4 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଖୋଜିଥିଲା । ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲା ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ପୁରାତନ କାଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ମସଲା ନେଇ ଆସୁଥିବା ଏକ ଜାହାଜ ଉପରେ ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଧାରିତ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ନାବିକମାନେ ରାତିରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ତାରାର ସାହାଯ୍ୟ ନେଉଥିଲେ । ଏମିତି ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଥୁଲା, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ନାବିକମାନେ ଝଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଫସିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାରା ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲା । ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ନ ପାରିବାରୁ ରଶ୍ମୀ ତା’ କାହାଣୀକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ପାରି ନଥିଲା ।

ସେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଲାଇବ୍ରେରୀରେ ଏ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଯେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ରଶ୍ମୀ କେତେକ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବାକ୍ସ ଏବଂ ପର୍ସ ଦେଖୁଥିଲା ଯାହା ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲର ଏକ ସ୍ମାର୍ଟ ବୋର୍ଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକ ଥିବା ଏକ ଡଷ୍ଟର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବି ଏହାକୁ ଏତେ ନିରେଖୁ ଦେଖୁ ନଥିଲା । ତେଣୁ ସେ ଚୁମ୍ବକ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବିଷୟରେ ଅଧ‌ିକ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପଡ଼ିଲା ।

ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା, ଯାହା ଲୋଡ଼େଷ୍ଟୋନ୍ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ :
ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଚୁମ୍ବକ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଲୋଡ଼ଷ୍ଟାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ଭକ କୁହାଯାଏ । ଲୁହାଖଣ୍ଡରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକ, ଏବଂ ପେନସିଲ ବାକ୍ସ, ଷ୍ଟିକର, ଖେଳନା ଆଦିର ବ୍ୟବହୃତ ଚୁମ୍ବକ ସବୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ ।

ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ :
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ମିଳିଥାଏ; ଯଥା ରିଙ୍ଗ୍ ଚୁମ୍ବକ, ଅଶ୍ଵଖୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ, ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଚୁମ୍ବକ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତୁରେ ଲାଗିଥାଏ କି ?
ଉ. ହଁ, ଚୁମ୍ବକ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥକୁ ଟାଣିଥାଏ ବା ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ନଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକ କେବଳ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତରେ ଲାଗି ଥାଏ ।

ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ :

• ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, କୋବାଲ୍ଟ, ନିକେଲ, ଷ୍ଟିଲ ଇତ୍ୟାଦି ।
• ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ରବର, ମହମ, କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ କିଛି ବସ୍ତ ଓ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
• କେଉଁ ବସ୍ତ ଚୁମ୍ଭକରେ ଲାଗି ରହିବ ତାହାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଉ । ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ତୁମ ଅନୁମାନ ଲେଖାଯାଉ ।
• ଏବେ ତୁମ ହାତରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଧରି ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ନିକଟକୁ ଆଣ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ଦେଖ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଚୁମ୍ବକରେ ଲାଗି ଯାଉଛି ।

ସାରଣୀ–୧ରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ – ୧ : ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ପଦାର୍ଥ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ବସ୍ତର ନାମ	ବସ୍ତୁଟି କେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଛି (ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ/କାଠ/କାଚ |ଲୁହା | ଅନ୍ୟ କୌଣସି)	ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ (ହଁ/ନା)
		ପୂର୍ବାନୁମାନ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପେନ୍ସିଲ୍	କାଠ	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ଚାବି	ଲୁହା	ହଁ	ହଁ
ସ୍କେଲ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍	ନାହିଁ	ନାହିଁ
କଲମ (ପେନ୍)	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍	ନାହିଁ	ନାହିଁ
Eraser	ରବର	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ଷ୍ଟାପଲର	ଷ୍ଟିଲ	ହିଁ	ହିଁ
କ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍	ମହମ	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ସ୍କୃ (Screw)	ଲୁହା	ହିଁ	ହିଁ
କଇଁଚି	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏବଂ ଲୁହା	ନାହିଁ	ହିଁ
ରୁ ମାଲ	କପଡ଼ା	ନାହିଁ	ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୁମ୍ବକ ଯେଉଁ ସବୁ ପଦାର୍ଥକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଧାତବ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି ।

ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ କି ?
ଉ. ନା, ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିନଥାଏ । ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ବା ଦୁଇ ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଚୁମ୍ବକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ ଅପେକ୍ଷା ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ ।

ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ କାଗଜରେ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ବିଛାଇ ତା ଉପରେ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ରଖାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ କାଗଜକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଡ଼େଇଲେ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର କ’ଣ ହେଉଛି ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଯିବ । ଚୁମ୍ବକର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବହୁତ କମ୍ ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିରହିବ ।
  
• ସର୍ବାଧ‌ିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଥ୍ୟା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇପ୍ରାନ୍ତକୁ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଯଥା ଉତ୍ତର ମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
• ପ୍ରତି ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ ଓ ଏହି ମେରୁ ଚମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ । ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣ ଚୁମ୍ବକର ଅନ୍ୟ ଅଂଶର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣଠାରୁ ଅଧିକ ।
• ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଚୁମ୍ବକର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ସର୍ବଦା ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
• କେବଳ ଗୋଟିଏ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ ।

ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା କି ?
ଉ. ହଁ, ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା । କାରଣ ଚୁମ୍ବକର ଆକୃତି ଯେପରି ହେଉନା କାହିଁକି, ସେଥୁରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ/ ଶକ୍ତି ଅଧ୍ଵକ ଥାଏ ।

ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା କି ?
ଉ. ନା, ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ । ଯଦି ଏ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ଦୁଇମେରୁ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମଝିରେ ଏକ ସୂତା ବାନ୍ଧି ତାହାକୁ ଝୁଲାଇ ରଖାଯାଉ । ଚୁମ୍ଭକଟି ଭୂସମାନ୍ତର ହୋଇ ସନ୍ତୁଳିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଭୂସମାନ୍ତର କରି ବୁଲାଇ ସ୍ଥିର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।

ତଳେ ଥ‌ିବା କାଗଜ ଖଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତର ସ୍ଥିତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ । କାଗଜରେ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏକ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଡ଼ାଯାଉ । ଚୁମ୍ବକ ସ୍ଥିର ହେଲା ପରେ ତାହାର ଦିଗ ଏହି ରେଖା ସୂଚାଇଥାଏ ।

ଏବେ ପୁଣି ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ସାମାନ୍ୟ ଧକ୍କା ଦେଇ ବୁଲାଇଲେ ଚୁମ୍ବକଟି ସ୍ଥିର ହେଲାବେଳକୁ ପୂର୍ବସ୍ଥିତିକୁ ଫେରି ଆସିବ ।

ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତାହା କେଉଁ ଦିଗ ସୂଚିତ କରେ ? ଆମେ ଏହାକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବା ?
ଉ. ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ ସେହି ରେଖାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚିତ କରେ । ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଝୁଲୁଥିବା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହେ । ମାତ୍ର ଖଣ୍ଡେ ସାଧାରଣ ଲୁହା ଦଣ୍ଡକୁ ଝୁଲାଇ ଦେଲେ, ତାହା ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହେବ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଏକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ । ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରାନ୍ତ ଯାହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ତାହାକୁ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଉଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚୁମ୍ବକ ରହିଥାଏ କାରଣ ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜେ ଏକ ବିଶାଳ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।

ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ବଦଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୁହା ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଏହାକୁ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲାଇ ରଖିଲେ ଏହା ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିବ ନାହିଁ । ଏହା ଯେ କୌଣସି ଦିଗରେ ରହିପାରିବ ।

ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେବଳ ମୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ହିଁ ରହିପାରିବ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ :

ପୁରାତନ କାଳରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପକରଣ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଥାଏ ଯାହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୂରିପାରେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର- ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ କୁହାଯାଏ ।

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନର ଆମେ ଦିଗ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କମ୍ପାସ୍ ରଖାଯାଏ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସୂଚୀ ରହିଥାଏ । ଏହାପରେ କମ୍ପାସରେ ଥିବା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପାସ୍ ବାକ୍ସକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ ।

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥ‌ିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

ଆମେ କିପରି ଆମର ନିଜସ୍ଵ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ତିଆରି କରିପାରିବା ?
ଉ. ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଲାକାର ବାକ୍ସ ଅଟେ, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଆଚ୍ଛାଦନ ଥାଏ, ଯାହା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକଟି ବାକ୍ସର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପିନ୍ ଉପରେ ଲାଗିଯାଇଛି । ଏହି ସୂଚୀକୁ ପିନ୍ ଉପରେ ଏପରି ଭାବରେ ସନ୍ତୁଳିତ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହା ସମଜରେ ଏହି ବିନ୍ଦୁରେ ବୁଲିପାରିବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବୁଲିପାରିବ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥ‌ିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ତିଆରି କରିବା (ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ଚୁମ୍ବକ କ କରିବା)

ଏକ କର୍କ ଖଣ୍ଡ, ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚି, ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ, ଏକ କାଚ ପାତ୍ର ଏବଂ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିକୁ ଏକ କାଠ ଟେବୁଲ ଉପରେ ରଖାଯାଉ । ତା’ପରେ ଚୁମ୍ବକର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମେରୁକୁ ଛୁଞ୍ଚିର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ରଖାଯାଉ । ଚି ତ୍ର ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଅନୁଯାୟୀ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଛୁଞ୍ଚି ଉପରେ ଗତି କରାଯାଉ । ଯେତେବେଳେ ଏହା ଛୁଞ୍ଚିର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବ, ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଉ ।

ଚୁମ୍ବକର ସେହି ମେରୁକୁ ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଣାଯାଉ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅତି କମରେ ୩୦ ରୁ ୪୦ ଥର
କରାଯାଉ ।

ଛୁଞ୍ଚି ନିକଟକୁ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପିନ୍ ଅଣାଯାଉ । ଯଦି ପିନ୍ କିମ୍ବା ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଛୁଞ୍ଚ୍ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଜଣାଯିବ ଯେ ଛୁଞ୍ଚ୍ ଏକ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।

ପାତ୍ରର ପାଣିରେ କମ୍ପାସ ଛୁଞ୍ଚି ନିର୍ମାଣ :

• ଏହି ଛୁଞ୍ଚିକୁ କର୍କ ଭିତର ଦେଇ ଭୂସମାନ୍ତରାଳ କରି ରଖାଯାଉ । କର୍କକୁ ପାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ଭସାଯାଉ, ଯେପରି (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି) ଛୁଞ୍ଚି ସବୁବେଳେ ପାଣିର ସ୍ତର ଉପରେ ରହିଥ‌ିବ ।
• ଛୁଞ୍ଚି ସ୍ଥିର ହେଲେ, ତୁମର ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୋଇଯିବ । ଛୁଞ୍ଚୁର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• କର୍କକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘୂରାଇ ଏହା ଘୂରିବା ବନ୍ଦ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗ ସବୁବେଳେ ସମାନ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇବ ।
  

ଆଧୁନିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ, ତୁମ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ପରି ଏକ ଉପକରଣ ଭାରତୀୟମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଏଥିରେ ଏକ ମାଛ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଲୁହା ଖଣ୍ଡ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ତେଲ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାକୁ ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର (ବା ମାଛ ଯନ୍ତ୍ର) କୁହାଯାଉଥିଲା ।

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୁଏ ?
ଉ. ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ ପାଖାପାଖୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତରମେରୁ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ । ଦୁଇ ଚୁମ୍ବକର ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ ।

ଚୁମ୍ବକର ଆକର୍ଷଣ ଓ ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣ :

କାର୍ଯ୍ୟ−୫ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

• ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଯୋଡ଼ା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ତାହାକୁ (କ) ଏବଂ (ଖ) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
• ସିଲିଣ୍ଡର ଆକୃତିର ପେନସିଲ୍ ଉପରେ ଚୁମ୍ବକ (କ) ର ଲମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ଵ ରଖାଯାଉ ।
• ଏବେ ପ୍ରଥମେ (କ) ର ଶେଷଭାଗ ନିକଟକୁ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅଣାଯାଉ ଯେପରି ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ । ପୁନଶ୍ଚ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଅପରପ୍ରାନ୍ତକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡ ନେଇ ତା’ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

• ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ଅସମ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଏ ।
• ଉଭୟ ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ଯଥା – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଦ୍ଵୟ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରି ଥାଏ ।
• ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡର ଉଭୟ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉଭୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵାର ଆକର୍ଷିତ ହେବ ।
• ତେଣୁ ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣଦ୍ଵାରାର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥାଏ ।
  

କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

• ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ ଏବଂ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନିଆଯାଉ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସକୁ ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ରଖ୍ ଏହାର କଣ୍ଟା ସ୍ଥିର ହେବାଯାଏ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଲେ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଷଲ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ ନାହିଁ ବରଂ ନିକଟତର ହେବ । କାରଣ ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି ।

କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ । ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ନିକଟତର କରାଯାଏ ତେବେ ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ କି ?
ଉ. ହଁ, ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ ।

ଯଦି ଆମେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖୁବା । ତେବେ ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ କି ? ?
ଉ. ନା, ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ଯ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।

ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ ଓ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଲେ :

ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ୍ ଓ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଯଥା – କାଠ, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଆଦି ରଖାଯାଏ ତେବେ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚୁର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।

ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରଭାବ କୌଣସି ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• କାର୍ଯ୍ୟ–୬ର ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
• ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନକରି, ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଟେବୁଲରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । କମ୍ପାସ୍ ଚୁଞ୍ଚିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ଦେଖାଯିବ ଯେ କାଠ ଖଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଛର ବିକ୍ଷେପଣ ଉପରେ କିଛି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।
• କାଠ ଖଣ୍ଡ ପରିବର୍ତ୍ତେ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ସିଟ୍, ପତଲା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଏବଂ ପତଳା କାଚ ସିଟ୍ ନେଇ ଏହି ପରୀକ୍ଷଣକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କର ।
  

ସାରଣୀ – ୨ : ଅ–ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ନିରୀକ୍ଷଣ

କ୍ର. ସଂଖ୍ୟା	ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୧.	କାଠ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୨.	କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୩.	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୪.	କାଚ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ

ଚୁମ୍ବକ ସହିତ ମଜା :
ଚୁମ୍ବକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ ରଶ୍ମୀ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସ୍କୁଲ ମେଳାରେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି କିଛି ମଜାଦାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲା ।

ଗୋଲକଧନ୍ଦାରେ ଷ୍ଟିଲବଲ୍ :
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ଟ୍ରେ ତଳେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଚଳାଇ ଆମେ ଷ୍ଟିଲ୍‌ ବଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଲକଧନ୍ଦାରୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।

ପାଣିରେ ଷ୍ଟିଲ ପେପରକ୍ଷିପ୍‌କୁ ବାହାର କରିବା :
ଆଙ୍ଗୁଠି କିମ୍ବା ଚୁମ୍ବକକୁ ଓଦା ନକରି ଆମେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପେପର କ୍ଲପକୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।

ସମମେରୁ ନିକଟରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ :
ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ ନିକଟତର ହେଲେ ପରସ୍ପର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନଯାଇ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇଯିବେ ।

କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ N ଓ S ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଏକ ଧଳା ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଲାଲ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଲାଲ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।

ଚୁମ୍ବକକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବ ? ଚୁମ୍ବକ କହେ, ‘ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରଖ । ମୋତେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ । ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇମୁଣ୍ଡରେ ରଖ ।

‘ମୋତେ ଗରମ କର ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ତଳେ ପକାଅ ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ହାତୁଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଆଘାତ ଦିଅ ନାହିଁ । ମୋତେ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ କିମ୍ବା ରିମୋଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍‌ ନିକଟରେ ରଖ ନାହିଁ ।

ଚୁମ୍ବକକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବାର ଉପାୟ :

• ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ୍, ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଚୁମ୍ବକକୁ ଗରମ କରିବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ତଳେ ପକାଇବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ହାତୁଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଆଘାତ କରିବା ନାହିଁ । ଏପରି କଲେ ଚୁମ୍ବକର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ ଲୋପ ପାଇଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।
• ଚୁମ୍ବକକୁ ମୋବାଇଲ ଫୋନ କିମ୍ବା ରିମୋଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ନିକଟରେ ରଖୁ ନାହିଁ ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଆକର୍ଷଣ
୨. ବିକର୍ଷଣ
୩. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
୪. ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ
୫. ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍
୬. ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୭. ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୮. ପରୀକ୍ଷଣ
୯. ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ |
୧୦. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୧. ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ
୧୨. ସନ୍ଧାନ
୧୩. ରିଂ ଚୁମ୍ବକ
୧୪. ଅଶ୍ଵକ୍ଷୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ
୧୫. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୬. ପୂର୍ବାନୁମାନୁ
୧୭. ଲିପିବଦ୍ଧ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଏକ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
• ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ସବୁବେଳେ ଯୋଡ଼ିରେ ରହିଥାଏ । କୌଣସି ଚୁମ୍ବକରେ କେବଳ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।
• ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
• ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
• ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ପରସ୍ପରର ନିକଟତର କରାଯାଏ, ସମମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ- ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଅସମ ମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium ରେଖା ଓ କୋଣ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 2 Odia Medium

2.1 ବିନ୍ଦୁ (Point), 2.2 ରେଖାଖଣ୍ଡ (Line Segment), 2.3 ସରଳରେଖା (Line), 2.4 ରଶ୍ମି (Ray)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 15-17)

Question 1.

ତମେ ରୀନା ଓ ଶୀତଳକୁ ଉତ୍ତର ପାଇବାପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ କି?
Solution:
ସମତଳରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଗତି କରିପାରିବ।
ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 2.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନାମିତ କର। ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥୁବା ପାଞ୍ଚୋଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ? କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ?

Solution:
(i) ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – LM, MP, PQ ଓ QR
(ii) L ଓ R ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
(iii) M, P ଓ Q ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Question 3.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ରଶ୍ମିଦ୍ଵୟର ନାମକରଣ କରି। ଉଭୟ ରଶ୍ମିର ‘T’ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଅଟେ କି?

Solution:
\(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ରଶ୍ମି ହିଁ ଉଭୟ ରଶ୍ମି ଦ୍ଵୟ \(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ T.

Question 4.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥଳରେ ରଫ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନାମକରଣ କର।
(a) \(\overleftrightarrow{\mathrm{OP}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{OQ}}\), ‘O’ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି।
(b) \(\overleftrightarrow{\mathrm{XY}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{PQ}}\), ପରସ୍ପରକୁ M ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି।
(c) ‘l’ ସରଳରେଖା ଉପରେ ‘E’ ଓ ‘F’ ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଅବସ୍ଥିତ କିନ୍ତୁ ‘D’ ବିନ୍ଦୁ ନୁହେଁ।
(d) AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ‘P’ ବିନ୍ଦୁ ଅବସ୍ଥିତ।
Solution:

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ:

(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ
Solution:
(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ – B, C, D, E ଓ O
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା – DB
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି — \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}, \overrightarrow{\mathrm{OC}}, \overrightarrow{\mathrm{OD}}, \overrightarrow{\mathrm{OE}}\)
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ – DE, EO, OB, OC, DO

Question 6.
ଏଠାରେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମି । ଏହା ‘O’ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘A’ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇଅଛି।

(a) ତୁମେ ଏହାକୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବ କି? ହଁ/ନା କାହିଁକି?
(b) ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖୁପାରିବା କି? ହଁ/ନା, କାହିଁକି?
Solution:
(a) ହଁ, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବା।
(b) ନା, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖିପାରିବା ନାହିଁ।

2.5 କୋଣ (Angle)

Page No. 17

Question 1.
ଏହି କୋଣକୁ ଆମେ କିପରି ନାମକରଣ କରିବା?

Solution:
∠DBE ବା ∠EBD ଭାବରେ।

Page No. 18

Question 1.
ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କୋଣକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରୁଛ କି? ଉକ୍ତ କୋଣର ବାହୁ ଓ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିପାରିବ କି? କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? ପରିସ୍ଥିତି-1ରେ ଥିବା କୋଣ ବା ପରିସ୍ଥିତି-2 ରେ ଥ‌ିବା କୋଣ?
Solution:
ପରିସ୍ଥିତି–6 ଥ‌ିବା କୋଣ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 19-21)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ଖୋଜି ପାରିବ କି? ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ କୋଣ ଗଠନ କରୁଥିବା ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁର ନାମକରଣ କର।


Solution:
(a) ∠ADB, ∠BDC, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ D
(b) ∠PQR, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Q
(c) ∠LMN, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ M
(d) ∠XYZ, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Y

Question 2.
ST ଓ SR କୁ ବାହୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ କୋଣର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଓ ଏହାର ନାମକରଣ କର।
Solution:

Question 3.
ଏଠାରେ ∠APC କୁ କାହିଁକି ଆମେ ∠P ଭାବରେ ଲେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ, ବୁଝାଅ।

Solution:
(i) P ବିନ୍ଦୁରେ ତିନୋଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯଥା – ∠APB, ∠BPC ଓ ∠APC
(ii) ଠିକ୍ କୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ∠APC ବା ∠APB ବା ∠BPC ନାମରେ ନାମିତ କରିପାରିବା।

Question 4.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର।

Solution:
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ 1 ଓ 2 କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ,
1 = ∠PTQ, 2 = ∠QTR

Question 5.
ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥୁବା ଯେକୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଖାତାରେ ଚିହ୍ନିତ କର ଓ ସେମାନଙ୍କର ନାମ A, B ଓ C ଦିଅ। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ସଂଯୋଗ କରି ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର। A, B ଓ C ବ୍ୟବହାରକରି କେତୋଟି କୋଣର ନାମକରଣ କରିପାରିବ? ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବାପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ଦେଇ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:
ଆମେ ତିନୋଟି ସରଳରେଖା AB, BC ଓ CA ପାଇବା।
ଆମେ ତିନୋଟି କୋଣ ∠ABC, ∠BCA ଓ ∠CAB ପାଇବା।

Question 6.
ଏବେ ତୁମେ ଗୋଟିଏ କାଗଜପୃଷ୍ଠାରେ ଯେକୌଣସି ଚାରୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏପରି ଚିହ୍ନିତ କର ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥ‌ିବେ। ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ A, B, C, D ଭାବରେ ନାମିତ କର। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦିଅ? A, B, C, D ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ କେତୋଟି କୋଣର ନାମ ଦେଇପାରିବ? ସମସ୍ତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ଓ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ସାହାଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:

ଆମେ ଛଅଗୋଟି ସରଳରେଖା; ଯଥା- \(\overleftrightarrow{\mathrm{AB}}, \overleftrightarrow{\mathrm{BC}}, \overleftrightarrow{\mathrm{CD}}, \overleftrightarrow{\mathrm{DA}}, \overleftrightarrow{\mathrm{AC}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{BD}}\) ପାଇବା।
ଏବଂ ଆମେ ୧୨ଗୋଟି କୋଣ; ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ∠BAC, ∠CAD, ∠BAD, ∠ABD, ∠DBC, ∠ABC, ∠BCA, ∠ACD, ∠BCD, ∠CDB, ∠CDA, ∠BDA ପାଇବା।

2.6 କୋଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା (Comparing Angles)

Page No. 21

Question 1.
ଦୁଇଟି କୋଣ ତୁଳନା କରିବା କ’ଣ ସବୁବେଳେ ସହଜ ହୋଇଥାଏ?

ଏଠାରେ କିଛି କୋଣ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ନାମକରଣ କର। ତମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ତୁଳନା କରିବ? ଆଉ କିଛି କୋଣ ଅଙ୍କନ କର, ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କରି ତୁଳନା କର।
Solution:

ଆମେ ପାଇବା ∠1 > ∠2, ∠2 > ∠3, ∠3 < ∠4
∴ ∠3 < ∠4 < ∠2 < ∠1

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 23)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ, ତା’ପରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଭାଙ୍ଗ ଉପରେ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କାଗଜର ଭାଙ୍ଗ ଓ ଧାର ମଧ୍ଯରେ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦେଇ ତୁଳନା କର। ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ଗଠିତ ହେଲାଭଳି ଭାଙ୍ଗ କର ଓ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ତୁଳନା କର। ତୁମେ ପାଇଥବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ କୋଣ କେଉଁଟି?

Solution:
ଆମେ ∠1, ∠2, ∠3 ଓ ∠4 ପାଇବା।
ତୁଳନା କଲେ ∠1 < ∠2, ∠4 < ∠3, ∠1 = ∠4, ∠2 = ∠3
∠2 ଓ ∠3 ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୋଣ।
∠1 ଓ ∠4 ସବୁଠାରୁ ସାନ କୋଣ।

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ଓ କାହିଁକି ଦର୍ଶାଅ।

(a) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOY
(b) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOB
(e) ∠XOB କିମ୍ବା ∠XOC
କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲ, ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
(a) ∠AOB > ∠XOY କାରଣ, ∠XOY ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(b) ∠AOB > ∠XOB କାରଣ, ∠XOB ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(c) ∠XOB = ∠XOC କାରଣ, B ଓ C ଗୋଟିଏ ରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି।

Question 3.
∠XOY ଓ ∠AOB ମଧ୍ଯରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? କାରଣ ସହ ଦର୍ଶାଅ।

Solution:
∠1 > ∠3, ∠1 + ∠2, ∠3 + ∠2 (ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ 2 ଯୋଗକଲେ)
ତେଣୁ ∠XOY > ∠AOB

2.7 ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ବାହୁ ତିଆରି (Making Rotating Arms), 2.8 ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାର କୋଣ (Special Types of Angles)

Page No. 29

Question 1.
ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟାଇବାର ଅଧା ଭାଗ ଦ୍ଵାରା, ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଗଠିତ ହୁଏ, ତେବେ ସଂପୂର୍ଣ ଓଲଟାଇବାରେ କେତେ ଭାଗଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଗଠିତ ହେବ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ‘L’ ଆକୃତି ସହିତ ସମାନ। ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ ହୁଏ, ଯଦି ଏହା ଗୋଟିଏ ସରଳ କୋଣର ଅଧା ହୋଇଥବ। ସମକୋଣରେ ମିଶିଥୁବା ଦୁଇଟି ରେଖାକୁ ଲମ୍ବ ରେଖା କୁହାଯାଏ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 29-30)

Question 1.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଝରକାଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ଲେଖାଏଁ ସମକୋଣ ରହିଛି? ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ସମକୋଣ ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

ଝରକାର ଚାରିଟି ସମକୋଣ, ଯଥା – 1, 2, 3 ଓ 4
ହଁ, କବାଟର କୋଣ, ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣରେ ସମକୋଣ ଅଛି।

Question 2.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ସରଳକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ A ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼, ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

Solution:

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ‘A’ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼। ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

ସୂଚନା: ତଳ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସରଳରେଖାକୁ ଆଉ ଅଧ‌ିକ ବଦ୍ଧିତ କର। A ବିନ୍ଦୁରେ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏଭଳି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା ଯେ, ତାହା ସରଳକୋଣ CAB କୁ ସମାନ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ।

Solution:

Question 4.
କାଗଜରେ ଗୋଟିଏ ତେରେଚ୍ଛା ଗାର ନିଅ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗାର ଏପରି ଦିଅ, ଯେପରିକି ଏହା ପ୍ରଥମ ଗାର ଉପରେ ଲମ୍ବ ହେବ।
(a) ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କେତୋଟି ସମକୋଣ ପାଇଛ? କୋଣଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ସମକୋଣ, ତାହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ଗାର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ କରିବା, କାଗଜରୁ ଦୁଇଟି ଗାର ଏକ ସମକୋଣ P ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ସମତଳକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90°ର ଚାରୋଟି ସମକୋଣରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ। ଆମେ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

(b) ତୁମେ କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗ କରିଥିଲ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ଯେମିତିକି ଏ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିନଥୁବା ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମକୋଣ ପାଇପାରିବ।
Solution:
ସୋପାନ–1: ଗୋଟିଏ କାଗଜ ନିଅ। ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚାପି ଦିଅ।
ସୋପାନ–2: ଭାଙ୍ଗରେ ଏକ ରେଖା ହେବ।
ସୋପାନ–3: ଏବେ କାଗଜକୁ ପୁଣିଥରେ ଏପରି ଭାଙ୍ଗ ଯାହାର ଦୁଇଟି ଭାଙ୍ଗରେଖା ମିଳିତ ହେବେ।
ସୋପାନ–4: ଭାଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା କାଗଜକୁ ଏବେ ଖୋଲିଦିଅ।
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଲା ଭଳି ଆମେ ଦୁଇଟି ଲମ୍ବ ଓ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

Page No. 31

Question 1.
କୋଣମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣ: ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଅଛି। ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗରେ ସମକୋଣ ଦେଖାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଭାଗର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ/ଗୁଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?

Solution:
ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ କୁହାଯାଏ।
ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ ବଡ଼ କିନ୍ତୁ ଏକ ସରଳକୋଣଠାରୁ କମ୍। ଏଠାରେ ମୋଡ଼ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଅଧା ମୋଡରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 31-32)

Question 1.
ପୂର୍ବ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଓ ସରଳକୋଣଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର।
Solution:

Question 2.
କିଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଏବଂ କିଛି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଅଙ୍କନ କର। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଅଙ୍କନ କର।
Solution:

Question 3.
ତୁମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଜାଣିଛ କି? ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ତୀକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଦଦରା (ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନୁହେଁ) ଏପରି ଶବ୍ଦକୁ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ?
Solution:
ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ କମ୍ ତାହା ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଓ ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ ଅଧିକ ତାହାକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

Question 4.
ତଳେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର।

ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ର କ’ଣ ହେବ ଏବଂ ଏଥିରେ କେତୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ରହିବ? ଏଥ‌ିରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂରଚନା ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

3 + 9 = 12
12 + 9 = 21
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି = 9
ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ରଟିର କୋଣ ହେବ = 21 + 9 = 30

2.9 କୋଣର ମାପ (Measuring Angles)

Page No. 33

Question 1.
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
ଏକ ସରଳକୋଣ ଏକ ପୂର୍ବମୋଡ଼ର ଅଧା। ଯେହେତୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ 360° ତେଣୁ ଏକ ଅଧା ମୋଡ଼ ବା 180° ଡିଗ୍ରୀରେ ପରିମାଣରେ ଏକ ସରଳକୋଣର ମାପ ଲେଖାଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଦୁଇଟି ସମକୋଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ 180° ହୋଇଥିବାରୁ ଗୋଟିଏ ସମକୋଣର ମାପ 90° ଅଟେ।

ଇତିହାସରୁ ପଦେ: (Page No. 34)

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତକୁ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9 ଓ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଲବ୍ଧ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କ’ଣ ହେବ? ସୂଚିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ଡିଗ୍ରୀ ମାପ ଲେଖ।

Solution:
1ମ ଚିତ୍ର = 360°
2ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{2}\) = 180°
3ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{3}\) = 120°
4ର୍ଥ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{4}\) = 90°
5ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{5}\) = 72°
6ଷ୍ଠ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{6}\) = 60°
7ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{7}\) = 51.42°
8ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{8}\) = 45°
9ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{9}\) = 40°
10ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{10}\) = 36°

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 35)

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

(a) ∠KAL
ଏହି କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମେଳ ଖାଉଛି। ତେଣୁ KA ଓ AL ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା 1 ଡିଗ୍ରୀ କୋଣର ୟୁନିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ∠KAL ର ମାପ ଦିଏ। ଗଣନା କଲେ, ଆମେ ପାଉଛି ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL
(c) ∠TAK
Solution:
(a) ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL = 50°
(c) ∠TAK = 120°

Page No. 36

Question 1.
ତଳ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକରୁ ନାମ ଦିଅ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

Solution:
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
∠UOT = 20°, ∠TOS = 35°, ∠SOR = 30°, ∠ROQ = 60°, ∠QOP = 35°

Page No. 37

Question 1.
∠TOQ କୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
∠TOQ = 125°

Question 2.
ବିୟୋଗ ନକରି ଆମେ କିପରି ସିଧାସଳଖ କୋଣ ମାପି ପାରିବା?
Solution:
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରର କେନ୍ଦ୍ର କୋଣ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ରହିବ। ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲା ପରି କୋଣର ଗୋଟିଏ ବାହୁକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର 0° ଚିହ୍ନ ସହିତ ମିଳାଇ ରଖ। ସିଧାସଳଖକୋଣ ମାପ କରିବା।

Question 3.
∠AOB ର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କେତେ?

Solution:
∠AOB = 80°

ଚିନ୍ତା କର! (Page No. 40)

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଆମେ ପାଉଛେ, ∠AOB = ∠BOC = ∠COD = ∠DOE = ∠EOF = ∠FOG = ∠GOH = ∠HOI = _________ କାହିଁକି?

Solution:
କୋଣର ମୋଟ ପରିମାଣ 180° କୁ 8 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ 180° ÷ 8 = \(22 \frac{1}{2}^0\)

କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକ: (Page No. 40)

Question 1.
ତୁମର ହାତ ତିଆରି ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରରେ କୋଣ ସମର୍ଦ୍ଦିଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନାଅ। କାଗଜ ଭାଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକର ଧାରଣା ବ୍ୟବହାର କରି ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 40-43)

Question 1.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ଡିଗ୍ରୀରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠IHJ = 47°
(b) ∠IHJ = 24°
(c) ∠IHJ = 110°

Question 2.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ପରିପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣ 90° ଓ ଟେବୁଲର କୋଣର ପରିମାଣ = 90°

Question 3.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ। ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା କାଗଜ ପୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ କି?

Solution:
(a) ∠IHJ = 42°
(b) ∠IHJ = 116°
ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା କାଗଜ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ନାହିଁ।

Question 4.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ତୁମେ କିପରି ପାଇବ?

Solution:
ଆମେ ଜାଣୁ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ 360° କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଭିତର କୋଣକୁ ମାପିବାକୁ ପଡ଼ିବ (ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି)। ବାହ୍ୟ କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବା ପାଇଁ 360° ରୁ ବିୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ମାପି ଏହାର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।


Solution:
(a) 80°
(b) 120°
(c) 60°
(d) 130°
(e) 130°
(f) 30°

Question 6.
∠BXE, ∠CXE, ∠AXE ଏବଂ ∠BXC କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
∠BXE = 115°
∠CXE = 85°
∠AXE = 65°
∠BXC = 30°

Question 7.
∠PQR, ∠PQS ଓ ∠PQT କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠PQR = 45°
(b) ∠PQS = 105°
(c) ∠PQT = 150°

Question 8.
ତଳ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ୍ କାଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗ। ତା’ପରେ କାଗଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖୋଲିଦିଅ। କାଗଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଙ୍ଗରେ ଗାର ଦିଅ ଓ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ।

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 9.
ଚିତ୍ର (a) ରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ତ୍ରିଭୁଜର ସମସ୍ତ ତିନୋଟି କୋଣକୁ ମାପ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ସେହି କୋଣ ପାଖରେ ଲେଖ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନୋଟି କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଯୋଗ କର। କେତେ ହେଲା? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ର (b) ଓ (c)ରେ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କିଛି ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର ଓ ଅନୁ ମାନ କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ କ’ଣ ହେଉଛି?

Solution:

(a) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 45°, ∠B = 65°, ∠C = 70°
∴ 45° + 65° + 70° = 180°
(b) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 56°, ∠B = 62°, ∠C = 62°
∴ 56° + 62° + 62° = 180°
(c) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 33°, ∠B = 52°, ∠C = 95°
∴ 33° + 52° + 95° = 180°
ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ସାଧାରଣତଃ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ପରିମାଣ 180°.

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 45-46)

Question 1.
କେଉଁଠାରେ କୋଣ ଅଛି ବାହାର କର?

ଘଣ୍ଟାରେ କୋଣ:
(a) ଘଣ୍ଟାର ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଘଣ୍ଟାରେ 1 ଟା (ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟାଏ ବାଜିବା) ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ 30 କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କାହିଁକି?
(b) 2 ଟା ସମୟରେ, 4 ଟା ସମୟରେ ଓ 6 ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ଡିଗ୍ରୀ ହେବ?
(c) ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(a) 1 ରୁ 12 ସଂଖ୍ୟା ଘଣ୍ଟାର ପରିଧ୍ଵ ସହ ସମାନ ଦୂରତାରେ ଲେଖାଯାଇଛି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ = 360° ÷ 12 = 30°
ତେଣୁ ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଦ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
1ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 0 ଓ 1 (କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା) ମଧ୍ଯରେ ଥାଏ।
ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
(b) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 2ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 2 × 30 = 60°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 4ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 4 × 30 = 120°
(c) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 5ଟା ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି କୋଣର ପରିମାଣ = 5 × 30 = 150°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 7ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 7 × 30 = 210°

Question 2.
କବାଟ ଓ କବାଟ ବନ୍ଧ ମଧ୍ଯରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ: କବାଟ ଖୋଲିଲାବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ। ଏଠାରେ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଓ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:

Question 3.
ବିଦ୍ୟା ଦୋଳି ଖେଳି ଖୁସି ହୁଏ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଲା ଯେ ଦୋଳି ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବା ସମୟରେ କୋଣ ଯେତେ ବଡ଼ ହେବ, ସେ ନିଜ ଦୋଳିରେ ସେତେ ଅଧିକ ବେଗରେ ଝୁଲିପାରିବ। କିନ୍ତୁ କୋଣ କେଉଁଠି ଅଛି? ତୁମେ କ’ଣ କୌଣସି କୋଣ ଦେଖୁ ପାରୁଛ?

Solution:
ହଁ, କୋଣଟି ଦେଖାଯିବ।

Question 4.
ଏଠାରେ ଏକ ଖେଳଣା ଅଛି ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ ସହିତ ତେରେଛା ହୋଇ ରହିଥ‌ିବା ସ୍ଲାବ୍ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର କୋଣ ବା ସ୍ଲୋପ୍ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଡ଼ିବ। ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? କେଉଁ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି ଏବଂ କେଉଁଟି ନୁହେଁ?

Solution:
ହଁ, ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ ବା ସ୍କୋପ୍ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଗଡ଼ିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ହେଉଛି କ୍ଲୋପ୍।

Question 5.
ତଳେଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଯେଉଁଠାରେ କୀଟପତଙ୍ଗର ସିଧା ରୂପ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ରୂପ ରହିଛି। ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ପରିମାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? କିପରି? କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଓ ଶୀର୍ଷ କ’ଣ ହେବ?

Solution:
ଉଭୟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଘଣ୍ଟାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିଗରେ 90° କୋଣ କରି ଘୂରିଥାଏ।

2.10 କୋଣ ଅଙ୍କନ କରିବା (Drawing Angles)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 49-50)

Question 1.
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକା କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପାଇଲ କି? ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ କୋଣର ମାପକୁ ଅନୁ ମାନ କର। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ। ତୁମର କୋଣର ମାପକୁ ଏକ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର। ତୁମର ଅନୁମାନ, ପ୍ରକୃତ ମାପ ସହିତ କେତେଦୂର ନିକଟତର ଦେଖ।

Solution:

ଏହି ଚିତ୍ରରେ 20ଟି କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଅନୁମାନ କରି କହୁଛୁ ∠1 = ∠4 = 60°, ∠2 = ∠3 = 120°
ପ୍ରକୃତ ମାପ ∠1 = ∠4 = 70°, ∠2 = ∠3 = 110°

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣର କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 110°
(b) 40°
(c) 75°
(d) 112°
(e) 134°
Solution:

Question 3.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣର ସମାନ ପରିମାଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।


Solution:
∠IHJ = 120°, ∠ABC = 120°

2.11 କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମାପ (Types of Angles and Their Measurement)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 51-52)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ, A କୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଗକର, ଯେପରି–
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

ଅଙ୍କନ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ଚିତ୍ରରେ ବକ୍ରରେଖାଦ୍ଵାରା କୋଣକୁ ଦର୍ଶାଅ ଯେପରି ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Solution:
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଅନୁ ସାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ ଓ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କର।

(a) ∠PTR
(b) ∠PTQ
(c) ∠PTW
(d) ∠WTP
Solution:
(a) ∠PTR = 30° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) ∠PTQ = 60° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(c) ∠PTW = 105° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) ∠WTP = 255° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 53)

Question 1.
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ∠TER = 80°।∠BET ର ପରିମାଣ କେତେ? ∠SET ର ପରିମାଣ କେତେ?

Solution:
ଏଠାରେ ∠SET = ∠SER – ∠TER
= 90° – 80° (∵ ∠SER = 90°)
= 10°
∠BET = ∠BES + ∠SET
= 90° + 10°
= 100°
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ∠REB ଏକ ସରଳ କୋଣ । ତେଣୁ ∠REB ର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ 180° ଅର୍ଥାତ୍ ∠REB = 180°।
ସେଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ ∠TER ର ପରିମାଣ 80° ଅର୍ଥାତ୍ ∠TER = 80°।
∠SET ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସମାନ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 53-54)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 140°
(b) 82°
(c) 195°
(d) 70°
(e) 35°
Solution:

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଆକଳନ/ଅନୁମାନ କର ଏବଂ ତା’ପରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ କିମ୍ବା ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣ ରୂପେ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କର।
Solution:
(a) 45° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) 150° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(c) 120° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) 30 (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(e) 95° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(f) 350° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ତିନୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଓ ଦୁଇଟି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ରହିବ।
Solution:

1, 2, 3 କୋଣ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, 4 କୋଣ ସମକୋଣ, 5, 6 କୋଣ ସ୍ଥୂଳକୋଣ।

Question 4.
M ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ବରେ 40° ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ 60° କୋଣ ରହିବ।
Solution:

∠1 = 40°, ∠2 = 40°, ∠3 = 60°

Question 5.
Y ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ୩ଟି କୋଣର ପରିମାଣ 150°, 60° ଓ 150° ହେବ।
Solution:

∠1 = 150°, ∠2 = 60°, ∠3 = 150°

Question 6.
ଅଶୋକ ଚକ୍ରରେ 24ଟି ଅର ଅଛି। ପାଖାପାଖ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ କୋଣର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣ କେତେ? ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ?

Solution:

ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା = 360° ÷ 24 = 15°
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ = 15° × 5 = 75°

Question 7.
ନିମ୍ନ ଧନ୍ଦାଟିକୁ କୁହ।
ମୁଁ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୋଣ । ମୋର ପରିମାଣକୁ ଦୁଇଗୁଣ କଲେ, ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ତିନିଗୁଣ କରିବ, ତମେ ପୁଣି ଥରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ଚାରିଗୁଣ କରିବ, ତୁମେ ପୁଣି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରିବ, ତୁମେ ଏକ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ। ମୋର ପରିମାଣର ମାପଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
Solution:
ମନେକର ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ m ହେଉ।
ତେବେ 5 × m > 90° କିନ୍ତୁ 4 × m < 90° ତେଣୁ m > \(\frac{90^0}{5}\) ଏବଂ m > \(\frac{90^0}{4}\)
⇒ m > 18° କିନ୍ତୁ m < \(22 \frac{1}{2}^0\)
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 19° କିମ୍ବା 20° କିମ୍ବା 21°।

Class 6 Maths Chapter 2 MCQ Odia Medium

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

I. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।

Question 1.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ___________________।
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରଯାଇପାରେ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ଯ

Question 3.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରେ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 4.
ଏକ ସମତଳରେ _________ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 5.
କ୍ରତୁ, ପୁଲହ ଓ ଧ୍ରୁବତାରା _________
Answer:
ଏକରେଖୀୟ

Question 6.
ରଶ୍ମିଟିଏ ତା’ର ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ _________ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅସୀମ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥାଏ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 7.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ଗୋଟିଏ _________ ଗଠନ କରନ୍ତି।
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଗୋଟିଏ କୋଣର _________ ଟି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଏକ

Question 9.
_________ ଚିହ୍ନଟି କୋଣର ସାଙ୍କେତିକ ଚିହ୍ନ।
Answer:
∠

Question 10.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ _________ ଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Answer:
4

Question 11.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ _________ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ

Question 12.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମଷ୍ଟି _________ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟିର ଅନୁପୂରକ।
Answer:
90°

Question 13.
ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
90°

Question 14.
48° ମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
138°

Question 15.
6° କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
84°

II. ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ି ପ୍ରଶ୍ନପାଖରେ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ।

Question 1.
‘ରେଖା’ କହିଲେ ଆମେ କେବଳ ସରଳରେଖାକୁ ବୁଝୁ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 3.
ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 4.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 5.
ଏକ ସମତଳରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 6.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର କୌଣସି ଛେଦବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 8.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 9.
ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଦୁଇଟି ପ୍ରାୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 10.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାର ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 11.
ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମିର ଗୋଟିଏ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 12.
1 ସେ.ମି. = 10 ମି.ମି.
Answer:
ଠିକ୍

Question 13.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 14.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 15.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

III. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
କେଉଁଟି ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ଚିତ୍ର? [ଆୟତଚିତ୍ର, ବର୍ଗଚିତ୍ର, ସମଘନ]
Answer:
ସମଘନ

Question 2.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ। [ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ, ରଶ୍ମି]
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ହୋଇ କ’ଣ ଗଠନକରନ୍ତି? [ରଶ୍ମି, ରେଖାଖଣ୍ଡ, ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ କୋଣର କେତୋଟି ବାହୁ ଥାଏ? [1, 2, 3, 4]
Answer:
2ଟି

Question 5.
1 ସେ.ମି. = କେତେ ମି.ମି.? [1000, 10, 100]
Answer:
10

Question 6.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ? [ଗୋଟିଏ, ଦୁଇଟି, ଅସଂଖ୍ୟ]
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମତଳର ଛେଦ ଏକ। [କୋଣ, ବିନ୍ଦୁ, ସରଳରେଖା]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{CD}}\) ର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ‘O’ ହେଲେ, ∠AOD ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ କେଉଁଟି ହେବ? [∠BOC, ∠AOC, ∠BOD]
Answer:
∠BOC

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି?
Answer:
ଜ୍ୟାମିତି

Question 2.
ଚକ୍‌ଖଡ଼ିରେ ଶିକ୍ଷକ କଳାପଟାରେ ଯେଉଁ ଆକାରର ଦାଗ ଦିଅନ୍ତି ତାହାକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି?
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଯେଉଁ ରେଖା ସଳଖ ହୋଇ ନ ଥାଏ ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ତିନୋଟି ବା ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କିତ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକବିନ୍ଦୁଗାମୀ ରେଖା

Question 5.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକ ରେଖାର ବିନ୍ଦୁ

Question 6.
ଯେଉଁ ଦୁଇ ରେଖାର କୌଣସି ସାଧାରଣ ବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ ସେହି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା

Question 7.
ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରର ସୀମାରେଖାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖୀ

Question 8.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 90° ହେଲେ, ଗୋଟିଏ କୋଣ ଅନ୍ୟଟିର କେଉଁ କୋଣ?
Answer:
ଅନୁପୂରକ

Question 9.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 163° ଓ 17° ହେଲେ, କୋଣ ଦୁଇଟିକୁ କେଉଁ କୋଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ପରିପୂରକ

Question 10.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଦୁଇଟି ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ-କଲେ କି ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ?
Answer:
ସମକୋଣ

Question 11.
କାହାକୁ କହନ୍ତି ଚିତ୍ର ସହ ଲେଖ।
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା
(ଖ) ଏକରେଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ
(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା
Solution:
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା – ଏକ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

(ଖ) ଏକରେଖ ବିନ୍ଦୁ – ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଏ।

(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା – ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଅତି ବେଶିରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରୁଥିବା ସରଳରେଖା ଦୁଇଟିକୁ ପରସ୍ପରଛେଦୀ ସରଳରେଖା କୁହାଯାଏ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ନିତୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ପ୍ରତିଦିନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନୋଟିସ ବୋର୍ଡ଼ରେ ‘ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା’ ପଢ଼ିଲେ । ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା ‘ଅନ୍ତେନ ଜାତାନି ଜୀବନ୍ତ’ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା । ମିଷ୍ଟି ନିଜକୁ କହିଲା, ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତ ବାକ୍ୟ ଯାହାର ଅର୍ତ ହେଉଛି ‘ଖାଦ୍ୟଦ୍ଵାରା ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚନ୍ତି’ ।

ଆମେ କ’ଣ ଖାଉ ?

କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଲେଖ ରଖୁବା

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଖାଦ୍ୟ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଏକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଖାଇଥବା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

କ୍ରମାଙ୍କ	ଦିନ	ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ
		ଶ୍ଵେତସାର	ପୁଷ୍ଟିସାର	ସ୍ନେହସାର	ଅନ୍ୟାନ୍ୟ
୧.	ସୋମବାର	ଚାଉଳ, ମାଣ୍ଡିଆ, ଗହମ (ଅଟା)	କ୍ଷୀର, ଦହି	ତେଲ	ସପୁରି
୨.	ମଙ୍ଗଳବାର	ଚାଉଳ, ମକା, ଗହମ (ଚକୁଳି)	ଛେନା, ପନିର	ଲହୁଣି	ଆଳୁ, ପିଆଜ
୩.	ବୁଧବାର	ଚାଉଳ, ଆଳୁ, ଗହମ, (ରୁଟି)	ଅଣ୍ଡା, ଡାଲି	ଘିଅ	ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ
୪.	ଗୁରୁବାର	ଚାଉଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଗହମ (ପରଟା)	ଡାଲି, ବିନ୍ସ, ମଟର	ରାଶି	ଅମୃତଭଣ୍ଡା
୫.	ଶୁକ୍ରବାର	ଚାଉଳ, ଆଖୁ, ଗହମ (କାନ୍ଦୁଲ)	ମାଛ, ଡାଲି	ସୋରିଷ	ଫୁଲ / ବନ୍ଧାକୋବି
୬.	ଶନିବାର	ଚାଉଳ, ଗୁଡ଼, ଗହମ (ପିଠା)	ଚିନାବାଦାମ	ବାଦମ	ମୂଳା, ଗାଜର, ଭେଣ୍ଡି
୭.	ରବିବାର	ଚାଉଳ, କଦଳୀ, ଗହମ (ପୁରୀ)	ମାଂସ, ଡାଲି	ସୋୟାବିନ	ଶାଗ, ମଟର
୮.	ଭୋଜି / ପର୍ବପର୍ବାଣି	ଚାଉଳ, ପିଠା, ଗହମ, ଫଳ	ସୋୟାବିନ୍	ନଡ଼ିଆ	ବାଇଗଣ, କଖାରୁ

ସାରଣୀରେ ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟରୁ ତୁମେ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛ ? ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଜନରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଅ କି ? ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍ଗଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥ‌ିବା ତାଲିକା ସହିତ ତୁମର ତାଲିକା ତୁଳନା କର । ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ତୁମେ ଯାହା ପାଇଲ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ । ତୁମେ ହୁଏତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିବ ଯେ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ରହିଛି ।

ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଖାଦ୍ୟରେ ଏଭଳି ବିବିଧତା ରହିଛି ?

ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବାବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ଲୋକ ଖାଇଥା’ନ୍ତି ।

ସାରଣୀ –୨ : ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

ରାଜ୍ୟ	ସ୍ଥାନୀୟ ଫସଲ	ଖାଉଥ‌ିବା ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ	ପାନୀୟ
ଓଡ଼ିଶା	ଧାନ, ମୁଗ, ବିରି, ମାଣ୍ଡିଆ, ମକା	ଭାତ, ଚକୁଳିପିଠା, ମାଣ୍ଡିଆ, ଖୁରି, ପୋଡ଼ପିଠା	ଲେମ୍ବୁ ସରବତ, ମିଶ୍ରିପଣା, ବେଲପଣା, ଦହି
ପଞ୍ଜାବ	ମକା, ଗହମ, ଚଣା, ଡାଲି	ମକା, ରୁଟି, ସୋରିଷର ଶାଗ, ଛୋଲେ ଭଟୁରେ, ପରଟା, ହାଲୱା, ଖିରି	ଲସି, ଘୋଳଦହି, କ୍ଷୀର, ଚା’
କର୍ଣ୍ଣାଟକ	ଧାନ, ମାଣ୍ଡିଆ, ବିରି ହରଡ଼, ନଡ଼ିଆ	ଇଡ୍‌ଲି, ଦୋସା, ସମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ଚଟଣି, ମାଣ୍ଡିଆ ମୁଢେ, ପାଲିଆ, ରସମ, ଭାତ	ଘୋଳଦହି, କଫି, ଚା
ମଣିପୁର	ଧାନ, ବାଉଁଶ, ସୋୟାବିନ୍	ଭାତ, ଏରମ୍ବା (ଚଟଣୀ), ଉଟି (ହଳଦିଆ | ନାଲି ଚା’ ମଟର ଏବଂ ସବୁଜ ପିଆଜ ତରକାରୀ) ସିଙ୍ଗ୍ (ସାଲାଡ଼) କାଙ୍ଗସୋଇ	ନାଲି ଚା’
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ (କେରଳ)	ନଡ଼ିଆ, ସାମୁଦ୍ରିକ ମତ୍ସ୍ୟ, କଦଳୀ, ଆଖୁ	ପାୟସମ୍, ଉନିଆଵମ୍, ପୁଡି଼, କଳଦୀ, ଚିପସ୍, ମାଲାବାର ପାରୋଟା, ମାଛ, ମୋଇଲି	ସାମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ତାଡ଼ି, ଟାଙ୍ଗିଆ କଢ଼ି

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ । ସାରଣୀ- ୨ରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ମିଳେ । କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଖାଇଥାନ୍ତି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ମଧ୍ଯରେ ତୁମେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ପାଇବ ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖୁବ ଯେ, କୌଣସି ରାଜ୍ୟର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତ ହେଉଛି ଏକ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଭିକା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଦେଖାଯାଏ । ମୃତ୍ତିକାର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫସଲ ଚାଷ କରାଯାଏ ।

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶସ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଆଲୋଚନା କରିବା

• ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ନିମ୍ନରେ କେତେକ ନମୁନା ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି –
• ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛ ?
• ସମୟକ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ କି କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• କ’ଣ ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• ପ୍ରସ୍ତତ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଧାରରେ କିଛି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ନିଅ ।
  

ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ରୋଷେଇ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ, ତାହା ସମୟ କ୍ରମେ ବଦଳିଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ ମଧ୍ଯରେ ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ବୈଷୟିକ ବିକାଶ, ଉନ୍ନତ ପରିବହନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଯୋଗାଯୋଗ କାରଣରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।

କିଛି ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇଲେ ଆମେ କ୍ଳାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ, କାରଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଉ । ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ
ନିଷ୍ଠୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆୟୋଜିତ ‘ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳା’ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏହି ମେଳାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ‘ସୁସ୍ଥ ଖାଆନ୍ତୁ, ସୁସ୍ଥ ରୁହନ୍ତୁ’ ।

• ଏହି ମେଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ଷ୍ଟଲରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ. ସବିତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ, ‘ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ’ ।
• ଏହି ଉକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ଡକ୍ଟର ସବିତା କ’ଣ ବୁଝାଉଥିଲେ ।
• ତୁମେ କେବେ ଖାଇବାକୁ ଭୁଲିଛୁ କି ? ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଖାଇବା ଭୁଲିଯାଅ ସେତେବେଳେ ତୁମେ କେମିତି ଅନୁଭବ କର ?
• ଆମେ କିଛି ସମୟ ନ ଖାଇଲେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ । ଜଣେ ମାରାଥନ ଧାବିକା ଦୌଡ଼ ସମୟରେ ଏବଂ ପରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପାଣି ପିଅନ୍ତି ।
  

ଶ୍ଵେତସାର (Carbohydrate) ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ସ । ଗ୍ଲୁକୋଜ (C₆H₁₂O₆) ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଗହମ, ଚାଉଳ, ଆଳୁ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଇତ୍ୟାଦି ଏ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ସ୍ନେହସାର (Fat) ଉଦ୍ଭଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ଶକ୍ତିର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଚିନାବାଦାମ, ନଡ଼ିଆ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ମଞ୍ଜି ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମେରୁ ଭାଲୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଚର୍ମ ତଳେ ବହୁତ ଚର୍ବି ଜମା ରଖିଥାଆନ୍ତି । ଏହି ଚର୍ବି ଶକ୍ତିର ଏକ ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଶୀତ ନିଦ୍ରା (ହାଇବରନେସନ) ସମୟରେ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଝାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଡାଲି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ମାଂସପେଶୀକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ । ଖାଇବା ଛତୁ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜୀବସାର (Vitamin) ଏବଂ ଧାତୁସାର (Minerals) ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଖାଇବା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୧ :

ପୂର୍ବ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବହୁତ ଦିନ ଯାତ୍ରାକରି ଅନେକ ସମୟରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଓ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବାର ଶିକାର ହେଉଥିଲା । 1746 ମସିହାରେ ସ୍କଟିଶ୍ ଡାକ୍ତର ଜେମସ୍ ଲିଣ୍ଡ ଏକ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ନାବିକମାନେ ଲେମ୍ବୁ ଏବଂ କମଳା ଖାଇଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ରକ୍ତସ୍ରାବ ଏବଂ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବା ସ୍କର୍ଭି ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ, ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଖାଇଲେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗକୁ ଦୂରକରାଯାଇପାରିବ । ଭିଟାମିନ୍-C ଅଭାବରେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ସାଇଟ୍ରସ୍ ଫଳ ଯଥା- ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ରୋଗକୁ ଉପଶମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୨ :

1960 ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିବାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧାରଣ ଲୁଣକୁ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ସହ ମିଶାଇବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଥାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ ଖାଇବା ଦ୍ଵାରା ଉପରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୃତ୍ତିକାରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍‌ର ଅଭାବ ହେତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଆୟୋଡ଼ିନର ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଇଥିଲା । ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିକା ଗଳଗଣ୍ଡ (ଗଏଟର୍) ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଲୁଣ ଚାଷ ହେଉଛି ଅଗରିଆ ନାମକ ଏକ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପାରମ୍ପରିକ ବୃତ୍ତି । ସେମାନେ ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଣ ଚାଷ କରନ୍ତି । ଆଠ ମାସ ଧରି ସେମାନେ ମରୁଭୂମିର ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମରେ ରହି ବହୁତ କଷ୍ଟ କରି ସମୁଦ୍ର ପାଣିରୁ ଲୁଣ ବାହାର କରନ୍ତି । ସେହିପରି ଆମ ରାଜ୍ୟର ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଯଥା- ଗଞ୍ଜାମର ହୁମା, ବାଲେଶ୍ଵରର ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଓ ଭଦ୍ରକର ଚୁଡ଼ାମଣୀ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ଲୁଣ ମାରୁଛନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ତଳ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି । ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର ଅଭାବରୁ ହେଉଥ‌ିବା ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
• ତୁମ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଦେଖ‌ିଲେ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କର । (ଏହି ପ୍ରକାର ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ କରିପାରିବେ) ।
• ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତକରି ଅଭାବଜନିତ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
• ଦେଖାଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଦର୍ଶାଇ ଖାଦ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଅ ।
• ଅଧିକ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ କହ ।

ସାରଣୀ – ୩ : ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସ, ଅଭାବଜନିତ ରୋଗ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ଚାର୍ଟ

ସାରଣୀରୁ ଜଣାଗଲା ଯେ, ଜୀବସାର ଭିଟାମିନ୍ (A, B, C ଏବଂ D) ଏବଂ ଧାତୁସାର (ମିନେରାଲ୍ସ) କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଏବଂ ଆଇରନ୍ ଆଦି ହେଉଛି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଯାହା ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଆମେ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଅଭାବଜନିତ ରୋଗକୁ କିପରି ଦୂର କରିପାରିବ ?

ପୋଷକ :
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଆମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀର କୁ ରୋଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟା ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପୋଷକ (Nutrient) କୁହାଯାଏ । ପ୍ରମୁଖ ପୋଷକ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପୋଷକ ଆମ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ । ତୁମ ପିତାମାତା ତୁମକୁ ନିୟମିତ କ୍ଷୀର, ସବୁଜ ପନିପରିବା, ଫଳ ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥ‌ିବେ । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଳବଣର ଉତ୍ସ । ଯଦିଓ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

କଞ୍ଚା ଏବଂ ରନ୍ଧା ପନିପରିବାରେ ତୁମେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ନିଜର ସତେଜତା ହରାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ ସମୟ ରାନ୍ଧିବାଦ୍ଵାରା ଭିଟାମିନ୍ C ଭଳି କିଛି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛ ? ତୁମେ କେବେ ଦେଖୁଛ କି ପନିପରିବା ରୋଷେଇ କରିବା ସମୟରେ ନରମ ହୋଇଥାଏ ? ଖାଦ୍ୟକୁ ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଫଳ ଏବଂ କଞ୍ଚା ପନିପରିବାକୁ ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ସାମିଲ କରିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବ କି ? କଟା କିମ୍ବା ଚୋପାଛଡ଼ା ପନିପରିବା ଓ ଫଳକୁ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭିଟାମିନ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ । ତେବେ ରାନ୍ଧିବା ବା କଞ୍ଚାରେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଓ ପନିପରିବାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି ।

ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ମିଳିଥାଏ । ତଥାପି ଲୁଣ ଭଳି ପୋଷକ ସମୁଦ୍ର ଜଳରୁ କିମ୍ବା ପଥରରୁ ମିଳିଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆମ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଭିଟାମିନ୍ ‘୦’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟତୀତ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (Roughage) ଏବଂ ପାଣି (Water) ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସବୁଜ ପନିପରିବା, ତାଜା ଫଳ, ଚକିପେଷା ଅଟା, ଚୋପାଲଗା ଡାଲି ଓ ମଞ୍ଜିଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ରଫେଜ୍‌ର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜଳ କୌଣସି ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଜଳ ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଏହା ଶରୀରକୁ ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକ ଶୋଷିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଝାଳ ଓ ପରିସ୍ରା ମାଧ୍ଯମାରେ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

କଲୁଥୁର ଗୋପାଲନ୍ (1918 – 2019) ଭାରତରେ ପୋଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୫୦୦ ରୁ ଅଧ‌ିକ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ମାନ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପୁଷ୍ଟିକର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ସର୍ବେକ୍ଷଣର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇ ପ୍ରୋଟିନ୍, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନରେ ବ୍ୟାପକ ଅଭାବ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ । ଏହାଦ୍ଵାରା 2002 ମସିହାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପୋଷଣ ଯୋଜନା’ ଭାବରେ) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା । ଆମ ଦେଶର ସରକାରୀ ଏବଂ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହି ଯୋଜନା ସାରା ଦେଶରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ଷ୍ଟାର୍ଚ ବା ମଣ୍ଡଦ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷରୁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ନେଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2-3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଯାଉ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2 – 3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଇଲେ, ଯଦି ଆୟୋଡ଼ିନର ରଙ୍ଗ ଗାଢ ନୀଳ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତେବେ ଷ୍ଟାର୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ସ୍ନେହସାର (ଫ୍ୟାଟ୍) ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା / କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କାଗଜରେ ରଖି ଗୁଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଫାଟି ନଯିବ ।
ଖାଦ୍ୟକୁ କାଗଜ ଉପରେ ରଖ୍ ଶୁଖୁବାକୁ ଦିଆଯାଉ ଓ ଏହି କାଗଜକୁ ଆଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖ୍ ଦେଖାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ତୈଳଯୁକ୍ତ ଛାପ ରହିଲେ ଖାଦ୍ୟରେ ସ୍ନେହସାର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ପ୍ରୋଟିନ୍ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋର/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ହେମଦସ୍ତା ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ପେଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପାଉଡ଼ର ତିଆର କରାଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଏକ ଅଲଗା ସଫା ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ଅଧା ଚାମଚ ସହିତ 2/3 ଚାମଚ ପାଣି ମିଶାଇ ଭଲ ଭାବେ ଗୋଳାଇ ଦିଆଯାଉ ।

• ଗୋଟିଏ ଡ୍ରପର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଦୁଇ ବୁନ୍ଦା କପର ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣ (ତୁତିଆ) ମିଶାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଡ୍ରପର ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ 10 ବୁନ୍ଦା କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବଣ ମିଶାଯାଇ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ ପୁଷ୍ଟିସାର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିବ ।
  
• ଆମେ ଖାଉଥ‌ିବା ଯେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ପୋଷକ ଥାଇପାରେ । ଶରୀରର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ, ରଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ରହିଲେ, ସେହି ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ବା ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ (Balanced diet) କୁହାଯାଏ ।

କିଛି ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ସ୍ନେହସାରର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଥିବାରୁ ତାହା ଅଧ‌ିକ କ୍ୟାଲୋରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଥିରେ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଖଣିଜ ଲବଣ, ଜୀବସାର ଓ ରଫେଜ୍ ବହୁତ କମ୍ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ଼ (Junk food) କୁହାଯାଏ । ପିଜା, ବର୍ଗର ଓ ଚିପ୍‌ସ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ! ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଆମ ଶରୀରର ଯନ୍ ନେବାକୁ ହେବ । ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଏବଂ ଜଙ୍କ୍ଫୁଡ଼ଠାରୁ ଦୁରେଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ବାଜରା – ପୋଷଣଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ : ବାଜରା କ୍ଷୁଦ୍ର ଆକାରର ଶସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ । ଏଥରେ ଭିଟାମିନ୍, ଆଇରନ୍, କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଭଳି ପୋଷକ ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ଯାତ୍ରା – କ୍ଷେତରୁ ଆମ ଥାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ : ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପଭୋକ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଗ୍ ଗହମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟଯାତ୍ରା ସମୟ ହ୍ରାସ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

କ୍ଷେତରୁ ପ୍ଲେଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଶ୍ଵେତସାର
୨. ସ୍ନେହସାର
୩. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୪. ପୁଷ୍ଟିସାର
୫. ଖଣିଜ ଲବଣ
୬. ତୁଳନା
୭. ଭିଟାମିନ
୮. ପୋଷକ
୯. ଅନୁଧ୍ୟାନ
୧୦. ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ
୧୧. ରେଫେଜ୍
୧୩. ସ୍କର୍ଭି
୧୪. ରିକେଟ୍ସ
୧୭. ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ।
୧୮. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୫. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୯. ସର୍ଭେ
୧୨. ବ୍ୟାଖ୍ୟା
୧୬. ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା
୨୦. ପୂର୍ବାନୁମାନ

ବିଷୟବସ୍ତର ସାରାଂଶ :

• ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଫଳରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ପାଇଥାନ୍ତି ।
• ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟର ଚାଷ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
• ସମୟ କ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇର ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
• ଖାଦ୍ୟ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ଓ ଆମର ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।
• ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପୋଷକ ହେଉଛି କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଖାଦ୍ୟରେ ଡାଏଟାରୀ ଫାଇବର ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
• କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରୋଟିନ୍ ହେଉଛି ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ପୋଷକ ।
• ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଆମ ଶରୀରକୁ ମଜବୁତ୍ କରିଥାଏ, ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ଓ ଆମକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
• ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ରଫେଜ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜରୁରୀ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
• ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଏକ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅଭାବ, ରୋଗ ଏବଂ ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।
• ଜଙ୍କଫୁଡ୍ ଅସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ହେବାର କାରଣ ଏଥିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ରହିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରୋଟିନ୍, ମିନେରାଲ୍ସ, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ରଫେଜ୍ କମ୍ ଥାଏ ।
• ବାଜରା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁରେ ଏହା ସହଜରେ ଚାଷ କରାଯାଇପାରିବ । ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଏବଂ ଉଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା କେବଳ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ ବରଂ ଆମ ପରିବେଶ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଟେ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥଳରୁ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ସମୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁବା ଉଚିତ ।
  ଆମେ କେବେ ବି ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ଖାଇବା ଉଚିତ ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium ପାଣିପାଗକୁ ବୁଝିବା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 2 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ପାଣିପାଗ ଯନ୍ତ୍ର ସହ ଏହା ମାପୁଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର ।

ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର	ପାଗର ଉପାଦାନ
(୧) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର	(କ) ବର୍ଷଣ
(୨) ଆମିନୋମିଟର	(ଖ) ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ
(୩) ବାରୋମିଟର	(ଗ) ପବନର ଦିଗ ଓ ବେଗ
(୪) ଥର୍ମୋମିଟର	(ଘ) ଆର୍ଦ୍ରତା
(୫) ରେନ୍ ଗଜ୍	(ଙ) ତାପମାତ୍ରା

Answer:

ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର	ପାଗର ଉପାଦାନ
(୧) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର	(ଘ) ଆର୍ଦ୍ରତା
(୨) ଆମିନୋମିଟର	(ଗ) ପବନର ଦିଗ ଓ ବେଗ
(୩) ବାରୋମିଟର	(ଖ) ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ
(୪) ଥର୍ମୋମିଟର	(ଙ) ତାପମାତ୍ରା
(୫) ରେନ୍ ଗଜ୍	(କ) ବର୍ଷଣ

Question 2.
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଜୁନ ମାସରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ ମୁମ୍ବାଇ ପରିଭ୍ରମଣ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ପୋଷାକ ନେବ ଚିନ୍ତା କରୁଛି । ସେ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ବିଷୟରେ ଅବଗତ ହେଲା, ଯେଉଁଥରେ ସେଠିକାର ତାପମାତ୍ରା ୨୯° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ୮୪° ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିଲା । ତୁମେ ତାକୁ କି ପ୍ରକାର ପୋଷାକ ନେବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେବ ।
Answer:
ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ଜୁନ୍ ମାସର ପାଗ ହେଉଛି ଗରମ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଆର୍ଦ୍ର । ତେଣୁ ଏଥ‌ିପାଇଁ ଆମେ ଜ୍ୟୋତ୍ସାକୁ ହାଲୁକା ଏବଂ ଢିଲା ପୋଷାକ ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ତନ୍ତୁରେ ତିଆରି ସେହି ପୋଷାକ ନେବାପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେବା ।

Question 3.
କିଛି ପିଲା ମିଶି ଏକ ରେନ୍ଗଗଜ୍ (ବୃଷ୍ଟି ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର) ତିଆରି କରିଛ ବୋଲି ଭାବ । ରେନ୍ଗଗଜ୍‌ କେଉଁଠି ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ ଦଳଗତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କର ଓ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । (ନିମ୍ନ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ)
(୧) ବିଦ୍ୟାଳୟର ପରିବା ଉଦ୍ୟାନ
(୨) ବିଦ୍ୟାଳୟ କୋଠାର ପାହାବ
(୩) ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମି
(୪) ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରାଚୀର
(୫) ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରର ବାରଣ୍ଡା
ଦଳଗତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ସ୍ଥାନଟିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ତୁମେ ସ୍ଥାନଟି ବାଛିବାର କାରଣ ଲେଖ ।
Answer:
ବୃଷ୍ଟିମାପକ ଯନ୍ତ୍ରଟିକୁ ଖୋଲାପଡ଼ିଆ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ । କାରଣ ଏଠାରେ କେବଳ ବର୍ଷାପାଣି ସଂଗୃହୀତ ହେବ । ପ୍ରକୃତ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ଜଣାପଡ଼ିବ । ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ମଝିର ଉତ୍‌ତ ସମପ୍ରାୟ ଭୂମିରେ କୌଣସି ଗଛର ପାଣି କିମ୍ବା ପାଣି ଛିଟିକା ସଂଗୃହୀତ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ କେବଳ ବର୍ଷାପାଣି ସଂଗୃହୀତ ହେବ ଏବଂ କେତେ ବର୍ଷା ହୋଇଛି ତାହା ସଠିକ୍ ଜଣାପଡ଼ିବ ।

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ତା ୦୧.୦୨.୨୦୨୪ରିଖ ପାଇଁ ପ୍ରଦତ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲେଖାଟିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । (ସୂଚନା : ତାପ ବ୍ୟବଧାନ, ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବର୍ଷଣ ଆଦି ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କର ।)

Answer:
ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ବହୁ ଉଚ୍ଚରେ ଏବଂ ସମୂଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଶୀତଳ ଗରମ ଜଳବାୟୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ପାଣିପାଗ ବିଭାଗଦ୍ଵାରା ତା୦୧.୦୨.୨୦୨୪ରିଖ ସାରଣୀରୁ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେଠାକାର ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ଯେତିକି ରହିବା କଥା ତା’ଠାରୁ ସର୍ବଦା କମ୍ ରହିଅଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ସେଠାରେ ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ରହୁଅଛି । କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ୫.୩° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ କମ୍ ଏବଂ ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରାର ବ୍ୟବଧାନ ପହଲାଗ୍ରାମଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ୨.୦° ସେଲସିୟସ୍ ଥିବାବେଳେ ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ଆଦୌ ବ୍ୟବଧାନ ନାହିଁ । ସେହିଦିନ ମୁଜାଫରାବାଦ୍ୱାରେ ସର୍ବାଧିକ ତାପମାତ୍ରା ୮.୫°ସେ. ଥିବାବେଳେ ଗୁଲମାର୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନ ଅର୍ଥାତ୍ ସେଠାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ୨.୬°ସେ. ରହିଅଛି । ଏହିଦିନର ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଗୁଲମାର୍ଗରେ – ୭.୬°ସେ. ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିଥ‌ିବାବେଳେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ନିମ୍ନତମ ତାପମାତ୍ରା ୫.୬°ସେ. ମୁଜାଫରପୁରଠାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।

ଗୁଲମାର୍ଗ ସେହିଦିନ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ସବୁଠାରୁ ଥଣ୍ଡା ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ସେହିଦିନର ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧ‌ିକ ୯୭% କାଜିଗଣ୍ଡ ଓ କୁକେରନାଗଠାରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଛି । ଘ୧୭.୩୦ ସୁଦ୍ଧା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ୧୦୦% ଥିବାବେଳେ କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ସେହି ସମୟରେ ୯୦% ଥିଲା । ସେହିଦିନ ସର୍ବାଧ‌ିକ ବୃଷ୍ଟିପାତ ୩୬.୨ ମି.ମି. କାଜିଗଣ୍ଡଠାରେ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ବୃଷ୍ଟିପାତ ୧୩.୪.ମି.ମି. ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ଓ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତୁଷାରପାତ ଗୁଲମାର୍ଗଠାରେ ୩୫.୦ ସେ.ମି. ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ୨.୪ ସେ.ମି. ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଛି । ଏଥୁରେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଶ୍ରୀନଗରଠାରେ ସେହିଦିନର ପାଗ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଥିଲା ।

Question 5.
ନିମ୍ନରେ ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ତା ୦୧.୦୫.୨୦୨୫ରିଖ ପାଇଁ ପ୍ରଦତ୍ତ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତର ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଲେଖାଟିଏ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । (ସୂଚନା : ତାପ ବ୍ୟବଧାନ, ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବର୍ଷଣ ଆଦି ବିଷୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କର ।)

ଟିପ୍ପଣୀ : ACT ଅର୍ଥ ପ୍ରକୃତ, NOR ଅର୍ଥ ସ୍ଵାଭାବିକ, DEP ଅର୍ଥ ସ୍ଵାଭାବିକରୁ କମ୍ । ଅଧ୍ବକ, R/F ହେଉଛି ବର୍ଷା, TR ନଗଣ୍ୟ ପରିମାଣ, S/N ତୁଷାରପାତ ।
Answer:
ତା୦୧.୦୫.୨୦୨୫ରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାନ୍ତରେ ତାପମାତ୍ରା ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ କମ୍ ଥିଲା । ଉଭୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ଭୁବନେଶ୍ଵର, ବାଲେଶ୍ଵର, ଚାନ୍ଦବାଲି, ଗୋପାଳପୁର, ପୁରୀ, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, କେନ୍ଦୁଝର ଓ ହୀରାକୁଦଠାରେ ସ୍ଵାଭାବିକଠାରୁ କମ୍ ଥିଲା । ପାରାଦ୍ଵୀପରେ ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ସର୍ବାଧ‌ିକ ୦.୭° ସେଲସିୟସ୍ ଥ‌ିବାବେଳେ କେନ୍ଦୁଝରର ତାପ ବ୍ୟବଧାନ ସର୍ବନିମ୍ନ -୪.୪° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ଥିଲା । ଏହିଦିନ ସମ୍ବଲପୁରର ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବାଧୁକ ୩୮.୭° ସେଲସିୟସ୍ ଥିବାବେଳେ କେନ୍ଦୁଝରର ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବନିମ୍ନ ୨୦.୬° ସେଲ୍‌ସିୟସ୍ ରେକର୍ଡ ହୋଇଥିଲା । ସେହିଦିନ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ସ୍ଥାନରେ ପାଗ ଶୁଖୁଲା ଥିଲା ଏବଂ କେନ୍ଦୁଝରକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସବୁ ସ୍ଥାନର ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଥିଲା । ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଶତକଡ଼ା ୭୬ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ସକାଳ ୮.୩୦ରେ ରେକର୍ଡ଼ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଘ୧୭.୩୦ ବେଳକୁ ଏହା ୭୦%କୁ ଖସି ଆସିଥିଲା । ସେଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥୁବା ସ୍ଥାନ ଝାରସୁଗୁଡ଼ା ଯାହା ସକାଳ ୮.୩୦ରେ ୫୫% ଥିବାବେଳେ ସନ୍ଧ୍ୟା ୧୭.୩୦ରେ ୩୫% ଥିଲା ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୭) :

Question 1.
ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ଆମେ କିପରି ମାପିବା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ?
Answer:
(i) ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏବଂ ନିଜର ଅନୁଭବଦ୍ଵାରା ମାପିପାରିବା ।

(ii) ପାଣିପାଗ ବା ପାଗକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଆର୍ଦ୍ରତା ଜାଣିବାପାଇଁ ହାଇକ୍ରୋମିଟର, ପବନର ବେଗ ଜାରିବାପାଇଁ ଆମିନୋମିଟର, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ ଜାଣିବାପାଇଁ ବାରୋମିଟର, ତାପମାତ୍ରା ଜାଣିବାପାଇଁ ଥର୍ମୋମିଟର, ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ମାପିବା ପାଇଁ ରେନ୍ଗଗଜ୍ ଏବଂ ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାପାଇଁ ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ।

(iii) ବେଳେବେଳେ ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତା ଏବଂ ଆକାଶରେ ଥିବା ବାଦଲକୁ ଦେଖୁ ପାଣିପାଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆମେ ସମ୍ୟକ୍ ଅନୁଭବ କରିପାରିଥାଉ ।

Question 2.
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ କିପରି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା, ଝଡ଼ ତୋଫାନ, ମରୁଡ଼ି, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଆଦି ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
(i) ପାଣିପାଗର ସଠିକ୍ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ବିପାକ ପାଇଁ ସତର୍କ କରିବା ସହିତ, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ସରକାରଙ୍କୁ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ତଥା ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ସାମନା କରିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖୁଥାଏ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆଗୁଆ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ, ଜରୁରୀ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗାଣ, ଭିଭିଭୂମି ମଜ୍‌ବୁତ୍ କରିବା ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ସତର୍କ କରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

(iii) ଆଗୁଆ ସୂଚନା ପାଇବାଦ୍ଵାରା ଲୋକମାନେ ନିଜର ଧନ, ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜପତ୍ରକୁ ନିରାପଦରେ ରଖୁବା ସହିତ ନିଜର ପିଇବା ପାଣି ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖୁଥାନ୍ତି । ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ବହୁ ଧନଜୀବନକୁ ଆସନ୍ନ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଥାଏ ।

ଆସ ନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Question 1.
ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପାଣିପାଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ତୁମେ କି କି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କର ? ଓଡ଼ିଆରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ଉଷୁମ, ଶୀତୁଆ, ଖରା, ଆରାମଦାୟକ, ଗୁଳୁଗୁଳିଆ ଓ ମେଘୁଆ ଆଦି ଶବ୍ଦ ପାଗ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପାଣିପାଗକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆମେ ଗରମ, ଝାଞ୍ଜି, କୋହଲା, କୁହୁଡ଼ିଆ, ଶୀତୁଆ, ଖରାଟିଆ, ମେଘୁଆ, ଗୁଳୁଗୁଳିଆ ଓ ଆରାମଦାୟକ ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।

Question 2.
ପାଗକୁ ଅଧ୍ବକ ସଠିକ୍‌ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିବାର ଆଉ କେଉଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଥାଇପାରେ ? ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟପନ୍ଥା ବିଷୟରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଚିନ୍ତା କର ।
Answer:
ଉପଗ୍ରହ, ରାଡ଼ାର ଓ ପାଗ ବେଲୁନ୍ ସହାୟତାରେ ଆମେ ପାଗକୁ ଅଧିକ ସଠିକ୍‌ଭାବେ ନିରୂପଣ କରିଥାଉ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ମଧ୍ୟ ପାଗକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ନିରୂପଣ କରାଯାଇପାରେ । ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପାଇବାପରେ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜପତ୍ର, ଜିନିଷପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖୁବାପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ସହ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରହିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ନିକଟରେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ ଜିନିଷପତ୍ର ଯଥା ଔଷଧ, ମହମବତୀ, ପିଇବାପାଣି, ଶୁଖୁଲା ଖାଦ୍ୟ (ଛତୁଆ, ବିସ୍କୁଟ୍) ଆଦି ଯୋଗାଡ଼ କରି ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ତୁମ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥ‌ିବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅ । ସେମାନେ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି କରନ୍ତି ପଚାରି ବୁଝ । ପ୍ରକୃତିର କେଉଁ ସଙ୍କେତଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥା’ନ୍ତି ? ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି କରାଯାଏ ତାହା ନିଜ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର ।
Answer:
ଆମ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥିବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପାଗର ପୂର୍ବନୁମାନ ସମ୍ପର୍କରେ ପଚାରିବା ପରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାଶରେ ବାଦଲର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବା, ବେଙ୍ଗର ରଡ଼ି, ପାଇନ୍ ଗଛର ଶଙ୍କାକୃତି ଫଳ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତାଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେବା ଏବଂ ଶୁଖୁଲା ପାଗରେ ଫଳ ଖୋଲିବା ଆଦି ବହୁ ସଙ୍କେତରୁ ପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ପାଗର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପିବାପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି । କେତେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିଛି ଘଣ୍ଟା, କିଛି ଦିନ, ବା କିଛି ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣି ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ବର୍ଷା କାହିଁକି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ? ଏହାର କୌଣସି କାରଣ ଚିନ୍ତା କରିବ କି ?
Answer:
ଜଳଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମହାସାଗର, ସାଗର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଆଦିର ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତାପରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳୀୟବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବସ୍ତରରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ବାଦଲ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ବାଦଲ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥଣ୍ଡା ହେବାପରେ ଅଧିକ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳକଣାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀ ବକ୍ଷକୁ ବର୍ଷା ଆକାରରେ ଝରି ପଡ଼ିଥାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ ବର୍ଷା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ଏଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵରର ବିଭିନ୍ନ ଦିନର ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ଚାର୍ଟ (ସାରଣୀ) ଦିଆଯାଇଛି । ଦର୍ଶାଇଥବା ସପ୍ତାହରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା କେତେ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି ? ସର୍ବନିମ୍ନ କେତେ ? ଏହାର ବ୍ୟବଧାନ ହିସାବ କର ।

Answer:
ଏହି ଚାର୍ଟରେ ସପ୍ତାହରେ ସର୍ବାଧ୍ଵକ ୩୮° ସେଲସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରା ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି । ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ୨୦° ସେଲସିୟସ୍ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଇଛି । ଏହାର ବ୍ୟବଧାନ ୧୮° ସେଲସିୟସ୍ ।

Question 6.
ଉପରୋକ୍ତ ତାଲିକାର ଅନୁସରଣରେ ତୁମେ ଏକ ସପ୍ତାହର ବିଭିନ୍ନ ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାର ଏକ ତାଲିକା ତୁମ ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବେ ।

Question 7.
ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ବୃଷ୍ଟିମାପକ ଯନ୍ତ୍ରଭଳି ଆଉ ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ତିଆରି କର । ସେହି ଯନ୍ତ୍ରଟିକୁ କୌଣସି ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ନେଇ ରଖ । ବର୍ଷାକୁ ବାଧା ଦେଲାଭଳି କୌଣସି ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ବା ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକାଠାରୁ ଏହା ଦୂରରେ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଯନ୍ତ୍ରଟି ଏକ ସମତଳରେ ରହିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ଯେପରି ପବନରେ ଢଳି ନଯାଏ ବା ଗଡ଼ି ନ ପଡ଼େ ସେଥ‌ିପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବା । ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିମାପକ ଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ସଂଗୃହୀତ ବର୍ଷା ଜଳର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ତେବେ ମନେରଖ, ଏକ ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ମୁଖ୍ୟତଃ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ମାସ ଧରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚାରୁ ରୂପେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । (ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାରପାତ ହେଉଥବ ସେଠାରେ ବରଫ ତରଳିଲା ପରେ ହିଁ ମାପ ନିଆଯିବ ।) ତୁମ ପାଖରେ ଥ‌ିବା ବୃଷ୍ଟିପାତର ତଥ୍ୟରୁ ମାସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସପ୍ତାହର ହାରାହାରି ବୃଷ୍ଟିପାତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଏବଂ ସପ୍ତାହରୁ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ୍ଟିପାତରେ ଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ନିଜର ମତାମତ ଦିଅ ।

Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରନ୍ତୁ ।

Question 8.
ଆର୍ଦ୍ରତା ପୁରୀ କିମ୍ବା ରାଉରକେଲା କେଉଁଠି ଅଧୁକ ଥବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ପୁରୀ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ଥ‌ିବାରୁ ଏଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ଏବଂ ରାଉରକେଲା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଥବ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣିପାରୁଥ‌ିବ । କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ କିପରି ? ପୁରୀ ଓ ରାଉରକେଲା ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ତରକୁ ଆମେ କିପରି ତୁଳନା କରିବା ? ଏ ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା ପୁରୀଠାରେ ଅଧୂକ ଥ‌ିବ । ସମୂଦ୍ର ହେଉଛି ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ଏକ ବିରାଟ ଉତ୍ସ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରଚୁର ଜଳକଣା ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ବାୟୁରେ ମିଶିଥାଏ । ପୁରୀ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ, ମାତ୍ର ରାଉରକେଲା ନିକଟରେ ସମୁଦ୍ର ନ ଥିବାରୁ ସେଠାକାର ବାୟୁରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣ କମ୍ ଥାଏ । ସୁତରାଂ ସେଠାରେ ପୁରୀଠାରୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କମ୍ ରହିଥାଏ । ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପାଣିପାଗ ବିବରଣୀକୁ ଦେଖୁବା । ପୁରୀ ଓ ରାଉରକେଲାର ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ତରକୁ ତୁଳନା କରିପାରିବା । ପାଣିପାଗ ବିବରଣୀରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଶତକଡ଼ା କେତେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ରହିଛି ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ । ସେଥୁରୁ ଆମେ ଏହି ଦୁଇ ସ୍ଥାନରେ ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ତୁଳନା କରିପାରିବା ।

Question 9.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଦଳ ଗଠନ କର । ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମ ପାଇଁ କିପରି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଛି ଆଲୋଚନା କର । ତୁମେ ଆଲୋଚନା କରିଥିବା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ତୁମେ ଯେଉଁ ପାଣିପାଗର ପରିସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ତର୍ଜମା କରିଛ, ତାହାକୁ ପାଖରେ ବସିଥିବା ଦଳ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର । ଅନାଲୋଚିତ ପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ପଚାରି ବୁଝ । ପାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେତେ ପ୍ରକାରର ଅବସ୍ଥା ତୁମେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଲ ?
Answer:
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ କିପରି ସତର୍କ ରହବାକୁ ହେବ, ତାହାର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ସବୁସ୍ତରରେ ଯଥା- ସରକାରୀ, ବେସରକାରୀ, ସାମାଜିକ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ରହିଛି ।

(i) ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଏହା କୃଷକକୁ ବିହନ ବୁଣିବା | ଗଛ ଲଗାଇବା, ଜମିରେ ପାଣି ମଡ଼ାଇବା, ଫସଲ ଅମଳ ପାଇଁ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

(ii) ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ଟ୍ରେନ୍, ପାଣିଜାହାଜ ତଥା ଗାଡ଼ି ମୋଟର ଚଳାଇବା ତଥା ବାହାରକୁ ବୁଲିଯିବା ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଘନ କୁହୁଡ଼ି, ବାତ୍ୟା, ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଆଦିରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ । ସୁତରାଂ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନଦ୍ଵାରା ଆମକୁ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ । ଅନେକ ଧନଜୀବନ ହାନିକୁ ରୋକାଯାଇଥାଏ ।

(iii) ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନାରେ ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ସରକାର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଣିପାଗରେ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ (ବନ୍ୟା ଓ ବାତ୍ୟା ସମୟରେ) ଲୋକଙ୍କୁ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ, ଶୀତ ଲହରୀ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚରମ ପାଗ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୋଷାକ, ପାନୀୟ ତଥା ଘର ବାହାରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସତର୍କତାମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥାନ୍ତି ।

(v) ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସଞ୍ଚାଳନକାରୀ ସଂସ୍ଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥାନ୍ତି ।

(vi) ସର୍ବୋପରି ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ପାଣିପାଗର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଠିକ୍ କରିଥାନ୍ତି । ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ଭାବନା ଥିଲେ, ଘରେ ବାହାରେ ସବୁଠି ସତର୍କ ରହିବା ଦରକାର ପଡ଼ିଥାଏ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କିପରି ଆମ ଧନଜୀବନ ହାନି ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ତାହାର ଏକ ତାଲିକା କର ।

Question 10.
ସେହି ଦିନ କେଉଁ କେଉଁ ଘଟଣାବଳୀ ସଙ୍ଗଠିତ ହେଉଛି ? ଲୋକ ମାନେ କେଉଁ ସବୁ ପାଣି ପାଗ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ସତର୍କ ର ହି ବାକ୍ସ ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି ?
Answer:

ଉପରେ କ୍ତ ପାଣି ପାଗ ମାନଚିତ୍ରରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିହୁଏ କି ଯେ କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ର ବ ହ, ଗୁଳୁଗୁଳି, ବିଜୁଳି ଓ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ସହ ବର୍ଷା, ଅନ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବଳ ପବନ ବହିବା ସହ ବର୍ଷା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଉଷ୍ମ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତା ଯୋଗୁଁ ଭାରୀ ବର୍ଷା ହେବାର ସୂଚନ। ମିଳୁଛି । ଏସବୁ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି ।

Question 11.
କେଉଁ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଦକ୍ଷିକାଂଶ, ଗୁଜୁରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନର ପୂର୍ବଭାଗ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଆସାମ, ମେଘାଳୟ ଆଦି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 12.
ଭାରତର କେଉଁସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଗ ଖରାପ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ ?
Answer:
ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର, ସିକିମ୍, ନାଗାଲାଣ୍ଡ, ମିଲୋରାମ୍ ତ୍ରିପୁରା, ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣଂଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ପାଇଁ ପାଗ ଖରାପ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ ।

Question 13.
କେଉଁସବୁ ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମପ୍ରବାହର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ?
Answer:
ଗୁଜୁରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନ, ପଞ୍ଜାବ, ହରିଆନା, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ, ବିହାର ଆଦି ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି ।

Question 14.
ତ୍ରିପୁରା ଓ ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପରେ କେଉଁସବୁ କାରଣପାଇଁ ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
ତ୍ରିପୁରା ଓ ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପରେ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ଓ ବିଜୁଳି ସହ ବର୍ଷା ହେବାର ସତର୍କ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ମାପିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ କାହିଁକି ? କେଉଁମାନେ ଏହି ଚାପ ମାପକୁ କାମରେ ଲଗାଇଥାନ୍ତି ବା ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ପାଣିପାଗର ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ, ବିମାନ ଚଳାଚଳ, ନୌଚଳାଚଳ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ମାପିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କାରଣ ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ବା ହ୍ରାସ ମୂଖ୍ୟତଃ ଚାପରୁ ଜଣାଯାଇଥାଏ । ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞ, ବିମାନ ଚଳାଚଳ, ନାବିକ, ପର୍ବତାରୋହୀ ଏବଂ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା (GPS) ବିକାଶ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଚାପକୁ କାମରେ ଲଗାଇଥା’ନ୍ତି ବା ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।

Question 2.
ଶିମିଳି ତୁଳା ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡୁଥ‌ିବା ଦେଖୁଛ କି ? ଯଦି ପବନ ବହୁ ନଥା’ନ୍ତା ଏ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ?

Answer:
ହଁ, ଶି ମିଳି ତୁଳାଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ିଥାଏ । ଯଦି ପବନ ବହୁନଥା’ନ୍ତା ଏ ମଞ୍ଜି ଗୁଡ଼ିକ ଗଛତଳେ ଗଦା ହୋ ଇ ଏଣେତେଣେ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତା ।

Question 3.
କ’ଣ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବିକ୍ଷେପ ହୋଇଥା’ନ୍ତେ କି ?
Answer:
ନାଁ, ପବନ ବହୁ ନଥିଲେ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବିକ୍ଷେପ ହୋଇ ନଥା’ନ୍ତେ । ଫଳରେ ଶିମିଳି ଗଛର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରି ନଥା’ନ୍ତା ।

Question 4.
ଗୋପାଳପୁରର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ୮୪% ଓ ନୂଆପଡ଼ାର ଆର୍ଦ୍ରତା ୫୨% । ଉକ୍ତ ଦୁଇଗୋଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠାରେ ତୁମ ଓଦା ଲୁଗାଟି ଶୀଘ୍ର ଶୁଖୁବ ? ଯଦି ଉଭୟ ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ଥାଏ ତା’ହେଲେ କେଉଁଠି ଅଧ‌ିକ ଝାଳ ବୋହିବ ?
Answer:
ଗୋପାଳପୁର ଏବଂ ନୂଆପଡ଼ା ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରୁ ଓଦା ଲୁଗାଟି ନୂଆପଡ଼ାରେ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖୁଯିବ ।
ଯଦି ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ଥାଏ ତା’ହେଲେ ଗୋପାଳପୁରଠାରେ ଅଧିକ ଝାଳ ବୋହିବ ।

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ପାଗର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଗର ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଉପାଦାନ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ, ପବନ ।

Question 2.
ବର୍ଷା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ କିପରି ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଇଥାନ୍ତି ?
Answer:
ବର୍ଷା ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତିକୁ ବ୍ୟବହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଥାଏ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଦେଇଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ପାଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଗର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ବର୍ଷା, ମେଘୁଆ, ଆର୍ଦ୍ର, ତୁଷାରପାତ, ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 4.
ଭାରତର ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କ’ଣ ?
Answer:
ଭାରତର ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ‘ଆଦିତ୍ୟାତ୍ ଜୟତେ ବୃଷ୍ଟି’’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

Question 5.
ପବନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ ।

Question 6.
ଆର୍ଦ୍ରତା କ’ଣ ?
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ ।

Question 7.
ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ କାହାଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ ତାପମାତ୍ରା, ବାୟୁଚାପ ଓ ସ୍ଥାନ ଆଦି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 8.
ପାଣିପାଗ କାହା ସହିତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ।
Answer:
ଜଳବାୟୁ ସହିତ ପାଣିପାଗ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
‘ପାଣିପାଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୃଥ୍ବୀ ତଥା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷରେ ନୂତନତା ଆଣିଥାଏ ।’’- କିଏ କହିଥିଲେ ?
(କ) ଟି.ଏଚ.ମାର୍ଶାଲ୍
(ଖ) ମାର୍ଶାଲ ଫ୍ରାଷ୍ଟ
(ଗ) ହେରୋ.ଡଟସ୍
(ଘ) ଟି.ଏଚ.ଗ୍ରୀନ୍
Answer:
(ଖ) ମାର୍ଶାଲ ଫ୍ରାଷ୍ଟ

Question 2.
ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ସମୋଷିୟର
(ଖ) ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍
(ଗ) ଆକ୍ୟୁସ୍ପିୟର
(ଘ) ମେସୋସ୍ପିୟର
Answer:
(ଖ) ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍

Question 3.
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍ ଉଚ୍ଚତା କେଉଁଠାରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ବିଷୁବ ବୃତ୍ତ
(ଖ) କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ
(ଗ) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ
(ଘ) ଉପକ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଞ୍ଚଳ
Answer:
(ଗ) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳ

Question 4.
ହିମ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ହିମବୃଷ୍ଟିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ତୁଷାରପାତ
(ଖ) କୁଆପଥର
(ଗ) ଜଳୀୟବାଷ୍ପ
(ଘ) କାକର
Answer:
(କ) ତୁଷାରପାତ

Question 5.
ବାୟୁଚାପକୁ ମାପିବାପାଇଁ କେଉଁ ଏକକର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) କିଲୋଗ୍ରାମ୍
(ଖ) ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍
(ଗ) ମିଲିବାର
(ଘ) ମିଟର
Answer:
(ଗ) ମିଲିବାର

Question 6.
ଆନିମୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ର କ’ଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବାୟୁର ବେଗ
(ଖ) ବର୍ଷାର ବେଗ
(ଗ) ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା
(ଘ) ବାୟୁର ଚାପ
Answer:
(କ) ବାୟୁର ବେଗ

Question 7.
କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଆର୍ଦ୍ରତାକୁ ମାପ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଥର୍ମୋମିଟର
(ଖ) ଲାକ୍ଟିମିଟର
(ଗ) ବାରୋମିଟର
(ଘ) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର
Answer:
(ଘ) ହାଇଡ୍ରୋମିଟର

Question 8.
ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ କେଉଁ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୮୬୫
(ଖ) ୧୮୭୫
(ଗ) ୧୮୮୫
(ଘ) ୧୮୯୦
Answer:
(ଖ) ୧୮୭୫

Question 9.
ପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୂଖ୍ୟତଃ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାର ଆଗାମୀ ସୂଚନୀ କେଉଁମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ
(ଖ) ଅସରପାମାନଙ୍କ
(ଗ) ଝିଟିପିଟି
(ଘ) ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ
Answer:
(କ) ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ

Question 10.
ଏକ ଶୀତଳ ଗୃହର ତାପମାତ୍ରା ଯଦି ୧୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ (୧୫°C) ଉଲ୍ଲେଖ ହେବ, ତେବେ ଏହା ___________ ଫାରେନ୍‌ହିଟ୍ ସହ ସମାନ ।
(କ) ୪୫° F
(ଖ) ୫୫° F
(ଗ) ୫୯°F
(ଘ) ୬୨° F
Answer:
(ଗ) ୫୯°F

Question 11.
କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ, ବୃଷ୍ଟି ପରିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ___________ ଦ୍ଵାରା ମପାଯାଏ ।
(କ) ସେନ୍ଗଜ
(ଖ) ରେନ୍‌ଜ୍
(ଗ) ମେନ୍‌ଜ
(ଘ) ଗଜ୍
Answer:
(ଖ) ରେନ୍‌ଜ୍

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 2.
ବାୟୁର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଆନିମୋମିଟର

Question 3.
ବାୟୁରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ପରିମାଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ହାଇଡ୍ରୋମିଟର

Answer:4.
ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ରେନ୍ଗଗଜ୍

Question 5.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର

Answer:6.
ପୃଥ‌ିବୀର ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ

Question 7.
ଜଳର ଗ୍ୟାସୀୟ . ଅବସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜଳୀୟବାଷ୍ପ

Question 8.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ତୁଷାରପାତ

Question 9.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ପାଗ

Question 10.
ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ପ୍ରବାହିତ ବେଗଶାଳୀ ଧୂଳି ଓ ବାଲି ମିଶା ପବନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଲୁ ।

ଏକପଦରେ ପ୍ରକାଶ କର ।

Question 1.
ତାପମାତ୍ରା ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ର –
Answer:
ଥର୍ମୋମିଟର

Question 2.
ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକ –
Answer:
ବାତାଶଙ୍କୁ

Question 3.
ବାୟୁର ଚାପକୁ ମାପିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକ –
Answer:
ମିଲିବାର

Question 4.
ଘଟଣା ଜାଣିବାପୂର୍ବରୁ ଅନୁମାନ କରିବା-
Answer:
ପୂର୍ବାନୁମାନ

Question 5.
ଜଳର କଠିନ ଅବସ୍ଥା-
Answer:
ବରଫ

Question 6.
ଜଳ ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା-
Answer:
ଜଳୀୟବାଷ୍ପ

Question 7.
ନୂତନ ଜଳବାୟୁ କିମ୍ବା ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଖାପଖୁଆଇ ଚଳିବା –
Answer:
ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହେବା

Question 8.
ହିମ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ହିମ ବୃଷ୍ଟି –
Answer:
ତୁଷାରପାତ

Question 9.
ଆକାଶରୁ ବର୍ଷା ପରି କ୍ଷୁଦ୍ର କଠିନ ବରଫର ଗୋଲାକାର ବୃଷ୍ଟିପାତ –
Answer:
କୁଆପଥର

Question 10.
ପାଗର ଧାରାବାହିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ କ୍ରମବିବର୍ତ୍ତନ –
Answer:
ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନ

Question 11.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥା –
Answer:
ପାଗ

Question 12.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କେତେ ଉଷ୍ଣ କେତେ ଶୀତଳ –
Answer:
ତାପମାତ୍ରା

Answer:13.
ଆକାଶରୁ ପଢ଼ୁଥିବା ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପ –
Answer:
ବର୍ଷଣ

Answer:14.
ଗତିଶୀଳ ବାୟୁ –
Answer:
ପବନ

Question 15.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣ –
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ___________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପାଗ

Question 2.
ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ ____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ

Question 3.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାୟୁ

Question 4.
ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍ ଭୂଭାଗର __________ ରୁ ___________ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
Answer:
୬ ରୁ ୧୮ କି.ମି.

Question 5.
ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନର __________ ବୃଦ୍ଧି ସହ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
Answer:
ଉଚ୍ଚତା

Question 6.
ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାରପାତ ହେଉଥ‌ିବ ସେଠାରେ ___________ ତରଳିଲାପରେ ହିଁ ମାପ ନିଆଯିବ ।
Answer:
ବରଫ

Question 7.
___________ ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁଚାପ ମପାଯାଏ ।
Answer:
ବାରୋମିଟର

Question 8.
ଲଦାଖର ଖାରଡୁଙ୍ଗଲା ଭଳି ସ୍ଥାନ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନର ____________ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
୫୬୦୦

Question 9.
___________ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 10.
ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକ ଗୁଡ଼ିକୁ ____________କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାତାଶଙ୍କୁ

Question 11.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଆର୍ଦ୍ରତା

Question 12.
ବାୟୁରେ ଆଦୌ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ନଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଶତକଡ଼ା _____________ ଏବଂ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା _________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
୦%, ୧୦୦%

Question 13.
୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ୪୮୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର __________ ରାଜ୍ୟରେ ରହିଅଛି ।
Answer:
ସିକିମ୍

Question 14.
____________ ଋତୁରେ ବାଷ୍ପୀଭବନ ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ବର୍ଷା

Question 15.
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୀତଳବାୟୁ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ _________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସଙ୍କୁରିତ

Question 16.
________ ମଣ୍ଡଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର୍‌ର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ ।
Answer:
କ୍ରାନ୍ତୀ

Question 17.
ବାୟୁଚାପ ୧୦୦୦ ମିଲିବାରରୁ କମିଗଲେ ___________ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ଅବପାତ

Question 18.
__________ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଉପକୂଳ ।

ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵର ଶବ୍ଦଦ୍ୱୟର ସମ୍ପର୍କ ଦେଖୁ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ବାରୋମିଟର : ବାୟୁର ଚାପ :: ରେନ୍ଗଗଜ୍ : ____________
Answer:
ବୃଷ୍ଟିପାତ

Question 2.
ବାୟୁଚାପ : ମିଲିବାର :: ଉତ୍ତାପ : __________
Answer:
ସେଲ୍‌ସିୟସ୍

Question 3.
ପବନର ବେଗ : ଆନିମୋମିଟର :: ପବନର ଦିଗ : ____________
Answer:
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍

Question 4.
ହାଇକ୍ରୋମିଟର : ଆର୍ଦ୍ରତା :: ଥର୍ମୋମିଟର : ___________
Answer:
ତାପମାତ୍ରା

Question 5.
ଶୀତଳ ବାୟୁ : ନିମ୍ନଚାପବାୟୁ :: ଉଷ୍ମବାୟୁ : ____________
Answer:
ଉଚ୍ଚଚାପ ବାୟୁ ।

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପାଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ, ପବନ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ।

Question 2.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଗ୍ୟାସୀୟ ସ୍ତରକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ କୁହାଯାଏ ।
2. ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଥାକ ପରେ ଥାକ ଥବା କୌଣସି କେକ୍ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ ।

Question 3.
ଭାରତରେ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏହାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଭାରତ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ୧୮୭୫ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏହାର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ‘ଆଦିତ୍ୟାତ୍ ଦାୟତେ ବୃଷ୍ଟି’’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ବାକ୍ୟାଶଟି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ମନୁସ୍ମ ତି’ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ଳୋକଟିର ଅର୍ଥ ହେଲା- ‘‘ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବର୍ଷାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଆସେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟରୁ ଜୀବଜଗତ ଉପ୍ତି ହୁଏ ।

Question 4.
ବାରୋମିଟର ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:

1. ବାରୋମିଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ବାୟୁର ଚାପ ମପାଯାଏ ।
2. ମିଲିବାର ଏକକ ଦ୍ଵାରା ବାୟୁଚାପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ସ୍ତର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ କ୍ରାନ୍ତିମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଅଧ୍ବକ ।
Answer:
ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର ସ୍ତର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ କ୍ରାନ୍ତିମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ । କାରଣ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେଠାକାର ଶୀତଳ ବାୟୁ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ସ୍ତରର ଉଚ୍ଚତା ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ମାତ୍ର କ୍ରାନ୍ତି ମଣ୍ଡଳରେ ସେଠାକାର ଉଷ୍ମବାୟୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟରର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ମଣିଷ ଅଣନିଶ୍ଵାସୀ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାର ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇଥାଏ ।
Answer:
ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ବାୟୁ ପତଳା ଥାଏ ଏବଂ ପତଳା ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ କମ୍ ଥାଏ ଯାହାକି ମନୁଷ୍ୟର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ମଧ୍ଯ କମ୍ ହୋଇଥାଏ । ରକ୍ତରେ କମ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଶୁଥ‌ିବାରୁ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାରେ ମଣିଷ ବେଳେବେଳେ ଅଣନିଶ୍ଵାସୀ ହୋଇଯାଇଥାଏ ଏବଂ ତା’ର ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ସହ ହୋଇ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।

Question 3.
ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପାଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ ପାଣିପାଗକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଯନ୍ତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଏକାଠି ମିଳିଥାଏ ।

Question 4.
ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଆଜିକାଲି ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ଵ ବହନ କରେ ।
Answer:
ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଣିପାଗ ମାପିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଗୁଡ଼ିକର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରି ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥାନ୍ତି ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ପାଣିପାଗ ଓ ଜଳବାୟୁ ।
Answer:

ପାଣିପାଗ	ଜଳବାୟୁ
(i) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସାମୟିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଣିପାଗ କୁହାଯାଏ ।	(i) କୌଣସି ସ୍ଥାନର ପାଣିପାଗର ବହୁବର୍ଷ ଧରି ହାରାହାରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜେଳବାୟୁ ‘
(ii) ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ।	(ii) ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ନୁହେଁ ।

Question 2.
ଥର୍ମୋମିଟର ଓ ବାରୋମିଟର ।
Answer:

ଥର୍ମୋମିଟର	ବାରୋମିଟର
(i) ଥର୍ମୋମିଟରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କରାଯାଏ ।	(i) ବୀରେ (ମି ଟର ରେ, ବାୟୁର ଚାପ ମାପ କରାଯାଏ ।
(ii) ଥର୍ମୋମିଟରରେ ତାପମାତ୍ରାକୁ ମାପିବାପାଇଁ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ କିମ୍ବା ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍‌ହିଟ୍ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।	(ii) ରୋମିଟରରେ ବାୟୁର ଚାପ ମାପିବାପାଇଁ ମିଲିବାର ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Question 3.
ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ ଓ ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା ।
Answer:

ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ	ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା
(i) କୌଣସି ଦିନରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନକୁ ବୁଝାଏ ।	(i) ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା କହିଲେ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରାକୁ ବୁଝାଏ ।
(ii) ତାପମାତ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାପାଇଁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରୁ ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାକୁ ବିୟୋଗ କରାଯାଏ ।	(ii) ହାରାହାରି ଦୈନିକ ତାପମାତ୍ରା। ନିର୍ୟ ୟ କରିବାପାଇଁ କୌଣସି ଦିନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାକୁ ସେହି ଦିନର ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ସହିତ ଯୋଗକରି ଦୁଇରେ ଭାଗ କରାଯାଏ ।

Question 4.
ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସ୍ଵୟଂ ଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ।
Answer:

ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର	ସ୍ଵୟଂ ଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର
(i) ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ପାଣିପାଗର ବିଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।	(i) ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟର ବିନା ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମିଳିଥାଏ ।
(ii) ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରଯାଇ ପାଣି ପାଗର ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।	(ii) ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା । ପାଣି ପାଗର ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।

 

Question 5.
ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଆନିମୋମିଟର
Answer:

ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର	ଆମିନୋମିଟର
(i) ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।	(i) ପବନର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଟ୍ରମୋସିୟର୍ :
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହି ସ୍ତରରେ ଭୂଭାଗ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷଲତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ମାନବଜାତି ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
3. ଏହି ସ୍ତରରେ, ପାଣିପାଗ ଜନିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥାଏ ।
4. ଏହା ଭୂଭାଗରୁ ୬ ରୁ ୧୮ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।

Question 2.
ଆଦିମ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର କେଉଁ କେଉଁ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିପାରୁଥିଲା ?
Answer:

1. ଆଦିମ କାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିପାରୁଥିଲା । ତାହାହେଲା –
2. ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଡୁଥ‌ିବା ପକ୍ଷୀ, ଅଣ୍ଡାବୋହି ନେଉଥ‌ିବା ପିମ୍ପୁଡ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବା ଆଦି ଘଟଣା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା, ବେଙ୍ଗ ରଡ଼ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଇନ୍ ଫଳର ପେନ୍ଥା ଆଗାମୀ ସମୟରେ ଝଡ଼ବର୍ଷା ହେବାର ମୂଲ୍ୟବାନ ସୂଚନା

Question 3.
ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର :
Answer:

1. ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁଚାପଭଳି ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।
2. ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ମିଳୁଥିବା ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବେଶ୍ ସଠିକ୍ ଓ ଉଚିତ୍ ସମୟରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୋଇଥାଏ ।
3. ଏହିଗୁଡ଼ିକ କୃଷି, ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଚଳାଚଳ, ପାଣିଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ତଥା ପରିବେଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

Question 4.
‘ଅବପାତ’ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ର –
Answer:

1. ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳରେ ଉପରେ ବା ତଳେ ଥିବା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁର ଚାପ ସବୁବେଳେ ସମାନ ରହିନଥାଏ ।
2. ବେଳେବେଳେ ଏଠାରେ ବାୟୁଚାପ ନାଟକୀୟ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏପ୍ରକାର ସ୍ଥିତିକୁ ଅବପାତ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି ।
3. ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବା ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ବାତାଶଙ୍କୁ –
Answer:

1. ଉଡାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକଗୁଡ଼ିକୁ ‘ବାତାଶଙ୍କୁ’ କୁହାଯାଏ ।
2. ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଉଡ଼ାଣ ଓ ଅବତରଣ ସମୟରେ ପବନର ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
3. ଏହି ପ୍ରକାର ତାଙ୍କୁ କାରଖାନାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ଯେଉଁଥୁରୁ ଧୁଆଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରର ନାମ କ’ଣ ? ଏହା ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଲାଗି ରହିଥ‌ିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରକୁ ଟ୍ରପୋସ୍ଫିୟର କୁହାଯାଏ l
2. ଏହି ସ୍ତରରେ ଭୂଭାଗସ୍ଥ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷଲତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ’ ଆଦି ବାସ କରନ୍ତି ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
3. ଏହି ସ୍ତରରେ ପାଣିପାଗ ଜନିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣାବଳୀ ଘଟିଥାଏ ।
4. ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟର ଭୂଭାଗରୁ ୬ ରୁ ୧୮ କି.ମି. ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
5. ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ସ୍ତର ଉଚ୍ଚତା ସର୍ବନିମ୍ନ ରହିଥାଏ କାରଣ ଏଠାକାର ଶୀତଳ ବାୟୁ ଘନିଭୂତ ହୋଇ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଥାଏ । କ୍ରାନ୍ତୀମଣ୍ଡଳରେ ଏହାର ବିସ୍ତୃତି ଅଧ୍ବକ କାରଣ ଏଠାକାର ଉଷ୍ମବାୟୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ପାଗ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଗ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
2. ତାପମାତ୍ରା – ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କେତେ ଉଷ୍ମ ବା ଶୀତଳ ।
3. ବର୍ଷଣ – ଆକାଶରୁ ପଢ଼ୁଥ‌ିବା ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପ ଯଥା- ବୃଷ୍ଟିପାତ, ତୁଷାରପାତ, ହିମମିଶ୍ରିତ ବୃଷ୍ଟି ବା କୁଆପଥର ବୃଷ୍ଟି ଇତ୍ୟାଦି ।
4. ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ – ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଅନୁଭୂତ ଆମ ଉପରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁର ଓଜନ ।
5. ପବନ – ଗତିଶୀଳ ବାୟୁର ବେଗ ଓ ଦିଗ ।
6. ଆର୍ଦ୍ରତା – ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣ ।

Question 3.
ବାୟୁର ଦିଗ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଓ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
(i) ଦିଗବାରେଣୀ ବା ଉଇଣ୍ଡଭେନ୍ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପବନର ଦିଗ ମପାଯାଏ ।

(ii) ଏହି ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ଖମ୍ବ ଉପରେ ଏକ ଘୂର୍ଣାୟମାନ ତୀର ଲାଗିଥାଏ । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ମୁନିଆ ପରି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ମାଛ ଲାଞ୍ଜ ସଦୃଶ ଚଉଡ଼ା ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ପବନ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ମୁନିଆ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ପବନ ଯେଉଁ ଦିଗରୁ ବହୁଛି ସେହି ପଟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ପବନ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ବହୁଥୁଲେ ତୀରଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଥାଏ ।

(iv) ପୁଚ୍ଛ ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଏହାର ବିପରୀତ ଦିଗ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ପଟେ ଥାଏ । ଏପରିକି ଏହା ଅତି ହାଲୁକା ପବନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ ।

(v) ଉଡ଼ାଜାହାଜ ପଡ଼ିଆମାନଙ୍କରେ ଥ‌ିବା ପବନ ଦିଗ୍‌ଦର୍ଶକଗୁଡ଼ିକୁ ‘ବାତାଶଙ୍କୁ’’ (wind sock) କୁହାଯାଏ । ଏହା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଉଡ଼ାଣ ଓ ଅବତରଣ ସମୟରେ ପବନରେ ଦିଗ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 4.
ବାୟୁର ବେଗ ମାପିବାପାଇଁ କେଉଁ ଯନ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ? ଏଥୁରେ କି ପରି ବାୟୁ ମପାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(i) ବାୟୁର ବେଗ ମାଗିବାପାଇଁ ଆନିମୋମିଟର ନାମକ ଏକ ସରଳ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ଏଥରେ ତିନୋଟି ବା ଚାରୋଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ଗୋଲାକାର ଧାତବ କପ୍ ରହିଥାଏ । ଏହି କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବଭାବେ
ଥ‌ିବା ଏକ ଧାତବ ଖମ୍ବ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ । ପବନ ବହିଲେ କପ୍ ଭିତରେ ପବନ ପଶେ ଓ କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗେ । ପବନର ବେଗ ବୃଦ୍ଧିସହ କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧ‌ିକ ବେଗରେ ଘୁରି ଥାଏ ।

(iii) ଧାତବ ଖମ୍ବର ମୂଳରେ ଘଣ୍ଟାପରି ଏକ ପରିମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ଥାଏ । ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଟି ତା’ରଦ୍ଵାରା କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ । ଫଳତଃ ପବନର ବେଗ ନିମ୍ନରେ ଥିବା ମାପ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଜଣାପଡ଼େ । କପ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କେତେଥର ଘୁରିଛନ୍ତି, ତାହା ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ହିସାବ ରଖେ ଏବଂ ବାୟୁର ବେଗକୁ କିଲୋମିଟର ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟା ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରେ ।

Question 5.
ଆମେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ବୃଷ୍ଟିପାତକୁ କିପରି ମାପି ପାରିବା ?

Answer:

1. କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ, ବୃଷ୍ଟି ପରି ମାପକ ଯନ୍ତ୍ର ବା ରେ ନ୍ ଗଡ୍ ଦ୍ଵାର। ମପାଯାଇଥାଏ ।
2. ଏହି ଯନ୍ତ୍ରର ଉପର ଅଂଶରେ ଏକ କାଚ କାହାଳୀ ଥାଏ । କାହାଳୀର ନିମ୍ନଭାଗ ଏକ ସିଲିଣ୍ଡର ସଂଗ୍ରହ କାହାଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
3. ବର୍ଷା ହେଲେ କାହାଳୀ ଉପରେ ପଡୁଥ‌ିବା ଜଳ ସିଲିଣ୍ଡର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଏକ ଇଞ୍ଚ/ମିଲିମିଟର ଦାଗ ଥିବା ମାପକ ସଂଯୁକ୍ତ ଥାଏ ।
4. ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯେତେବେଳେ ସିଲିଣ୍ଡର ଭିତରେ ପାଣି ୫ ମି.ମି. ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ୫ ମି.ମି. ବୃଷ୍ଟିପାତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 6.
ଆର୍ଦ୍ରତା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାକୁ କେଉଁଥରେ ମପାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ ।
2. ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣ, ତାପମାତ୍ରା, ପବନ, ବାୟୁଚାପ ଓ ସ୍ଥାନ ଆଦି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।
3. ବାୟୁରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣ’ ‘ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତାରେ ଶତକଡ଼ା ବାୟୁରେ ଆଦୌ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ନଥୁଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା (ଶୂନ୍ୟ ଶତକଡ଼ା) ୦% ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ୧୦୦% (ଶହେ ଶତକଡ଼ା) ହୋଇଥାଏ । ତେବେ ପାଗ ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ ଆପେକ୍ଷିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ୨୦% ରୁ ୪୦% ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ । ଆର୍ଦ୍ର ପାଣି ପାଗରେ ଏହା ୬୦% ରୁ ୮୦% ରହିଥାଏ ।
4.  ଆର୍ଦ୍ରତାର ପରିମାଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ହାଇକ୍ରୋମିଟର ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପି ପାରିବା ।
5. ଏହି ହାଇଡ୍ରୋମିଟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଟେ ।

Question 7.
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଚାପ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହାକୁ କେଉଁଥରେ ମପାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଝଡ଼ ତୋଫାନ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ ଉପର ଓ ଚାରିପାର୍ଶ୍ଵର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଓଜନ ଦ୍ଵାରାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ପାଗ ଦ୍ଵାରା ଭାରି (ଗୁମ୍‌ମ୍) ଲାଗିଥାଏ । ଏହା ବାୟୁ ମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପ ସହ ଜଡ଼ିତ ।
2. ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁଚାପ ଅଧିକ ଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।
3. ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବାୟୁ ପତଳା ଥାଏ, ତେଣୁ କମ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳିଥାଏ ।
4. ସମୁଦ୍ରର ଉପକୂଳରେ ଉପରେ ବା ତଳେ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବେଳେବେଳେ ବାୟୁଚାପ ନାଟକୀୟ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଜଳବାୟୁ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅବପାତ ବା ଲଘୁଚାପ କେନ୍ଦ୍ରବୋଲି କହିଥାନ୍ତି । ଅବପାତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବା ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।
5. ବାରୋମିଟର ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବାୟୁଚାପ ମପାଯାଏ । ମିଲିବାର ଏକକ ଦ୍ଵାରା ବାୟୁଚାପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ ।
6. ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନର ସାଧାରଣ ବାୟୁଚାପ ୧୦୧୩ ମିଲିବାର ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁଚାପ ୧୦୦୦ ମିଲିବାରରୁ କମିଗଲେ ଅବପାତରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 8.
ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ଆମକୁ କିପରି ଭାବରେ ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:

1. ଆଜିକାଲି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ।
2. ଏହିସବୁ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସେନ୍ସର ଦ୍ଵାରା ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ, ବର୍ଷଣ, ବାୟୁଚାପ ଭଳି ପାଣିପାଗ ତଥ୍ୟ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥାଏ ।
3. ମନୁଷ୍ୟର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବିନା ମିଳୁଥିବା ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବେଶ୍ ସଠିକ୍ ଓ ଉଚିତ ସମୟରେ ଉପଲବ୍‌ଧ
   ହୋଇଥାଏ ।
4. ଏହି ଗୁଡ଼ିକ କୃଷି, ଉଡ଼ାଜାହାଜ ଚଳାଚଳ, ପାଣିଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ତଥା ପରିବେଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 2 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 2 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

‘‘ଗଛ ନିଜେ ଖରାରେ ରହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଇ ଦେବା ସହିତ ଫୁଲ, ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ସେହିପରି ଭଲ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଯାହା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି ତାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାଆନ୍ତି ।’’ (ନୀତିବାଣୀ)

କୌଣସି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥାନକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଗଲେ ତାହାକୁ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ । ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଉଦ୍ଭଦ, ପ୍ରାଣୀ, ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିବାର ଆନନ୍ଦ ଅନନ୍ୟ ଅଟେ ।

ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପାର୍କ କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲ ବୁଲିବା ସମୟରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଭିଦ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାଉ । ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ, ଫଲ, ପତ୍ର, ମଞ୍ଜି, ମାଟି, ପଥର ଇତ୍ୟାଦି ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିପାରିଥାଉ ।

ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିବିଧତା :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଜାଣିବା ଲେଖୁ ରଖୁ

• ତୁମେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପାର୍କ କିମ୍ବା ପାଖରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ବୁଲିଯିବା ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା କର ।
• ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ପାଣିପାଗର ସ୍ଥିତି ଯଥା- ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ମେଘୁଆ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ।
• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର କିମ୍ବା
• ଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ଷ୍ଟ୍ରାପ୍ ବୁକ୍ ତିଆରି କରିପାରିବ । ପ୍ରକୃତିରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଯନ୍ ନିଅ । ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ, ପାର୍କରେ ଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ହଇରାଣ ହେବେ ନାହିଁ । କୌଣସି ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ତୋଳିବ ନାହିଁ ।
• ସାରଣୀରେ ଡାଳ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଏବଂ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକଲୁ ଲେଖୁ ରଖ ।
  ଉଦାହରଣ –
  
• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ନିମ୍ନଲିଖୂ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବା ।

ସାରଣୀ–୧ : ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

କ୍ର.ସଂ.	ଉଭିଦର ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ	କାଣ୍ଡ	ପତ୍ର (ପତ୍ରର ଆକୃତି / ସଜ୍ଜୀକରଣ)	ଫୁଲ	ଅନ୍ଯ କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୧.	ଘାସ	କୋମଳ ଓ ସରୁ	ଗୋଟିକିଆ ପତ୍ର କାଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ବଢ଼ିଥାଏ	ପ୍ରାୟତଃ ଛୋଟ ସୁଗନ୍ଧ ନଥାଏ	ଘାସ ଫୁଲରେ ପାଖୁଡ଼ା ଏବଂ ବୃତ୍ତି ନଥାଏ ।
୨.	ତୁଳସୀ	ଶକ୍ତ ଓ ସରୁ	ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଏକ ଯୋଡ଼ା ଲେଖାଏଁ ପତ୍ର ରହିଥାଏ ।	ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗର	ସୁଗନ୍ଧିତ ବହୁବର୍ଷୀୟ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭଦ
୩.	ମନ୍ଦାର	ଶକ୍ତ	ଆକାର ଡିମ୍ବାକାର ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଧାର ରହିଥାଏ।	ଲାଲ ଏବଂ ଧଳା	ଉଦ୍ୟାନର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ରକ୍ତଚାପ ହ୍ରାସକରେ
୪.	ନି ମ୍ବ	ଶକ୍ତ ଓ ମୋଟା	ଲମ୍ବା ଏବଂ ସଂକୁଚିତ ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଧାର	ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ	କୋମଳ ପୃଷ୍ଠଥ‌ିବା ପତ୍ର
୫.	ଆମ୍ବ	ଘନ ଓ କଠିନ	ଲମ୍ବା ଓ ବର୍ଚ୍ଛା ଆକୃତିର ଧାର ମସୃଣ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ	ବଉଳ କୁହାଯାଏ ଧଳା, ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ	ବାଂଲାଦେଶର ଜାତୀୟ ଗଛ, ଭାରତର ଜାତୀୟ ଫଳ

ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଉଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏପରି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ

ହେଉଛି :
(a) ଗଛର ଉଚ୍ଚତା : ଡେଙ୍ଗା ବା ଗେଡ଼ା ବା ମଧ୍ୟମ
(b) କାଣ୍ଡର ଦୃଢ଼ତା : ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ
(c) ପତ୍ରର ଆକୃତି : ଅଣ୍ଡାକାର ବା ତ୍ରିଭୁଜାକାର ବା ଲମ୍ବା ବା ଗୋଲ
(d) ପତ୍ରର ସଜ୍ଜୀକରଣରେ ଥ‌ିବା ଭିନ୍ନତା
(e) ଫୁଲର ରଂଗ : ଧଳା ବା ଲାଲ ବା ହଳଦିଆ ବା ବାଇଗଣୀ
(f) ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରର ସୁଗନ୍ଧରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତା ଇତ୍ୟାଦି ।
ଉଭିଦମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମାନତା ଓ ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ । ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖୁତ ସମାନତା ବା ଭିନ୍ନତା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିପାରିବା ।

ସାରଣୀ-୨ : ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

ପ୍ରାଣୀର ନାମ (ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ)	ବାସସ୍ଥାନ	ଖାଦ୍ୟ	ଚଳନ ଶୈଳୀ	ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୧. କାଉ	ଗଛ	କୀଟପତଙ୍ଗ	ଉଡ଼ନ୍ତି ଓ ଚାଲନ୍ତି	ଏହାର ଥଣ୍ଟରେ କାଠିକୁଟା ନିଏ
୨. ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ମାଟି ଓ ଗାତରେ	ପତ୍ର, ମଞ୍ଜି ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ	ଚାଲନ୍ତି ଓ ପର ଲାଗିଲେ ଉଡ଼ନ୍ତି	ଛଅଟି ଗୋଡ଼
୩. ଗାଈ	ଗୁହାଳରେ ମଣିଷର ଗୃହପାଳିତ	ଘାସ, ପତ୍ର	ଚାଲନ୍ତି ଓ ଦୌଡ଼ନ୍ତି	ଗୋବରକୁ ଜାଳେଣି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର
୪. ମାଛ	ଜଳ	ଜଳଚର କୀଟ, ଶିଉଳି	ପକ୍ଷ ଓ ଲାଞ୍ଜ ଦ୍ଵାରା ସନ୍ତରଣ	ପେଟରେ ବାୟୁ କୋଠରି

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତାକୁ ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରାଯାଇଥାଏ,
ଯଥା :

କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଭୂମିରେ ରହୁଥ‌ିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଗଛରେ ବାସ କରିଥାନ୍ତି । ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଛ ଉପରେ ବାସ କରନ୍ତି । ମାଛ ପାଣିରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ବେଙ୍ଗ ଭଳି କିଛି ପ୍ରାଣୀ ସ୍ଥଳ ଓ ଜଳ ଉଭୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ।

ବାସସ୍ଥାନ ଭଳି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପଦ୍ଧତି ଓ ଚଳନ ଇତ୍ୟାଦି ନେଇ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରାଯାଇପାରିବ । ଶୁଖୁଲା ଫୁଲ, ପତ୍ର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପର ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନେଇ ସ୍କ୍ରିପ୍ ଟ୍ରକ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି, ଚିତ୍ର କରିବା

• 30 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆଖୁ ବନ୍ଦ କରି ଗୋଟିଏ ଉଭିଦ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଯାହାକୁ ତୁମେ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖୁଛି ଏବଂ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରିଛ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ କଳାପଟାରେ ତୁମେ ଭାବୁଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିପାରିବ ।
• ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଭଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ ତମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
• ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କଳାପଟାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥ‌ିବେ ?
• କଳାପଟାରେ ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ଚିତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ?
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତାକୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା (Biodiversity) କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଟନ୍ତି ।
• ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ଦ୍ଵାରା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ ଆଧାର ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ ।
  (a) ଗଛରେ ଫୁଲ : ଧରେନାହିଁ ବା ଧରିଥାଏ
  (b) ଗଛର କାଣ୍ଡ : ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ
  (c) ଖାଦ୍ୟାଭାସ : ତୃଣଭୋଜୀ ବା ମାଂସାଶୀ ବା ସର୍ବଭୋଜୀ
  (d) ବାସସ୍ଥାନ : ଜଳଜ ବା ଆର୍ଦ୍ରଭୂମିଜ ବା ମରୁଜ
  (e) ମଞ୍ଜିର ସ୍ଥିତି : ନଗ୍ନବୀଜୀ ବା ଆବୃତବୀଜୀ
  (f) ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି : ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ବା ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ
  (g) ଉଭିଦର ମୂଳ : ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ବା ଗୁଚ୍ଛମୂଳ

ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ, ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା

• ପୁରୁଣା ପତ୍ରିକା, ଖବରକାଗଜ, ଚାର୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଫଟୋ ସଂଗ୍ରହ କରି କାଟି ରଖାଯାଉ । ଏହି ଫଟୋଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାର୍ଡ଼ରେ ଅଠା ଲଗାଇ ରଖାଯାଉ ।
• ଶ୍ରେଣୀର 5-6 ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଦଳ ଗଠନ କରାଯାଉ ।
• ତୁମ ଦଳରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କାର୍ଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି କରାଯାଉ ।
• କାର୍ଡ଼ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ସାରଣୀ l ଏବଂ 2 ରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଉ ।
• ତୁମେ କରିଥିବା ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ ।

ବିଭିନ୍ନ ଦଳଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆଧାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ । ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଚୟନ କରିଥାଇପାରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କେତେକ ଛାତ୍ର ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ପାଇଁ ଆଧାର ଭାବରେ ବାଛିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଦ୍ଭିଦର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ପାଇଁ ଫୁଲ ଧରେ କି ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଆଧାର ଭାବରେ ବାଛିଥାଇପାରନ୍ତି (ଚିତ୍ର ଦେଖ) ।

ପ୍ରାଣୀମାନେ କ’ଣ ଖାଆନ୍ତି, କେଉଁଠି ରୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ଚଳ ପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ଗୁରୁତ୍ଵ : ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବାଦ୍ଵାରା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

1. ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :
ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକାର ଆଧାରରେ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନଲିଖ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଯଥା :

ସେଗୁଡ଼ିକର କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ, ମୋଟା, ବାଦାମୀ ଏବଂ କଠିନ ଡାଳ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ଓ ମାଟିଠାରୁ ଦୂରରେ ବୃକ୍ଷ ଜାତୀୟ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ (Tree) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଆମ୍ବ, ପଣସ, ୟୁକାଲିପଟାସ୍, ଦେବଦାରୁ ଇଦ୍ଯାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରିବା

ଆଉ କିଛି ଅଧ୍ଯକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣରେ ଯିବା ।

ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖୁଲେ । ଏହି ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ତୁମଠାରୁ ଉଚ୍ଚତାରେ ଛୋଟ, ତୁମ ଭଳି କିମ୍ବା ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

କାଣ୍ଡର ରଙ୍ଗ ବାଦାମୀ ନା ସବୁଜ ? ସେମାନଙ୍କ କାଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର ଏବଂ ଅନୁଭବ କର । ଧୀରେ ବଙ୍କା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ସେମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ତୁମେ କାଣ୍ଡକୁ ସହଜରେ ବଙ୍କା କରିପାରିଲା କି ନାହିଁ ? ଡାଳ ଯେପରି ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ ସେଥ୍ୟପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଉଭିଦର ଶଖାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠାରୁ ବାହାରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ସେମାନେ ମାଟିକୁ ଲାଗି ରହିଥା’ନ୍ତି /କାଣ୍ଡ ଉପରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି । ସାରଣୀ–୩ ରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପୂରଣ କର ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
କେତେକ ଉଭିଦ ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ ଭଳି ଲମ୍ବା ହୋଇ ନଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ବାଦାମୀ କାଣ୍ଡ ଥାଏ, ଯାହା ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥାଏ । ଏହି କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତ କିନ୍ତୁ ବୃକ୍ଷର କାଣ୍ଡ ଭଳି ମୋଟା ନୁହଁନ୍ତି । ଏପରି ଉଦ୍ଭଦମାନଙ୍କୁ ବୁଦା (Shrubs) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଗୋଲାପ, ଟଗର, ମନ୍ଦାର, ମଲ୍ଲୀ, ଗେଣ୍ଡୁ ଇତ୍ୟାଦି । ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା ଓ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କଲେ ନିମ୍ନଲିଖୁ ପାର୍ଥକ୍ୟମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ସାରଣୀ–୩ : ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା ଓ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ

କ୍ର.ସଂ.	ଗଛର ନାମ	ଉଚ୍ଚତା	କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି			ଶାଖାଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ		ଉଭିଦ ଶ୍ରେଣୀ
		କ୍ଷୁଦ୍ର/ମଧ୍ୟମ/ ଲ ମ୍ବା	ସବୁଜ/ ମାଟିଆ ର ଙ୍ଗ	କୋମଳ/ ଶକ୍ତ	ମୋଟା / ପତଳା	ମାଟି ନିକଟରେ	ଡାଳରୁ ଉପରକୁ ଉପରକୁ ଉଠିଛି
୧.	ଆମ୍ବ	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ
୨.	ଗୋଲାପ	ମଧ୍ଯମ	ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର	ଶକ୍ତ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ବୁଦା
୩.	ଟମାଟୋ	ଛୋଟ	ସବୁଜ ରଙ୍ଗର	କୋମଳ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ଗୁ ଳ୍ମ
୪.	ପତଳା	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ
୫.	ଟଗର	ମଧ୍ଯମ	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ବୁଦା
୬.	ସୋରିଷ	ଛୋଟ	ସବୁଜ	କୋମଳ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ଗୁ ଳ୍ମ
୭.	ଦେବଦାରୁ	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ

କେତେକ ଉଭିଦ ସାଧାରଣତଃ ଛୋଟ, କୋମଳ ଓ ସବୁଜ କାଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଳ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଘାସ, ଗୁଗୁଚିଆ, ଟମାଟୋ ଗଛ, ପାଳଙ୍ଗ, କୋଶଳା, ଲେଉଟିଆ ଇତ୍ୟାଦି ।


ଦୁର୍ବଳ କାଣ୍ଡ ଥ‌ିବା କେତେକ ଉଭିଦ ଚଢ଼ିବା ଏବଂ ମାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଲତା (Creeper) କୁହାଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଉ ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିନା ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା

• ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପତ୍ରକୁ ଦେଖ ।
• ଏହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି ଏବଂ ଗଠନରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖୁଛ କି ?
• ଗଛର ପତ୍ରରେ ସରୁ ରେଖାମାନ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶିରା (Vein) କୁହାଯାଏ । ପତ୍ରରେ ଥିବା ଶିରାର ଅବସ୍ଥାନ ଶୈଳୀକୁ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Venation) କୁହାଯାଏ ।
  
  

କେତେକ ପତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ମୋଟା ଶିରାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜାଲପରି ଶିରା ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Raticulate Venation) କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ମନ୍ଦାର, ପିଜୁଳି, ଆମ୍ବ, ପଣସ ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ପତ୍ରରେ ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Parallel Venation) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – କଦଳୀପତ୍ର, ଘାସ, ଧାନପତ୍ର, ଗହମ ପତ୍ର, ତାଳପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ : ଆସ ଖୋଜିବା

ଏକ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କର ଯେଉଁଠାରେ ଅନାବନା ଗୁଳ୍ମ ଏବଂ ଘାସ ବଢ଼ିଥ‌ିବ ।

କୋଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଚେରକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ସାବଧାନତାର ସହ ମାଟି ଖୋଳି ଗୁଳ୍ମକୁ ବାହାର କର । ଏପରି କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ମାଟିକୁ ଓଦା ଏବଂ ହାଲୁକା କରିପାର ।
ଚେରକୁ ପାଣିରେ ଧୋଇ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶେଷ କରିବା ପରେ, ଗୁଳ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ରୋପଣ କରିବାକୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ ଯାହାଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ବଞ୍ଚିବା ସହିତ ପୁଣି ବଢ଼ିପାରିବେ ।

ସାଧାରଣତଃ ଗଛର ମୂଳରେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଏଥୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଛୋଟ ପାର୍ଶ୍ଵମୂଳ ରହିଥାଏ । ମୁଖ୍ୟମୂଳକୁ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ (Tap root) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ମନ୍ଦାର, ଟଗର, ସୋରିଷ, ଲଙ୍କାମରିଚ ଇତ୍ୟାଦି । କେତେକ ଗଛରେ ଚେର କାଣ୍ଡର ତଳଭାଗରୁ ବାହାରିଥାଏ ଓ ସମାନ ଆକାରର ସରୁ ସରୁ ମୂଳରୁ ଏକ ଗୁଚ୍ଛଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏପରି ଚେରକୁ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ (Fibrous root) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଘାସ, ଧାନ, ଗହମ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଆସ ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

• ତୁମ ସ୍କୁଲ ବଗିଚାରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ସାଧାରଣ ଉଭିଦର ଚାରା ସଂଗ୍ରହ କର । ଏଭଳି ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଘାସ, ଗେଣ୍ଡୁ ଓ ବାରମାସୀ (ସଦାବିହାରୀ) ଇତ୍ୟାଦି ।
• ଏହାକୁ ରୋପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ଚେର ଓ ପତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଶିରାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର ।
• ସାରଣୀରେ-୪ ରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।
• ପତ୍ରର ଶିରାବିନ୍ୟାସର ମୂଳର ପ୍ରକାରଭେଦ ସହିତ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ତାହାକୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ–୪ : ପତ୍ରର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଓ ମୂଳର ପ୍ରକାର

କ୍ର.ସଂ	ଉଭିଦର ନାମ	ପତ୍ରର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ	ମୂଳର ପ୍ରକାର
୧.	ଘାସ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୨.	ଧାନ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୩.	ଆମ୍ବ	ଜାଲ କ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୪.	ପଣସ	ଜାଲ କ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୫.	ତାଳ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ

ସାଧାରଣତଃ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ପତ୍ର ଥିବା ଉଦ୍ଭଦରେ ପ୍ରଧାନମୂଳ ଥିବାବେଳେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ପତ୍ର ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଭଦରେ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା

କିଛି ଚଣା ଓ ମକା ମଞ୍ଜିକୁ ପାଣିରେ ଦୁଇ ତିନି ଦିନ ଭିଜାଇ ରଖ ।
ଚଣାମଞ୍ଜିର ଚୋପାକୁ ଛଡ଼ାଇ ଦିଅ । ଏବେ ଚଣା ଓ ମକା ମଞ୍ଜିର ଗଠନଙ୍କୁ ଭଲରେ ଦେଖ । ସେମାନେ ସମାନ ନା ଭିନ୍ନ ?

ଉଦ୍ଭଦରେ ପତ୍ରର ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଓ ମୂଳର ପ୍ରକାରଭେଦ ସହିତ ମଞ୍ଜିର ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥାଏ । ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ଗମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ମଞ୍ଜିରୁ 2 ଟି ବୀଜପତ୍ର ବାହାରିଥାଏ ତାହାକୁ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ (Dicotyledon) ଓ 1 ଟି ବୀଜପତ୍ର ବାହାରିଥିଲେ ତାହାକୁ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ (Monocotyledon) ଉଦ୍ଭଦ କୁହାଯାଏ । ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ସହିତ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ରହୁଥ‌ିବାବେଳେ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ସହିତ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ରହିଥାଏ ।

2. ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏମାନେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତି, ଦୌଡ଼ି ପାରନ୍ତି, ଗୁରୁଣ୍ଡି ପାରନ୍ତି, ଚାଲିପାରନ୍ତି ବା ଡେଇଁ ପାରନ୍ତି । ଏମାନେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କର ଡେଣା, ଗୋଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ସେମାନଙ୍କୁ ଚଳପ୍ରଚଳ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ−୯ : ଆସ ଖୋଜିବା

ତୁ ମେ ସାର ଣୀ –୨ ରେ କେତେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚଳନ ଶୈଳୀ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛ । ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚଳନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବ । ଚିତ୍ରରେ ଅନେକ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଅଛନ୍ତି ଓ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏଥୁରେ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ଉପରେ ଏକ ପୋଷ୍ଟର ତି ଆରି କରିପାରିବ । ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା ପୋଷ୍ଟରରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚଳପ୍ରଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ?

ସାରଣୀରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର ।

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଏବଂ ଚଳପ୍ରଚଳ ହେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ । ସାରଣୀରେ କିଛି ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ – ୫: ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଙ୍ଗ

କ୍ର.ସଂ.	ପ୍ରାଣୀର ନାମ	ଚଳନର ପ୍ରକାର	ଚଳପ୍ରଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଅଙ୍ଗ
୧.	ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ପର
୨.	ଛେଳି	ଚାଲେ ଓ ଡିଏଁ	ଗୋଡ଼
୩.	ପାରା	ଉଡ଼େ	ଡେଣା/ପକ୍ଷ
୪.	ମାଛି	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ଡେଣା
୫.	ମାଛ	ସନ୍ତରଣ	ପକ୍ଷ ଓ ଲାଞ୍ଜ
୬.	ମଣିଷ	ଚାଲେ	ଗୋଡ଼
୭.	ଗେଣ୍ଡା	ଚାଲେ	ପାଦ
୮.	ଜିଆ	ଚାଲେ	ପାର୍ଶ୍ଵପଦ ଓ ସିଟା

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନ ଆଧାର ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି, ଆକାର, ଗଠନ, ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ବୁଝିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଜାନକୀ ଅମ୍ମାଲ (1897-1984) ପରିବେଶ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ଭଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ । ସେ ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭଦ୍ର ଜୈବ ବିବିଧତାର ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ‘ସେଭ୍ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲି’ ଅଭିଯାନରେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ବୋଟାନିକାଲ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ଭାରତର ଉଭିଦ ବିବିଧତାର ବସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ସଫଳତାର କାହାଣୀ – ନୀରବ ଉପତ୍ୟକା ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ :
କେରଳର ପାଲକ୍କଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଜଙ୍ଗଲର ବାସ୍ତବ କାହାଣୀ । ଏହି କାହାଣୀଟି ଏକ ଆର୍ଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲିକୁ ଜଙ୍ଗଲର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ରହୁ ନ ଥିବା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନଦ୍ଵାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା । କୁନ୍ଥିପୁଜା ନଦୀ ଉପରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଡ୍ୟାମ୍ ପ୍ରସ୍ତାବ ବିରୋଧରେ ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ଲଢ଼େଇ ଜାରି ରହିଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଉପାୟ ଯଥା ବ୍ୟାପକ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କୁ ଚିଠି, ପ୍ରବନ୍ଧ, ଖବରକାଗଜ, ସେମିନାର ଏବଂ ଅଦାଲତରେ ଆବେଦନ ଓ ଅପିଲ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ନୀରବ ଉପତ୍ୟକାକୁ ବଞ୍ଚାଇବାରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ।

3. ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ :

ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନ ସେମାନଙ୍କର ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ମାଛ ଜଳରେ ରହେ, ତେଣୁ ଜଳରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତାହାର ଶରୀର ଗଠନ ଏବଂ ଡେଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଜିତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆକାର ଓ ଆକୃତି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

ତୁମେ କିମ୍ବା ତୁମ ସହପାଠୀମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ତାଲିକା କର ।
ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ – ୬ : ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ

କ୍ର.ସଂ	ମରୁଭୂମି	ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ	ସମୁଦ୍ର	ଜଙ୍ଗଲ	ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ (ପୋଖରୀ)
୧.	ଓଟ, ଓଟ ପକ୍ଷୀ	ଦେବଦାରୁ ଗଛ	ଶୈବାଳ	ସାପ, ହରିଣ	ମାଛ, ଗେଣ୍ଡା
୨.	କଙ୍ଗାରୁ ମୂଷା	ଶାଳ, ପିଆଶାଳ	ମାଛ	ସିଂହ, ବାଘ	ଶାମୁକା, ସାପ
୩.	ବିଛା, ଝିଟିପିଟି	ବାଘ, ଭାଲୁ	ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି	ଭାଲୁ, ସମ୍ବର	ଶୈବାଳ, ପଦ୍ମ
୪.	ସପ୍ତଫେଣୀ	ସାପ, ଛେଳି	କଇଁଛ	କୁଟୁରା	କଇଁ, ଦଳ
୫.	କସ୍ତରୀ ବଳଦ	ଘୁଷୁରୀ, ହରିଣ	ସାପ, ଅକ୍ଟୋପସ	ଶାଳ, ପିଆଶାଳ	କଇଁଛ

ବିବିଧ ପରିସ୍ଥିତି କାରଣରୁ ଜୈବ ବିବିଧତା ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢୁଥ‌ିବା ଜୀବମାନେ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଉପଯୋଜନ (Adaptation) କୁହାଯାଏ ।

ରାଜସ୍ଥାନର ମରୁଭୂମିରେ ମୋଟା ଏବଂ ମାଂସଳଯୁକ୍ତ ଡାଳ ଥିବା କାକ୍ଟସ୍ ଗଛ ଥାଏ । ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହିମାଳୟରେ ପାଇନ ଗଛ ଥାଏ । ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ କୋନ ଆକୃତିର ଓ ଏହାର ନମନୀୟ ଏବଂ ଝୁଲନ୍ତା ଡାଳ ଥାଏ ।

ମରୁଜ ଉଭିଦ : ମରୁଭୂମିରେ ଏବଂ ରାତିରେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵ ଥଣ୍ଡା ପାଣି ସଞ୍ଚୟ କରିପାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଧାରଣତଃ ଦିନରେ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଗରମ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ । ମରୁଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ମାଂସଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଗରମ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସହ୍ୟ କରିପାରେ ।

ପାଇନ ଗଛ : ବହୁତ କମ୍ ବର୍ଷା ହୁଏ । ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରେ ବାରମ୍ବାର ତୁଷାରପାତ ହୋଇଥାଏ । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କିଛି ଗଛର ସହଜରେ ବରଫ ଖସାଇବା କ୍ଷମତା ରହିଥାଏ । ପାଇନ୍ ଗଛର ଆକୃତି ଓ ଝୁଲନ୍ତା ଡାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ବରଫ ଖସାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଓଟ : ମରୁଭୂମିରେ ଥିବା ଓଟର ଲମ୍ବା ଗୋଡ଼ ଓ ଚଉଡ଼ା ଖୁରା ଥାଏ । ଲମ୍ବା ଗୋଡ଼, ଚଉଡ଼ା ଓ ଗୋଟାଳିଆ ଖୁରା ଏହି ଓଟମାନଙ୍କୁ ବାଲିରେ ପଶି ନଯାଇ ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ବରଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଓଟର ଗୋଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ମରୁଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଓଟମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଛୋଟ ଗୋଡ଼ ସେମାନଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିବାକୁ ସାହଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ମରୁଭୂମିରେ ସହଜରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ । ଓଟମାନେ ସେମାନଙ୍କ କୁଜରେ ଖାଦ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥାନ୍ତି । ମରୁଭୂମିରେ ଓଟମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ କୁଜ ରହିଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ସମୟରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅପରପକ୍ଷରେ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିର ଓଟମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ କୁଜ ରହିଥାଏ ।

ଶୀତଋତୁର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏହି ଦୁଇଟି କୁଜ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନ ଥାଏ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ କୁଜରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ବେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା କେଶ ରହିଥାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡାରୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ରାଜସ୍ଥାନ ମରୁଭୂମିର ଓଟମାନେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ପରିସ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଳ ଶୁଖୁଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଝାଳ ବାହାରି ନଥାଏ । ଯେହେତୁ ଓଟମାନେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଅଧିକ ପାଣି ବାହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପାଣି ନ ପିଇ ଅନେକ ଦିନ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ।

ନଡ଼ିଆ : ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋପାଳପୁର ଅଞ୍ଚଳର ନଡ଼ିଆ ଗଛରେ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ନଡ଼ିଆ କାନ୍ଧି ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗଛରେ ଏହିପରି ନଡ଼ିଆ କାନ୍ଧିମାନ ରହିଥାଏ । ଏହି ଗଛର ପଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଏବଂ ପାଣି ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଅଟେ । ପାତ୍ର କୋରାପୁଟରେ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ନଡ଼ିଆ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା କମ୍ ଅଟେ । ଗଛରେ ଛୋଟ କାନ୍ଧିମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଓ ଏହି ଗଛର ପଇଡ଼ ପାଣି ସେତେଟା ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସକରନ୍ତି ତାହାକୁ ପରିସ୍ଥାନ (Ecosystem) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ସାମୁଦ୍ରିକ କଇଁଛମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର ବା ମହାସମୁଦ୍ର । ଓଟର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଗରମ କିମ୍ବା ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି । ନଡ଼ିଆ ଗଛର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର କୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ । ଗୋଟିଏ ପରିସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହିପାରନ୍ତି । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥାନ ଉକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ସଲିମ୍ ଅଲ୍ଲୀ (1896-1987) ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପଥ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନର ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତତ କରିଥିଲେ । ଅଧ‌ିକ ବିବିଧତା ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ । ରାଜସ୍ଥାନର ଭରତପୁରର କେଓଲାଦେଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମାଣ୍ଡାସ୍ଥିତ ରଙ୍ଗନାଥୁରୁ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଅଞ୍ଚଳର ଉଦାହରଣ । ସେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉପରେ 10 ଟି ପୁସ୍ତକର ଏକ ଐତିହାସିକ ସଂକଳନ ରଚନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ‘ବାର୍ଡମ୍ୟାନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 1976 ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଜୀବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରାଯାଇଛି । ଯଥା –

ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥଳଜ (Terrestrial) କୁହାଯାଏ । ସ୍ଥଳଭାଗର ପରିସ୍ଥାନର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ, ମରୁଭୂମି, ତୃଣଭୂମି ଏବଂ ପର୍ବତ । ଜଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଜଳଜ ବା ଜଳଚର ଜୀବ (Aquatic) କୁହାଯାଏ । ଜଳଜ ପରିସ୍ଥାନର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର !

ବେଙ୍ଗ ଭଳି କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଉଭୟ ଜଳ ତଥା ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସକରନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ (Amphibians) କୁହାଯାଏ । ବ୍ରାଇଓଫାଇଟା ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦମାନେ ଉଭୟଚରର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର :
ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା କାରଣରୁ ଭାରତରେ ମହାବଳ ବାଘ, ଚିତା ବାଘ ଏବଂ ଗ୍ରେଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ ବଷ୍ଟର୍ଡର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ଆମର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଅନେକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ମହାବଳ ବାଘର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ 1973 ମସିହାରେ ‘ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର’ ନାମକ ଏକ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଚିତା ସଂଖ୍ୟାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ 2022 ମସିହାରେ ‘ଚିତା ପୁନଃପ୍ରଚଳନ ପ୍ରକଳ୍ପ’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ସେହିପରି ଗୁଜରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରେଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ବଷ୍ଟର୍ଡର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ : ପବିତ୍ର ବନ
ପବିତ୍ର ବନ ହେଉଛି ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ । ଏହାର ଆକାର ବହୁତ ଛୋଟରୁ ବହୁତ ବଡ଼ । ପବିତ୍ର ବନ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଅନେକ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବାସକରନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଏହି ବନଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ଗଛ କାଟିବା! କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅପରିଷ୍କାର କରିବାକୁ କାହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଉପାୟରେ ପବିତ୍ର ବନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ
୧. ବୃକ୍ଷ
୨. ବୁଦା
୩. ଗୁଳ୍ମ / ହର୍ବ
୪. ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୫. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୬. ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୭. ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୮. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୯. ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୧୦. ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୧୧. ତୁଳନା
୧୨. ବୀଜପତ୍ର
୧୩. ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
୧୪. ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
୧୫. ସମ୍ପର୍କ
୧୬. ଜୈବ ବିବିଧତା
୧୭. ଉପଯୋଜନ
୧୮. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୧୯. ଜଳଚର
୨୦. ସ୍ଥଳଚର
୨୧. ଉଭୟଚର
୨୨. ଲିପିବଦ୍ଧ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବାସକରନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଏକ ଅଂଶ ।
• ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଉଭିଦର ମୂଳ, ଡାଳ, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।
• ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବିଭାଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା, କାଣ୍ଡର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଶାଖାର ଢାଞ୍ଚା ଆଧାରରେ ଉଭିଦଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ, ବୁଦା ଏବଂ ଗୁଳ୍ମରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ମଞ୍ଜିରେ ଥ‌ିବା ବୀଜପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଏବଂ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ସାଧାରଣତଃ ଓ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରା
• ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ଥାଏ ବିନ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ଥାଏ ।
• ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚଳନ ଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣର ଏକ ଆଧାର ହୋଇଥାଏ ।
• ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିବେଶ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସହାୟତା କରୁଥିବା ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୋଜନ କୁହାଯାଏ ।
• ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବସବାସ କରନ୍ତି ତାହା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ।
• ସେମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥଳଜ ଓ ଜଳଜ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ । ପରିସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା କାରଣରୁ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଘର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବଳ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଜୈବ ବିବିଧତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 1 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ତୁମ ମତରେ, ଭାରତର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ ? ସେଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ବୋଲି ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ମୋ ମତରେ ଭାରତର ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଲା- ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏବଂ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ । ନିମ୍ନରେ ଏହାର କାରଣ ପ୍ରଦତ୍ତ ହୋଇଛି ।

(i) ପ୍ରଥମତଃ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକରେ । ଏହା କେନ୍ଦ୍ର ଏସିଆରୁ ପ୍ରବାହିତ ଥଣ୍ଡା ପବନରୁ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଏହା ଦେଶର ଜଳବାୟୁକୁ ମଧ୍ଯ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳେ । ଏହା ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ, ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିବା ଏକ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପଟୁମାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଫସଲ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ଉତ୍ସ । ଏଣୁ ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।

(v) ପଞ୍ଚମତଃ, ଏହି ସମତଳ ଭୂମି ଗମନାଗମନର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ ପାଇଁ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଯଦି ହିମାଳୟ ନଥା’ନ୍ତା ଭାରତ କିପରି ଦେଖାଯାଇଥା’ନ୍ତା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ସଂକ୍ଷୀପ୍ତ ଟୀପ୍ପଣୀ ଲେଖ କିମ୍ବା ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ତୁମ ଭାବନାର ପରିପ୍ରକାଶ କର ।
Answer:
ଯଦି ହିମାଳୟ ନଥା’ନ୍ତା ଭାରତର ଭୁଗୋଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।
(i) ପ୍ରଥମତଃ, ଏହାଦ୍ଵାରା ଭାରତବାସୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତା ।
(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ଆମର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଚିରସ୍ରୋତା ହୋଇପାରିନଥା’ନ୍ତା ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ, ଗଙ୍ଗାନଦୀର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଉର୍ବର କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ହୋଇନଥା’ନ୍ତା, କି ଆମର ପ୍ରଧାନ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗହମ ଏବଂ ଧାନ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରି ନଥା’ନ୍ତା ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ, ଆମର ଶୈଳନିବାସଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇପାରିନଥାନ୍ତା ଯଦ୍ଵାରା ପର୍ଯ୍ୟଟନ ପ୍ରକଳ୍ପ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।

(v) ପଞ୍ଚମତଃ, ଆମ ଦେଶର ଜଳବାୟୁ ଶୁଖୁଲା ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥା’ନ୍ତା
(vi) ସର୍ବଶେଷରେ, ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁର ପ୍ରବେଶ ରୋକିବାକୁ ଭୌଗୋଳିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ନଥା’ନ୍ତା ।

Question 3.
ଭାରତକୁ ଏକ ‘କ୍ଷୁଦ୍ର ମହାଦେଶ’ କୁହାଯାଏ । ତୁମେ ଯାହା ପଢ଼ିଛ, ତାହା ଆଧାରରେ କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଏପରି ହୋଇଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟଦେଶଠାରୁ ତାକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରଖୁଛି । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ରହିଥିବାବେଳେ ପଶ୍ଚିମ ସୀମାନ୍ତରେ ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଆରବ ମହାସାଗର ରହିଅଛି । ସେହିପରି ଭାରତର ପୂର୍ବ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଏକ ବିଶାଳ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଅଛି । ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଭାରତକୁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରଖୁଛି ।

(ii) ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜଳବାୟୁ, ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ରହିଛନ୍ତି ।

(iii) ଶେଷରେ ଭାରତର ୨୮ଟି ରାଜ୍ୟର ଅଧ୍ଵବାମୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାଷା, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିବିଧତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଭାରତକୁ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମହାଦେଶ ରୂପେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 4.
ଓଡ଼ିଶାର ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ନଦୀର ଉତ୍ପରିସ୍ଥଳରୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସରଣ କର । ଲୋକମାନେ ନଦୀକୁ କି କି ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ? ତାହା ଶ୍ରେଶୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ନଦୀ ହେଉଛି ଋଷିକୁଲ୍ୟା । ଏହି ନଦୀ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଦାରିଙ୍ଗବାଡ଼ି ପାହାଡ଼ରୁ ଉତ୍ପତ୍ତିଲାଭ କରି ଓଡ଼ିଶାର କନ୍ଧମାଳ ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଅଛି । ଏହି ନଦୀର ଜଳକୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳସେଚନ, ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ, ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର, ଶିଳ୍ପ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 5.
ଭାରତର ଦକ୍ଷିତାଂଶକୁ କାହିଁକି ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଆମ ଦେଶର ମଧ୍ଯ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହା ହେଉଛି ବହୁ ପୁରାତନ ଭୂମିରୂପ ଯାହାର ତିନି ପାର୍ଶ୍ବରେ ଆରବ ସାଗର, ଭାରତ ମହାସାଗର ଓ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଘେରି ରହିଛି । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏକ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ସ୍ଥଳଭାଗର ତିନି ପାର୍ଶ୍ବରେ ଜଳଭାଗ ଥାଏ ତାହାକୁ ଉପଦ୍ଵୀପ କୁହାଯାଏ । ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମିରେ ତିନିପାର୍ଶ୍ଵ ଜଳଭାଗଦ୍ଵାରା ବେଷ୍ଟିତ ଥିବାରୁ ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣଂଶକୁ ଏକ ଉପଦ୍ୱୀପୀୟ ମାଳଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 6.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ୟୁନେସ୍କୋଦ୍ଵାରା ଘୋଷିତ କେଉଁ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀଟି ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଲାଗିଲା ? ତାର ଆକର୍ଷଣୀୟତା ଏକ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ମାଧ୍ଯମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ୟୁନେସ୍କୋଦ୍ଵାରା ବିଶ୍ଵମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଭାରତର ପଶ୍ଚିମଘାଟକୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧୂକ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ବୋଲି ଭାବୁଛି । ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଅଧ‌ିକ ଉଚ୍ଚତାବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀର ଭଳି ରହିଅଛି । ସେଥ‌ିରେ ବହୁତ ଜଳପ୍ରପାତ ରହିଛି ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ମୌସୁମୀରେ ତୀଖ ଧାରରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ପୁନଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଭାରତର ଜଳବାୟୁକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଥାଏ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା କରାଇଥାଏ ଯାହା କୃଷିପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପର୍ବତମାଳାର ଉତ୍ତରାଂଶକୁ ସହ୍ୟାଦ୍ରୀ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ତା’ର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଲୋକପ୍ରିୟ ।

Question 7.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଥିବା ଭାରତର ଦୁଇଗୋଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ତାହା ଚିହ୍ନଟ କର । ସେହି ସ୍ଥାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ଭୌତିକ ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେବ ?
Answer:
ଆମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦିଲ୍ଲୀରେ ବାସ କରୁଛୁ । ଭାରତର ଭୌତିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲାପରେ ଆମେ ଉପସଂହାରରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ ଯେ ଗଙ୍ଗରାନଦୀର ସମତଳଭୂମିକୁ ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ । ଗଙ୍ଗାନଦୀ ଗୋମୁଖ୍ ବା ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ତୁଷାରସ୍ରୋତରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଅଛି । ଏହା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ । ଏହାର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଏକଚଟାଣ ପରି ଏବଂ ଉର୍ବରା । ଯମୁନା ନଦୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଏକ ଶାଖା ନଦୀ, ଯାହାକି, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି । ଦିଲ୍ଲୀର ଅବସ୍ଥିତି ଏଠାକାର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏକ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଦିଲ୍ଲୀ ହରିଆନାର ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏବଂ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପଶ୍ଚିମରେ ରହିଅଛି ।

Question 8.
ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭାରତର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟମାନ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନୀୟଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁରେ ଉପଲବ୍ଧ ପନିପରିବାକୁ କିପରି ଅନ୍ୟ ଋତୁରେ ଶୁଖାଇ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଭୌଗୋଳିକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭାତରର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଆମ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ପଦ୍ଧତି ଆଲୋଚନା କରାଗଲା ।

1. ଧାନ ସଂରକ୍ଷଣ ନିମିତ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଖଣି ଖୋଳି ପୋତି ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
2. ଲଙ୍କା, ହଳଦୀ, ମାଛ, ପଣସ ମଞ୍ଜି, ମଟର ମଞ୍ଜି, ପାମ୍ପଡ଼ ଓ ଆମ୍ବ ଆଦିକୁ ଖରାରେ ଶୁଖାଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ ।
3. ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଓ ସବୁଜ ପନିପରିବାକୁ ଶୀତଳଭଣ୍ଡାରଗୁଡ଼ିକରେ ସଂରକ୍ଷଣ ରଖ୍ ଅଣ ଋତୁରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
4. କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥା- ଆମ୍ବୁଲ, ଲେମ୍ବୁ ଆଚାର ଓ ଶୁଖୁଆ ଆଦିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଲୁଣ ଦେଇ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇଥାଏ ।
5. ଆମ୍ବ, ଲେମ୍ବୁ, ରସୁଣ, କଞ୍ଚାଲଙ୍କା, ଅଦା ଆଦି ଆଚାରକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧ‌ିକ ତେଲ (ସୋରିଷ | ବାଦାମ ତେଲ) ଦେଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଥାଏ ।
6. ଘିଅକୁ ଅଧ୍ୟକ ସମୟ ନିଆଁରେ ବସାଇ ଈଷତ୍ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇ ଦୀର୍ଘଦିନ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଉପରୋକ୍ତ କେତେକ ପଦ୍ଧତି ତୁମ ଘରେ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳରେ ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ଶିକ୍ଷକ ବା ଅଭିଭାବକଙ୍କଠାରୁ ବୁଝି ନିଅ ।

Question 9.
ବହୁ ବିଭିନ୍ନାଞ୍ଚଳ (ପର୍ବତ, ମରୂଭୂମି, ସମତଳଭୂମି, ଉପକୂଳ) ସତ୍ତ୍ଵେ ଭାରତ ଗୋଟିଏ ଦେଶ ହୋଇ ରହିଛି । ଭୂଗୋଳ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ଏକତ୍ର କରିବାରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ?
Answer:
ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ଅନେକ ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ରହିଅଛି । ଏଥୁରେ ବରଫାବୃତ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା, ଅସହ୍ୟ ଗରମ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥ‌ିବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି, ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ଭରା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି ଇତ୍ୟାଦି ରହିଅଛି । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଆରବସାଗର, ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ଭଳି ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳରାଶି ରହିଅଛି । ସୁତରାଂ ଏହାର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥା- ମୃତ୍ତିକା, ଉଭିଦ, ପ୍ରାଣୀଜଗତ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ତାରତମ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

1. ହିମାଳୟ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥ‌ିବା ଅଧିବାସୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।
2. ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଙ୍ଗା ଯମୁନା ଭଳି ନଦୀ କୃଷି ବ୍ୟତୀତ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଛି ।
3. ସେହିପରି ନୌବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର, ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ଭାରତ ମହାସାଗର ମୁଖ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଛନ୍ତି ।

ସୁତରାଂ ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ସଭ୍ୟତା ଏବଂ ଏକତାକୁ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧) :

Question 1.
ଭାରତର କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା-

1. ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା,
2. ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ବିଶାଳ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ,
3. ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ,
4. ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି,
5. ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ।

Question 2.
ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ଆମ ଜୀବନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ?
Answer:
ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତା ଜଳବାୟୁ, ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାଦ୍ଵାରା ଆମ ଜୀବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କୃଷି, ପରିବହନ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସମ୍ପର୍କିତ ବିଭିନ୍ନ ଆହ୍ଵାନ ଏବଂ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷରେ ଥୁବା ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ କ’ଣସବୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ସେଥ‌ିରେ ତୁମେ ଦେଖୁଲ ? ପୂନୀ ପୂର୍ବ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲେ ।ଚି ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୂମିରୂପ ଯଥା – ପର୍ବତ, ସମତଳଭୂମି ଓ ମାଳଭୂମି କ ଥା ମନେ ପକାଅ । ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ କେଉଁ କେଉଁ ଭୂମିରୂପକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲ ? ମାନଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ କାହିଁ କି
ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ଥାଏ ? (ଏହି ମାନଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ସୂଚକାଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଉଚ୍ଚତା ଦର୍ଶାଏ ।)
Answer:

(i) ଏହି ପୁସ୍ତକ ର ଶେଷରେ ଥ‌ିବା ଭାରତ ମାନଚିତ୍ରରେ ଆମେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା, ଉତ୍ତରସ୍ଥ ସମତଳଭୂମି, ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମି, ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା, ଭାରତୀୟ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଓ ଲାକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛୁ ।

(ii) ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ପର୍ବତ, ମାଳଭୂମି, ମରୁଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମତଳଭୂମିର ଭୂମିରୂପକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ ।

(iii) ମାନଚିତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପକୁ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଅଛି ।

Question 2.
ପୂର୍ବ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିଥବା ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ବିଷୟରେ ତୁମର ମନେ ପଡ଼ୁଛି କି ? ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହାର ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମାଗତ ବିସ୍ତୃତି କେତେ ତୁମେ ଜାଣି ପାରୁଛ କି ?
Answer:
ଉ ଭାରତର ୮°୬ରୁ ୩୭°୪ ଉତ୍ତର ଅକ୍ଷାଂଶରେ ଏବଂ ୬୮୭’ ରୁ ୯୬°୨୫’ ପୂର୍ବ ଦ୍ରାଘିମା ମଧ୍ଯରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହାର ଉତ୍ତର ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷାଂଶୀୟ ବିସ୍ତୃତି ପ୍ରାୟ ୨୯° ଏବଂ ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ରାଘିମାଗତ ବିସ୍ତୃତି ପ୍ରାୟ ୨୯° ।

Question 3.
ଭାରତର ଏକ ଭୌତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଉପରୋକ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଅ
Answer:
ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ନିଜେ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ । ଭାରତର ମାନଚିତ୍ରରେ ହିମାଳୟ, ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି, ପଶ୍ଚିମଘାଟ ଓ ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ଆଦି ଦେଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ।

Question 4.
ନିକଟରୁ ଦେଖୁଲେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲାପରି ମନେହୁଏ । ଏଥ‌ିରେ ଥିବା ଅନେକ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ୮୦୦୦ ମିଟରରୁ ଅଧ୍ୟକ । ମିଳିତ ଭାବେ ଏହିସବୁ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ତୀୟ’ (Eight Thousanders) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପର୍ବତମାଳା ଏସିଆର ଛଅଗୋଟି ଦେଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ଭାରତ, ନେପାଳ, ଭୁଟାନ, ଚୀନ, ପାକିସ୍ଥାନ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ । ତୁମେ ପୃଥିବୀର ଉଚ୍ଚତମ ପବ’ତର ନାମ ଜାଣିଛ କି ?

Answer:
ପୃଥ‌ିବୀର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ନାମ ହେଉଛି ମାଉଣ୍ଟ ଏଭେରେଷ୍ଟ । ଏହି ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ୮୮୪୮ ମିଟର କିମ୍ବା ୨୯,୦୩୨ ଫୁଟ ଅଟେ । ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରମୁଖ ଉପନଦୀ ଭାଗିରଥୀ

Question 5.
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଥିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ? ଏଥ‌ିପାଇଁ ଭାରତର ଭୌତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରର ସାହାଯ୍ୟ ନିଅ ।
Answer:
ହଁ, ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଥ‌ିବା ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ, ସିକିମ୍, ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ, ମଣିପୁର, ମେଘାଳୟ, ମିଜୋରାମ୍, ନାଗାଲାଣ୍ଡ, ତ୍ରିପୁରା, ଆସାମ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ । ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର ଓ ଲଦାଖ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 6.
ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ନଦୀ ଯଥା- ଗଙ୍ଗା, କାବେରୀ, ଯମୁନା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦେବୀଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି, ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ ‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର’ ଭାବେ ଜଣା, ନଦୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କାଳରେ ଶୁଷ୍କ ରହିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଅଧ୍ଵ ଜଳରେ ପୂରି ଉଠେ । ଏପରି କାହିଁକି ହୁଏ ଜାଣିପାରୁଛ କି ?
Answer:
ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଗୋଟିଏ ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥ‌ିବା ବରଫ ତରଳିଥାଏ । ଏହା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀପରି ଅନେକ ଦୀକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀ ବର୍ଷା ଋତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କ ରେ ନା । ହିଁ, କରିଥା’ନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ନ ଦୀର ଜଳ ଶୁ ଖ୍ ଯାଇଥା’ନ୍ତା ।

Question 7.
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏପରି ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାର ବାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?

Answer:
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏଠାରେ ଘନ ଜନବସତି ଅଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ ଘର ଏବଂ ରାସ୍ତା ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ସଘନ ଆଲୋକ ସଜ୍ଜା ରହିଛି ।

Question 8.
ବାଲୁକାସ୍ତପର ଆକୃତି କିପରି ? ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ପଥରରେ ତିଆରି ଓ ସେମାନେ ସ୍ଥିର, ବାଲି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ପର୍ବତ ଆକୃତି କିପରି ହୋଇଛି, ଯଦିବା ଏହା ବାଲିରେ ତିଆରି ?
Answer:
ବାଲୁକା ସ୍ତପ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାରମ୍ପରିକ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୁପ ସଦୃଶ ଅଟେ । ଏହାର ଆକୃତି ଅର୍ଥବୃତ୍ତାକାର ବା ଗମ୍ବୁଜାକାର ଅଟେ । ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ପଥରରେ ତିଆରି ଓ ସେମାନେ ସ୍ଥିର, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବାଲିଗୁଡ଼ିକ ପବନରେ ଉଡ଼ି ସ୍ତର ସ୍ତର ହୋଇ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜମା ହେବାଦ୍ଵାରାରା ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ଲଭାବେ ଏହା ପର୍ବତ ଆକୃତି ହୋଇପାରିଛି ।

Question 9.
ବହିରେ ଥ‌ିବା ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଛି ଚିହ୍ନଟ କର । ଦିଲ୍ଲୀ, ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିୟାଣା ଓ ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଏହା ଲମ୍ବିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲ କି ?
Answer:
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳା ହରିୟାଣା, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଦିଲ୍ଲୀ ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଯାଇଛି । ଦିଲ୍ଲୀ, ରାଜସ୍ଥାନ, ହରିୟାଣା ଓ ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଏହା ଲମ୍ବିଛି ବୋଲି ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥାଉ ।

Question 10.
ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରବାହକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଗତିକରି ପରିଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ମୁଖ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀ ଯଥା ଝେଲମ୍ ଚେନାବ୍, ରବି, ସତ୍‌ଜ୍ ଏବଂ ବିପାସା ନଦୀ ସିନ୍ଧୁନଦୀରେ ମିଶି ଶେଷରେ ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀରେ ମିଶି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଦାବରୀ କ୍ରିଷ୍ଣା ଏବଂ କାବେରୀ ନଦୀ ମାଳଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଗତିକରି ଶେଷରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ନର୍ମଦା ଏବଂ ତାପ୍ତି ନଦୀ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରି ଶେଷରେ ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

Question 11.
ଜନାଜତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ଆସାମ, ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜୁରାଟ ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନା ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି । ଉକ୍ତ ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଭାଗରେ ଥିବା ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ଓ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିତ କରି ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 12.
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ର, ସ୍କୁଲ ଆଟ୍‌ଲାସ୍ କିମ୍ବା କାନ୍ଥ ଟଙ୍ଗା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଥ‌ିବା ପାଞ୍ଚଗୋଟି ନଦୀର ନାମ ଲେଖ । ଭାରତ ଉପକୂଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ର, ସ୍କୁଲ ଆଟ୍‌ଲାସ୍ କିମ୍ବା କାନ୍ଥ ଟଙ୍ଗା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଜାଣିଲୁ ଯେ, ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଞ୍ଚଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀର ନାମ ହେଲା- ଗଙ୍ଗା, ବହ୍ମପୁତ୍ର, ଗୋଦାବରୀ, କ୍ରିଷ୍ଣା ଓ ମହାନଦୀ । ଭାରତର ଉପକୂଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୋଆ, ଗୁଜୁରାଟ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, କେରଳ, ତାମିଲନାଡୁ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ଓଡ଼ିଶା ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ।

Question 13.
ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଅନେକ ସ୍ରୋତରେ ବା ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ? ସବିଶେଷ ଜାଣିବାପାଇଁ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀର ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଅନେକ ସ୍ରୋତରେ ବା ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ ଏହାକୁ ଶାଖାନଦୀ କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶମାନଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶମାନଙ୍କର ନାମ ହେଲା – ଭାରତ, ପାକିସ୍ଥାନ, ବଙ୍ଗଳାଦେଶ, ନେପାଳ, ଭୂଟାନ୍, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ମିଆଁମାର ।

Question 2.
ଭାରତର କେଉଁ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ତା’ର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି ?
Answer:
ଭାରତର ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ତା’ର ଉତ୍ତରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି ।

Question 3.
‘ଟନ୍‌ କୁଶ୍’’ କ’ଣ ?
Answer:
ରାଜସ୍ଥାନରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଟନ୍‌ କୁଣ୍ଡ’ କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ସିୱାଲିକ୍ କ’ଣ ?
Answer:
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀକୁ ସିଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ ?) କୁହାଯାଏ ।

Question 5.
ଚମରୀଗାଈକୁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳର ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଭାବରେ ପାଳନ କରନ୍ତି ?
Answer:
ହିମାଳୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚମରୀଗାଈକୁ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଭାବରେ ପାଳନ କରନ୍ତି ।

Question 6.
‘ଗୋମୁଖ’ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗୋମୁଖ ସ୍ଥାନଟି ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ତୁଷାର ସ୍ରୋତର ନିଘାଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 7.
ଥର୍ ମରୁଭୂମି କେଉଁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ
Answer:
ଥର୍ ମରୁଭୂମି ରାଜସ୍ଥାନ, ଗୁଜୁରାଟ, ପଞ୍ଜାବ ଓ ହରିୟାଣା ରାଜ୍ୟରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ।

Question 8.
ଉପହ୍ରଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୂଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ ଉପହ୍ରଦ କୁହାଯାଏ ।

Question 9.
ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଅବସ୍ତିତ ।

Question 10.
ସୁନ୍ଦରବନ କେଉଁ କେଉଁ ନଦୀଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ସୁନ୍ଦରବନ ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

Question 11.
ଗାରୋ, ଖାସି ଓ ଦୟନ୍ତିଆ ପାହାଡ଼ କେଉଁ ମାଳଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗାରୋ, ଖାସି ଓ ଦୟନ୍ତିଆ ପାହାଡ଼ ମେଘାଳୟ ମାଳଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ

Question 2.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ମାଉଣ୍ଟଆବୁ

Question 3.
କାହାକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ?
Answer:
ହିମାଳୟ

Question 4.
ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
ବରଫର ଘର

Question 5.
ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥ‌ିବା ଘରଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥିରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ପଥର ଏବଂ କାଠ

Question 6.
ବରଫ ଚିତାବାଘ ଏବଂ ଆଇବେକ୍ସ ନାମକ ପାହାଡ଼ିଆ ଛେଳି କେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ?
Answer:
ଲଦାଖ

Question 7.
ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏକ ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମି

Question 8.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତମାଳାର ପଶ୍ଚି ମାଂଶରେ ଏକ ବାଲୁକାପ୍ରାନ୍ତର ରହିଛି ? ଏହାକୁ କେଉଁ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ?
Answer:
ଥର୍ ମରୁଭୂମି

Question 9.
ଭାରତର ଥର୍ ମରୁଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଜୈସଲମେର

Question 10.
ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ଲଦାଖ

Question 11.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ଜରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ମିଳିତ ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ତୀୟ

Question 12.
ସାଗର, ହ୍ରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀଭଳି ବୃହତ୍ ଜଳଭାଗରେ ନଦୀ ମିଶିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ମୁହାଣ

Question 13.
ପୂର୍ବଘାଟ ଓ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି

Question 14.
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇଥିବା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଉପହ୍ରଦ ବା ଲାଗୁନ୍

Question 15.
ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି କେଉଁଠାରେ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
ବ୍ୟାରେନ୍ ଦ୍ଵୀପ

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ଭାରତ ଉପମହାଦେଶର ଦେଶ ନୁହେଁ ?
(କ) ପାକିସ୍ଥାନ
(ଖ) ବଙ୍ଗଳାଦେଶ
(ଗ) ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ
(ଘ) ଶ୍ରୀଲଙ୍କା
Answer:
(ଗ) ଆଫଗାନିସ୍ଥାନ

Question 2.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ହିମାଳୟର ଅନ୍ୟନାମ ?
(କ) ହିମାଦ୍ରୀ
(ଖ) ହିମାଚଳ
(ଗ) ସିବାଲିକ୍
(ଘ) ଆରାବଳୀ
Answer:
(କ) ହିମାଦ୍ରୀ

Question 3.
ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି କୁହାଯାଏ ?
(କ) ସିବାଲିକ୍
(ଖ) ଥର୍
(ଗ) ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ
(ଘ) ଲଦାଖ
Answer:
(ଘ) ଲଦାଖ

Question 4.
ପାଙ୍ଗଙ୍ଗସୋ କ’ଣ ?
(କ) ହ୍ରଦ
(ଖ) ଦ୍ଵୀପ
(ଗ) ଶାଖାନଦୀ
(ଘ) ପାର୍କ
Answer:
(କ) ହ୍ରଦ

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଟି ଲଦାଖର ନୁହେଁ ?
(କ) ବରଫ ଚିତାବାଘ
(ଖ) ଆଇବେକ୍ସ
(ଗ) ତିଦ୍ଦତୀୟ ମୃଗ
(ଘ) ଜେବ୍ରା
Answer:
(ଘ) ଜେବ୍ରା

Question 6.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଲଦାଖର ଆକର୍ଷଣୀୟ ପର୍ବ ?
(କ) ବିହୁ
(ଖ) ଦଶହରା
(ଗ) ଲୋସାର
(ଘ) ଗଣେଶପୂଜା
Answer:
(ଗ) ଲୋସାର

Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ପର୍ବତମାଳା ମାର୍ବଲ, ଗ୍ରାନାଇଟ୍‌, ଦସ୍ତା ଏବଂ ତମ୍ବାଭଳି ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମଘାଟ
Answer:
(ଖ) ଆରାବଳୀ

Question 8.
ପୂର୍ବଘାଟ ଓ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ଡେକାନ୍
(ଖ) ମାଲୟେସିଆ
(ଗ) ମାଳନ
(ଘ) ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡ
Answer:
(କ) ଡେକାନ୍

Question 9.
ମାଉଣ୍ଟଆବୁ କେଉଁ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଉଚ୍ଚତମ ଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
Answer:
(ଖ) ଆରାବଳୀ

Question 10.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ସହରକୁ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ନଗରୀ କୁହାଯାଏ ।
(କ) ଜୈସଲମେର
(ଖ) ଅମୃତସର
(ଗ) ଚିତୋର
(ଘ) ଦୁର୍ଗାପୁର
Answer:
(ଖ) ଅମୃତସର

Question 11.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବଶ୍ରେଣୀର କେଉଁ ଦିଗରେ ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
(କ) ଉତ୍ତର
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ
Answer:
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ

Question 12.
‘ଟନ୍‌କା କୁଣ୍ଢି’ କ’ଣ ?
(କ) ଜଳାଶୟ
(ଖ) ସମୁଦ୍ର
(ଗ) ଝରଣା
(ଘ) ନଦୀ
Answer:
(କ) ଜଳାଶୟ

Question 13.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତର କେଉଁ ଦିଗରେ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
(କ) ଉତ୍ତର
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ
(ଗ) ପୂର୍ବ
(ଘ) ପଶ୍ଚିମ
Answer:
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣ

Question 14.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ମରୁଭୂମିଟି ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି ଅଟେ ?
(କ) ଲଦାଖ
(ଖ) ଥର୍
(ଗ) ସାଇବେରିଆ
(ଘ) କେଉଁଟି ନୁହେଁ
Answer:
(କ) ଲଦାଖ

Question 15.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧିହାର ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ___________ |
(କ) ୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର
(ଖ) ୫ ମିଲିମିଟର
(ଗ) ପାଞ୍ଚ ଇଞ୍ଚ
(ଘ) ପାଞ୍ଚ ଡେସିମିଟର
Answer:
(ଖ) ୫ ମିଲିମିଟର

Question 16.
କାହାକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ କୁହାଯାଇଛି ?
(କ) ହିମାଳୟ
(ଖ) ଆରାବଳୀ
(ଗ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
(ଘ) ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ
Answer:
(କ) ହିମାଳୟ

Question 17.
ଭାଗିରଥୀ କେଉଁ ନଦୀର ଉପନଦୀ ଅଟେ ?
(କ) ଗଙ୍ଗା
(ଖ) ଜମୁନା
(ଗ) ସରସ୍ଵତୀ
(ଘ) ମହାନଦୀ
Answer:
(କ) ଗଙ୍ଗା

Question 18.
ଗୋମୁଖରୁ କେଉଁ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି ?
(କ) ଗଙ୍ଗା
(ଖ) ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର
(ଗ) ଗୋଦାବରୀ
(ଘ) କାବେରୀ
Answer:
(କ) ଗଙ୍ଗା

Question 19.
ହିମାଳୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
(କ) ବରଫର ଘର
(ଖ) କାଠର ଘର
(ଗ) ପଥର ଘର
(ଘ) ଛାତ ଘର
Answer:
(କ) ବରଫର ଘର

Question 20.
ଧାଜି ଦେୱାରୀ କ’ଣ ?
(କ) ଘର
(ଖ) ଯାନ
(ଗ) ସହର
(ଘ) ନଦୀ
Answer:
(କ) ଘର

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ମାନଚିତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପକୁ ଚିହ୍ନାଇବାପାଇଁ __________ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
ରଙ୍ଗ

Question 2.
ହିମାଳୟରେ ଥିବା ସୁଉଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ______________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଅଷ୍ଟ ସହସ୍ରାୟ

Question 3.
ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭାରତ ____________ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଭୂଭାଗର ଅଂଶ ଥିଲା ।
Answer:
ଖଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ

Question 4.
ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ

Question 5.
ଆମ ଦେଶରେ ଥିବା ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି __________ ଅଟେ ।
Answer:
ଲଦାଖ

Question 6.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି ହିମାଳୟର __________ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଦକ୍ଷିଣ

Question 7.
ବାଲୁକାସ୍ତପର ଆକୃତି ____________ ଅଟେ ।
Answer:
ଗମ୍ବୁଜାକାର

Question 8.
ରାଜସ୍ଥାନରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପଦ୍ଧତିରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖୁଥ‌ିବା ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକୁ ____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଟନ୍‌ ବା କୁଣ୍ଡ

Question 9.
ପଶ୍ଚିମଘାଟକୁ _____________ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।
Answer:
ୟୁନେସ୍କା

Question 10.
ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଗୁଜୁରାଟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ____________ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ।
Answer:
କେରଳ

Question 11.
ପ୍ରାକୃତିକ ବନ୍ଧଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ଅଲଗା ବୃହତ୍ ଜଳରାଶିକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଲାଗୁନ ବା ଉପହ୍ରଦ

Question 12.
ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଉତ୍ତରାଂଶକୁ _____________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସହ୍ୟାଦ୍ରୀ

Question 13.
ନଦୀ, ବୃହତ୍ ଜଳଭାଗ ଯଥା ସାଗର, ହ୍ରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀରେ ମିଶିଥାଏ ଯାହାକୁ ନଦୀର ___________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ମୁହାଣ

Question 14.
ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ____________ ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
Answer:
୩୬

Question 15.
ଆଣ୍ଡାମାନ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ___________ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ହେଉଛି ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ।
Answer:
ବ୍ୟାରେନ୍

Question 16.
ହିମାଳୟରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରାୟ __________କି.ମି. ।
Answer:
୨୫୦୦ କି.ମି.

Question 17.
ମାଲବାର ଉପକୂଳର ନିକଟରେ __________ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଲାକ୍ଷା

Question 18.
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଉତ୍ପ ___________ ରୁ ହୋଇଛି ।
Answer:
ଗୋମୂଖ

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ସ୍କୁଲ୍ ଉକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ଆରାବଳୀ ପର୍ବତକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
Answer:
✗

Question 2.
ମାଉଣ୍ଟ ଏଭେରେଷ୍ଟ ଏବଂ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଗା ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ହିମାଳୟର ନଉଶ୍ଚୟୀ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଅଟେ ।
Answer:
✓

Question 3.
ହିମାଚଳ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
✗

Question 4.
ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ମାନଚିତ୍ରରେ ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଆମେ ଏକ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇଥାଉ, ଯାହାକୁ କି ଥର୍ ମରୁଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✗

Question 5.
ରାଜସ୍ଥାନର ଜଓ୍ୱାରଠାରେ ଥ‌ିବା ଦସ୍ତା ଖଣି ପ୍ରାୟ ଆଠ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବର ଅଟେ ।
Answer:
✓

Question 6.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତଦ୍ଵାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ କୁମ୍ଭଲଗଡ଼ ଦୁର୍ଗ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହି ଦୁର୍ଗ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିରୋଧକ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
✗

Question 7.
ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା ତୁଳନାରେ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ।
Answer:
✗

Question 8.
ନର୍ବଦା ଓ ତାୟୀ ପଶ୍ଚିମାଭିମୂଖୀ ନଦୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରି ଆରବ ସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଥର୍ ମରୁଭୂମି	ହିମାଦ୍ରୀ
ବ୍ୟାରେଜ ଦ୍ଵୀପ	ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ	ଚମରୀଗାଈ
ଲଦାଖ	ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି
କାଞ୍ଚନଗଙ୍ଗା	ରାଜସ୍ଥାନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସୁନ୍ଦର ବନ	ଲଦାଖ
ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି	ଦାର୍ଜିଲିଂ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା
ମଶୌରୀ	ପାୱାରହାଉସ୍ ଜଳପ୍ରଗାତ
ପେରି ଆଲ୍‌ କେନାଲ୍	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ

 

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଥର୍ ମରୁଭୂମି	ରାଜସ୍ଥାନ
ବ୍ୟାରେଜ ଦ୍ଵୀପ	ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି
ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ	ଚମରୀଗାଈ
ଲଦାଖ	ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି
କାଞ୍ଚନଗଙ୍ଗା	ହିମାଦ୍ରୀ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସୁନ୍ଦର ବନ	ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ
ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି	ଲଦାଖ
ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ	ଦାର୍ଜିଲିଂ
ମେଶୌରୀ	ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା
ପେରିଆଲ୍‌ କେନାଲ୍	ୱାରହାଉସ୍ ଜଳପ୍ରଗାତ

 

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

Question 1.
ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ” ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳିଥାଏ ।
2. ଏହା ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୂଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
3. ଏହି ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀଗୁଡ଼ିକ କୋଟି କୋଟି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷି ଓ କଳକାରଖାନାକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
4. ସେଥ‌ିପାଇଁ ହିମାଳୟକୁ ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 2.
ସିୱାଲିକ୍ ଉପରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟୀପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:

1. ସିୱାଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ) ହିମାଳୟର ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟାଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ଅଟେ ।
2. ଏହା ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।
3. ଏହାର ପାଦଦେଶ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସମୃଦ୍ଧ ଅଟେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ହିମାଳୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ ଅଞ୍ଚଳସ୍ଥ ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟେ ।

Question 3.
ଭାରତର କେଉଁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ?
Answer:
ଭାରତର ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ୟୁନେସ୍କୋରା ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ଯଥା— (i) ହିମାଳୟସ୍ଥ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ (ii) ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସଲମେର (iii) ପଶ୍ଚିମଘାଟ (iv) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ତ୍ରିକୋଣଭୂମି ଓ ସୁନ୍ଦରବନ ।

Question 4.
ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ ବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Question

1. ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କର ନାମ ହେଲା, ସାନ୍ତାଳ, ବୈଗ, ଭିଲି ଏବଂ କୋରକୁ ।
2. ଏହି ଆଦିବାସୀ ଜନଜାତିମାନେ ଏକ ଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ପରିସ୍କର ଭିତରେ ଭାରତର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।
3. ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରକୃତି ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ।

Question 5.
ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ?
Answer:
(i) ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । କାରଣ ଆମର ଅନେକ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ସେଠାରେ ‘ସେଲୁଲାର ଜେଲ୍’ ନାମକ ବନ୍ଦୀଶାଳାରେ ବହୁ କଠିନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ।

(ii) ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସେହି ମହାନ୍ ବଳିଦାନକୁ ମନେ ରଖୁବାପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖୁଛନ୍ତି ।

Question 6.
ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି କେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ? ଏଠାରେ କ’ଣ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ?
Answer:

1. ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଆଣ୍ଡାମାନ୍ ଏବଂ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବ୍ୟାରେନ୍ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
2. ଏଠାରେ ଧୁଆଁ ଓ ଲାଭା ଆକାଶକୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 7.
ଭାରତ ଧୀରେ ଧୀରେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି ? ଏହି ଚଳନ ବାର୍ଷିକ କେତେ ସେଣ୍ଟିମିଟର ହାରରେ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଭାରତ ଧୀରେ ଉତ୍ତରସ୍ଥ ଏସିଆ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି ।
2. ଏହି ଚଳନ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୫ ସେଣ୍ଟିମିଟର ହାରରେ ହୋଇଥାଏ ।

Question 8.
ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଛି ? ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:

1. ହିମାଳୟ ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ଯଥା- ହିମ ଓ ଆଳୟ ।
2. ହିମ କହିଲେ ବରଫ ଓ ଆଳୟର ଅର୍ଥ ଘର । ତେଣୁ ହିମାଳୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ‘ବରଫର ଘର’’ ।

Question 9.
ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା କେତେଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ?
Answer:

1. ଲକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ ହେଉଛି ଏକ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଯାହାକି କେରଳର ମାଳାବାର ଉପକୂଳ ନିକଟସ୍ଥ ଆରବ ସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
2. ଏହି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ୩୬ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ଭୌଗୋଳିକ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ଲଦାଖକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଲଦାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଭୂଭାଗ ପଥୁରିଆ ଓ ଆବଡ଼ା ଖାବଡ଼ା । ଏଠାକାର ଭୂ-ରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠର ଭୂପ୍ରକୃତି ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭୂମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 2.
ହିମାଳୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଅଧିବାସୀମାନେ ଚମରୀଗାଈ ବା ୟାକ୍ ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
ହିମାଳୟ ଏକ ବରଫାବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଟେ । ଏହିଠାରେ ଜଳବାୟୁରେ ଚମରୀଗାଈ ହିଁ ଜୀବନଧାରଣ କରିପାରିବ । କ୍ଷୀର, ମାଂସ, ପଶମ ଏବଂ ଗୋବର ପାଇଁ ଏଠାକାର ଅଧିବାସୀମାନେ ଏହାକୁ ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗାଈକୁ ପରିବହନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ହିମାଦ୍ରୀରେ ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
Answer:
ହିମାଦ୍ରୀ (ବୃହତ୍ ହିମାଳୟ) ହେଉଛି ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ । ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ରହିଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

Question 4.
ହିମାଚଳରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଛି ।
Answer:
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମାଚଳ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାକାର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତା ଓଁ ‘ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ନୈନିତାଲ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ), ସିମଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଛି ।

Question 5.
‘ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ କାଠ ଓ ପଥରରେ ତାଙ୍କର ଘରଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ପଶ୍ଚିମ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ପଥର ଓ କାଠର ବ୍ୟବହାର କରି ଘର ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଘର ଉଷ୍ଣ ରଖୁବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଏହାକୁ ମୃଦୁ ଭୂମିକମ୍ପ ଜନିତ କ୍ଷୟକ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।

Question 6.
ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ କମ୍ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ?
Answer:
ମରୁଭୂମି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ଅତି ଉତ୍ତପ୍ତ ଦିନ, ଶୀତଳ ରାତି ଓ ଜଳାଭାବ ଜନିତ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳ ପ୍ରତିହତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ କମ୍ ମାନବ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ।

Question 7.
ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।
Answer:
ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଥ‌ିବା ସୁବିସ୍ତୃତ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ । ଗଙ୍ଗା, ସିନ୍ଧୁ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀ ସମୂହଦ୍ଵାରା ସଞ୍ଚିତ ପଟୁମାଟିଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୃତ୍ତିକା ସମୃଦ୍ଧ । ଏହି ପୃରିକାରେ ପ୍ରଚୁର ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉର୍ବର ଓ କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ଏବଂ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳୀ । ଉକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନର ଉତ୍ସ । ତେଣୁ ଏହି ସମତଳ ଭୂମିରେ ଭାରତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବାସ କରନ୍ତି ।

Question 8.
ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ’ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
Answer:
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଥିବା ବରଫ ତରଳି ଗଙ୍ଗା, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହି ନଦୀ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଉପନଦୀଗୁଡ଼ିକ କୋଟି କୋଟି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ପାନୀୟ ଜଳ, କୃଷି ଓ କଳକାରଖାନାଙ୍କୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ହିମାଳୟକୁ ‘ଏସିଆର ଜଳଦୁର୍ଗ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।

Question 9.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଅନେକ ସଂସ୍କୃତି, ଆସ୍ଥା ଓ ଉଦ୍ଭବ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।
Answer:
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ସେଠାରେ ଅନେକ ମଠ, ମନ୍ଦିରମାନ ଗଢ଼ିଉଠିଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ଭଗବତ ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ଧ୍ୟାନ ନିମନ୍ତେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

Question 10.
ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନପାଇଁ ବହୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ଗୋମୁଖରୁ ହୋଇଅଛି । ଏହି ନଦୀ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବେ ପରିଚିତ । ସୁତରାଂ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଅସ୍ଥି ବିସର୍ଜନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାନଦୀ କୂଳକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥାନ୍ତି ।

Question 11.
ପାଙ୍ଗ ହ୍ରଦର ଜଳ ଲୁଣିଆ ଅଟେ ।
Answer:
ଲଦାଖର ପାଙ୍ଗଙ୍ଗ୍ ସୋ ହ୍ରଦର ଜଳ ଲୁଣିଆ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନ୍ୟ ହ୍ରଦ ପରି ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏହି ଲବଣତାର କାରଣ ଅଟେ ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।

Question 1.
ହିମାଚଳ ଏବଂ ହିମାଦ୍ରୀ
Answer:

ହିମାଚଳ	ହିମାଦ୍ରୀ
(i) ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ।	(i) ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ ।
(ii) ହିମାଚଳର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟିପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଠାରେ ନୈନିତାଲ, (ଉତ୍ତର ରଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ) ସିମିଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ରହିଅଛି ।	(ii) ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ର ହି ଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ । ନାହିଁ ।

 

Question 2.
ଲାକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ।
Answer:

ଲାକ୍ଷାଦ୍ଵୀପ ପୁଞ୍ଜ	ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ
(i) କେରଳର ମାଲବାର ଉପକୂଳର ନିକଟସ୍ଥ ଆରବ ସାଗରରେ ଲକ୍ଷା ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଅବସ୍ଥିତ ।	(i) ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ପୂର୍ବ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
(ii) ପ୍ରବାଳରେ ନିର୍ମିତ ୩୬ଗୋଟି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।	(ii) ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ବଡ଼ ଦ୍ଵୀପକୁ ନେଇ ଏହି ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ଗଠିତ ।

Question 3.
ଥର୍ ‘ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଲଦାଖ
Answer:

ଥର୍ ମରୁଭୂମି :	ଲଦାଖ :
(i) ଥର୍ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଉଷ୍ଣ ମରୁଭୂମି ।	(i) ଲଦାଖ ଏକ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି ଅଟେ ।
(ii) ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଓଟ ଉପରେ ନିର୍ଭର । କରନ୍ତି ।	(ii) ଏଠାରେ ଆଇବେକ୍ସ ନାମକ ପାହାଡିଆ ଛେଳି ଓ ତିଦ୍ଦତୀୟ ମୃଗ ବାସ କରନ୍ତି ।
(iii) ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂଭାଗ ବାଲୁକାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ।	(iii) ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ର ଭୂ ଭାଗ ପଥୁରି ଓ ଆ ଆବଡ଼ାଖାବଡ଼ା ।

 

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାକୁ କେତେ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Question
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଗୋଟି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀରେ (Range) ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(i) ହିମାଦ୍ରୀ (ବୃହତ୍ ହିମାଳୟ) ହେଉଛି ହିମାଳୟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଂଶ । ଏଥିରେ ମାଉଣ୍ଟ୍ ଏଭେରେଷ୍ଟ ଓ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଗା ଭଳି ନଭଶ୍ଚମୀ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ରହିଛି । ଏହି ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ବର୍ଷସାରା ବରଫାବୃତ ରହିଥାଏ । ଜୀବନ ଏଠାରେ ଦୁର୍ବିସହ ହୋଇଥିବାରୁ କୌଣସି ଜନବସତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

(ii) ହିମାଚଳ (ମଧ୍ଯ ହିମାଳୟ) ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏଠାକାର ସୁଷମ ଜଳବାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ ଜନବସତି ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ନୈନିତାଲ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ), ଦାର୍ଜିଲିଂ (ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ), ସିମଳା (ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ) ଏବଂ ମଶୌରୀ (ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ) ଆଦି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈଳନିବାସମାନ ଏଠାରେ ରହିଛି ।

(iii) ସିଲିକ୍ (ବାହ୍ୟ ହିମାଳୟ) ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ବାହ୍ୟଶ ବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିମ୍ନତ୍ତମ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ । ଏହା ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ପାହାଡ଼କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହାର ପାଦଦେଶ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସମୃଦ୍ଧ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ହିମାଳୟ ଓ ଗାଙ୍ଗେୟ (ଉତ୍ତରସ୍ଥ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ) ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ।

Question 2.
ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାର ସୃଷ୍ଟି କିପରି ହୋଇଛି ?
Answer:
ନିୟୁତ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଭାରତ ଗଣ୍ଡୱାନାଲାଣ୍ଡ ନାମରେ ଏକ ବିଶାଳ ଭୂଭାଗର ଅଂଶ ଥିଲା । ଏହା ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ପଡ଼ୋଶୀ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରତ ମୁଖ୍ୟ ଭାଗରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା । ପ୍ରାୟ ୫୦ ନିୟୁତ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏହା ୟୁରେସିଆ (ୟୁରୋପ + ଏସିଆ) ଭୂଭାଗର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେଲା ଏବଂ ଏହା ସହ ଧକ୍‌କା ଖାଇଲା । ୟୁରେସିଆ ଭୂଭାଗକୁ ଠେଲିବା ଯୋଗୁଁ ତତ୍‌ମଧ୍ଯସ୍ଥ ସ୍ଥଳଭାଗ କୁଞ୍ଚ ହୋଇ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗାମୀ ହେଲା । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଏକ ଗାଲିଚାକୁ ଠେଲିବା ଯୋଗୁ ସେଥ‌ିରେ ପଢ଼ୁଥ‌ିବା ଭାଙ୍ଗ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇପାରେ । ଏହିପରି ଭାବେ ବିଶାଳ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

Question 3.
ଭାରତର କେଉଁ ସ୍ଥାନ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଏସିଆ ମହାଦେଶର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ‘‘ମାୱଲିନୋଙ୍ଗ’’ ଗ୍ରାମ ମେଘାଳୟ ରାଜ୍ୟ ଖାସିପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

(ii) ଏହି ସ୍ଵଚ୍ଛ ମନୋରମ ଗ୍ରାମ ଏହାର ସୁପରିଚାଳିତ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା, ବାଉଁଶରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପାତ୍ର ଓ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଜୀବନଯାପନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

(iii) ଏହି ଗ୍ରାମ ଏହାର ଜୀବନ୍ତ ‘ଚେରସେତୁ’ପାଇଁ ପରିଚିତ, ଯାହାକି ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଚେରରେ ବୁଣାଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ନିମ୍ନୋକ୍ତ କାରଣରୁ ମାୱଲିନୋଙ୍ଗ ଗ୍ରାମ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ରାମ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

Question 4.
ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଏସିଆର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ କିପରି ପୃଥକ୍ କରୁଛି ?
Answer:
ଭାରତର ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରୂପେ ରହିଅଛି । ପଶ୍ଚିମ ଭୂଭାଗରେ ଥ‌ିବା ଥର୍ ମରୁଭୂମି ଏବଂ ଜଳଭାଗ ରୂପେ ଆରବ ସାଗର ଏହାର ପଶ୍ଚିମ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି । ଦକ୍ଷିଣରେ ଭାରତ ମହାସାଗର ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି । ଏହିପରି ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭାରତକୁ ଏସିଆର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳଠାରୁ ପୃଥକ କରୁଛି ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାର ଦୁନିଆ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 1 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 1 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ କ’ଣ ?
ଆମେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ପରିବେଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇଥାଉ । ଆମେ ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଏବଂ ସେହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥାଉ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆଖପାଖ ଦୁନିଆକୁ ଖୋଜିବା ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ତୁମେ ଆନନ୍ଦପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାର ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦୁନିଆକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ସହିତ ବୁଝିବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ନୂଆ ବିଷୟ ‘ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ’ କରିଥାଉ ।

ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦୁନିଆକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵର ରହସ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହେଉଛି ବିଜ୍ଞାନ । ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ । ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି, ଦୁନିଆକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଘଟିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଉ ।

ଆମ ବିଶ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅନେକ ରହସ୍ୟ ରହିଛି ଏବଂ ଏଥ୍ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସମୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆବିଷ୍କାର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିକ ଭାବେ ଘଟିଥାଏ, କାରଣ ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଲକ ଧନ୍ଦା । ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ଗ୍ରହ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଦେଖିବା ଯେ, ଏହା ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବସଭା ସମ୍ଭବ । ତେଣୁ ଏହାର ପରିବେଶକୁ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଗ୍ରହରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚମତ୍କାର ଜୀବ ଯଥା – ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଛନ୍ତି ।

ସେମାନେ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ମଞ୍ଜି ଗଛରେ ପରିଣତ ହେବା ଏକ ସଂବାଳୁଆ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଜାପତିରେ ପରିଣତ ହେବ ଭଳି ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଆମେ କରିଥାଉ । ଏହି ଉଦ୍ଭଦ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର କିପରି ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ ତାହା ଆମେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଜୀବର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ । ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବୃହତ୍ ଏବଂ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଓ ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟ ରହିଅଛି । ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରି ବା ନିମିତ୍ତ ଆମର ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଜୀବ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ । ଜଳ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ । ଏହା ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ କିପରି ଆସେ ଓ ପୁନଶ୍ଚ ଏଠାରୁ କେଉଁଠାକୁ ଯାଇଥାଏ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ମନରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି
ହୋଇଥାଏ ।

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି, ଏହାର ସଂରଚନା, ଗଠନ, ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅସରନ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମ ମନକୁ ଆସିଥାଏ । ସୁତରାଂ ଏପରି ଅନୁସନ୍ଧିସୁ ଭାବନାକୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖୁବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଟେ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରିବା ହିଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ, କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ପରୀକ୍ଷା, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅନୁମାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତର ପରି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ରହିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଚିନ୍ତା ଲେଖୁବା

• ତୁମେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଏକ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
• ତୁମେ କେଉଁସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ?
• ବିଜ୍ଞାନ କେବଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ତଥ୍ୟକୁ ମନେରଖୁବା କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ନୁହେଁ । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଯାହା ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର
• ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ତେବେ ଆମେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା ?
• ପ୍ରଥମେ, ଆମେ ଏପରି କିଛି ଜିନିଷ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁ ଯାହା ଆମ ମନରେ କୌତୁହଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ କିମ୍ବା ଆମେ ବୁଝି ପାରି ନଥାଉ ।
• ଏହା ଆମକୁ ଚକିତ କରେ ଏବଂ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଆମ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଙ୍କିମାରେ ।
• ତା’ପରେ ଆମେ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ଅନୁମାନ କରୁ ।
• ଆମ୍ଭେ ଏହି ଅନୁମାନକୁ ପରୀକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥାଉ ।
• ଏହା ପରେ ଆମେ ଫଳାଫଳକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଉ ଯେ ଏହା ଉତ୍ତର କି ନୁହେଁ ।
• ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କିମ୍ବା ନୂତନ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରିଥା’ନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭଳି କାମ କରିଥା’ନ୍ତି । ରୋଷେଇ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରେସର କୁକର୍‌ରୁ ଡାଲି ବାହାରିଗଲେ ଏପରି କାହିଁକି ହେଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଥା’ନ୍ତି । ଏଥ‌ିରେ ଅତ୍ୟଧୂକ ପାଣିଥିଲା କି ନାହିଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି ।
  

ସାଇକେଲ୍ ମରାମତି କରୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଟାୟାର୍‌ର କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଲିକ୍ ହୋଇ ପବନ ବାହାରିଲା ବୋଲି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ । କିମ୍ବା ଜଣେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିସିଆନ୍ ବଲ୍‌ବ କାହିଁକି ଜଳୁନାହିଁ – ବଲ୍‌ବ କିମ୍ବା ସୁଇଟ୍‌ରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଅଛି କି ନାହିଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋଇଥାଉ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖୁବା

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିଥୁବ ଯେ କେହି ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁଥ‌ିବ କି ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏମିତି ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଜାଣତରେ କିମ୍ବା ଅଜାଣତରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଉ ?

ଯଦିଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଉ, ତଥାପି ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିବାଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵର ବୃହତ୍ ରହସ୍ୟର ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଆମର ଦକ୍ଷତା ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଜ୍ଞାନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶିଖୁବା ପାଇଁ, ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଅନୁସନ୍ଧିସୁ ହେବା ଏବଂ ନିଜ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵକୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅନୁସନ୍ଧିଷ୍ଣୁ ହୋଇଥାଉ, ଆମେ ‘କାହିଁକି’, ‘କିପରି’ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥାଉ । ମନେରଖ ଯେ, ଦୁନିଆର ଏମିତି ବହୁତ ଜିନିଷ ରହିଛି ଯାହା ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆବିଷ୍କାର ହେବା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖୁବା

• ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ବିଷୟରେ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବ ?
• ତୁମେ କିପରି ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବ ତାହା ଲେଖୁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
• ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କ୍ଵଚିତ୍ କରାଯାଇଥାଏ । ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଦଳଗତ ଭାବରେ ଏକାଠି କାମ କରିନ୍ତି । କାରଣ ଏକାଠି ହୋଇ ଜିନିଷ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ଅଧ୍ବକ ମଜାଦାର ହୋଇଥାଏ ।
• ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅନେକ ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର । ସୁତରାଂ, ବିଜ୍ଞାନର ରୋମାଞ୍ଚକର ଯାତ୍ରାରେ ଯାତ୍ରୀ ହୋଇ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ହେବାକୁ ହେଲେ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧ‌ିକ ‘କାହିଁକି’ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆମ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।