Class 6

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 11 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ପ୍ରକୃତି ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ । ବାୟୁ, ଜଳ, ସୌରଶକ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ, ମାଟି, ପଥର, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ପ୍ରକୃତିର ଏହି ସମ୍ପଦ ବିନା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବସଭା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷଭାବେ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଆମେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଅନେକ ସମ୍ବଳ ପାଇଥାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମ
ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିଥାଉ ।

ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ଯାହା ଆମ ଜୀବଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ । ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ବାୟୁ ଏବଂ ଉର୍ବର ମାଟି ବିଭିନ୍ନ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଉଭିଦ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ ଓ କୀଟ ପତଙ୍ଗ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।

ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ସମ୍ପଦ ବିନା ଜୀବନକୁ ଅଧ‌ିକ ଆରାମଦାୟକ କରିବାପାଇଁ ଜଳସମ୍ପଦର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବ ସଭାସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଆମେ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ମଣିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇଛି, ମଣିଷର ଲୋଭ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ ।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

ବାୟୁ
ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଲେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ସୁସ୍ଥ ରହୁ । ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ରହିଥାଏ । ଏହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅନୁଭବ କରିବା

• ଥରେ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଅ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ ।
• ପୁଣି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଅ ।
• ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ ରଖ ଏବଂ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ ।
• ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ କେତେ ସମୟ ଅଟକାଇ ରଖୁପାରିବ ?
• ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇଲେ କେମିତି ଅନୁଭବ କର ?
• ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଲେ ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳି ନଥାଏ ! ସୁତରାଂ ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।
  
  ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାଣି ବିନା ଆମେ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦିନ ବଞ୍ଚିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଅମ୍ଳଜାନ ବିନା ଆମେ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ।

ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ 100 ଟି କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ରହିଛି । ଏଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ 78 ଟି ଯବକ୍ଷାରଜାନ, 21 ଟି ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଗୋଟିଏ ଆର୍ଶନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୋଇଅଛି ।

ଶତକଡ଼ା ହେଉଛି 100 ରୁ କେତୋଟି ଅଂଶ ସଂଖ୍ୟା । ଏହାକୁ ‘%’ ଚିହ୍ନ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ । ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପବନ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପବନ କଳଦ୍ଵାରା ଅଟାକଳ ଚଳାଇବା, କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ତିଆରି କରିବା

15 ସେ.ମି. × 15 ସେ.ମି. ଆକାରର ଏକ ବର୍ଗାକୃତି କାଗଜ, ଏକ କଇଁଞ୍ଚି, ଏକ ଆଲ୍‌ପିନ୍ ଏବଂ ଏକ କାଠି ନିଅ । ଚକ୍ରି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ସୂଚନା ଅନୁସରଣ କର ।

ଏବେ ତୁମେ ଚକ୍ରିକୁ ହାତରେ ଧରି ଦୌଡ଼ିପାରିବ । ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଫୁଙ୍କିପାରିବ । ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଟିକିଏ ଆଗପଛ କରୁଛ ଏହା ବୁଲୁଛି । ପବନ ଏହି ଚକ୍ରିକୁ ବୁଲାଇଲା ।

ଭାରତରେ ଅନେକ ପବନ କଳ ଫାର୍ମ ରହିଛି । ପବନକଳ ଫାର୍ମ ହେଉଛି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପବନ କଳ ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ପବନକଳର କାମ ଏହି ଚକ୍ରି ଭଳି ହୋଇଥାଏ । ପବନଦ୍ଵାରା ପବନକଳର ଡେଣା ବୁଲିଥାଏ । ଅଟାକଳ ଚଲାଇବା, କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନକଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପବନକଳ ଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ତାମିଲନାଡୁର ମୁପାଣ୍ଡଲ ପବନ କଳ ଫାର୍ମ, ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସଲମେର ପବନକଳ ପାର୍କ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣଭେଲର ପବନ କଳ ଫାର୍ମ ଆମ ଦେଶର କେତେକ ଅଗ୍ରଣୀ ପବନକଳ ଫାର୍ମ ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପବନ ଶକ୍ତିର ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ଭାବନା ରହିଅଛି । ଜାତୀୟ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ କୋରାପୁଟ, ପୁରୀ ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ ଭଳି ଜିଲ୍ଲାରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କରିଛନ୍ତି ।

ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡକୁ ‘ପବନ କଳର ଦେଶ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଚିକାଗୋ ସହରକୁ ‘ପବନ ସହର’ ଭାବରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଭାରତରେ ଗୁଜୁରାଟ ହେଉଛି ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର ରାଜ୍ୟ ।

ଜଳ

• ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସ : ଲବଣାକ୍ତ ଜଳ (ସମୁଦ୍ର), ମଧୁର ଜଳ (ନଦୀ, ପୋଖରୀ), ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳର ବରଫ, ଭୂତଳ ଜଳ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ଗଚ୍ଛିତ ଜଳ, ମୃତ୍ତିକାସ୍ଥ ଜଳ ଓ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ।
• ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶକୁ ଜଳ ଘେରି ରହିଥାଏ । ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗରରେ ମିଶିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଳ ଲବଣାକ୍ତ ଅଟେ । ଏହି ଲୁଣି ଜଳ ଘରେ, କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ନଥାଏ ।
• ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧୁର ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ । ଜଳ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଜାଣିବା

ସାରଣୀ–୧ : ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳ ଅପଚୟ

	ସ୍ତମ୍ଭ 1	ସ୍ତମ୍ଭ 2	ସ୍ତମ୍ଭ 3
	କାର୍ଯ୍ୟ	ଜଳ କେମିତି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି	ଜଳ ଅପଚୟ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ
1.	ହାତ ଧୋଇବା	ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲ ରଖ୍ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇବା	ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇବା ସମୟରେ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲିବା
2.	ପୋଷାକ ଧୋଇବା	ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ସାବୁନ ଓ ୱାଶିଂ ପାଉଡ଼ର ବ୍ୟବହାର କରି ସଫା କରିବା, ମଇଳା ହୋଇନଥିବା ପୋଷାକ ସଫାକରିବା	କେବଳ ମଇଳା ପୋଷାକ ସଫାକରିବା ଓ ଆବଶ୍ୟକ ୱାଶିଂ ପାଉଡ଼ର ବ୍ୟବହାର କରିବା
3.	ବାସନ ଧୋଇବା	ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲ ରଖ୍ ଅଇଁଠା ବାସନ ଧୋଇବା	କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲି ବା
4.	ସ୍ନାନ କରିବା	ଅଧିକ ସମୟଧରି ସ୍ନାନ କରିବା	କମ୍ ସମୟ ସ୍ନାନ କରିବା, କମ୍ ସାୱାର ବ୍ୟବହାର କରିବା
5.	ରୋଷେଇ କରିବା	ପରିବା ଧୋଇବାରେ ଅଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା	ପ୍ରେସର କୁକର ବ୍ୟବହାର
6.	ବଗିଚା କାମ କରିବା	ଗଛ ମୂଳରେ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧୂକ ପାଣି ଦେବା	ସିଞ୍ଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନ / ବୁନ୍ଦା ଜଳସେଚନ କରି ବା
7.	ଦାନ୍ତ ଘଷିବା	ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲା ରଖୁ ବା	କେବଳ ମୁହଁ ଧୋଇବା ସମୟରେ ଟାପ୍ ଖୋଲିବା ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଟ୍ୟାପ୍ ବନ୍ଦ ରଖ୍ ବା

ଆମ ଦେଶରେ ଅନେକ ନଦୀ, ଝରଣା ଓ ହ୍ରଦ ରହିଅଛି । ଘର ଓ ଶିଳ୍ପରୁ ବାହାରୁଥ‌ିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଜଳ ଉତ୍ସରେ ପକାଇବା ଦ୍ଵାରା ଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ ।

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଦୂଷକଦ୍ଵାରା ଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଦୂଷକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ବିଷାକ୍ତ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ, ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ଆବର୍ଜନା, କୀଟନାଶକ, ରାସାୟନିକ ସାର, ସଂକ୍ରମଣକାରୀ କାରକ ଇତ୍ୟାଦି ।

ମଧୁର ଜଳର ଉତ୍ସ ସୀମିତ ଥ‌ିବାରୁ ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

‘ବର୍ଷା ଜଳ ଅମଳ’ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଅନ୍ୟତମ ପଦ୍ଧତି ଅଟେ । ଛାତଘରମାନଙ୍କରେ ବର୍ଷାଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

କେବଳ ବର୍ଷାଜଳ ନୁହେଁ, ନିକଟସ୍ଥ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ ଓ ନଦୀରୁ ବୋହି ଆସୁଥିବା ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ । ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା, ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ଓ ଜଳର ପୁନଶ୍ଚ କ୍ରଣଦ୍ଵାରା ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ :
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପାୟ ସନ୍ଧାନ କର । ଏହା ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
(ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରକଳ୍ପକାର୍ଯ୍ୟଟିକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କରାଇବେ ଏବଂ ଏହାର ଉପସ୍ଥାପନ କରାଇବେ ।)

ବିଶ୍ବ ଜଳ ଦିବସର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ 22 ତାରିଖରେ ‘ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ’ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମଧୁର ଜଳର ଗୁରୁତ୍ଵ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଜଳ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

1. ପାଣି ବଞ୍ଚାଅ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଅ’
2. ‘ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁନ୍ଦା ଜଳ ମୂଲ୍ୟବାନ’
3. ‘ଜଳ ନାହିଁ ତ ଜୀବନ ନାହିଁ’
4. ‘ଆଜି ପାଣି ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ, କାଲିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ’
5. ‘ଜଳ ବିରଳ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଯନ୍ ନେବାର ସମୟ ଆସିଛି’
6. ‘ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ’
7. ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ! ଜଳ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ଜୀବନ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ’
8. ପାଣି – ଏକ ବିଳାସ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା

ବିଶ୍ବ ଜଳ ଦିବସରେ ଉପରୋକ୍ତ କେତେକ ସ୍ଲୋଗାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ ।

ସୌରଶକ୍ତି
ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୌରଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପ ଓ ଆଲୋକକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣଦ୍ଵାରା ଉଭିଦ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିନା ପୃଥବୀରେ ଜୀବନ କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କାରଣ ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ବାୟୁପ୍ରବାହଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୈବ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ, ଜୀବାଶ୍ମ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ସୌରଶକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ସୁତରାଂ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସହଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ସୌରଶକ୍ତି ଏକ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଅଟେ । ସୌରଶକ୍ତିକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ଆମେ ଅନେକ ଉପକରଣ ଯଥା – ସୌର ରନ୍ଧକ, ସୌର ଜଳ ଉତ୍ତାପକ, ସୌର ସେଲ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲାଣି ।

ଯଦି କିଛିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?

1. ଦିନ ସମୟରେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ହେବ ।
2. ପୃଥ‌ିବୀ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହେବା ସହ ଆକାଶ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ପରି ଦେଖାଯିବ ।
3. ଖାଦ୍ୟପ୍ରସ୍ତୁତି ନ କରିପାରି କେତେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଭିଦ ମରିଯିବେ ।
4. ପୃଥ‌ିବୀ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶୀତଳ ହୋଇଯିବ ।
5. ପୃଥ‌ିବୀର ପାଣିପାଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ ।
6. ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇ ନପାରିବାରୁ ମେଘ ସୃଷ୍ଟିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।
7. ସୌର ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ ।

ଜଙ୍ଗଲ
ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଘଞ୍ଚ ହୋଇ ରହିଥା’ନ୍ତି । ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ସମେତ ଅନେକ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ଅଟେ । ଜଙ୍ଗଲ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ଗଛ କଟାଯିବା ଫଳରେ ଜଙ୍ଗଲ କମିବାରେ ଲାଗିଛି । ଏକ ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।

ଜୀବଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କେବଳ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଜୁଲାଇ ମାସରେ ସାରା ଦେଶରେ ‘ବନ ମହୋତ୍ସବ ସପ୍ତାହ’ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ନୂତନ ଗଛ ଲଗାଯାଏ, ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ । ସବୁଜ ପରିବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବାର ପରିଣାମ :

• ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ ପାଉଅଛି ।
• ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ନଷ୍ଟ ହେଉଅଛି ।
• ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିପାରୁନାହିଁ ।
• ବନ୍ୟଜୀବ ସମ୍ପଦ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
• ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଓ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ମିଳିପାରୁନାହିଁ ।
• ଜଳବାୟୁରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଉଛି ।
• ପ୍ରକୃତିକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଉନାହିଁ ।
• ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
• ମୃତ୍ତିକାର ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା କମିଯାଉଛି ।
• ବନ୍ୟଜୀବମାନେ ଜନବସତି ମୁହାଁ ହେଉଛନ୍ତି ।
• ଜାଳେଣି ଅଭାବ ଉତ୍କଟ ହେଉଛି ।
• ଜଙ୍ଗଲ ଅଧ୍ଵବାସୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି ।
• ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବିପନ୍ନ ଓ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଦେଇ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ।

ପବିତ୍ର ବନ (Sacred Forest) :
ଏ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ପବିତ୍ର ଉପବନ ଭାବରେ ବିଖ୍ୟାତ । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଦ୍ଵାରା ଧାର୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ କାଠ କାଟିବା ଓ ଶିକାର କରିବା ନିଷେଧ ଅଟେ ।

ଏହି ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ପୂଜାପାଠ କରାଯିବା ସହିତ ବିରଳ ଉଭିଦ ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଆଦି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ପଶ୍ଚିମଘାଟ (କର୍ଣ୍ଣାଟକ), ରାଜସ୍ଥାନ, ମେଘାଳୟ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଏପରି ଉପବନମାନ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ଚିପ୍‌ ଆନ୍ଦୋଳନ (Chipko Movement) :
1970 ଦଶକରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ସ୍ଥାନୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ନାମରେ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।
ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ଅହିଂସାଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ମହିଳା ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ ଗଛ କାଟିବାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଥିଲେ ।
ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସଫଳତା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିଥିଲା ଓ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

ମାଟି, ପଥର ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ

ମୃତ୍ତିକା ହେଉଛି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ ଯାହା ଉପରେ ଆମେ ବାସ କରୁ । ମାଟିରେ ଗଛ ବଢ଼େ । ଗଛର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରିରଖେ ଓ ଏହାକୁ ଧୋଇହୋଇ ଯିବାକୁ ରକ୍ଷାକରେ । ଗଛରୁ ପଡୁଥୁବା ପତ୍ର ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ ।

ଉଭିଦମାନଙ୍କୁ ମାଟିରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଫାଙ୍କାସ୍ଥାନ ବାୟୁ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ଚେରକୁ ସହଜରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଜିଆ ମାଟିକୁ ହାଲୁକା ଏବଂ କୋହଳ କରିଥାଏ ।

ମାଟିରେ ବାଲି, କୀଟ ପତଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଭଳି ଅନେକ ଜିନିଷ ରହିଥାଏ । ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯା’ନ୍ତି ଓ ମାଟିର ଅଂଶ ପାଲଟି ଯାଆନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ତୁମ ଘର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ମାଟିର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କର । ଅନୁମାନ କର ବିଭିନ୍ନ ମାଟିରେ କ’ଣ ଥାଇପାରେ ।

• ମାଟିର ନମୁନା ନିରୀକ୍ଷଣ କର ଏବଂ ଏହାର ରଙ୍ଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାଟି ନମୁନାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର ଏବଂ ଏହାର ଗଠନ ଅନୁଭବ କର ।
• ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ମାଟିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ ଯବକାଚ ଅଛି, ତେବେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ମାଟିକୁ ଦେଖ ।
• ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।

ସାରଣୀ-୨ : ମାଟିର ନମୁନା
(କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ ଦ୍ଵାରା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରାଯାଇପାରିବ)

କ୍ର.ନଂ.	ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ମାଟି ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା	ମାଟି ବିଷୟରେ ମୁଁ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିଥିଲି ?	ମାଟିର ରଙ୍ଗ ଓ ଗଠନ (ଖାଲି ଆଖରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ)	ଯବକାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ମାଟିର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
1.	ମାଳଭୂମି	କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ତିକା	ଅଠାଳିଆ, କଳା	–
2.	ମାଳଭୂମି	ଲୋହିତ ମୃତ୍ତିକା	ଲୌହ ଅଂଶ ଅଧ‌ିକ, ଈଷତ୍ ଲାଲ	–
3.	ନଦୀମୁହାଣ	ପଟୁମାଟି	ଉର୍ବର, ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ	–
4.	ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ	ପାହାଡ଼ିଆ ମାଟି	ଉର୍ବର, ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ	–
5.	ମରୁଭୂମି	ମରୁ ମାଟି	ବାଲିଦ୍ଵାରା ଗଠିତ, ଅନୁର୍ବର	–

ମାଟିରେ ବାଲି, କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଭଳି ଅନେକ ଜିନିଷ ରହିଛି । ଏମିତି ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବ ଥାଇପାରନ୍ତି ଯାହାକୁ ଆମେ ଖାଲି ଆଖୁରେ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ । ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯା’ନ୍ତି ଓ ମାଟିର ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଆନ୍ତି କାରଣ ସେମାନେ ପଚିଯାଇ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ମାଟି ନମୁନାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ମିଶି ରହିଥ‌ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ, ଜଳ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଥର ବା ଶିଳାର କ୍ରମ ବିଭାଜନ ହୋଇ ମାଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । କେତେ ପ୍ରକାର ମାଟି ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଇଟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥର ହେଉଛି ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ବାଲୁକା ପଥର ଏବଂ ମାର୍ବଲ । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମଣିଷ ପଥର ବ୍ୟବହାର କରି କୁରାଢ଼ି ଓ ତୀର ଭଳି ହତିଆର ତିଆରି କରିଆସୁଛି ।

ମୃତ୍ତିକା ହେଉଛି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ ଯାହା ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ବାଲୁକା ପଥର ଏବଂ ମାର୍ବଲ ଇତ୍ୟାଦି ମାଟିତଳେ ରହିଥିବା କେତେକ ଖଣିଜ ପଥର ଅଟନ୍ତି ।

ଆଲୁମିନିୟମ, ସୁନା, ତମ୍ବା ଓ ଲୁହା ଭଳି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
ପଥର ଆମ ଜୀବନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ହଜାରରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ । ଆଦିମାନବମାନେ ପଥରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ

ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍‌, କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଅଟନ୍ତି । ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍‌ରୁ ପେଟ୍ରୋଲ, ଡିଜେଲ ଓ କିରୋସିନ୍ ମିଳିଥାଏ । ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ମୁଖ୍ୟ ଦୁଇଟି ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥ‌ିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବେକ୍ଷଣ କର ।
• ସେଠାରେ କେଉଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଗାଡ଼ି ଅଛି ? ସେଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ କେଉଁ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
• ତୁମେ ସାରଣୀରେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
• ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୃଥ‌ିବୀ ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ପୋତିହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅଣୁଜୀବ, ମୃତପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଅବଶେଷରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମାଟିତଳେ ଏ ପ୍ରକାର ଇନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।

ସାରଣୀ ୩ : ବ୍ୟବହୃତ ଯାନ ଏବଂ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକାର

	ଯାନର ନାମ	ବ୍ୟବହୃତ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକାର
1.	ଟ୍ରକ୍, ବସ୍, ଟ୍ରାକ୍ଟର	ଡିଜେଲ
2.	ସ୍ଫୁଟର, ମୋଟର ସାଇକେଲ	ପେଟ୍ରୋଲ
3.	ଉଡ଼ାଜାହାଜ	ଗ୍ୟାସୋଲିନ୍
4.	ପୁରୁଣା ରେଳଗାଡ଼ି	କୋଇଲା

ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ରୋଷେଇ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଆଜିକାଲି CNG (Compressed Natural Gas) ବା ସଂପୀଡ଼ିତ ଗ୍ୟାସ୍‌ ଯାନବାହନରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

CNG ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ବା ଡିଜେଲ ତୁଳନାରେ ଅଧୂକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଅଟେ । କୋଇଲା ମୁଖ୍ୟତଃ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ପୂର୍ବରୁ କୋଇଲା, କାଠ ଓ ଗୋବରକୁ ରୋଷେଇ ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଆଜିକାଲି କମ୍ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ତରଳ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (LPG) ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଘରୋଇ ଇନ୍ଧନର ସ୍ଥାନ ନେଇଛି ।

ତରଳ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (LPG) :
Liquefied Petroleum Gas କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ LPG କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ପ୍ରୋପେନ୍ ବା ବ୍ୟୁଟେନ୍ । ଏହାକୁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଏହା ଅଶୋଧୃତ ଜୈଳ ବିଶୋଧନ କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଏକ ଉପ ଉତ୍ପାଦଭାବେ ସଂଗୃହୀତ କରାଯାଏ । ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପରେ ଏହା ଗ୍ୟାସ୍ ଅଟେ । ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହାକୁ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ମିଳିଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଇନ୍ଧନ ଜଳିଲେ ଧୂଆଁ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ (CO₂) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣ ଅଟେ ।

ଆସ ଜୀବଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆମର ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରୟାସ କରିବା–

• ଆଖପାଖ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲି ଚାଲି କିମ୍ବା ସାଇକେଲ ଚଲାଇ ଯିବା ।
• ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପରିବହନ କରିବା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ

ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ :

• ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ଯଥା – ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ଜଳ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଆମର ଆକଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାଇଥାଉ ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ଆମେ ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପଯୋଗୀ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରିଣତ କରି ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଏପରି ସମ୍ବଳକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
  
• ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନବୀକରଣ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେଉଥ‌ିବା ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ । ବାୟୁ, ଜଳ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ପ୍ରକୃତି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ କରିଥାଏ ।
• ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ, ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସରିଯାଇଥାଏ ଓ ତାହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ମାଟି, ପଥର, କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସମ୍ବଳ

• ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ କଳକାରଖାନା ଓ ଯାନବାହନରୁ ନିର୍ଗତ ଦୂଷିତ ବାଷ୍ପଦ୍ଵାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦୂଷିତ ହେଉଅଛି । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣଦ୍ଵାରା ବାୟୁର ମାନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆମର ଓ ଆମ ପରିବେଶର ଅନେକ କ୍ଷତି ହେଉଅଛି ।
• କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଆମମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଆମ ପରିବେଶ ଦିନକୁ ଦିନ ବାସ ଅନୁପଯୋଗୀ ହେଉଅଛି । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ, ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ :

1. ଜୈବିକ ଇନ୍ଧନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଓ ସୌର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
2. ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାରରେ ଧୂମବିହୀନ ଚୁଲ୍ଲା ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
3. ମୋଟରଯାନରେ CNG କୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
4. ଜନସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
5. ସବୁଜ ବଳୟ (Green belt) ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
6. କୀଟନାଶକ ଓ ପୀଡ଼କମାରୀ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ : ଆସ ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଏକ ତାଲିକା କରିବା

ତୁମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ତୁମେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ । ସାରଣୀରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଲି ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ–୪ : ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ

କାର୍ଯ୍ୟ	ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
ପୋଷାକ ଧୋଇବା	ପାଣି
ମାଟି ଖେଳନା ତିଆରି କରିବା	ମୃଭିକା
ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବା	ଉଭିଦ
ଗୁଡ଼ି ତିଆରି କରିବା	ଉଭିଦ
ଜଳଖୁଆ ଖାଇବା	ଶସ୍ୟ
ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା	ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍

ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗ, ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବହୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ତାଲିକା କରିଛ । ଏହି ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବାୟୁ, ଜଳ, ମାଟି ଏବଂ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ । ଆମେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଏହି ସମ୍ବଳ ପାଇଥାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିଥାଉ । ତେଣୁ ଆମେ, ଆମ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବା ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ବାୟୁ
୨. ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍
୩. କୋଇଲା
୪. ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
୫. ଜଙ୍ଗଲ
୬. ସମ୍ବଳ
୭. ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ
୮. ପଥର / ଶିଳା
୯. ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ
୧୦. ମାଟି
୧୧. ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍
୧୨. ସୂର୍ଯ୍ୟ
୧୩. ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
୧୪. ପାଣି
୧୫. ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
୧୬, ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ପ୍ରକୃତି ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
• ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥ‌ିବା ସମ୍ପଦକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ ।
• କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ହେଉଛି ବାୟୁ, ଜଳ, ସୌରଶକ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ, ମାଟି, ପଥର, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ।
• ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇପାରେ ।
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ନବୀକରଣ ବା ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇପାରୁଥିବା ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ଯେଉଁ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅବଧୂ ମଧ୍ଯରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇପାରେନାହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ପରିଚାଳନା to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 4 Odia Medium

4.1 ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ସଂଗଠିତ (ସଜୀକରଣ) (Collecting and Organising Data)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 75-76)

Question 1.
ନରେଶ ଏବଂ ନମିତାଙ୍କ ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଖେଳ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
Solution:
ନରେଶ ଏବଂ ନମିତାଙ୍କ ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଖେଳ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Question 2.
ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଖେଳର ନାମ କ’ଣ?
Solution:
ହକି

Question 3.
ତୁମର ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦର ଖେଳ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ଲେଖୁବେ।

Question 4.
ବିନି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି, ତା’ ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ତା’ ପାଖରେ ଛକି ଚିହ୍ନ (✗) ଦିଅ।
(କ) ବିନିର ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଟି.ଭି. ସିରିଏଲ୍ କ’ଣ?
(ଖ) ଭାରତ କେବେ ସ୍ଵାଧୀନ ହେଲା?
(ଗ) ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର କେତେକ ପରିମାଣର ଜଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା?
(ଘ) ଭାରତର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ?
Solution:
(କ) ✓
(ଖ) ✗
(ଗ) ✓
(ଘ) ✗

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 76-77)

Question 1.
ସାନନ୍ଦ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ଠିକ୍ ପରିମାଣର ମିଠା କିଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ତଳ ସାରଣୀକୁ ପୂରଣ କର।

Solution:

Question 2.
ଉପରୋକ୍ତ ସାରଣୀ ଦେଖୁ ପିଲାମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ମିଠା ବଣ୍ଟନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ କି? ଆଲୋଚନା କର। ଯଦି ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଆଉ କ’ଣ କରାଯାଇପାରିବ?
Solution:
ନା, ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମିଠା ଜିନିଷ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ଲେଖୁବା ଉଚିତ ଥିଲା। ତେବେ ହିଁ କେବଳ ସେ ଠିକ୍ ପିଲାକୁ ଠିକ୍ ମିଠା ଦେଇପାରିଥାନ୍ତେ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 77-79)

Question 1.
ତାଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।
(କ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି ______________ ।
(ଖ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି ______________ ।
(ଗ) କେତେଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 5 ନମ୍ବରର ଜେତୋ ପିନ୍ଧନ୍ତି? ______________
(ଘ) କେତେଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 4 ନମ୍ବରର ବଡ଼ ଜୋତା ପିନ୍ଧନ୍ତି? ______________
Solution:

(କ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି 7।
(ଖ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି 3।
(ଗ) 10 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 5 ନମ୍ବରର ଜେତୋ ପିନ୍ଧନ୍ତି।
(ଘ) 9 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 4 ନମ୍ବରର ବଡ଼ ଜୋତା ପିନ୍ଧନ୍ତି।

Question 2.
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପାଇବା ପାଇଁ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ତଥ୍ୟ ସଜାଡ଼ିବା କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ?
Solution:
ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ,
3, 3, 3, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 6,6, 6, 6, 7
ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀକୁ ତୁଳନା କଲେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଟିକିଏ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ।

Question 3.
ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି?
Solution:
ହଁ, ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ରୁ ସାନ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ହେବ।

Question 4.
ତୁମ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କିଛି ଗଛର ନାମ ଲେଖ। ତୁମ ଘରୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯିବାବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଯେଉଁ ଗଛସବୁ ଦେଖୁଛ ଓ ସେହି ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର।

(କ) କେଉଁ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ?
(ଖ) କେଉଁ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ କମ୍?
(ଗ) ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୁଇଟି ଗଛ ମିଳିଲା କି?
Solution:

(କ) ଅମୃତଭଣ୍ଡା ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ।
(ଖ) ନିମ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ କମ୍।
(ଗ) ନା, ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୁଇଟି ଗଛ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
(ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖୁଥୁବା ଗଛ ସଂଖ୍ୟାର ତଥ୍ୟ ନେଇ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।)

Question 5.
ଏକ ଖାଲି କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ନିଅ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଖବର କାଗଜରୁ ଯେକୌଣସି ଛୋଟ ଖବର ଥିବା ଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଖାଲି କାଜରେ ଅଠା ଦେଇ ଲଗାଅ। (ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖବର କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ଖାଲି କାଗଜରେ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା ଭଳି ଏକ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ନିଜେ ଲଗାଇଥୁବା ଖବରରେ ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ ଅକ୍ଷର କେତୋଟି ଅଛି ଗଣି ତଳ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିବ।

(କ) କେଉଁ ଅକ୍ଷରଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ଅଛି?
(ଖ) କେଉଁ ଅକ୍ଷରଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ଅଛି?
(ଗ) ପାଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ କୁ ସେମାନଙ୍କ ବାରମ୍ବାରତା ଅନୁଯାୟୀ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ। ଏବେ, ତୁମ ତାଲିକାର କ୍ରମକୁ ତୁମ ସହପାଠୀଙ୍କ କ୍ରମ ସହିତ ତୁଳନା କରି। ଉଭୟଙ୍କର କ୍ରମ ସମାନ କି ନା ପାଖାପାଖି ସମାନ? (ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ ଅକ୍ଷରର କ୍ରମ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି କି?) ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି ଭାବୁଛି?
(ଘ) ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛ ଲେଖ।
(ଙ) ତୁମର ସହପାଠୀମାନେ କେଉଁ ସବୁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
(ଚ) ଯଦି ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଖବରକୁ ନେଇ କରିବ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିବ?
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

4.2 ଚିତ୍ରଲେଖ (Pictographs)

Page No. 80

Question 1.
ସବୁଠାରୁ ଅଧୁକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ ଗମନାଗମନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି?
Solution:
ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସ୍କୁଲ୍‌ବସ୍ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

Question 2.
ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି?
Solution:
ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସାଇକେଲ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ: (Page No. 80)

Question 1.
ସବୁ ରାତିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥବା ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେତେ?
Solution:
ସାରଣୀର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ 5 ଟି ‘ସବୁ ରାତିରେ’କୁ ସୂଚାଉଛି।
ସାରଣୀରେ ‘ସବୁ ରାତିରେ’ ପାଇଁ 5ଟି ଚିତ୍ର ଅଛି।
ପ୍ରତ୍ଯେକ ଚିତ୍ର 10 ପିଲାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରୁଛି।
ତେଣୁ 5 ଟି ଚିତ୍ର = 5 × 10 = 50 ପିଲାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରୁଛି।

Question 2.
କେତେଜଣ ପିଲା ବେଳେବେଳେ ରାତିରେ ଅତିକମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥିଲେ?
Solution:
ସାରଣୀର ଦ୍ଵିତୀୟ ଧାଡ଼ିରେ ଯାହା ‘ବେଳେବେଳେ’କୁ ସୂଚାଉଛି।
2ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର (2 × 10 = 20) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅଧାଚିତ୍ର (10 ର ଅଧା 5) ଅଛି।
ତେଣୁ ‘ବେଳେବେଳେ’ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥୁବା ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 20 + 5 = 25

Question 3.
ରାତିରେ କେତେଜଣ ପିଲା 9 ଘଣ୍ଟାରୁ କମ୍ ସମୟ ଶୋଉଥିଲେ?
Solution:
ସାରଣୀରେ ତୃତୀୟ ଧାଡ଼ିରେ ‘କେବେ ନୁହେଁ’ ପାଇଁ 4 ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ ଚିତ୍ର ଅଛି।
ତେଣୁ 4 × 10 = 40 ଜଣ ପିଲା ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ‘ସବୁବେଳେ’ 9 ଘଣ୍ଟାରୁ କମ୍ ସମୟ ଶୋଇଥାନ୍ତି।

Page No. 82

Question 1.
ଝରଣା ଓ ପ୍ରମିଳା ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ତଥ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ କେଉଁ ସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି?

Solution:
ଝରଣା ଏହାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ଯେହେତୁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ, ତେଣୁ ସେ 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନିଷ୍ପଭି ନେଇଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯ ଅଧିକା ହେବ ନାହିଁ।

Page No. 83

Question 1.
ଯଦି କୌଣସି ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ଛାତ୍ରଙ୍କ ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା 33 କିମ୍ବା 27 ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ କ’ଣ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ?
Solution:
ଯେତେବେଳେ ବାରମ୍ବାରତାଗୁଡ଼ିକ ନିଆଯାଇଥିବା ଏକକର ଗୁଣିତକ ହୋଇ ନ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଅଧ‌ିକ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ। ଯେହେତୁ 33 କିମ୍ବା 27, 5 କିମ୍ବା 10 ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ, ଏପରି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିହେବ ନାହିଁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 83-85)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବଳରାମପୁର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପାଠାଗାରରୁ ପିଲାମାନେ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହରେ କେତେ ପୁସ୍ତକ ନେଇଛନ୍ତି ତାହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

(କ) କେଉଁ ଦିନ ପିଲାମାନେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ପୁସ୍ତକ ନେଇଥିଲେ?
(ଖ) ସପ୍ତାହରେ ମୋଟ କେତେ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା?
(ଗ) କେଉଁ ଦିନ ସର୍ବାଧ୍ବକ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
Solution:
(କ) ଗୁରୁବାରଦିନ ହିଁ ପିଲାମାନେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ପୁସ୍ତକ ନେଇଥିଲେ।
(ଖ) ସପ୍ତାହରେ ମୋ’ ଟି କେତେ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା = 5 + 4 + 2 + 0 + 5 + 8 = 24 ଖଣ୍ଡ ବହି।
(ଗ) ଶନିବାରଦିନ ସର୍ବାଧୁକ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା। କାରଣ ତା’ପରଦିନ ରବିବାର ଥ‌ିବାରୁ ଛୁଟିଦିନ। ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ଵ କ ସମୟ ମିଳିବ ପଢ଼ିବାପାଇଁ।

Question 2.
କିଶୋର ବାବୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ। ଗୁଡ଼ି ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି। ନିକଟବର୍ତୀ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରୁ ଛଅଜଣ ଦୋକାନୀ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୁଡ଼ି କିଣିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଛଅ ଜଣ ଦୋକାନୀକୁ ସେ କେତେ ଗୁଡ଼ି ବିକ୍ରୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି।

100ଟି ଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ର ସ୍ତୁତ କର। ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟାକୁ କେତୋଟି ଗୁଡ଼ି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ?
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି କିଏ କିଣିଛନ୍ତି?
(ଗ) ସୁମନ ଓ ଚମ୍ପା ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଅଧିକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି?
(ଘ) ସରିତା କହିଲା, ସେ ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିର ଦୁଇଗୁଣରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି। ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି କି? କାହିଁକି?
Solution:

(କ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟାକୁ ତିନୋଟି ଗୁଡ଼ି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ।
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି ସାହିଲ କିଣିଛନ୍ତି।
(ଗ) ସୁମନ ଓ ଚମ୍ପା ମଧ୍ୟରୁ ସୁମନ ଅଧୁକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି।
(ଘ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟା = 300
ସରିତା କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟା = 100
∴ ହଁ, ସରିତା କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିର ଦୁଇଗୁଣରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି ରାଣୀ କିଣିଛି।

4.3 ସ୍ତମ୍ଭ ଲେଖ (Bar Graphics)

Page No. 86

Question 1.
ଉପର ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

1. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ, ସେହିଦିନ ______________ ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
2. କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ? ______________
3. ସେହିଦିନ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥାନ ଥିଲା? ______________

Solution:

1. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ, ସେହିଦିନ 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁ ପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
2. କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ? ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ
3. ସେହିଦିନ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥାନ ଥିଲା? ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 88)

Question 1.
ସକାଳ 6 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣୀବିହାର ଛକ ଦେଇ ମୋଟ କେତେ ଯାନବାହନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା?
Solution:
ସକାଳ ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣୀବିହାର ଛକ ଦେଇ ମୋଟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଯାନବାହନ = 150 + 1200 + 1000 + 800 + 700 + 600 = 4450

Question 2.
ସକାଳ 7 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ମଧ୍ଯରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ଅବଧୂ ତୁଳନାରେ ସକାଳ 6 ଟାରୁ 7 ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ କାହିଁକି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?
Solution:
ସକାଳ 7 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ମଧ୍ଯରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ଅବଧୂ ତୁଳନାରେ ସକାଳ ଟୋରୁଟା ମଧ୍ୟରେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା, କାରଣ – ଏହା ସକାଳ ସମୟ ଏବଂ ଅଫିସ୍ ଯାଉଥୁବା ଲୋକସଂଖ୍ୟା ଓ ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ କମ୍।

Question 3.
ସକାଳ 7 ଟାରୁ 8 ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ କାହିଁକି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?
Solution:
ସକାଳ 7ଟାରୁ 8ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଅଫିସ୍ ଓ ପିଲାମାନେ ସ୍କୁଲକୁ ଯିବାପାଇଁ ବାହାରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଯାନବାହନ ଅଧିକ ଚଳାଳଚ କରୁଥିଲା।

Question 4.
ସକାଳ 8ଟା ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କାହିଁକି କମି କମି ଯାଉଥିଲା?
Solution:
ସକାଳ 8ଟା ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଅଫିସ୍ ଯିବା ଓ କାରଖାନା ଯିବାପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଇଥାଏ। ତେଣୁ ସକାଳ ୫ଟାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କମିକମି ଯାଉଥିଲା।

Page No. 89

Question 1.
ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ଆଧାରରେ ତୁମେ ତୁମର ସହପାଠୀମାନଙ୍କୁ କେଉଁସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଚାହିଁବ?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 2.
50 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା କେତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି? ପ୍ରତି ଦଶନ୍ଧିରେ ଜନସଂଖ୍ୟା କେତେ ଲେଖାଏଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

4.4 ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ଅଙ୍କନ କରିବା

Page No. 91-92

Question 1.
(i) ଦୁଇଟି ରେଖା ଆଙ୍କନ୍ତୁ, ଗୋଟିଏ ଭୂ-ସମାନ୍ତର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଭୂଲମ୍ବ। ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖାରେ ‘ଖର୍ଚ୍ଚର ନାମ’ଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଚିହ୍ନିତ କର ଏବଂ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣକୁ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖା ସହିତ ଅନୁରୂପ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କର। ସମାନ ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ତମ୍ଭ ନେଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ବ୍ୟବଧାନ ରଖ।

(ii) ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍କେଲ୍ ନିଅ। ଏଠାରେ 1 ଏକକ ଲମ୍ବ = 200 ଟଙ୍କା। ତା’ପରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାରେ ଅନୁ ରୂପ ମୂଲ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (200, 400 ଇତ୍ୟାଦି) ଚିହ୍ନିତ କର। ଶେଷରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖର୍ଚ୍ଚର ନାମ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା କେତେ ଏକକ ହେବ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

Page No. 93

Question 1.
ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

1. ପରିବାରର କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖର୍ଚ୍ଚ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ? ତା’ ତଳକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି?
2. ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ଗୁଣ କି?
3. ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କମ୍ କି?

Solution:

1. ପରିବାରର ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ତା’ ତଳକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଘରଭଡ଼ା ପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି।
2. ନା, ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ପ୍ରାୟ ଦୁଇଗୁଣ।
3. ହଁ, ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କମ୍।

ସମାଧାନ କର: (Page No. 93-100)

Question 1.
କବିତା ଫୁଲ ବଗିଚାରେ ବୁଲିବା ବେଳେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କୀଟପତଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ। ସେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ତଥ୍ୟ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।
Solution:

Question 2.
ସଂଗ୍ରାମ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ଅବଧରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସହର ପାଇଁ ଜୟପୁର ରେଲୱେ ଷ୍ଟେସନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟାର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

ସେ ଏହି ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରି ତାଙ୍କ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ କଳାପଟାରେ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଜଣେ ସେହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖର କିଛି ଅଂଶ ଲିଭାଇ ଦେଲେ।

(କ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥ‌ିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଲେଖ।
(ଖ) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ।
(ଗ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 6 ଏକକ ଲମ୍ବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 5 ଏକକ ଲମ୍ବ ନିଆଯାଇଛି। ଏହି ଗ୍ରାଫ୍ ପାଇଁ ସ୍କେଲ୍ 1 ଏକକ = କେତେ?
(ଘ) ଭୁବନେଶ୍ଵର ଷ୍ଟେସନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କନ କର।
(ଙ) ଭୁଲମ୍ବ ଅକ୍ଷରେ ଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ଏକକ କେତେ ହେବ ସ୍ଥିର କର।
(ଚ) ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ରାୟଗଡ଼ା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କାଯାଇଛି କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କନ କର।
Solution:
(କ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା = 24
(ଖ) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା = 20
(ଗ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 6 ଏକକ ଲମ୍ବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 5 ଏକକ ଲମ୍ବ ନିଆଯାଇଛି।
ଏହି ଗ୍ରାଫ୍ ପାଇଁ ସ୍କେଲ୍ 1 ଏକକ = 4 ଟିକେଟ୍।
(ଘ)

(ଙ)

(ଚ) ନା, ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ରାୟଗଡ଼ା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କାଯାଇନି। ସଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ (ଘ) ଓ (ଙ) ରେ ଅଙ୍କାଯାଇଛି।

Question 3.
ଚିନୁ ସକାଳ 9 ଟାରୁ 10 ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଘର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଥୁବା ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନର ତାଲିକା ଦେଇଛନ୍ତି।

(କ) ତଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
(ଖ) କେଉଁ ଯାନବାହନଟି ସର୍ବାଧ‌ିକ ଥର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଛି?
(ଗ) ଯଦି ତୁମେ ଏହି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ସେଠାରେ ଥାଆନ୍ତ, ତେବେ ତୁମେ ଏହା କିପରି କରିଥା’ନ୍ତି? ତା’ର ସୋପାନ କିମ୍ବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ।
Solution:
(କ)

(ଖ) ମଟରସାଇକେଲଟି ସର୍ବାଧ୍ଵକ ଥର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଛି।
(ଗ) (କ)ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟପରି।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଲୁଡୁ ଗୋଟିକୁ 30 ଥର ଗଡ଼ାଅ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ତୁମେ ପାଇଥିବା ଲେଖୁରଖ। ଟାଲି ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ରଖୁଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ତଳ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ପଡ଼ିଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଟି କେତେ?
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି କେତେ?
(ଗ) ସମାନ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଖୋଜ।
Solution:
ମନେକର ଗୋଟିଏ ଲୁଡୁ ଗୋଟିକୁ 30 ଥର ଗଡ଼ାଗଲା। ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା–
6, 2, 3, 5, 6, 4, 1, 1, 2, 5, 3, 4, 1, 1, 3, 5, 2, 2, 1, 1, 6, 2, 3, 5, 1, 2, 2, 3, 4, 2

(କ) ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା 4 ଓ 6.
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି 2.
(ଗ) ସମାନ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା 4 ଓ 6.

Question 5.
ଶେଷ 30ଟି ମ୍ୟାଚ୍ରେ ଜର୍ଣ୍ଣୀତ୍‌ ବୁମରା କେତେ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ତଳ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀରେ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।

(କ) ଏହି ସାରଣୀଟି କେଉଁ ସୂଚନା ଦେଉଛି?
(ଖ) ଏହି ସାରଣୀଟି ଶୀର୍ଷକ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
(ଗ) ଏହି ସାରଣୀରୁ କେଉଁ ତଥ୍ୟ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା?
(ଘ) ଜର୍ଣ୍ଣୀତ୍ ବୁମ୍‌ରା କେତୋଟି ମ୍ୟାଚରେ 4ଟି ଲେଖାଏଁ ୱିକେଟ୍‌ ନେଇଛନ୍ତି?
(ଙ) ମୟଙ୍କ କହିଲେ, ‘‘ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କର ଶେଷ 30 ମ୍ୟାଟ୍‌ରେ ନେଇଥ‌ିବା ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁବା, ତେବେ ଆମକୁ 0, 1, 2, 3 ….. ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 7 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’’ ମୟଙ୍କ ଏହି ଉପାୟରେ ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବେ କି? କିପରି?
(ଚ) ଏହି ସାରଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ ବୁମ୍‌ରାଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିଆଯାଇଥିବା ଶେଷ 30 ମ୍ୟାଚ୍ରେ ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ?
Solution:
(କ) ଏହି ସାରଣୀଟି ସୂଚନା ଦେଉଛି ଯେ, ଜଣ୍ଠପ୍ରୀତ୍ ବୁମରା 0 ରୁ 7 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ?
(ଖ) ଜଶ୍ପ୍ରୀତ୍ ବୁମରାଙ୍କ ବୋଲିଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ ସୂଚାଉଥିବା ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ।
(ଗ) ବୁମରା ଅଧିକାଂଶ ମ୍ୟାଚ୍ରେ ତିନି କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି।
(ଘ) ଜଶ୍‌ପ୍ରୀତ୍ ବୁମ୍‌ରା 3 ଟି ମ୍ୟାଚ୍ରେ 4ଟି ଲେଖାଏଁ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି?
(ଙ) ନା, ଏହି ଉପାୟରେ ଆମେ ମୋଟ୍ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବା ନାହିଁ।
(ଚ) ସେ ନିମ୍ନଲିଖୂ ପଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବା।
(2 × 0) + (4 × 1) + (6 × 2) + (8 × 3) + (3 × 4) + (5 × 5) + (1 × 6) + (1 × 7)
= 0 + 4 + 12 + 24 + 12 + 25 + 6 + 7
= 90 ଟି ୱିକେଟ୍

Question 6.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ଦେଖ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ–
(କ) କେଉଁ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଖ) କେଉଁ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଗ) ଗ୍ରାମ ଗୋଡି଼ଡ଼ିହିରେ ଗ୍ରାମ ନିମାପଡ଼ା ଅପେକ୍ଷା କେତେ ଅଧିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଘ) ଏଲିସା କହିଲା, ‘ଗ୍ରାମ ଶାଳଗାଁରେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଗ୍ରାମ ନନ୍ଦପୁରର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟାର ଅଧା।’ ସେ ଠିକ୍ କହୁଛି କି?
Solution:
(କ) ଶାଳ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଖ) ଗୋଡ଼ିଡ଼ିହି ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଗ) ଗ୍ରାମ ଗୋଡି଼ଡ଼ିହିରେ ଗ୍ରାମ ନିମାପଡ଼ା ଅପେକ୍ଷା 3ଟି ଅଧିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଘ) ଏଲିସା କହିଲା, ‘ଗ୍ରାମ ଶାଳଗାଁରେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଗ୍ରାମ ନନ୍ଦପୁରର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟାର ଅଧା।’ ହଁ, ସେ ଠିକ୍ କହୁଛି।

Question 7.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ଦେଖୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ-
(କ) କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବାଳିକା ପଢ଼ନ୍ତି?
(ଖ) ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି?
(ଗ) ଯଦି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇବେ, ତେବେ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ?
(ଘ) ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ କେତେଜଣ ବାଳିକା ଅଛନ୍ତି?
Solution:
(କ) ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବାଳିକା ପଢ଼ନ୍ତି।

(ଖ) ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 4 × 4 = 16
ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 3.5 = 14
∴ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 16 – 14 = 2

(ଗ) ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 4.5 = 18
ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇଲେ = 18 + 2 = 20
∴ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇଲେ ଚିତ୍ରଲେଖରେ 20 ଜଣ ବାଳିକା ହେବେ।

(ଘ) ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକା ସଂଖ୍ୟା = 3 × 4 = 12 ଜଣ।

Question 8.
ମୁଧୋଲ ହାଉଣ୍ଡ (ଏକ ପ୍ରଜାତିର ଭାରତୀୟ କୁକୁର) ଉତ୍ତର କର୍ଣାଟକର ବାଗାଲକୋଟ ଏବଂ ବିଜୟପୁରା ଜିଲ୍ଲାରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଏହି କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ପୋଷିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରି ସରକାର ଏହି ପ୍ରଜାତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ। ଏହା ଯୋଗୁ, ଏହି ପ୍ରଜାତିର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଏହି ଛଅଟି ଗାଁରେ କୁକୁରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି – ଗ୍ରାମ A = 18, ଗ୍ରାମ B = 36, ଗ୍ରାମ C = 12, ଗ୍ରାମ D = 48, ଗ୍ରାମ E = 18, ଗ୍ରାମ F = 24
ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଓ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସ୍କେଲ୍ କ’ଣ ହେବ?
(ଖ) ଗ୍ରାମ–B କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ କେତୋଟି ସଂକେତ (ଚିହ୍ନ) ବ୍ୟବହାର କରିବ?
(ଗ) କାମିନୀ କହିଲେ ଯେ ଗ୍ରାମ–B ଏବଂ ଗ୍ରାମ–Dର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମିଶାଇଲେ ଅନ୍ୟ 4ଟି ଗାଁର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ। ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି କି? ତୁମ ଉତ୍ତର ସପକ୍ଷରେ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ।
Solution:

(କ) 1* = 6 କୁକୁର, ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସ୍କୁଲ୍।
(ଖ) ଗ୍ରାମ-B କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ ଟି ସଂକେତ ବ୍ୟବହାର କରିବ।
(ଗ) ହଁ, ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି। ଗ୍ରାମ–B ଓ ଗ୍ରାମ Dରେ ଥ‌ିବା କୁକୁର ସଂଖ୍ୟା = 6 + 8 = 14 କୁକୁର = 14 × 6 = 84 କୁକୁର।
ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି ଗ୍ରାମର କୁକୁର ସଂଖ୍ୟା = 3 + 2 + 3 + 4 = 12 ଟି କୁକୁର = 12 × 6 = 72 ଟି କୁକୁର।

Question 9.
120 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର ଅବସର ସମୟରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ତାହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି:

ଉପର ତଥ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଏଥିପାଇଁ। ଏକକ = 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ। ଖେଳିବା ବ୍ୟତୀତ ଅସ୍ଵୀକାଂଶ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି?
Solution:

Question 10.
ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଜୁଲାଇ ମାସ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସରରେ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଗାଁର ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଲଗାଇଥିବା ଚାରାଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ନିମ୍ନ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

(କ) ବୁଧବାର ଏବଂ ଗୁରୁବାର ଦିନ ଲଗାଯାଇଥ‌ିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ______________
(ଖ) ପୁରା ସପ୍ତାହରେ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ______________
(ଗ) କେଉଁଦିନ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ______________ ଏବଂ କେଉଁଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ______________
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମର ମତ କ’ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି? ସପ୍ତାହର କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ କାହିଁକି ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଚାରାରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିନରେ କମ୍? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣକୁ ତୁମର ବର୍ଣ୍ଣନା ଠିକ୍ କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବ?
Solution:
ଲେଖଚିତ୍ରରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିନରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚାରା ସଂଖ୍ୟା = ସୋମବାର – 62, ମଙ୍ଗଳବାର – 48, ବୁଧବାର – 38, ଗୁରୁବାର – 48, ଶୁକ୍ରବାର – 58, ଶନିବାର – 70, ରବିବାର – 48।
(କ) ବୁଧବାର ଏବଂ ଗୁରୁବାର ଦିନ ଲଗାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା = 38 + 48 = 86
(ଖ) ପୁରା ସପ୍ତାହରେ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା। = 62 + 48 + 38 + 48 + 58 + 70 + 48 = 372
(ଗ) ଶନିବାରଦିନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବୁଧବାରଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା।

Question 11.
1900 ରୁ 1970 ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। ଭାରତରେ ବାଘମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରି ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ 1973 ରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। 2006ରୁ ଭାରତରେ ବାଘଙ୍କ ଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ସାଗରିକା ଏବଂ ରୀନା 2006 ରୁ 2022 ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଖୋଜିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଚାରି ବର୍ଷ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ଏବଂ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ରହିଯାଇଥିଲା। ତୁମେ ସେହି ଭୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କରିପାରିବ କି?

Solution:
ହଁ, ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖରେ 2006, 2014 ଓ 2018 ମସିହାର ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ଭୁଲ୍ ଅଛି।
1. 2006 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 1400, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କମ୍ ଦେଖାଯାଇଛି।
2. 2014 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 2200, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବେଶୀ ଦେଖାଯାଇଛି।
3. 2018 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 3000, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କମ୍ ଦେଖାଯାଇଛି।

4.5 କଳାତ୍ମକ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ଦିଗ (Artistic and Aesthetic Considerations)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 103)

Question 1.
ଯଦି ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କିଏ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁବ, ତା’ହେଲେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତମ୍ଭ (ଭୂସମାନ୍ତର ନା ଭୂଲମ୍ବ) ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ? କାହିଁକି?
Solution:
ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କିଏ ଜାଣିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଭୂଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭ ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ। କାରଣ ଭୂଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ।

Question 2.
ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାଦେଶର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ନଦୀ କିଏ ଜାଣିବା ପାଇଁ ନଦୀମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତମ୍ଭ (ଭୂ-ସମାନ୍ତର ବା ଭୂଲମ୍ବ) ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ? କାହିଁକି? ଏହି ସୂଚନା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ଏବଂ ତା’ପରେ ସଂପୃକ୍ତ ସାରଣୀ ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। କେଉଁ ମହାଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ନଦୀ ଅଛି?
Solution:
ଭୂସମାନ୍ତର ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଜୀବଜଗତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 10 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 10 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥୁବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ । ଉଭିଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ଆକାରର ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ । ଜୀବର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ପୋଷଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି । ଜୀବମାନେ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ରେକ କ ରେକର୍ଡ଼ କରିବା

ଆମ ଚାରିପଟେ ଅନେକ ଜିନିଷ ରହିଛି । କେବଳ ଥରେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଚାରିପାଖକୁ ଦେଖ ତୁମେ ଅନେକ ଉଦାହରଣ ପାଇପାରିବ–ତୁମେ ଧରିଥିବା ପେନସିଲ୍, ତୁମେ ପଢୁଥ‌ିବା ବହି କିମ୍ବା ଝରକା ନିକଟରେ ବସିଥୁବା ପାରା ।

ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭ-୨ ରେ ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଜୀବ କିମ୍ବା ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କର
ତୃତୀୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବ କିମ୍ବା ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବାର ଏକ କାରଣ ଲେଖ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଆମ ଚାରିପଟେ ଥ‌ିବା ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ

(1) ଜିନିଷର ନାମ	(2) ମୋର ଅନୁମାନ (ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ)	(3) କାରଣ	(4) ଠିକ୍ ଉତ୍ତର	(5) ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କାରଣ
ପେନସିଲ୍	ନିର୍ଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନାହିଁ	ନିର୍ଜୀବ	ନିଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନଥାଏ
ବହି	ନିର୍ଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନାହିଁ	ନିର୍ଜୀବ	ନିଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନଥାଏ
ପାରା	ସଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଥାଏ	ସଜୀବ	ସଜୀବ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ
କାର୍	ନିର୍ଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନାହିଁ	ନିର୍ଜୀବ	ନିଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନଥାଏ
ଉଦ୍ଭଦ	ସଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଥାଏ	ସଜୀବ	ସଜୀବ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ
କଣ୍ଢେଇ	ନିର୍ଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନାହିଁ	ନିର୍ଜୀବ	ନିଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନଥାଏ
କାଉ	ସଜୀବ	ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଥାଏ	ସଜୀବ	ସଜୀବ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ

ଜୀବ ନିର୍ଜୀବଠାରୁ କିପରି ଅଲଗା ?

ଯଦି ଉଦ୍ଭଦ୍ର ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ନଥାଏ, ତଥାପି ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର ଗତିବିଧ‌ି ଦେଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଉଭିଦର ଚଳପ୍ରଚଳର ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଫୁଲ ଫୁଟିବା । ଗତିବିଧ‌ିର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଲା ମାଂସଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦ । ମାଂସଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜର ପୋଷଣ ପାଇଁ କୀଟପତଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।

ଡ୍ରୋସେରା ହେଉଛି ଏକ ମାଂସଭୋଜୀ ଉଭିଦର ଉଦାହରଣ । ଡ୍ରୋସେରାରେ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପତ୍ର ରହିଛି ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ କେଶ ଭଳି ଲମ୍ବା ଏବଂ ମୁନିଆଁ କଣ୍ଟା ରହିଛି । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କୀଟ ପତ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ, ଉଭିଦ କୀଟକୁ ତା’ର ମୁନିଆଁ କଣ୍ଟାରେ ଫସାଇ ଦିଏ ।

ଲତାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖାଯାଇଥିବା କୌଣସି ଜିନିଷ ଉପରେ ଭରାଦେଇ |ଆଶ୍ର କରି ବଢ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ୍ ଗଛ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଗତି ବିଧ୍ ଦେଖାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଜୀବର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ (ପୋଷଣ)ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ, ବାହାର ବାୟୁ ଆମ ଶରୀରର ଭିତରକୁ ଗତି କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡୁ ବାୟୁ ଆମ ଶରୀର ଭିତରୁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକୁ ଶ୍ୱସନ କୁହାଯାଏ । ଉଭିଦ ମଧ୍ଯ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ କି ? ପତ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଷ୍ଟୋମାଟା ନାମକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଛି । ଏହି ଛିଦ୍ର ବାୟୁ ଭିତରକୁ ଓ ବାହାରକୁ ନେବାରେ ଉଭିଦକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଝାଳରେ ପାଣି ଏବଂ ଲୁଣ ରହିଥାଏ ଯାହାକୁ ଶରୀର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଭାବରେ ବାହାର କରିଥାଏ । ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟ ବସ୍ତ ବାହାର କରିବାକୁ ନିଷ୍କାସନ କୁହାଯାଏ । ପରିସ୍ରା ମଧ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କର ନିଷ୍କାସନର ଏକ ଉତ୍ପାଦ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ଉଭିଦ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ କରଥାଏ ? ଗଛପତ୍ରରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ବୁନ୍ଦା ଆକାରରେ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଘାସ ଓ ଗୋଲାପ ଫୁଲ ଇତ୍ୟାଦି । ସମସ୍ତ ଜୀବ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି ।

କୌଣସି ଜିନିଷ କିମ୍ବା ଘଟଣା ଯାହାଦ୍ଵାରା ଜୀବ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ, ତାହାକୁ ଉଦ୍ଦୀପନା କୁହାଯାଏ ।

ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଲାଜକୁଳୀ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପତ୍ରକୁ ବୁଜି ଦିଅନ୍ତି ।

ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି । ପ୍ରଜନନ ହେଉଛି ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ନୂତନ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟି । ପ୍ରଜନନ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଜୀବିତ ରହିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳ (ଯେପରିକି ଖାଦ୍ୟ, ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ) ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ସତ୍ତ୍ଵେ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜୀବ ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଅକ୍ଷମ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର କିଛି ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଚଳପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ଛୋଟରୁ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି, ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି । ଉପରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ନଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ପର।ଷଶ କରିବା

ମାଟି ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ଚାରୋଟି ସମାନ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତି ପାତ୍ରରେ 4ଟି ବିନ୍ ମଞ୍ଜି ପୋତି ଦିଆଯାଉ । ଏବେ ଏହି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ଅବସ୍ଥାରେ 15 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖାଯାଉ ।

‘କ’ ପାତ୍ରରେ ମାଟିକୁ ପାଣି ନଦେଇ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଉ ।

‘ଖ’ ପାତ୍ରରେ ମାଟିରେ ଅଧ୍ବକ ପାଣି ଦିଆଯାଉ ଯେପରି ମାଟି ଉପରେ ସବୁବେଳେ ପାଣି ରହିବ । ଯଦି ପାଣି କମିଯାଏ, ତେବେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପାଣି ଦିଆଯାଉ । ଏହି ପାତ୍ରକୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ର ଖା ଯାଉ ।

ପାତ୍ର ‘ଗ’ରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ମଧ୍ୟମ ପରିମାଣରେ ପାଣି ଦେଇ ପାତ୍ରର ମାଟିକୁ ସାମାନ୍ୟ ଆର୍ଦ୍ର ରଖାଯାଉ । ଏହି ପାତ୍ରକୁ ଅନ୍ଧାର ସ୍ଥାନରେ ରଖାଯାଉ ।

ପାତ୍ର ‘ଘ’ରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ମଧ୍ୟମ ପରିମାଣରେ ପାଣି ଦେଇ ପାତ୍ରର ମାଟିକୁ ସାମାନ୍ୟ ଆର୍ଦ୍ର ରଖାଯାଉ । ଏହି ପାତ୍ରକୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଞ୍ଜି ପାଇଁ ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ପାଣି ଇତ୍ୟାଦି ମିଳୁଛି ନା ନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ଯେତେବେଳେ ଏକ ମଞ୍ଜି ଗଜାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ମଞ୍ଜି ଗଜା ହେବ କି ନାହିଁ । ସାରଣୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥତିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ର ପାଇଁ ତୁମ ଅନୁମାନ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ–୨ : ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାରକର ପ୍ରଭାବ

ବିତ୍ନ ମଞ୍ଜି  ସହ ପତ୍ର	ଉପଲବ୍ଧତା			ଅଙ୍କୁରଣ		ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣର କାରଣ
	ବାୟୁ	ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ	ପାଣି	ପୂର୍ବାନୁମାନ	ପର୍ଯବେକ୍ଷଣ
‘କ’ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଏବଂ ବିନା ପାଣିରେ	ହିଁ	ହିଁ	ନାହିଁ	ନାହିଁ	ଅଙ୍କୁରଣ ହୋଇ ନାହିଁ	ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ
‘ଖ’ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ଅତ୍ୟଧକ ପାଣିରେ	ହିଁ	ହିଁ	ହିଁ (ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ)	ହିଁ	ସଠିକ୍ ଅଙ୍କୁରଣ ନାହିଁ	ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ଜଳ ଥ‌ିବାରୁ ସଠିକ୍ ଅଙ୍କୁରଣ ହେବ ନାହିଁ
‘ଗ’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧାର ଓ ଓଦା ମାଟିରେ	ହିଁ	ନାହିଁ	ହିଁ (ସୀମିତ)	ହିଁ	ହିଁ ଅଙ୍କୁରଣ ହେବ	ଆଲୋକର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍କୁରଣ ସମ୍ଭବ
‘ଘ’ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ଓଦା ମାଟିରେ	ହିଁ	ହିଁ	ହିଁ (ସୀମିତ)	ହିଁ	ହିଁ ଅଙ୍କୁରଣ ହେବ	ବାୟୁ, ଆଲୋକ ଓ ଜଳର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍କୁରଣ ସମ୍ଭବ

ଅଙ୍କୁରଣ ହେବ ।
ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଜଳ, ବାୟୁ, ମାଟି, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦର ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ଓ ପୋଷକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ । ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ତାହା ଆମକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରେ ।

ଉଭିଦମାନଙ୍କୁ ଭୂଲମ୍ବ ଭାବେ ରଖିଲେ ମୂଳ ତଳକୁ ଓ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ । ଉଭିଦକୁ ଓଲଟା ରଖିଲେ ମୂଳ ବଙ୍କା ହୋଇ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ଓ କାଣ୍ଡ ବଙ୍କା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଗଛକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ମିଳିଲେ, ଆଲୋକ ଆସୁଥ‌ିବା ଦିଗରେ ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ବଢ଼ିଥାଏ ଓ ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥାଏ ।

ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କାରକ :
ଜଳ : ମଞ୍ଜିକୁ ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଦରକାର ହୋଇଥାଏ । ଜଳ ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରେ । ମଞ୍ଜିର ବାହ୍ୟ ଆଚ୍ଛାଦନକୁ ଖୋଳପା କୁହାଯାଏ । ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି ମଞ୍ଜିର ଖୋଳପାକୁ ନରମ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଭିତରେ ଥ‌ିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଭୂଣକୁ ଏକ ଚାରା ଗଛରେ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ବାୟୁ ଓ ମାଟି : ମଞ୍ଜିକୁ ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ବାୟୁର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ । ମଞ୍ଜି ମୃତ୍ତିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନରେ ମିଳୁଥିବା ବାୟୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ । ଏହାବ୍ୟତୀତ ମାଟିକଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଦେଇ ଚେରକୁ ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ବ୍ୟବସ୍ଥା : ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ ବିନ୍ ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକର ଉପସ୍ଥିତି ଜରୁରୀ ନୁହେଁ । ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକାଂଶ ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଅଙ୍କୁରଣ ପରେ ଚାରାର ଅଧ୍ବକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ।

କୋଲିୟସ୍ ଏବଂ ପେଟୁନିଆ ଭଳି ଫୁଲ ଗଛର କିଛି ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ଆଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି । ଏହି ମଞ୍ଜିକୁ ମାଟିରେ ପୋତିବାଦ୍ଵାରା ଏହାର ଅଙ୍କୁରଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । କାଲେଣ୍ଡୁଲା ଓ ଜିନିଆ ଭଳି ଫୁଲ ଗଛର ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ଅନ୍ଧାରୁଆ ପରିବେଶ ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବରେ ମାଟିରେ ପୋତିବା ଉଚିତ । ତୁମେ ବୟସ୍କମାନଙ୍କୁ ପଚାରି କେଉଁ ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ଆଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି ଓ କେଉଁ ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହେବା ପାଇଁ ଅନ୍ଧାରୁଆ ପରିବେଶ ଦରକାର କରନ୍ତି, ତା’ର ତାଲିକା କର ।

ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସେହିପରି ଉଭିଦର ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ଓ ପୋଷକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଚଳନ :
ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଉଭିଦଙ୍କୁ ଓଲଟାଇ ରଖ‌ିଲେ ଉଭିଦର ମୂଳ ଓ କାଣ୍ଡ କେଉଁ ଦିଗରେ ବଢ଼ିବ ଓ ଗତି କରିବ ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା

• କିଛି ବିନ୍ କିମ୍ବା ଛୋଟ ମଞ୍ଜି ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଓଦା କପଡ଼ା କିମ୍ବା ଓଦା ଟିସୁ କାଗଜରେ ଅଙ୍ଗୁରିତ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଉ ।
• ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଛୋଟ ଚାରାରେ ବିକଶିତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ, ତିନୋଟି କାଚ ବିକର କିମ୍ବା ଗ୍ଲାସ ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ, ଖ ଓ ଗ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
  
• ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଳି ତିନୋଟି କାଚ ପ୍ଲେଟ୍ ନିଆଯାଉ ଏବଂ ମୋଟା ନରମ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ମୋଟା ବ୍ଲଟିଂ କାଗଜକୁ ବାନ୍ଧିଦିଅ ।
• ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଚାରା ପ୍ରତି ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ବାନ୍ଧି ରଖ, ଯେପରିକି ଚାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବନାହିଁ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିତ୍ର (କ) ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଗ) ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଅନୁଯାୟୀ କାଚ ପ୍ଲେଟ୍ ସହ ଚାରାକୁ ସିଧା ରଖ ।
• ଚିତ୍ର (ଖ) ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଳି ବିକରରେ, ପ୍ଲେଟକୁ ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯେପରି ଚାରର କାଣ୍ଡ ତଳକୁ ଓ ମୂଳ ଉପରକୁ ରହିବ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଦିଆଯାଉ ଏବଂ ଦେଖ ଚାରାଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ପାଣିକୁ ଲାଗି ରହିବ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ଲଟିଂ କାଗଜର ତଳ ଭାଗକୁ ପାଣିରେ ଭିଜାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଦା ହେବାକୁ ଦିଆଯାଉ । ଏହି ଉପାୟରେ ଓଦା ବ୍ଲଟିଂ କାଗଜଦ୍ଵାରା ଚାରାକୁ ଜଳ ମିଳିବ ।
• ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ବିକର (କ) ଏବଂ ବିକର (ଖ) ରଖ ।
• ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ବିକର (ଗ) କୁ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଏପରି ଭାବରେ ରଖାଯାଉ ଯେ ଚାରା କେବଳ ଏକ ଛୋଟ କଣା ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ଆଲୋକ ପାଇବ ।
• ତୁମ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସହିତ ସାରଣୀ–୩ ପୂରଣ କର । ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଆଧାରରେ (କ), (ଖ) ଏବଂ (ଗ) ରେ ମୂଳ ଏବଂ କାଣ୍ଡର ବୃଦ୍ଧିର ଦିଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ।

ସାରଣୀ–୩ : ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୂଳ ଓ କାଣ୍ଡର ବୃଦ୍ଧି

ବିକର	ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ଦିଗ	ଉଭିଦର ଦିଗ	ମୂଳ ଓ କାଣ୍ଡର ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଦିଗ
			କାଣ୍ଡ/ମୂଳ	ପୂର୍ବାନୁମାନ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
କ	ସବୁ ଦିଗରୁ	ଉପରକୁ ସିଧା	କାଣ୍ଡ	ଉପରକୁ ସିଧା	ସଠିକ୍
			ମୂଳ	ତଳକୁ ସିଧା	ସଠିକ୍
ଖ	ସବୁ ଦିଗରୁ	ଓଲ ଟା	କାଣ୍ଡ	ବଙ୍କା ହୋଇ ଉପରକୁ	ସଠିକ୍
			ମୂଳ	ବଙ୍କା ହୋଇ ତଳକୁ	ସଠିକ୍
ଗ	କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ	ଉପରକୁ ସିଧା	କାଣ୍ଡ	ଉପରକୁ	ଆଲୋକ ଆସୁଥୁବା ଦିଗରେ
			ମୂଳ	ତଳକୁ ସିଧା	ସଠିକ୍

ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଉଭିଦର କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ବଢ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଗତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବାବେଳେ ଉଭିଦର ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।
ଏହି ପରୀକ୍ଷଣର ଫଳାଫଳ ସାରଣୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛୁ ଯେ,
1. ଉଭିଦଙ୍କୁ ସିଧା ରଖୁଲେ ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ଓ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।
2. ଉଭିଦକୁ ଓଲଟା ରଖିଲେ ମୂଳ ବଙ୍କା ହୋଇ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ କାଣ୍ଡ ବଙ୍କା ହୋଇ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।

3. ଗଛକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ମିଳିଲେ ଆଲୋକ ଆସୁଥ‌ିବା ଦିଗରେ ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ କରିବା ପରେ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବା ଯେ ଉଭିଦର କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ବଢ଼ି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଗତି ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଭଭିଦର ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।

ଜଗଦୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ (1858-1937) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ ଯିଏ କି ଉଭିଦ ଉପରେ କିଛି ଆକର୍ଷଣୀୟ ପରୀକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ । ଆଲୋକ, ଉତ୍ତାପ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଭଳି ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ଉଭିଦ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଏ ତାହା ଲେଖୁ ରଖୁବା ପାଇଁ ସେ କ୍ରେସ୍କୋଗ୍ରାଫ୍ ନାମକ ଏକ ମେସିନ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେ ଉଭିଦ ଉଦ୍ଦୀପନାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ ।

ଏକ ଉଭିଦର ଜୀବନ ଚକ୍ର :

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ ବିନ୍ ମଞ୍ଜି ଲଗାଯାଉ ଏବଂ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାରକ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ । ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେବାର ତାରିଖ ଟିପି ରଖାଯାଉ ।
• ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିଲା ?
• କେତେ ଦିନ ପରେ ପ୍ରଥମ ଫୁଲ ଫୁଟିବାର ଦେଖ‌ିଲ ?
• ଫୁଲର କିଛି ଅଂଶ ଶୁଖୁଯିବା ପରେ, ତୁମେ ଆଉ କିଛି ବୃଦ୍ଧି ଦେଖିପାରିବ କି ?
• ଫୁଲର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ବିକଶିତ ହୋଇ କେଉଁଥିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ?
• ଫୁଲରୁ ମଞ୍ଜି କିମ୍ବା ଫଳ ବିକଶିତ ହେବା ତୁମେ ଦେଖ୍ ପାରିଲ କି ?
• ମଞ୍ଜି ଓ ଫଳ ତିଆରି ହେବା ପରେ ଉଭିଦର କେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ?
• ଅଙ୍କୁରଣ ପରେ ଏକ ମଞ୍ଜି ଏକ ଛୋଟ ଉଦ୍ଭଦରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଓ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଫଳରେ ମଞ୍ଜି ରହିଥାଏ, ଯାହା ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଗଛକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ । ମଞ୍ଜିରୁ ଗଛ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ତା’ ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ମଞ୍ଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜୀବନ ଚକ୍ର (Life cycle) କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ଆବଶ୍ୟକୀୟ କାରକର ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ ଏବଂ ଜୀବନର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଉଭିଦକୁ ମୃତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ ।
  

ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ର :
ଉଭିଦ ଯେଉଁପରି ଭାବରେ ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ ଠିକ୍ ସେହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନଚକ୍ରରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି ।

ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ର :
ମଶାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରର ଚାରୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି । ଯଥା : (i) ଅଣ୍ଡା, (ii) ଲାର୍ଭା, (iii) ପ୍ୟୁପା, (iv) ବୟସ୍କ ମଶା । I ମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଶା ଅଣ୍ଡା ଭାବରେ ନିଜର ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରେ, 2 ୟ ପର୍ଯ୍ୟୟରେ ଲାର୍ଭା, 3 ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ୟୁପା ଓ 4 ର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ମଶା ପାଣି ପୃଷ୍ଠରେ କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ଉଡ଼ିଯାଏ । ବୟସ୍କ ମଶା 10-15 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

ଆସ ଏକ ଗୋଲକ ଧନ୍ଦାର ସମାଧାନ କରିବା

• ଅଣ୍ଡା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପରେ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (ଲର୍ଭା କିମ୍ବା ପ୍ୟୁପା) ଆସିବ ତାହା ତୁମେ କିପରି ସ୍ଥିର କରିବ ?
• ମନେକର ତୁମକୁ ଲାର୍ଭା ଏବଂ ପ୍ୟୁପା ଥ‌ିବା ପୋଖରୀର ପାଣି ଏକ ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ କ୍ରମ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କର ।
• ତୁମେ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୀତି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇପାରିବ ।
  ସ୍ତର- 1 : ମୋ ପାଖରେ ମଶାର ଲାର୍ଭା ଏବଂ ପ୍ୟୁପା ଥିବା ଏକ ପାଣି ପାତ୍ର ଅଛି ।
  ସ୍ତର-2 : ମୁଁ 4-5 ଟି ଲାର୍ଭା ଏବଂ ପ୍ୟୁପାକୁ ସମାନ ପାଣି ସହିତ ଦୁଇଟି ପୃଥକ ପାତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରିବି ।
  ସ୍ତର-3 : ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବି ।
  ସ୍ତର–4 : ଯଦି ଲାର୍ଭା ପ୍ୟୁପାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେବ ଯେ ଲାର୍ଭା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପ୍ୟୁପା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥାଏ କିମ୍ବା ପ୍ୟୁପା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଲାର୍ଭା ପରେ ଆସିବ ।
  ସ୍ତର -5 : କେଉଁ ପାତ୍ରରେ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ ମଶା ଦେଖାଯିବ, ସେଥ‌ିପାଇଁ ମୁଁ ଉଭୟ ପାତ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବି ।
• ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ମଶା ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ଠିକ୍ କ୍ରମ ଶିଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
  

ବୟସ୍କ ମାଈ ମଶା ସିଧାସଳଖ ପାଣି ଉପରେ କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥା’ନ୍ତି ଓ ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ଚାଲୁ ରଖନ୍ତି । ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଶାର ଶରୀରର ଆକୃତି ଏବଂ ଗଠନରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

ରେଶମ ପୋକର ଜୀବନଚକ୍ର :
ରେଶମ ପୋକ ମଧ୍ୟ ଚାରୋଟି ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ – ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ । ଅଣ୍ଡାରୁ ଲାର୍ଭା ବାହାରିଥାଏ, ଯାହା ପରେ ଆକାରରେ ବଢ଼ିଥାଏ । ମ୍ପ୍ୟୁପାରେ ପରିଣତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଲାର୍ଭାମାନେ ସୂତା ଭଳି ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଗୁଡ଼େଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ତନ୍ତୁ ଯାହା ରେଶମ କପଡ଼ା ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଭାରତରେ ଖଦି ଓ ଗ୍ରାମୋଦ୍ୟୋଗ ଆୟୋଗ (KVIC) ଅନେକ ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି ।

ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ର :

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

• ପ୍ରୀତି ଓ ଆୟୁଷ ଆଜି ଫୁଲ୍ ପ୍ୟାଣ୍ଟ ଓ ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି । ସପ୍ତାହେ ହେଲା ଲଗାଣ ବର୍ଷା ଲାଗି ରହିଛି ।
• ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହପାଠୀଙ୍କ ସହ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ।
• ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ କିଛି ସମୟ ଚାଲିବା ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏହା ଚାରିପଟେ ଗଛ ଓ ଲମ୍ବା ପୋଖରୀ କୂଳରେ ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ଧଳାଜେଲି ପରି ପରେ ସେମାନେ ଏକ ଗଭୀର ପାଣି ଥ‌ିବା ପୋଖରୀ ଘାସ ରହିଛି ।
• ପଦାର୍ଥ ଭାସୁଥ‌ିବାର ଦେଖ‌ିଲେ । ଏହା ପାଣି ଭିତରେ କିମ୍ବା ଏହାର ଆଖପାଖରେ ବଢୁଥ‌ିବା ଗଛ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଲାଗି ରହିଥାଏ । ଏହି ଜେଲି ଭଳି ପଦାର୍ଥ ବାସ୍ତବରେ ଏକ ବେଙ୍ଗ ଅଣ୍ଡାର ଏକ ସମୂହ ।
  
• ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ର 4 ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଣ୍ଡା ଅବସ୍ଥା, ଏହାପରେ ଅଣ୍ଡା ଅବସ୍ଥା ଭୃଣ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ, 2 ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ବେଙ୍ଗଫୁଲା, ଯାହାର l ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଞ୍ଜ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଞ୍ଜ ସହ ଆଗ ଗୋଡ଼ ଦେଖାଯାଏ । 3 ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ବେଙ୍ଗ ଛୁଆ ଯେଉଁଥରେ ପଛଗୋଡ଼ ବାହାରିଥାଏ । 4 ର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଛୁଆ ବେଙ୍ଗଟି ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୀବଜଗତର ଏକ ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି । ଏମାନେ ନିଜ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି । ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ବଜାୟ ରଖୁବା ପାଇଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନର ଯନ୍ ନେଇ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରି ଜୀବଜଗତର ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବା ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ନିଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ଵାସ
୨. ଚଳନ
୩. ନିଷ୍କାସନ
୪. ନିର୍ଜୀବ
୫. ବେଙ୍ଗ ଛୁଆ
୬. ପୋଷଣ
୭. ଅଙ୍କୁରଣ
୮. ପ୍ୟୁପା
୯. ଅଭିବୃଦ୍ଧି
୧୦. ପ୍ରଜନନ
୧୧. ଲାର୍ଭା
୧୨. ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା
୧୩. ଜୀବନଚକ୍ର
୧୪. ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
୧୫. ବେଙ୍ଗ ଫୁ ଲା
୧୬. ଉଦ୍ଦୀପନା

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଆମ ଆଖପାଖରେ ଥିବା ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭକ୍ତ କରଯାଇପାରେ ।
• ଜୀବଜଗତର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ସେମାନେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି, ବଢ଼ନ୍ତି, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିନ୍ତି, ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଅନ୍ତି, ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି, ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ।
• ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଥିଲେ ସେମାନେ ଜୀବ ନୁହଁନ୍ତି ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ ଜୀବନକାଳରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି ।
• ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ଜଳ, ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ଧାର ଅବସ୍ଥା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
• ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ସମୟରେ ମୂଳ ସାଧାରଣତଃ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।
• ଏକ ଗଛର ଜୀବନ ଚକ୍ର ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହା ପରେ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଉତ୍ପାଦନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ର ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ମଞ୍ଜି ନୂତନ ଗଛରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ଜୀବନ ଚକ୍ର ଜାରି ରହେ ।
• ଏକ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଏକ ନବଜାତ ଶାବକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯାହା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ ଏବଂ ଏହା ପରେ ଏକ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚି ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ । ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହି ପ୍ରକାରର ନିରନ୍ତରତା ବଜାୟ ରଖ୍ଯାଏ ।
• ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା ଓ ବୟସ୍କ ମଶାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଗତି କରିଥାଏ । ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଣ୍ଡା, ବେଙ୍ଗଫୁଲା, ବେଙ୍ଗ ଛୁଆ ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
• ମଶା ଓ ବେଙ୍ଗ ଭଳି କେତେକ ଜୀବଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ । ଶରୀରର ଆକୃତି, ଗଠନ ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ବାସସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପୃଥକୀକରଣର ପଦ୍ଧତି to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 9 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଚାଉଳରେ ଗୋଡ଼ି ଓ ଅଗାଡ଼ି ସହ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ମିଶି ରହିଥାଏ । ଆମେ ଏହି ଗୋଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ବାଛିବା ଯାହାଦ୍ଵାରା ଏହା ରୋଷେଇ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହେବ ।

ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ

• ଗହମ ଓ ଚାଉଳରୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗୋଡି଼ ଓ ଅଗାଡ଼ି ଭଳି ପଦାର୍ଥକୁ ହାତରେ ବାଛି ଅଲଗା କରିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ ।
• କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଆକାର, ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଆକୃତିର ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ ।
• ଯଦି ବଛାଯିବାକୁ ଥ‌ିବା କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଥାଏ, ଏହା ସହଜରେ ହାତରେ ବଛାଯାଇପାରିବ । ପୃଥକୀକରଣର ଏହା ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ପଦ୍ଧତି ।
• ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିମ୍ନଲିଖୂ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଇପାରିବ ।
  (କ) ବିରିରୁ ଗୋଡି଼ ଅଲଗା କରିବା ।
  (ଖ) ଧାନରୁ ଗୋଡି଼ ଅଲଗା କରିବା ।
  (ଗ) ଚାଉଳରୁ ଧାନ ଅଲଗା କରିବା ।
  (ଘ) ଚୂଡ଼ାରୁ ଧାନ ଅଲଗା କରିବା ।

ଝଡ଼ାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ
ଚାଷୀ ଜମିରୁ ଧାନ ଓ ଗହମ କାଟି ତାହାକୁ ବିଡ଼ା କରି ରଖୁଥାଏ । ଏହି ବିଡ଼ାରେ ଧାନ ବା ଗହମର ଅନେକ ଶସ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏକ ବଡ଼ କାଠ ଗଦାରେ ସେହି ବିଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ବାଡ଼େଇ ଶସ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରଯାଇଥାଏ ।

ଧାନ ବା ଗହମ ବିଡ଼ାରୁ ଶସ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଝଡ଼ାଇବା କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଖୋଜିବା

• ଏକ ମୁଠା ଭଜା ହୋଇଥବା ଚିନାବାଦାମକୁ ପାପୁଲିରେ ନେଇ ଘଷିଲେ ଚିନାବାଦାମରୁ ଚୋପା ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ ।
• ଏବେ ଏହାକୁ ଫୁଙ୍କିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ତୁମେ କ’ଣ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବ ?
  ଉ. ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚିନାବାଦାମ ଚୋପା ଉଡ଼ିଯିବ ।
• ଆମେ ଜାଣିଲୁ ପବନ ବହିବାଦ୍ଵାରା ଭାରୀ ଏବଂ ହାଲୁକା ଉପାଦାନ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ ।
• ଚାଷୀମାନେ କେମିତି ଶସ୍ୟରୁ ଏତେ ଅଗାଡ଼ି ଅଲଗା କରନ୍ତି ?
  ଉ. ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ, ଶସ୍ୟ ମିଶ୍ରଣର ଭାରୀ ଏବଂ ହାଲୁକା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଏକ କୁଲା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।

ଉଡ଼ାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ

• ବେଳେବେଳେ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଶସ୍ୟ ସହିତ ଅଗାଡ଼ି ମିଶି ରହିଥାଏ । ଶସ୍ୟଗୁଡ଼ିକରୁ ଅଗାଡ଼ିକୁ ହାତରେ ବାଛି ଅଲଗା କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନ ଥାଏ ।
• ତେଣୁ ଶସ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଭାରୀ ଓ ହାଲୁକା (ଅଗାଡ଼ି) ଉପାଦାନକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ କୁଲା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
• ବାଉଁଶ କୁଲାରେ ପାଛୁଡ଼ିବାବେଳେ ପବନ ବହିବା ଫଳରେ ଭାରୀ ଓ ହାଲୁକା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ହୋଇଯାଏ ।
• ପବନ ବହୁଥୁବା ଦିଗରେ ଜୁଲାଦ୍ଵାରା ଶସ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉଡ଼ାଇବାଦ୍ଵାରା ଭାରୀ ଶସ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥାଏ ଏବଂ ହାଲୁକା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ସ୍ଥାନକୁ ଉଡ଼ିଯାଇଥାଏ ।
  
• ପବନରେ କିମ୍ବା କୁଲା ବାଡ଼େଇ ଓଜନିଆ ଏବଂ ହାଲୁକା ପଦାର୍ଥର ମିଶ୍ରଣରୁ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ କରିବାର ଏହି ପଦ୍ଧତିକୁ ଉଡ଼ାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ । ଚାଉଳ ଓ କୁଣ୍ଡାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଅଲଗା କରାଯାଇଥାଏ । ବିରି, ମୁଗ ଆଦି ଶସ୍ୟକୁ ପାଛୁଡ଼ି ବା ଉଡ଼ାଇ ସଫା କରାଯାଏ ।

ବୈଷୟିକ ଉନ୍ନତି ଯୋଗୁଁ ଥେସର୍ ନାମକ ମେସିନ୍ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି ମେସିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଶସ୍ୟରୁ ଅଗାଡ଼ି ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ଏକା ସାଙ୍ଗରେ ନଡ଼ା ଏବଂ ଅଗାଡ଼ି ଉଭୟରୁ ଶସ୍ୟକୁ ପୃଥକ କରିଥାଏ ।

ଚଳାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ :

• କଠିନ–କଠିନ ମିଶ୍ରଣର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ଥିଲେ ଆମେ ଚାଲୁଣୀରେ ଚଳାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।
• ଚାଲୁଣୀର ଛିଦ୍ର ଦେଇ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ବଡ଼ କଣିକା ଚାଲୁଣୀ ଉପରେ ରହିଥାଏ ।
• ଚାଲୁଣୀ ଦେଇ ଯାଇଥିବା କଣିକା ଏବଂ ଚାଲୁଣୀରେ ରହୁଥ‌ିବା କଣିକାର ଆକାରରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଥାଏ ।
  

ତୁମେ କେବେ ଦେଖୁଛ କି ବାଲିରୁ ଗୋଡ଼ି ଓ ପଥରକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳରେ ଚାଲୁଣୀର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ?
ଉ. ହଁ, ଚାଲୁଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି ବାଲିରୁ ଗୋଡ଼ି ଓ ପଥର ଅଲଗା କରିବା ମୁଁ ଦେଖୁଛି ।

ସାବରମତୀ ଆଶ୍ରମ କ’ଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ?
ଦାଣ୍ଡି ଶୋଭାଯାତ୍ରାକୁ ଦର୍ଶାଉଥ‌ିବା ଏକ ପୋଷ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି ଆୟୋଜନ କରାଗଲା ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
ଡ. ବ୍ରିଟିଶ୍ ସରକାରଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଲବଣ ଆଇନକୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ଓ ଲବଣ ଆଇନକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାଣ୍ଡି ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ବାଷ୍ପୀକରଣ ପ୍ରଣାଳୀ :
ସମୁଦ୍ର ଜଳ ହେଉଛି ଲବଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ପଦାର୍ଥର ମିଶ୍ରଣ ଯାହା ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଲୁଣ ପାଇବା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ପଟାଳିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଓ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରଖାଯାଏ । କିଛି ଦିନ ପରେ ପାଣି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଗାତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲୁଣ କଠିନ ମିଶ୍ରଣ ଭାବରେ ରହିଯାଇଥାଏ ।

ଏହାପରେ ଏହି ମିଶ୍ରଣର ଅଧ୍ବକ ଶୁଦ୍ଧିକର ଣ କରିବାଦ୍ଵାରା ସାଧାରଣ ଲୁଣ ମିଳିଥାଏ ।

ଆୟୁର୍ବେଦ ନାମକ ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜଡ଼ି ବୁଟି ବା ଗଛର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଔଷଧ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧୀୟ ଗଛର ଚେର, ପତ୍ର, ଫୁଲ କିମ୍ବା ମଞ୍ଜି ଭଳି ଉପାଦାନକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଛାଇରେ ଶୁଖାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଗଛରେ ଥ‌ିବା ଅତିରିକ୍ତ ଜଳର ବାଷ୍ପୀକରଣ ସହଜରେ ହୋଇଥାଏ ଓ ଔଷଧୀୟ ଅଂଶ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

ତୁମେ ଭାରତର ଏମିତି କିଛି ଜଳାଶୟ ବିଷୟରେ ଜାଣକି ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣ ଲୁଣ ରହିଥାଏ । ଏଭଳି ଏକ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଚିଲିକା ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନର ସାୟର ହ୍ରଦ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ତିଆରି କରିବା

• ଏକ ପାତ୍ର ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ଅଧା ପାତ୍ର ପାଣି ଭରି ଦିଆଯାଉ ।
• ଏହି ପାଣିରେ 2-3 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଯାଉ ଏବଂ ଲୁଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଳାଇ ଏହାର ଏକ ଦ୍ରବଣ ତିଆରି କରାଯାଉ ।
• କଳା କିମ୍ବା ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ମୋଟା କାଗଜର ଏକ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ଲୁଣ ଦ୍ରବଣର କିଛି ବୁନ୍ଦା ପକାଯାଉ ।
• ଏହି ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରେ ତୁମେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଯେ କୌଣସି ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିବ ।
• ଏହାକୁ ଶୁଖ୍କୁ ଦିଆଯାଉ ଏବଂ ତା’ପରେ ଏହାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  
• ତୁମ କାଗଜରେ କିଛି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି କାଗଜକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାଦ୍ଵାରା ଏଥ‌ିରେ ଲୁଣର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରିହେବ । ପାଣି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇପାରେ ।
• ଚିନାମାଟି ପାତ୍ରରେ କିଛି ଲୁଣ ଦ୍ରବଣ (କାର୍ଯ୍ୟ-୨ ରେ ଯେପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା) ନିଅ । ଚିନାମାଟି ପାତ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ନ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।
• ଜଳକୁ ଗରମ କରି ଫୁଟିବାକୁ ଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।
• ଚିନାମାଟି ପାତ୍ରକୁ ଥଣ୍ଡା ହେବାକୁ ଦିଆଯାଉ ।
  
• ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଲୁଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଚିନାମାଟି ପାତ୍ରରେ ଲୁଣର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରିପାରିବ ।

ଏପରି କୌଣସି ପଦ୍ଧତି ଅଛି କି ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ଉଭୟ ଲୁଣ ଏବଂ ପାଣି ଫେରି ପାଇବି ?
ଉ. ହଁ ଏପରି ପଦ୍ଧତି ଅଛି । ମୁଁ ଏକ କେଟ୍‌ଲୀରେ ଲୁଣ ପାଣିକୁ ଗରମ କରିବି ଏବଂ ସେଥୁରୁ ବାମ୍ଫ ଆଗରେ ଏକ ଢାଙ୍କୁଣୀ ଦେଖାଇ ବାମ୍ଫକୁ ଅଟକାଇବାଦ୍ୱାରା ତାହା ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହେବ । ତଳେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖିଲେ ସେଥିରେ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ସଂଗ୍ରହ ହେବ । କେଟ୍‌ଲୀରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବାପରେ କେଟ୍‌ଲୀରେ ଲୁଣ ରହିବ ।

ଚିତ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଏହା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କି ? ତୁମେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟାର କି ?
ଉ. ହଁ, ଏହା ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ନାମ ଘନୀକରଣ –ବାଷ୍ପୀକରଣ ।

ଆସ୍ରବଣ ଓ ଅବକ୍ଷେପଣ :

• ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ କିଛି ଚାଉଳ ନେଇ ସେଥୁରେ ଜଳ ମିଶାଇ ଭଲ ଭାବରେ ଗୋଳାଇ ଦିଅ । କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖ୍ ଦିଅ ।
• ଜଳରେ ହାଲୁକା କୁଣ୍ଡା, କାଠି, ଧୂଳି ଭାସିବ । ପାତ୍ରର ତଳେ ଗୋଡ଼ି, ବାଲି ଓ ଚାଉଳ ବସିଯିବ ।
• ଧୀରେ ଧୀରେ ଉପର ଜଳକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଢାଳିଦେଲେ ସେଥୁରେ ଧୂଳି, କୁଣ୍ଡା ଓ କାଠି ଚାଲିଯିବ । ଜଳ ସହିତ ହାଲୁକା କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଢାଳିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ
• ଆସ୍ରବଣ କହନ୍ତି । ତଳେ କଠିନ, ଓଜନିଆ ପଦାର୍ଥ ବସିଯିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ କୁହାଯାଏ ।
  
• ଆମେ ଜାଣିଲେ ଜଳ ସହିତ ହାଲୁକା ପଦାର୍ଥକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ଢାଳିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଆସ୍ରବଣ କହନ୍ତି ତଳେ କଠିନ, ଓଜନିଆ ପଦାର୍ଥ ବସିଯିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ କୁହାଯାଏ
• ଜଳ ସହିତ ମିଶି ରହିଥ‌ିବା ଅଦ୍ରବଣୀୟ କଠିନ ଓଜନିଆ ପଦାର୍ଥକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ ଏବଂ ହାଲୁକା ପଦାର୍ଥକୁ ଆସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପୃଥକ୍ କରାଯାଏ ।
• ସୋରିଷ, ଜୀରା, ମେଥ୍ ଆଦିକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ ଓ ଆସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ ।
• ଚାଉଳ ଧୋଇବା ଓ ସଫା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଆସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
• ଚା’ ତିଆରି କଲାବେଳେ ଚା’ ଥିବା ପାତ୍ରକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ରଖିଦେଲେ, ଚା’ଗୁଣ୍ଡ ପାତ୍ରର ନିମ୍ନଭାଗରେ ବସିଯିବ । ତରଳ ପଦାର୍ଥର ତଳଭାଗରେ ଓଜନିଆ, ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଉପାଦାନ
• ରହିଯିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ କୁହାଯାଏ । ପତ୍ରକୁ ଅଣେଇ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରି ନିଷ୍କାସନ କରିବା ପ୍ରାଣାଳୀକୁ ଆସ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ ।

ପରିସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ :
ଆସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀରେ ସମସ୍ତ ଚା’ ଗୁଣ୍ଡକୁ ଚା’ରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଅଲଗା କରି ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହା ପୃଥକୀକରଣର ଉପଯୁକ୍ତ ପଦ୍ଧତି ନୁହେଁ ।
ଚା’– ଛଣା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ରୂପେ କରାଯାଇଥାଏ । ଚା’ରୁ ଚା’ ଗୁଣ୍ଡ ପୃଥକ୍ କରିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିସ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ କାଦୁଅ ପାଣିକୁ ଏକ କପଡ଼ା ମାଧ୍ୟମରେ ଛାଣି ପୃଥକ୍ କରାଯାଇଥାଏ । ଯଦି ଜଳରେ ଏବେବି କାଦୁଅ ରହିଛି, ତେବେ ଛୋଟ ଛୋଟ କଣା ଥିବା ଛଣା ବ୍ୟବହାର କରି ଅଦ୍ରାବ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ । ଫିଲଟର ପେପର ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ପଦାର୍ଥ ଯେଉଁଥିରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ରହିଥାଏ ।

ବନ୍ୟା ସମୟରେ ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀ ପାଣି ଗୋଳିଆ ହୋଇଯାଇଥାଏ ।

ଜଳରେ ମାଟି, ବାଲି, ଧୂଳି ମିଶିଗଲେ ଏହା ଗୋଳିଆ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ଗୋଳିଆ ଜଳକୁ ଗୋଟିଏ କାଚ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଅଧା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂରାଅ ।

ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ରଖୁଲେ ଦେଖୁବ ଗ୍ଲାସ୍‌ର ତଳଭାଗରେ କ’ଣ ଜମିଯାଇଛି । ହାଲୁକା କାଠି, କୁଟା ଓ ଧୂଳିକଣା ଜଳରେ ଭାସିବ । ଓଜନିଆ ବାଲି, ଗୋଡ଼ି ଓ ମାଟି ଜଳ ତଳେ ଜମିରହିବ । ଏହି ଜମି ରହିବାକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ କହନ୍ତି । ଉପର ପାଣିକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗ୍ଲାସକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଢାଳିଦିଅ । ଏହାକୁ ଆସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତି କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଖୋଲା ମୁହଁରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଆକାରର ଫନେଲ୍ ବା ଫୁଲଣା ପୂରାଅ । ଫୁଲଣା ଭିତରେ ଖଣ୍ଡିଏ ଫିଲଟର୍‌ ପେପର ଭାଙ୍ଗି ରଖ । ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଲାସରେ ସଂଗୃହୀତ ଜଳକୁ ଫୁଲଣା ଭିତରେ ଥିବା ଫିଲଟର୍ ପେପର ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଢାଳ । ବୋତଲ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଜଳ ପଡୁଛି ତାହା ପରିଷ୍କାର ଦେଖାଯାଉଛି । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ପରିସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ ।

ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଦ୍ଵାରା ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ରହିଥ‌ିବା ଅଦ୍ରବଣୀୟ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥରୁ ପୃଥକ୍ କରାଯାଇପାରେ ।

ପ୍ରଥମେ ଚା’ବ୍ୟାଗ୍ ରେଶମ ଭଳି ନରମ କପଡ଼ାରେ ତିଆରି ହେଉଥିଲା, କାରଣ ଏହା ଚା’ ଗୁଣ୍ଡକୁ ଧରି ରଖ୍ ପାଣିକୁ ବାହାର କରିଦେଇପାରେ । ରେଶମ ଶକ୍ତ ଥିଲା ଓ ଗରମ ପାଣି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଉ ନଥିଲା । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଗଜ୍ କିମ୍ବା ମସଲିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଶେଷରେ ସେମାନେ ଫିଲଟର ପେପର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେଉଁଥରେ ଆଜିକାଲି ଅଧିକାଂଶ ଚା’ ବ୍ୟାଗ୍ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

ଫିଲ୍ମର ପେପରକୁ ନିଜେ ଭାଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ କୋନ ତିଆରି କର ।

ଏହାକୁ ଏକ କୋନିକାଲ ଫ୍ଲସ୍କ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ଫନେଲ ଭିତରେ ରଖ ଏବଂ ସେଥ‌ିରେ କାଦୁଅ ପାଣି ଢାଳିଦିଅ ।

ଫନେଲରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ପାଣିକୁ କୋନିକାଲ ଫ୍ଲସ୍କରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ ।
ତୁମେ ଫିଲଟର ପେପରରେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାଦୁଅ ପାଇବ ଏବଂ କୋନିକାଲ ଫ୍ଲାସ୍କରେ ଛଣା ହୋଇଥିବା ସଫା ପାଣି ପାଇବ ।

ଫିଲଟର ପେପର ବ୍ୟତୀତ କପା/ ତୁଳା, କୋଇଲା ଓ ବାଲି ଭଳି ଅନେକ ବସ୍ତ ମଧ୍ଯ ଛାଣିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରିବ । ଛଣାର ଚୟନ, ଅପସାରଣ ହେବାକୁ ଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କର ।

ମନ୍ଥନ ପ୍ରଣାଳୀ :

• କ୍ଷୀରକୁ ଏକ ମନ୍ଥନ ଦଣ୍ଡଦ୍ଵାରା ଗୋଳାଇଲେ ଏଥିରେ ଥ‌ିବା ହାଲୁକା କଣିକା ଲହୁଣୀ ରୂପରେ କ୍ଷୀର ଉପରେ ଭାସିବ । ହାତରେ ଛାଣି ବା ଛଣା ଯନ୍ତ୍ରରେ ଛାଣି ଏହାକୁ ବାହାର କରାଯାଇପାରିବ । ଘୋଳ ଦହି ସ୍ଥିର ହୋଇ ତଳେ ରହିଯିବ ।
• ଏହି ଲହୁଣୀ ପୃଥକ୍ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ମନ୍ଥନ ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ ।
  

ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଣାଳୀ :

• ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
• କାଠଗୁଣ୍ଡ ସହିତ ଲୁହା କଣ୍ଟା ମିଶିଥିଲେ ଏହାକୁ ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଲୁହାକଣ୍ଟାକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ କାରଣ ଲୁହାକଣ୍ଟା ହେଉଛି ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ।
• ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପୃଥକୀକରଣ ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ ।
• ଆଜିକାଲି କବାଡ଼ିବାଲାମାନେ ଆବର୍ଜନା ଗଦାରୁ ଲୁହା ସମାଗ୍ରୀକୁ ଅଲଗା ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ଅନେକ ଶିଳ୍ପର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତରେ ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ଟ୍ରାପ୍ ଆଇରନ୍ ରହିଥାଏ ।
• କ୍ରେନ୍‌ରେ ଲାଗିଥିବା ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାକୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଗଦାରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ନିଜସ୍ଵ ଜଜଣଳଜର ତିଆରି କରିବା

• ଟିନା ତାଙ୍କ ଜେଜେ ମା’ଙ୍କ ସହ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣରେ ଗଲା ଏବଂ ଏକ ପାତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ପୋଖରୀରୁ କିଛି ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଲା ।
• ଏଥ‌ିରେ କିଛି ଅଦରକାରୀ ପଦାର୍ଥ ଥିବା ସେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲା ।
• ସ୍ଵଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଣି ଛଣାର ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମଡ଼େଲ ତିଆରି କଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଖେଳିବା

ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ ଓ ପ୍ରଣାଳୀର ନାମ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
୧. ଡାଲିରୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପଥରକୁ ଅଲଗା କରିବା – ଚାଲୁଣୀରେ ଚଲେଇବା
୨. ଲହୁଣୀ ପାଇବା ପାଇଁ ଦହି ମନ୍ଥନ କରିବା – ମନ୍ଥନ ପ୍ରଣାଳୀ
୩. ରନ୍ଧା ଦଲିଆ (ଗହମ ଗୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ) କିମ୍ବା ଚୁଡ଼ା ଉପମାରୁ କଞ୍ଚା ଲଙ୍କା ବାହାର କରିବା – ହାତରେ ବାଛିବା
୪. ତରଭୁଜରୁ ମଞ୍ଜି ବାହାର କରିବା – ହାତରେ ବାଛିବା କଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକୁ କାଢ଼ିବା
୫. ନିର୍ମାଣ ସମାଗ୍ରୀର ମିଶ୍ରିତ ଗଦାରୁ ଲୁହା – ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଣାଳୀ
୬. ମାଳ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଗଦାରୁ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲକୁ ଅଲଗା କରିବା – ହାତରେ ଛିଣ୍ଡାଇବା
୭. ବାଲିରୁ ଗୋଡ଼ି ଅଲଗା କରିବା – ଚାଲୁଣୀରେ ଚଲେଇବା
୮. ଚାଉଳ ଚୁନାରୁ ଚାଉଳକୁ ଅଲଗା କରିବା – ଚାଲୁଣୀରେ ଚଲେଇବା
୯. ପାଣିରୁ ତେଲ ଅଲଗା କରିବା – ଆସ୍ରବଣ ଓ ପୃଥକକାରୀ ଫନେଲ
୧୦. ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରୁ ଲୁଣକୁ ଅଲଗା କରିବା – ବାଷ୍ପୀକରଣ

ତୁମେ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରିବାର କାରଣ କେତେ ବୁଝିଛ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ମନ୍ଥନ
୨. ମିଶ୍ରଣ
୩. ଆସ୍ରବଣ
୪. ଅବକ୍ଷେପଣ
୫. ବାଷ୍ପୀକରଣ
୬. ଛାଣିବା
୭. ପରିସ୍ରବଣ
୮. ଝଡ଼ାଇବା
୯. ହାତରେ କିଛି ପୃଥକୀକରଣ
୧୦. ଉଡ଼ାଇବା
୧୧. ଚୁମ୍ବକୀୟ ପୃଥକୀକରଣ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଏକ ମିଶ୍ରଣରୁ ଆକାର, ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଆକୃତିର ଭିନ୍ନତା ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
• ଆଧାରରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶସ୍ୟ ବିଡ଼ାକୁ ବାଡ଼େଇ ବାଡ଼େଇ ଅଲଗା କରାଯାଏ ତାହାକୁ ଝଡ଼ାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ । ପବନ ପ୍ରବାହିତ କରି କିମ୍ବା କୁଲା ବାଡ଼େଇ ଓଜନିଆ ଶସ୍ୟରୁ ହାଲୁକା ଅଗାଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ଉଡ଼ାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁହାଯାଏ ।
• ଚାଲୁଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି କଣିକା ଆକାରରେ ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ଏକ ମିଶ୍ରଣରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଚଲାଇବା କୁହାଯାଏ ।
• ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ବାଷ୍ପୀକରଣ କୁହାଯାଏ । ଏହା ତରଳ ପଦାର୍ଥରୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
• ତରଳ ପଦାର୍ଥର ତଳଭାଗରେ ଥ‌ିବା ଓଜନିଆ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଉପାଦାନକୁ ଅଲଗା କରିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ଅବକ୍ଷେପଣ କୁହାଯାଏ । ପାତ୍ରକୁ ଅଣେଇ ତରଳ ପଦାର୍ଥରୁ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ଆସ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ । ତରଳ ପଦାର୍ଥରୁ ଅଦ୍ରବଣୀୟ କଠିନ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ପରିସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।
• ଦହିରୁ ଲହୁଣୀ ବାହାର ପାଇଁ ମନ୍ଥନ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
• ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ଚୁମ୍ବକୀୟ ଏବଂ ଅ–ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବାକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପୃଥକୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 8 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

• ବରଫ ହାତକୁ କଠିନ ଲାଗେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଆମେ ହାତରେ ଧରିପାରୁ, କିନ୍ତୁ ପାଣିକୁ ସେହିପରି ଭାବରେ ଧରି ହେବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଏ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ନୁହେଁ । ବରଫ ଓ ପାଣି ଏକା ପଦାର୍ଥ ।
• ଆମେ ଫ୍ରିଜରରେ ପାଣି ରଖୁଲେ ତାହା ବରଫରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିବାର ଦେଖୁଥାଉ ।
• ଫ୍ରିଜରରେ ପାଣି ସହ ଆଉ କିଛି ମିଶେ କି ବୋଲି ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ । ଏ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିପାରିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ଟେବୁଲ ଉପରେ ଏକ କପ୍‌ରେ ବରଫ ଖଣ୍ଡଟିଏ ରଖ୍ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ, ବରଫ ପାଣିରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି ।
• ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ ବରଫ ଓ ଜଳ ସମାନ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି ।
• ବରଫ ଏବଂ ଜଳ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥର ଦୁଇଟି ରୂପ । ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ପଦାର୍ଥର ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।

ଜଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାର କାରଣ

କେବେ ପଡ଼ିଆରେ ଜମିଥିବା ପାଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଦେଖୁଛ କି ? ଏହା କୁଆଡ଼େ ଯାଏ ? ତୁମ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
ଉ. ହଁ, ବର୍ଷାପରେ ପଡ଼ିଆରେ ପାଣି ଜମି ରହିଥ‌ିବାର ମୁଁ ଦେଖୁଛି । କିଛି ସମୟପରେ ଏହି ପାଣି ମାଟିଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ ଭୂତଳକୁ ଚାଲିଯାଏ ।

ଆଉ କେଉଁଠି ପାଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବାର ଦେଖୁଛ ? ତୁମେ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ କି ? ଏହା କାହିଁକି ଘଟେ ?
ଉ. ଖରାଦିନେ ଗଡ଼ିଆ-ପୋଖରୀରେ ପାଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବାର ଦେଖୁ । ଏହି ପାଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଇଥାଏ ।

ମୁଁ ଭାବୁଛି ଖେଳ ପଡ଼ିଆରେ ମାଟି ଦ୍ଵାରା ପାଣି ଶୋଷିତ ହୋଇଛି । ଏ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ?
ଉ. ହଁ ଖେଳପଡ଼ିଆରେ ପାଣି ମାଟିଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କିଛି ପାଣି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତପ୍ତ କିରଣରେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ମିଶିଯାଏ ।

ବାସନ ଧୋଇବା ପରେ ବାସନ ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଗିଥିବା ପାଣି କିଛି ସମୟ ପରେ ଶୁଖୁଯାଏ । ଜଳର ଅଦୃଶ୍ୟତାକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲ ତାହା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କି ?
ଉ. ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା କାରଣ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ । ବାସନରେ ଲାଗିଥିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ତାପ ପ୍ରଭାବରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
ବାସନ ପୃଷ୍ଠରେ ପାଣି ଭେଦିଛି କି ନାହିଁ କେଉଁଟି ଠିକ୍ ତାହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କର ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ . ଆସ ଅନସନ୍ଧାନ କାରଣ

• ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଏକ ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଲେଟରେ ଏକ ଚାମଚ ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
• ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ପାଣି ଭେଦିଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ପାଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏହାକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  

ତୁମେ କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ ? ଷ୍ଟିଲ୍ ପ୍ଲେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଣି ଭେଦି ବାହାରୁନାହିଁ ବୋଲି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ କି ? ଯଦି ଷ୍ଟିଲ୍‌ ପ୍ଲେଟ୍‌ରୁ ପାଣି ଅପର ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ନ ଭେଦୁଛି ତା’ହେଲେ ପାଣି ଗଲା କୁଆଡ଼େ ?
ଉ. ଏହି ପାଣି ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଏକ ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ହେଉଛି ଜଳର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ।

ଆଉ ଆଉ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥ‌ିବା ଦେଖିପାରିବ ।

• ଦୋସା ତିଆରି କରିବା ସମୟରେ ଗରମ ପ୍ୟାନ୍ ବା ତାଓ୍ବା ଉପରେ କିଛି ପାଣି ସିଞ୍ଚନ କରାଯାଏ । ଏହା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ତାୱାର ତାପରେ ଏହା ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ବାମ୍ଫ ହେଉଛି ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ, ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ । ମାତ୍ର ବାମ୍ଫ ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ଜଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ବାସ୍ତବରେ ଅଦୃଶ୍ୟ କିନ୍ତୁ ବାଷ୍ପରେ ଜଳର କ୍ଷୁଦ୍ର ବୁନ୍ଦାର ଉପସ୍ଥିତି ଏହାକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ କରାଏ ।
• ଜଳ ସାଧାରଣତଃ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରେ, ଯଥା – କଠିନ, ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ।
• ଜଳର କଠିନ ରୂପ ହେଉଛି ବରଫ । ଜଳ ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ବରଫରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ଜଳର ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଇଥାଏ । ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ବରଫ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ନାହିଁ ।
• ଜଳର ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ବାମ୍ଫ ବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ । ଏହାକୁ ଦେଖ୍ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ବାଷ୍ପୀଭବନ ଓ ବାଷ୍ପୀକରଣ :

• ଓଦା ପୋଷାକ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବାହାରେ ରଖୁଲେ ଏହା ଶୁଝାଯାଏ ଅର୍ଥାତ ପୋଷାକରେ ଥ‌ିବା ପାଣି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କୁହାଯାଏ ।
• ହାଣ୍ଡିରେ ପାଣି ଗରମ କଲାବେଳେ କିଛି ପାଣି ଜଳୀୟବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ । ଏହାକୁ ବାଷ୍ପୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ଜଳ ଆପେ ଆପେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ବାଷ୍ପ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କୁହାଯାଏ । ଜଳକୁ ଆମେ କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ଗରମ କରି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ କଲେ ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

ଘନୀଭବନ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

• ଏକ ଗାଚ ଗ୍ଲାସରେ ଥଣ୍ଡା ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
• ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ଏଥ‌ିରେ କିଛି ବରଫ ଖଣ୍ଡ ମିଶାଯାଉ ।
• ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖୁ ରଖ ଏବଂ ସାରଣୀରେ ତୁମ ମନରେ ଉଙ୍କି ମାରୁଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
  

ସାରଣୀ – ୧ : ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ

ମୁଁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁଛି	ମୁଁ ବିସ୍ମୟ ହେଉଛି
କାଚ ଗ୍ଲାସ୍‌ର ବାହାରପଟେ ବୁନ୍ଦା ବୁନ୍ଦା ଜଳ ଲାଗିଛି ।	ଏ ଜଳ ବୁନ୍ଦା କୁଆଡୁ ଆସିଲା ?
ଜଳବୁନ୍ଦା କ୍ରମେ ବଡ଼ ହେଉଛି ।	ଗ୍ଲାସ୍‌ର ପାଣି କ’ଣ ଗ୍ଲାସ୍ ଭେଦକରି ବାହାରକୁଯାଉଛି ?
ବରଫଖଣ୍ଡ ପାଣିରେ ମିଳାଇ ଯାଉଛି ।	କାଚଗ୍ଲାସ୍‌ର ବରଫ କ’ଣ ତରଳି ଯାଇଛି ?

କାଚ ଗ୍ଲାସରୁ କିଛି ପାଣି ବାହାରିଥାଇପାରେ ।
ଏହା ବାହାରକୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । କାଚ ଗ୍ଲାସରେ ପାଣିର ସ୍ତର କମିନାହିଁ ।

ହୁଏତ ଏହା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏତେ କମ ହ୍ରାସ ଆମକୁ ଜଣା ନ ପଡ଼ିପାରେ ।
ଏକ ଲମ୍ବା ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ବୋତଲରେ, ପାଣିର ସ୍ତରରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଜାଣିହୁଏ ।

ଆମେ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗ୍ଲାସରେ ପାଣି ନେଇ ପାରିବା ଏବଂ ପାଣି ବାହାରୁଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରିପାରିବା ।

ଗଛରେ ଶିଶିର ବୁନ୍ଦା ଦେଖୁଥ‌ିବ । ଆମେ ସକାଳୁ କାହିଁକି ଅଧ୍ଵ ଶିଶିର ବୁନ୍ଦା ଦେଖୁ ? ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ପାତ୍ରରେ ଅଧା ପାଣି ରଖ୍ ଫୁଟାଇ ଉପରେ ଏକ ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଲେଟ ଘୋଡ଼ାଇଥାଉ, ସେତେବେଳେ ଷ୍ଟିଲ୍ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ଭିତର ପାର୍ଶ୍ଵରେ କିଛି ପାଣି ବୁନ୍ଦା ଜମା ହୋଇଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ପାଣି ବୁନ୍ଦାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଥାଏ ? ତୁମେ କଣ ଭାବୁଛ ?
ଉ. ଥଣ୍ଡା ଜଳ ଥ‌ିବା କାଚ ପାତ୍ରର ବାହ୍ୟପୃଷ୍ଠରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଳବୁନ୍ଦା ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହେବା କାରଣରୁ ଏହା ହୋଇଥାଏ ।

ସକାଳୁ ଗଛର ପତ୍ରରେ ଲାଗିଥିବା ଶିଶିରବିନ୍ଦୁ ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ଘନୀଭବନ ଯୋଗୁ ହୋଇଥାଏ ।

ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଥଣ୍ଡା ପୃଷ୍ଠ ସଂସ୍ପର୍ଷରେ ଆସିଲେ ଏହା ଜଳ ବୁନ୍ଦା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପକୁ ଏହାର ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଘନୀଭବନ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ମାପିବା :

• କିଛି ବରଫ ଖଣ୍ଡ ଥିବା ଅଧା ଭର୍ତ୍ତି ଏକ କାଚ ଗ୍ଲାସ ନିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଏକ ଛୋଟ ଷ୍ଟିଲ ପ୍ଲେଟରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ନିକିତିରେ ଓଜନ କରାଯାଉ ।
• ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ପରେ ଓଜନ ରେକର୍ଡ଼ କରାଯାଉ ।
• 30 ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଡିଜିଟାଲ୍ ନିକିତିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ପରିମାଣ କ’ଣ ହେବ ତାହା ପୂର୍ବାନୁମାନ କର । ଏହା ବଢ଼ିବ ନା କମିବ ନା ସମାନ ରହିବ ?
  ଉ. ଏହାର ପରିମାଣ କମିବ ।

ସାରଣୀ – ୨ : ଘନୀଭବନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ନିକିତି ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳର ବସ୍ତୁତ୍ର ମାପ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଡିଜିଟାଲ ନିକିତିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ପରିମାଣ ସମାନ ରହିବ କିନ୍ତୁ ବସ୍ତୁତ୍ଵର ପରିମାଣରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିବ । କାରଣ ଗ୍ଲାସର ବାହାର ପୃଷ୍ଠରେ ଘନୀଭବନ କାରଣରୁ ଜଳବୁନ୍ଦା ଲାଗିଛି ।

ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା :

• ଜଳ ଏପରି ଏକ ପଦାର୍ଥ ଯାହାକୁ ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇଥାଉ ।
• କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ବରଫ ରୂପରେ ରହିଥାଏ । ଗରମ ହେଲା ପରେ ବରଫ ତରଳି ଜଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ଅଧିକ ଗରମ ହେଲେ ଜଳ ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।

ବାୟୁରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ମାତ୍ରାକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ତୁମ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଦୈନିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ତଥ୍ୟ ଖବରକାଗଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ । ବର୍ଷର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର ଏବଂ ଯଦି ଉପସ୍ଥିତ ଥାଏ ତେବେ କୌରସି ଢାଞ୍ଚା ଅଧ୍ୟୟନ କର ।

କାର୍ଯ୍ୟ−୫ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ଏକ ବରଫ ଖଣ୍ଡ ରଖୁ ଏହାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଉ । ବରଫ ଖଣ୍ଡର ଆକାରରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମେ ଲକ୍ଷ କରୁଛ ? ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।

ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ପାତ୍ରକୁ ଜଳ ଢାଳି ଦିଆଯାଉ । ବରଫ ଖଣ୍ଡ ତୁଳନାରେ ଜଳ କି ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।

ଏକ ପରିଷ୍କାର ପୃଷ୍ଠରେ ଜଳ ଢାଳି ଏହା କିପରି ଚାରିଆଡ଼େ ଖେଳିଯାଏ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ଯେତେବେଳେ ଜଳ, ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହା ସବୁଆଡ଼େ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।

ସାରଣୀ ୩ : ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ତୁଳନା

ଧର୍ମ / ଗୁଣ	ବରଫ (କଠିନ ଅବସ୍ଥା)	ଜଳ (ତରଳ ଅବସ୍ଥା)	ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ (ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା)
ଆକୃତି	ଅଛି	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ପ୍ରବାହିତ ହେବାର କ୍ଷମତା	ନାହିଁ	ଅଛି	ଅଛି
ବ୍ୟାପିବାର କ୍ଷମତା	ନାହିଁ	ଅଛି	ଅଛି

କଠିନ, ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଜଳର ଗୁଣରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ :

ବରଫ (କଠିନ ଅବସ୍ଥା) :
(a) ଯେ କୌଣସି ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆକୃତିରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ ।
(b) ବରଫ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବ୍ୟାପି ନଥାଏ ।

ଜଳ (ତରଳ ଅବସ୍ଥା) :
(a) ଏହା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ଆକୃତି ମଧ୍ଯ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ।
(b) ଜଳର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ନଥାଏ । ଏହାକୁ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଏ ତାହାର ଆକାର ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଳର ପରିମାଣ ସମାନ ରହିଥାଏ ।
(c) ଜଳର ବ୍ୟାପିବାର ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ (ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା) :
(a) ଗ୍ୟାସର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ନଥାଏ ।
(b) ସମଗ୍ର ଉପଲବ୍‌ଧ ସ୍ଥାନରେ ଗ୍ୟାସ ବ୍ୟାପିବାର ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ । ରୋଷେଇ ଘରେ ପ୍ରବେଶ ନକରି ମଧ୍ଯ ରନ୍ଧାଖାଦ୍ୟର ବାସ୍ନା ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ।
(c) ପୋଷାକ ଶୁଖୁ କିମ୍ବା ଓଦା ଚଟାଣ ଶୁଖୁ ଭଳି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୟରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେଉଥ‌ିବା ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁରେ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ଜଳର ଯେପରି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେହିପରି ମହମ, ତେଲ ଓ ଘିଅ ମଧ୍ୟ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ।

ଜଳର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା କିପରି :

• ବରଫକୁ ଜଳରେ ଏବଂ ଜଳକୁ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ତାପ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଯଦି ଆମେ ଜଳକୁ ବରଫରେ ପରିଣତ କରିବା ତେବେ ଜଳକୁ ଫ୍ରିଜର ଭଳି ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶରେ ରଖୁବାକୁ ହେବ । ଏହା ଭିତରେ ଜଳ ଜମା ହୋଇ ବରଫରେ ପରିଣତ ହେବ ।
• ସେହିପରି କଠିନ ମହମକୁ ତାପ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଏହା ଥଣ୍ଡା କଲେ ଏହା କଠିନ ମହମରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ତରଳ ମହମକୁ ଥଣ୍ଡା ତରଳ ମହମରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
• ଜଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଗରମ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।
• କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତରଳୀକରଣ କୁହାଯାଏ । ସେହିପରି ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶୀତଳୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।

ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଜଳ ଜେନେରେଟର (AWG – Atmospheric Water Generator) ମେସିନ୍ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁରୁ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରି ପିଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଜଳ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ । ବାୟୁକୁ ଥଣ୍ଡା କରି ଘନୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପକୁ ଜଳ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବରଫରେ ଭର୍ତ୍ତି କ୍ଲାସ୍ ବାହାରେ ଜଳ ବୁନ୍ଦା ସୃଷ୍ଟି ସହିତ ସମାନ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଚିତ୍ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା

ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାର ରୂପାନ୍ତର ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଖାଲି ଘରଗୁଡ଼ିକୁ A, B, C ଏବଂ 1, 2, 3, 4 ଭାବରେ ଚିହ୍ନଟ କର । ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ପୂରଣ ହୋଇଛି ।

ତରଳ, ଥଣ୍ଡାହୁଏ, ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ, ଗ୍ୟାସ୍, ଘନୀଭୂତ ହୁଏ

ଜଳକୁ କିପରି ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ ବାଷ୍ପୀକରଣ କରାଯାଇପାରିବ ?

କାର୍ଯ୍ୟ —୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• କୌଣସି ବୋତଲର ଏକ ଛୋଟ କ୍ୟାପ୍‌ରେ ପାଣି ନିଆଯାଉ (ତୁମେ ପାଣି ବଦଳରେ ସାନିଟାଇଜର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ) ।
• ସେହିଭଳି ଗୋଟିଏ ପ୍ଲେଟରେ ସମାନ ପରିମାଣର ପାଣି ନିଆଯାଉ । ବୋତଲ କ୍ୟାପ୍ ଏବଂ ପ୍ଲେଟରେ ପାଣିର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପରିସର ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ ।
• ଉଭୟଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ନିକଟରେ ରଖାଯାଉ ।
• ସାରଣୀରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
• ଆମେ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସମାନ ରଖୁଲୁ ?
  ଉ. ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଣିକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପରିସରରେ ରଖାଗଲା ।
• ଆମେ ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛୁ କି ?
  ଉ. ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଣିର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପରିସର ଅଲଗା ଅଲଗା ।
• ଆମେ କ’ଣ ମାପିଲୁ ?
  ଉ. କେତେ ସମୟରେ କେତେ ପାଣି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେଉଛି, ତାହା ଆମେ ମାପିଲୁ ।

ସାରଣୀ – ୪ : ଅନୁସନ୍ଧାନର ଫଳାଫଳ

ଜଳର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପରିସର	ସମ୍ପୂର୍ଣ ବାଷ୍ପୀକରଣ ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା ସମୟ
କମ୍ (ବୋତଲ କ୍ୟାପ୍)	ବାଷ୍ପୀକରଣ ମନ୍ଥର ଗତିରେ ହେବ ଓ ଅଧ‌ିକ ସମୟ ଲାଗିବ
ଅଧିକ (ପ୍ଲେଟ୍)	ବାଷ୍ପୀକରଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହେବ ଓ କମ୍ ସମୟ ଲାଗିବ

ଏହି ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ତୁମେ କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେବ ?
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ ଏକ ପ୍ଲେଟରେ ଜଳ ରଖୁବ, ତେବେ ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥ‌ିବା ଏହାର ପରିସର ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ବାଷ୍ପୀକରଣ ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ ।

ଯଦି ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳ ବଦଳରେ କ୍ଷୀର ନିଆଯାଏ ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?
ଜଳ କେତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ ତାହାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତି ।

ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯାହା ଜଳର ଦ୍ରୁତ ବାଷ୍ପୀଭୂତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ-୭ ପରି ଆଉ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।

ବାଷ୍ପୀଭବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କାରକ :
ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ କରୁଥିବା କାରକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା
(a) ଉନ୍ମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର (ପୃଷ୍ଠତଳର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ)
(b) ତାପମାତ୍ରା
(c) ଆର୍ଦ୍ରତା (ବାୟୁରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ପରିମାଣକୁ ଆର୍ଦ୍ରତା କୁହାଯାଏ )
(d) ବାୟୁର ଗତି (ପବନର ବେଗ)
ବାଷ୍ପୀଭବନ ଶୀତଳତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଗରମ ଚାହାକୁ କିଛି ସମୟ ବାହାରେ ରଖୁଲେ ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହେତୁ ଏହା ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ଗୋଟିଏ

• ଦୁଇଟି ବୋତଲର ସମାନ ଆକାରର ଠିପି ନିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଠିପିରେ ସମାନ ପରିମାଣର ଜଳ ଢାଳି ଦିଆଯାଉ ।
• ଗୋଟିଏ ଠିପିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଉ ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟଟିକୁ ଛାଇରେ ରଖାଯାଉ ।
  
• ପ୍ରତି 15 ମିନିଟ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ବୋତଲର ଦୁଇଟି ଠିପିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
• ତୁମେ ମେଘୁଆ ପାଗରେ କିମ୍ବା ବର୍ଷା ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିପାରିବ, ଏବଂ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲେଖୁ ରଖୁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମାନ ଅନୁଭୂତିରୁ ତୁମେ କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବ ?

ଛାଇରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଠିପି ତୁଳନାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଠିପିକୁ ଜଳ ଶୀଘ୍ର ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ ।

ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ଯେ ଗରମ ଦିନରେ ପୋଷାକ ଶୀଘ୍ର ଶୁକ୍ଲଯାଏ । ଅଧିକ ପବନ ବହୁଥ‌ିବା ଦିନରେ ପୋଷାକ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖେ ନା ବିଳମ୍ବରେ ଶୁଖେ ? ଆଉ ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ଯେ, ଅଧ୍ବକ ପବନ ବହୁଥ‌ିବା ଦିନରେ ପୋଷାକ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖୁଯାଏ । ବାୟୁର ଗତି ବଢ଼ିବା ସହିତ ଜଳ ମଧ୍ଯ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

ବର୍ଷାଦିନେ ପୋଷାକ ବିଳମ୍ବରେ ଶୁଖୁଥାଏ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିଛୁ । ବର୍ଷା ଦିନେ ଜଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ଯଦି ବାୟୁରେ ଜଳର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ (ଅଧ‌ିକ ଆର୍ଦ୍ରତା) ଥାଏ, ତେବେ ଜଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ ।

ଯଦି ତୁମେ ବର୍ଷା ଦିନେ ପୋଷାକ ଶୁଖାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହାକୁ କିପରି ଶୀଘ୍ର କରିପାରିବ ?
ଉ. ଆମେ ପଙ୍ଖା ବ୍ୟବହାର କରି ବର୍ଷାଦିନେ ପୋଷାକ ଶୀଘ୍ର ଶୁଖାଇପାରିବୁ ।

ବର୍ଷା ଦିନରେ ବାୟୁରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଥାଏ, ତେଣୁ ବର୍ଷା ଦିନରେ ଅଧ‌ିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ଥାଏ ।

ଶୀତଳ ପ୍ରଭାବ :
ଯଦି ଆମେ ଫ୍ୟାନ୍ ତଳେ ବସିଥାଉ ତେବେ ଆମେ କାହିଁକି ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରୁ ?
ଉ. ଫ୍ୟାନ୍ ତଳେ ବସିବାଫଳରେ ପବନ ଝାଳକୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଆମକୁ ଥଣ୍ଡା କରିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୯ : ଆସ ଏକ ମଡ଼େଲ୍ ତିଆରି କରିବା

• ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକାରର ଦୁଇଟି ମାଟି ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ବଡ଼ ପାତ୍ରର ତଳ ଭାଗକୁ ବାଲିର ଏକ ସ୍ତରରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିଦିଆଯାଉ ।
• ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ଛୋଟ ପାତ୍ରକୁ ବଡ଼ ପାତ୍ରର ମଝିରେ ରଖାଯାଉ ।
• ପାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନକୁ ଅଧିକ ବାଲିରେ ପୂରଣ କରାଯାଉ । ବାଲିରେ ଜଳ ଢ଼ାଳି ଦିଆଯାଉ ।
• ଛୋଟ ପାତ୍ରର ଉପରେ ଘୋଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଡ଼ାଙ୍କୁଣି କିମ୍ବା ଓଦା ଝୋଟର ବସ୍ତା ରଖାଯାଉ ।
• ଏହିପରି ମାଟି ପାତ୍ର କୁଲରର ଏକ ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବ ।
  

କୁଲରକୁ ଥଣ୍ଡା ହେବା ପାଇଁ 4-5 ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଦିଆଯାଉ । ସମୟ ସୀମା ଅନେକ ପରି ସ୍ଥିତି ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ । ଏଥିରେ ପନିପରିବା ଓ ଫଳ ରଖାଯାଉ ଏବଂ କୁଲର ଭିତରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପନିପରିବା ଓ ଫଳର ସତେଜତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ବାଲିକୁ ଆର୍ଦ୍ର ରଖୁବା ପାଇଁ ନିୟମିତ ଜଳ ଛିଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଏହି ଅନନ୍ୟ ମାଟି ପାତ୍ରକୁ ସୁରେଇ କୁହାଯାଏ । ଖରାଦିନେ ପାଣିକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖୁବା ପାଇଁ ସୁରେଇର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ମେଘରୁ ବର୍ଷା କିପରି ହୁଏ ?
ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଉପରକୁ ଗତି କରେ, ଏହା ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରେ ବାୟୁ ଏତେ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ ଯେ ଏଥିରେ ଥିବା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳିକଣା ଚାରିପାଖରେ ଲାଗି ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ବୁନ୍ଦାଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁରେ ଭାସେ ଓ ମେଘ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଅନେକ ଜଳ ବୁନ୍ଦା ଏକାଠି ହୋଇ ବଡ଼ ବୁନ୍ଦା ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । କିଛି ଜଳ ବୁନ୍ଦା ଏତେ ଭାରି ହୋଇଥାଏ ଯେ ସେଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଖସିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଏହି ଖସି ପଡ଼ିଥ‌ିବା ଜଳ ବୁନ୍ଦାକୁ ଆମେ ବର୍ଷା ବୋଲି କରିଥାଉ ।

ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଯୁକ୍ତ ବାୟୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ (ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ବାୟୁର ପତଳା ସ୍ତର) କାହିଁକି ଉପର କୁ ଯାଏ ?
ଉ. ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ ହାଲୁକା ଗ୍ୟାସ୍ ଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ ବେଲୁନ୍ ବାୟୁରେ ଉପରକୁ ଯାଇଥାଏ । ସେହିପରି ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ, ବାୟୁ ତୁଳନାରେ ହାଲୁକା ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଉପରକୁ ଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ଆସ ଏକ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା

ଖାଲି ଥିବା ଏକ ଲିଟର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଅ । ଏଥ‌ିରେ ପାଖାପାଖ୍ ଏକ କପ୍ ପାଣି ଢାଳି ଦିଅ ।

ଠିପିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଦ କରି ଦିଅ । ଏବେ ବାତଲଟିକୁ 2-3 ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଗାତାର ଚାପ ଦିଅ ଓ ଛାଡ଼ି ଦିଅ । ବୋତଲରେ ଜଳ ଉପରେ ଥ‌ିବା ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର ।
ତୁମେ କ’ଣ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଛ ?

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୋତଲରେ ଥିବା ଜଳ ଉପରେ କିଛି ଧୂଆଁଳିଆ ଆସ୍ତରଣ (ମେଘ) ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ।

ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଖବରକାଗଜରେ ଅତି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଧୂଳି କଣିକା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ମେଘ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଆସ କାର୍ଯ୍ୟ–୧୧ ରେ ଜଳ କିପରି ଏହାର ଅବସ୍ଥା ଓ ଗତିବିଧ‌ିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ସେ ବିଷୟରେ ଆମେ ବୁଝିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୧ : ଆସ ଏକ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହେବା

ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ତୀର ଏବଂ କୋଠରିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ କିପରି ଏହାର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ଏବଂ ଏହା ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଜଳ କେଉଁଠି ସଂରକ୍ଷିତ ଅଛି, କେଉଁଠିକୁ ଗତି କରେ ତାହା ଦର୍ଶାଅ !

ଜଳଚକ୍ର କ’ଣ ?
ସମୂଦ୍ର ଓ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଜଳ ବାଷ୍ପ ରୂପେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ବର୍ଷା, କୁଆପଥର କିମ୍ବା କରକା ଭାବରେ ଫେରି ଆସେ ଏବଂ ଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ଜଳର ଏହି ପ୍ରବାହକୁ ଜଳ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଉପଲବ୍ଧ ଜଳର ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଉଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ । ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ପିଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅମେ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।

ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି । ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ବଢ଼ୁଥ‌ିବା ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହାର ଅଭାବ ଦେଖାଦେଉଛି । ତେଣୁ ଜଳକୁ ଅପଚୟ ନ କରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଜରୁରୀ ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ
୧. ଘନୀଭବନ
୨. ଜଳଚକ୍ର
୩. ବାଷ୍ପୀକରଣ
୪. ଜଳୀୟବାଷ୍ପ
୫. ଶୀତଳୀଭବନ
୬. କଠିନ
୭. ଗ୍ୟାସ୍
୮. ତରଳ
୯. ଆର୍ଦ୍ରତା

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଜଳକୁ ବାଷ୍ପ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପକୁ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଘନୀଭବନ କୁହାଯାଏ ।
• ଜଳ, କଠିନ, ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳେ ।
• ଗରମ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ଜଳ ତାର ଅବସ୍ଥା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ ।
• ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ କରୁଥିବା କାରକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଜଳର ଉନ୍ମକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁର ଗତି ଇତ୍ୟାଦି ।
• ବାଷ୍ପୀକରଣ ଶୀତଳ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
• ବାୟୁରେ ଥିବା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳର ଛୋଟ ଛୋଟ ବୁନ୍ଦା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ଯାହା ମେଘ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ । ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳ ବୁନ୍ଦା ଏକାଠି ହୋଇ ବର୍ଷା, କୁଆପଥର ବା ତୁଷାର ରୂପରେ ତଳକୁ ଖସିପଡ଼େ ।
• ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଜଳର ପ୍ରବାହକୁ ଜଳ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium ସଂଖ୍ୟା ଖେଳ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 3 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 3 Odia Medium

3.1 ସଂଖ୍ୟା ଆମକୁ ଅନେକ କିଛି କହିଥାଏ (Numbers Can Tell us Things)

ନିମ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ଏବଂ ତୁମର ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନା କର: (Page No. 56)

Question 1.
ପିଲାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନର୍ବାର ସଜେଇ ହୋଇପାରିବେ କି ଯେପରି ଶେଷରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥୁବା ପିଲା ‘2’ କହିବ?
Solution:
ଶେଷରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ପିଲା 2 କହିବ, ଯେତେବେଳେ ତା’ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଡେଙ୍ଗା ପିଲା ଥାଏ। ଏହା ଅସମ୍ଭବ କାରଣ ଶେଷରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ପିଲାଟିର କେବଳ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ (ଭିତର ପଟରୁ) ପିଲା ଥାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କୌଣସି ପିଲା ରହି ନଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ତା’ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଡେଙ୍ଗା ପିଲା ରହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Question 2.
ଆମେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ସଜେଇ ପାରିବା କି, ଯେପରି ସମସ୍ତେ ‘0’ କହିବେ?
Solution:
ନା, ଆମେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ସଜେଇ ପାରିବା ନାହିଁ।

Question 3.
ପରସ୍ପର ପାଖାପାଖୁ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥବା ଦୁଇଜଣ ପିଲା ସମାନ ସଂଖ୍ୟା କହିପାରିବେ କି?
Solution:
ହଁ, ଯଦି ଦୁଇଜଣ ପାଖାପାଖୁ ପିଲାଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ସମାନ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପିଲାଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ସମାନ ହେବ।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଦଳରେ 5 ଜଣ ପିଲା ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥୁରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା ଅଲଗା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ 4 ଜଣ କହୁଥ‌ିବେ ‘I’ ଏବଂ ଶେଷ ଜଣକ ‘0’ କହୁଥ‌ିବେ, ଏଭଳି ଛିଡ଼ା ହୋଇପରିବେ କି? ହଁ / ନାଁ, କାହିଁକି?
Solution:
ହଁ, ସବୁଠାରୁ ଡେଙ୍ଗା ଉଚ୍ଚତା ପିଲାକୁ ଶେଷରେ ରଖିବେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତା’ଠାରୁ କମ୍ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପିଲା ରହୁଥିଲେ ସେ 0 କହିବ। ବାକି 4 ଜଣଙ୍କ ସେହିଭଳି ସଜାଡ଼ିଲେ 1 କହିବେ।

Question 5.
ଏହି 5 ଜଣିଆ ଦଳ ପାଇଁ 1, 1, 1, 1, 1 କ୍ରମଟି ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ କି?
Solution:
ନା, ଏହି 5 ଜଣିଆ ଦଳ ପାଇଁ 1, 1, 1, 1, 1 କ୍ରମଟି ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

Question 6.
0, 1, 2, 1, 0 କ୍ରମଟି ସମ୍ଭବ ହେବ କି?
Solution:
ହଁ, 0, 1, 2, 1, 0 କ୍ରମଟି ସମ୍ଭବ ହେବ।

Question 7.
ତୁମେ କିପରି 5 ଜଣ ପିଲାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସଜେଇବ, ଯେପରି ସର୍ବାଧକ ସଂଖ୍ୟକ ପିଲା ‘2’ କହିବେ?
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

3.2 ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟାବିଶିଷ୍ଟ କୋଠରି (ସୁପର ସେଲ୍) (Super Cells)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 57-58)

Question 1.
ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ସୁପର ସେଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନାଅ।

Solution:

Question 2.
ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ 4 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଖାଲି କୋଠରିରେ ଲେଖ, ଯେପରି ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ କୋଠରୀଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ରଙ୍ଗୀନ କୋଠରି ହୋଇଥବ।

Solution:

Question 3.
ନିମ୍ନ ସାରଣୀ ପୂରଣ କର ଯେପରିକି ଆମ୍ଭେ ଯଥାସମ୍ଭବ ଅଧିକ ସୁପର ସେଲ୍‌ ପାଇବା, ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 100 ରୁ 1000 ମଧ୍ୟରେ ରହିବ ଓ ସଂଖ୍ୟା ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବ ନାହିଁ।

Solution:

Question 4.
ନଅଗୋଟି ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଉପର ସାରଣୀରେ କେତୋଟି ସୁପର ସେଲ୍ ଅଛି?
Solution:
ନଅଗୋଟି ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ଉପର ସାରଣୀରେ ୫ଟି ସୁପର ସେଲ୍ ଅଛି।

Question 5.
ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟକ କୋଠରି ପାଇଁ କେତେ ସଂଖ୍ୟକ ସୁପରସେଲ୍ ସମ୍ଭବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ତୁମେ କୌଣସି ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି? ଏକ ଦତ୍ତ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିବାକୁ କ’ଣ ଉପାୟ ଅଛି, ଯେପରିକି ଆମେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ସୁପର ସେଲ୍ ପାଇବା? ଉପାୟ ଖୋଳ ଓ ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
ଯଦି n ସଂଖ୍ୟକ ଅଯୁଗ୍ମ ସେଲ୍ ଅଛି, ସୁପରସେଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = \(\frac{\mathrm{n}+1}{2}\)
ଯଦି n ସଂଖ୍ୟକ ଯୁଗ୍ମ ସେଲ୍ ଅଛି, ସୁପରସେଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = \(\frac {n}{2}\)
ହଁ, ଆମେ ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାଟି ସୁପରସେଲ୍ କରିବ। ଏହାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିକଳ୍ପ ସେଲ୍‌କୁ ସୁପରସେଲ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। 4ଟି ସେଲ୍ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରମାଗତ ସେଲ୍ ସୁପରସେଲ୍ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। କାରଣ ପରେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ସେଲ୍ ସୁପରସେଲ୍ ହୋଇପାରିବ।

Question 6.
ପୁନରାବୃତ୍ତି ବିନା ତୁମେ ଏକ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିପାରିବ କି, ଯେପରି ସେଥ‌ିରେ କୌଣସି ସୁପର ସେଲ୍ ନଥୁବ? କାହିଁକି / କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
ନା। କୌଣସି ସୁପର ସେଲ୍ ନଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି ନକରି ଗୋଟିଏ ସୁପରସେଲ୍ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

• ଯଦି ଆମେ ସେଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନକ୍ରମରେ ରଖୁବା ତେବେ ପ୍ରଥମ ସେଲ୍‌ ସୁପରସେଲ୍ ହେବ।
• ଯଦି ଆମେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବକ୍ରମରେ ରଖୁବା ତେବେ ଶେଷ ସେଲ୍‌ ସୁପରସେଲ୍ ହେବ। ଯଦି ଆମେ କୌଣସି ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ ନ କରିବା ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଗୋଟିଏ ସୁପରସେଲ୍ ରହିବ।

Question 7.
ଏକ ସାରଣୀରେ ଯେଉଁ କୋଠରିରେ ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ଥିବ, ତାହା ସର୍ବଦା ଏକ ସୁପର ସେଲ୍ ହୋଇପାରିବ? କାହିଁକି / କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
ହଁ, ଯଦି କୋଠରିରେ ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ଧ୍ରୁବ, ତାହା ସର୍ବଦା ଏକ ସୁପରସେଲ୍ ହେବ। କାରଣ ଯଦି ଏହା କୋଣରେ ଥିବା ସେଲ୍, ତେବେ ଏହାର ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟା (ଅର୍ଥାତ୍ ଦ୍ଵିତୀୟ ସେଲ୍ କିମ୍ବା ଶେଷ ସେଲ୍) ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ ହେବ। ଯଦି ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ, ତେବେ ଏହାର ଉଭୟ ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟା ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ ହେବ।
ନା, କୋଠରିରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟସଂଖ୍ୟା ସୁପରସେଲ୍‌ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏକ ସୁପରସେଲ୍ ଏହାର ସମସ୍ତ ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେହେତୁ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ, ଏହା କୌଣସି ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏହା ଏକ ସୁପରସେଲ୍ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

Question 8.
ଏକ ସାରଣୀ ପୂରଣ କର, ଯେପରି ଦ୍ଵିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟାଥବା କୋଠରି ସୁପର୍ ସେଲ୍ ହେବ ନାହିଁ?
Solution:

ଏଠାରେ 980 ହେଉଛି ଦ୍ଵିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ଏହା ସୁପରସେଲ୍ ନୁହେଁ। 999 ହେଉଛି ସୁପର ସେଲ୍।

Question 9.
ଏକ ସାରଣୀ ପୂରଣ ପର, ଯେପରି ଦ୍ଵିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ଥ‌ିବା କୋଠରି ସୁପର୍‌ସେଲ୍‌ ହୋଇ ନଥବ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ଏକ ସୁପର ସେଲ୍ ହୋଇଥବ। ଏହା ସମ୍ଭବ କି?
Solution:

ଏଠାରେ 1870 ହେଉଛି ଦ୍ଵିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା। କିନ୍ତୁ 1870 ଥିବା କୋଠରିଟି ସୁପର ସେଲ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ଏହାର ପଡ଼ୋଶୀ କୋଠରିରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା 1895 ଏହାଠାରୁ ବୃହତ୍ତର। 489 ହେଉଛି ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା କିନ୍ତୁ 489 ଥ‌ିବା କୋଠରିଟି ସୁପରସେଲ୍ ଯେହେତୁ ଏହାର ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ।

Question 10.
ଏହି ଧନ୍ଦା ପରି ଆଉ କିଛି ଧନ୍ଦା ତିଆରି କର। ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଏହାର ଉତ୍ତର ପଚାରି ବୁଝ।
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Page No. 58

Question 1.
ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵାରା ସାରଣୀ ପୂରଣ କର, ଯେଉଁଥରେ 1, 0, 6, 3 ଓ ୨ ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକ କିଛି କ୍ରମରେ ରହିବ। କେବଳ ରଙ୍ଗୀନ କୋଠରିରେ ଥ‌ିବ। ସଂଖ୍ୟା ଏହାର ସମସ୍ତ ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ହେବା ଉଚିତ।

(a) ସାରଣୀରେ ଥିବା ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା _______________।
(b) ସାରଣୀରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା _______________।
(c) ସାରଣୀରେ ଥ‌ିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା, ଯାହାକି 50,000 ରୁ ବଡ଼ _______________।
Solution:

(a) ସାରଣୀରେ ଥିବା ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା 96,310।
(b) ସାରଣୀରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା 10,936।
(c) ସାରଣୀରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା, ଯାହାକି 50,000 ରୁ ବଡ଼ 60,193।

3.3 ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମ (Patterns of Numbers on the Number Line)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 59)

Question 1.
ନିମ୍ନ ସଂଖ୍ୟାରେଖା ଗୁଡ଼ିକରେ ସୂଚିତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଏବଂ ବଳକାଥ‌ିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ।

ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ଚାରିପଟେ ଗୋଲ ବୁଲାଅ ଏବଂ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା ଚାରିପଟେ ବାକ୍ସ କର।
Solution:

3.4 ଅଙ୍କକୁ ନେଇ ଖେଳ (Playing with Digits)

Page No. 60

Question 1.
ଦୁଇ ଅଙ୍କ, ତିନି ଅଙ୍କ, ଚାରି ଅଙ୍କ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା କେତୋଟି ଅଛି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 60)

Question 1.
ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14
(କ) ଆଉ କିଛି ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ, ଯାହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେବ?
(ଖ) ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା କେତେ, ଯାହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେବ?
(ଗ) ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା କେତେ, ଯାହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେବ?
(ଘ) ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ଥାଇ କେତେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁପାରିବ? ତୁମେ ତା’ଠାରୁ ଆଉ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁପାରିବ କି?
Solution:
(କ) ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେଉଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 59, 68, 77, 86, 95, 149, 158, 167, 176, 185, 194, 239, 248, 257, 266, 275, 284, 293
(ଖ) ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେଉଥ‌ିବା କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 59
(ଗ) ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେଉଥ‌ିବା ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା (0) ଥିବା ସଂଖ୍ୟା) = 95000
ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହେଉଥିବା ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା (0) ନଥିବା ସଂଖ୍ୟା) = 92111
(ଘ) ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହୋଇଥିବା ସଂଖ୍ୟା = 950000000000
ହଁ, ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 14 ହୋଇଥିବା ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 950000000000000000

Question 2.
40 ରୁ 70 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ, ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:

ନମ୍ବର।	ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି
40	4
41	5
42	6
43	9
44	8
45	9
46	10
47	11
48	12
49	13
50	5
51	6
52	7
53	8
54	9
55	10
56	11
57	12
58	13
59	14
60	6
61	7
62	8
63	9
64	10
65	11
66	12
67	13
68	14
69	15
70	7

Question 3.
ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚୟ କର, ଯାହାର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନୁ ସାରେ ଥୁବ (ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ 345)। ତୁମେ କିଛି ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି? ସେହି ସଂରଚନା ଆଗକୁ ଜାରି ରହିବ କି?
Solution:

ଯଦି ଆମେ ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟା କ୍ରମେର ନେବା, ତେବେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି ସମାନ ହେବ।
ହଁ, ଆମେ ଏକ ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ।
ଅର୍ଥାତ୍, (ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା + 1) × 3 = ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି।

ଅଙ୍କ ଖୋଜ: (Page No. 61)

Question 1.
1 ରୁ 100 ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ‘7’ ଅଙ୍କଟି କେତେ ଥର ଆସିବ?
Solution:
1 ରୁ 100 ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ‘7’ ଅଙ୍କଟି 20 ଥର ଆସିବ।

Question 2.
1 ରୁ 1000 ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ‘7’ ଅଙ୍କଟି କେତେଽଥର ଆସିବ?
Solution:
1 ରୁ 1000 ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ‘7’ ଅଙ୍କଟି 300 ଥର ଆସିବ।

3.5 ସୁନ୍ଦର ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମିକ୍ ସଂରଚନା (Pretty Palindromic Patterns)

Page No. 61

Question 1.
1, 2, 3 କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ ଲେଖ।
Solution:
1, 2, 3 କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ର ଉଦାହରଣ: 121, 313, 222

Question 2.
ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଯଥାସମ୍ଭବ 3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମ୍ ଲେଖ।
Solution:
111, 121, 131, 212, 222, 232, 313, 323, 333

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 62)

Question 1.
ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବାରମ୍ବାର ଓଲଟାଇ ଏହା ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସର୍ବଦା ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ପାଇବା କି? ନିଜେ କରି ଦେଖ।
Solution:
ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବାରମ୍ବାର ଓଲଟାଇ ଏହା ସହିତ ମିଶାଇଲେ ସର୍ବଦା ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ପାଇବା ନାହିଁ।
ଉଦାହରଣ–1:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 12
ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ = 21
ଯୋଗକଲେ = 12 + 21 = 33
∴ 33 ଗୋଟିଏ ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମିକ୍ ସଂଖ୍ୟା।
ଉଦାହରଣ–2:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 89
ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ = 98
ଯୋଗକଲେ = 89 + 98 = 187
∴ 187 ଗୋଟିଏ ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ।
187 କୁ ଓଲଟାଇ ଲେଖିଲେ = 781
ଯୋଗକଲେ = 187 + 781 = 968
∴ 968 ଗୋଟିଏ ପାଲିଣ୍ଡ୍ରୋମିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ।

Question 2.
ଗୋଲକଧନ୍ଦା ସମୟ:

ମୁଁ ଗୋଟେ 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ପାଲିଣ୍ଡୋମ୍।
ମୁଁ ଗୋଟେ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ମୋଟ ଦଶକ ଅଙ୍କ, ଏକକ ଅଙ୍କର ଦୁଇଗୁଣ।
ମୋର ଶତକ ଅଙ୍କ, ଦଶକ ଅଙ୍କର ଦୁଇଗୁଣ।
ମୁଁ କିଏ?
Solution:
12421

3.6 କାପ୍ରେକରଙ୍କ କୌତୁକ ସଂଖ୍ୟା (The Magic Number of Kaprekar)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 63)

Question 1.
ବିଭିନ୍ନ ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ନିଅ ଏବଂ ଉପର ଲିଖ୍ତ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକ ଆଧାରରେ କାମ କର। କ’ଣ ହେଉଛି ଦେଖ। ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନେ କ’ଣ ପାଇଲେ ଦେଖ।
Solution:
ସୋପାନ–1: ମନେକର ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ 1234
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 4321, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 1234
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 4321 – 1234
= 3087

ସୋପାନ–2: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 3087
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8730, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 0378
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 8730 – 0378
= 8352

ସୋପାନ–3: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 8352
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8532, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା_B = 2358
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 8532 – 2358
= 6174

ସୋପାନ–4: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି ନିଅ = 6174
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 7641, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 1467
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 7641 – 1467
= 6174
∴ ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର କାଫ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କ = 6174

Question 2.
କିଛି 3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ଏହି ସମାନ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କର।
Solution:
ସୋପାନ-1: ମନେକର ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ 123
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 321, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 123
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 321 – 123
= 198

ସୋପାନ–2: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 198
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 981, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 189
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 981 – 189
= 792

ସୋପାନ–3: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 792
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 972, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 279
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 972 – 279
= 693

ସୋପାନ–4: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 693
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 963, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 369
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 963 – 369
= 594

ସୋପାନ–5: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 594
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 954, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 459
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 954 – 459
= 495

ସୋପାନ–6: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 495
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 954, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 459
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B
= 954 – 459
= 495
∴ ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର କାଫ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କ = 495

Question 3.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ପାଇବା?
Solution:
ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର କାଫ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କ 495 କୁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ପାଇବା।

3.7 ଘଣ୍ଟା ଏବଂ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂଖ୍ୟା (Clock and Calendar Numbers)

Page No. 64

Question 1.
ଏହି ପ୍ରକାରର ପ୍ରତ୍ୟେକର 12 ଘଣ୍ଟିଆ ଘଣ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସମୟ ଚେଷ୍ଟାକର ଏବଂ ଖୋଜ।
Solution:
ଉଦାହରଣ: 1 : 10, 02 : 20, 03 : 30, 04 : 40, 4 : 44, 10 : 10, 12 : 21

Question 2.
ମନୀଷିଙ୍କର ଜନ୍ମଦିନ 20. 12. 2012 ହେଲେ, ଏ ସ୍ଥଳରେ 2, 0, 1 ଏବଂ 2 ସଂଖ୍ୟାର ସେହି କ୍ରମରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଅଛି। ଏହିପରି ଆଉକିଛି ଜନ୍ମ ତାରିଖ ତୁମେ ବାହାର କର।
Solution:
11/02/2011, 22/02/2022, 01/10/2010, 10/01/2010, 02/02/2020

Question 3.
କିନ୍ତୁ କିଛି ବର୍ଷ ପରେ କୌଣସି ବର୍ଷର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବ କି? ଗୋଟିଏ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ତାରିଖ ଓ ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ଅନ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ତାରିଖ। ଦିନ ସହିତ ମେଳ ହେବ କି?
Solution:
କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବ। ଯେପରି 1941 ମସିହାର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର 2025 ମସିହା ସହିତ ସମାନ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 64-65)

Question 1.
ପ୍ରତିଭା 4, 7, 3 ଏବଂ 2 କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏବଂ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା; ଯଥା— 2347 ଏବଂ 7432 ଗଠନ କରେ। ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର ହେଉଛି 7432 – 2347 = 5085। ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟିର ସମଷ୍ଟି 9779 ଅଟେ ଚାରୋଟି ଅଙ୍କ ବାଛ ଯେପରି :
(a) ବୃହତ୍ତମ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅନ୍ତର 5085 ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ହେଉଥୁବ।
(b) ବୃହତ୍ତମ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର 5085 ଠାରୁ କମ୍।
(c) ବୃହତ୍ତମ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟିର ସମଷ୍ଟି 9779 ଠାରୁ ବେଶୀ।
(d) ବୃହତ୍ତମ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟିର ସମଷ୍ଟି 9779 ଠାରୁ କମ୍।
Solution:
(a) ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 8, 7, 3 ଓ 2
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 8732, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 2378
ବିୟୋଗ କଲେ = 8732 – 2378 = 6354
∴ 6354 > 5085

(b) ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 1, 2, 3 ଓ 4
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 4321, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 1234
ବିୟୋଗ କଲେ = 4321 – 1234 = 3087
∴ 3087 < 5085

(c) ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 9, 8, 7 ଓ 6
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 9876, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 6789
ଯୋଗ କଲେ = 9876 + 6789 = 16665
∴ 16665 > 9779

(d) ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 1, 2, 3 ଓ 8
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 8321, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 1238
ଯୋଗ କଲେ = 8321 + 1238 = 9559
∴ 9559 < 9779

Question 2.
ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏବଂ ବୃହତ୍ତମ ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ଦୁଇଟିର ସମଷ୍ଟି କେତେ? ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର କେତେ?
Solution:
(a) ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ସଂଖ୍ୟା (ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା) = 12321
ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃହତ୍ତମ ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ସଂଖ୍ୟା (ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା) = 98789
ଯୋଗକଲେ = 12321 + 98789 = 111110
ବିୟୋଗ କଲେ = 98789 – 12321 = 86468

(b) ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ସଂଖ୍ୟା (ସମାନ ସଂଖ୍ୟା) = 11111
ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃହତ୍ତମ ପଲିଡ୍ରୋମ୍ ସଂଖ୍ୟା (ସମାନ ସଂଖ୍ୟା) = 99999
ଯୋଗକଲେ = 11111 + 99999 = 111110
ବିୟୋଗ କଲେ = 99999 – 11111 = 88888

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ ହେଉଛି 10 : 01। ଆଉ କେତେ ମିନିଟ୍ ପରେ ଘଣ୍ଟାରେ ପରବର୍ତୀ ପଲିଡ୍ରୋମିକ୍ ସମୟ ଆସିବ? ତା’ପରେ ଆଉ କେତେ ସମୟ ପରେ?
Solution:
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ = 10 : 01
ବର୍ତ୍ତମାନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଲିଡ୍ରୋମିକ୍ ସମୟ = 11 : 11
∴ 11 : 11 – 10 : 01 = 70 ମିନିଟ୍

Question 4.
କାମ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ 5683 ସଂଖ୍ୟା କେତେଥର ନେବ?
Solution:
ସୋପାନ–1: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 5683
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8653, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 3568
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8653 – 3568 = 5085

ସୋପାନ–2: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 5085
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8550, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା_B = 0558
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8550 – 0558 = 7992

ସୋପାନ–3: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 7992
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 9972, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 2799
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 9972 – 2799 = 7173

ସୋପାନ–4: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 7173
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 7731, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 1377
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 7731 – 1377 = 6354

ସୋପାନ–5: ବର୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 6354
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 6543, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 3456
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 6543 – 3456 = 3087

ସୋପାନ–6: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 3087
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8730, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 0378
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8730 – 0378 = 8352

ସୋପାନ–7: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 8352
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8532, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 2358
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8532 – 2358 = 6174

ସୋପାନ–8: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 6174
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 7641, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 1467
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 7641 – 1467 = 6174
∴ କାପ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ 5683 ସଂଖ୍ୟା 8 ଥର ନେବ।

3.8 ମାନସାଙ୍କ (Mental Math)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 66)

Question 1.
ମଝିରେ ଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ 1,000 କରିପାରିବା କି? କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
ନା, ମଝିରେ ଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ 1,000 କରିପାରିବା ନାହିଁ। କାରଣ
400 + 400 = 800 < 1000 ପୁନଶ୍ଚ 400 + 400 + 400 = 1200 > 1000

Question 2.
14,000, 15,000 ଏବଂ 16,000 କରିପାରିବା କି? ହଁ, ଏହା ସମ୍ଭବ। କେଁଉ ସବୁ ହଜାର କରିପାରିବା ନାହିଁ?
Solution:
(i) 14,000 କରିପାରିବା ନାହିଁ। କାରଣ-
13,000 + (400 + 400) = 13,800 < 14,000
13,000 + (400 + 400 + 400) = 14,200 > 14,000

(ii) 15,000 କରିପାରିବା, କାରଣ-
13,000 + (400 + 400 + 400 + 400 + 400) = 15,000

(iii) 16,000 କରିପାରିବା, କାରଣ-
13,000 + (1500 + 1500) = 16,000

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 66-67)

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦିଅ।

Solution:
(a) 45,348 + 45,250 = 90,598
(b) 99,734 + 879 = 1,00,613
(c) ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। କାରଣ, 9999 + 9999 = 19998, ଯାହାକି 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ।
(d) 99999 + 10000 = 109999
(e) ଏହା ଅସମ୍ଭବ। କାରଣ – 10000 + 10000 = 20000
∴ 18,500 < 20,000
(f) 66,503 – 10,000 = 56,503
(g) 10000 – 999 = 9001
(h) 12,345 – 9,000 = 3,345
(i) 12,345 – 12,222 = 123
(j) 99999 – 91500 = 8499
∴ ଏହା ଚାରିଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା।

Question 2.
ନିମ୍ନରେ କିଛି ଉକ୍ତି ଦିଆଯାଇଛି। ଚିନ୍ତାକର, ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଲେଖ। ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉକ୍ତି ‘ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ’ ବା ‘ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ’ ବା ’କଦାପି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ସେହିପରି କାହିଁକି ଭାବୁଛ? ତୁମର ଯୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର।
(କ) (5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) + (5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) = 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା।
(ଖ) (4 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) + (2 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) = 4 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା
(ଗ) (4 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) + (2 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) = 6 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା
(ଘ) (5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) – (5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) = 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା
(ଙ) (5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) – (2 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା) = 3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା।
Solution:
(କ) ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
10000 + 20000 = 30000 (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)
52000 + 51000 = 103000 (ଛଅ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)

(ଖ) ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
4321 + 15 = 4336 (ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)
9992 + 35 = 10027 (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)

(ଗ) କଦାପି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
9999 + 99 = 10098 (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)

(ଘ) ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
70000 – 20000 = 50000 (ପାଞ୍ଚ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)
20000 – 15000 = 5000 (ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)

(ଙ) କଦାପି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
10000 – 99 = 9901 (ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା)

3.9 ସଂଖ୍ୟା ସଂରଚନା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଖେଳ (Playing with Number Patterns)

Page No. 67-68

Question 1.
ଏଠାରେ ସଂଖ୍ୟାକୁ କିଛି ସଂରଚନାରେ ସଜା ଯାଇଛି। ନିମ୍ନରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ମିଶାଇବା ଉଚିତ୍ ନା ଶୀଘ୍ର କରିପାରିବା ପାଇଁ ଆଉ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର।


Solution:
(କ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 12 × 40 + 10 × 50
= 480 + 500
= 980

(ଖ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 44 × 1 + 20 × 5
= 44 + 100
= 144

(ଗ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 32 × 32 + 16 × 64
= 1024 + 1024
= 2048

(ଘ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 17 × 3 + 18 × 4
= 51 + 72
= 123

(ଙ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 15 × 22 + 25 × 22 + 35 × 22
= 330 + 550 + 770
= 1650

(ଗ) ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 18 × 125 + 8 × 250 + 4 × 500 + 1 × 1000
= 2250 + 2000 + 2000 + 1000
= 7250

3.10 ଏକ ଅସମାଧୂ – କୋଲାଜ୍‌ଙ୍କ ଅନୁମାନ (An Unsolved Mystery – The Collatz Conjecture)

ତୁମ ପାଇଁ କାମ: (Page No. 69)

Question 1.
ତୁମର ପ୍ରିୟ ଅଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପରୋକ୍ତ ପରି କିଛି ଅଧିକ କୋଲାଜ୍ କ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ତୁମେ ସର୍ବଦା ‘1’ ରେ ପହଞ୍ଚୁଛକି? ତୁମେ କୋଲାଜ୍‌ଙ୍କ ଅନୁମାନକୁ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଛ କି, ଯେପରି ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଶେଷରେ ‘1’ ରେ ପହଞ୍ଚିବ? କାହିଁକି ବା କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
1. ମନେକର ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଟି = 6, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 6 ÷ 2 = 3
2. 3 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 3 × 3 + 1 = 10
3. 10 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ = 10 ÷ 2 = 5
4. 5 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 5 × 3 + 1 = 16
5. 16 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ = 16 ÷ 2 = 8
6. 8 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ = 8 ÷ 2 = 4
7. 4 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ = 4 ÷ 2 = 2
8. 2 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ = 2 ÷ 2 = 1
∴ ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମଗୁଡ଼ିକ = 6, 3, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1
6 ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆମେ 1 ରେ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ।

3.11 ସରଳ ଆକଳନ (Simple Estimation)

ତୁମ ପାଇଁ କାମ: (Page No. 69-70)

ଆମେ କିଛି ସରଳ ଆକଳନ କରିବା। ଏହା ଗୋଟିଏ ମଜା କାମ ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ଚାରିପାଖେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ଜାଣି ଆମୋଦିତ ହେବ। ମନେରଖ, ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ ଆମେ ଆଗ୍ରହୀ ନୁହେଁ। ତୁମର ଆକଳନ ପଦ୍ଧତିକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର।

Question 1.
ତୁମେ କେତେବେଳେ ପାଦ ଚାଲିବ:
(କ) ତୁମେ ବସିଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଶ୍ରେଣୀ ଗୃହର ଦ୍ଵାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(ଖ) ବିଦ୍ୟାଳୟର ପଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(ଗ) ତୁମ ଶ୍ରେଣୀ ଗୃହର ଦ୍ଵାରଠାରୁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଫାଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(ଘ) ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟଠାରୁ ତୁମ ଘର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରି କୁହ।

Question 2.
ତୁମେ କେତେଥର ଆଖ୍ୟା ପତା ପକାଅ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଅ-
(କ) ଏକ ମିନିଟ୍‌ରେ
(ଖ) ଏକ ଘଣ୍ଟାରେ
(ଗ) ଏକ ଦିନରେ
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରି କୁହ।

Question 3.
ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା କିଛି ବସ୍ତୁର ନାମ କୁହ ଯାହାର–
(କ) ସଂଖ୍ୟା କିଛି ହଜାର ବିଶିଷ୍ଟ
(ଖ) ସଂଖ୍ୟା ଦଶ ହଜାରରୁ ବେଶୀ
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରି କୁହ।

ଉତ୍ତର ଆକଳନ କର: (Page No. 70)

30 ସେକେଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଅନୁ ମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ତୁମ ଅନୁ ମାନକୁ ତୁମେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ତନଖ୍ କର।

Question 1.
ତୁମ ଗଣିତ ବହିରେ ଶବ୍ଦ ସଂଖ୍ୟା-
(କ) 5000 ରୁ ଅଧିକ
(ଖ) 5000 ରୁ କମ୍
Solution:
(କ) 5000 ରୁ ଅଧିକ।

Question 2.
ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା-
(କ) 200 ରୁ ଅଧ୍ବକ
(ଖ) 200 ରୁ କମ୍
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ପଚାରି ନିଜେ ଲେଖୁବେ।

Question 3.
ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳର କଷ୍ଟାର୍ଡ଼ କରିବା ପାଇଁ ହିମାଂଶୁ କ୍ଷୀର ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର ଫଳ କିଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା। ସେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ 100 ଟଙ୍କା ହେବ ବୋଲି ଆକଳନ କଲା। ତୁମେ ତା’ ସହ ସହମତ କି? କାହିଁକି / କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
ମୁଁ ତା’ ସହ ସହମତ ନୁହେଁ। ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଫଳର କଷ୍ଟାର୍ଡ଼ କରିବା ପାଇଁ 100 ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ ହେବ।

Question 4.
ଗାନ୍ଧିନଗର (ଗୁଜୁରାଟ)ଠାରୁ କୋହିମା (ନାଗାଲାଣ୍ଡ)ର ଦୂରତାକୁ ଆକଳନ କର।
Solution:
ଗାନ୍ଧିନଗର (ଗୁଜରାଟ)ଠାରୁ କୋହିମା (ନାଗାଲାଣ୍ଡ)ର ଦୂରତା ପ୍ରାୟ 3000 କି.ମି.।

Question 5.
ଶୀତଲ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଛି ଏବଂ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପ୍ରାୟ 13,000 ଘଣ୍ଟା ବିତାଇଛି ବୋଲି ସେ କହୁଛି। ତୁମେ ତା’ ସହ ସହମତି କି? କାହିଁକି / କାହିଁକି ନୁହେଁ?
Solution:
ମୁଁ ତା’ ସହ ସହମତି ନୁହେଁ। କାରଣ 6 ବର୍ଷରେ ଜଣେ ପ୍ରାୟ 9000 ଘଣ୍ଟା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସମୟ ବିତାଇ ପାରିବ।

Question 6.
ପୂର୍ବରୁ ଲୋକେ ପାଦରେ ଚାଲିକରି ଦୂରସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ ଯେହେତୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗମନାଗମନର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା। ଧରାଯାଉ ତୁମେ ତୁମର ସାଧାରଣ ଗତିରେ ଚାଲିବ। ତୁମକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରାୟ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ?
(କ) ତୁମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଅବସ୍ଥାନଠାରୁ ତୁମର ନିକଟସ୍ଥ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
(ଖ) ତୁମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଅବସ୍ଥାନଠାରୁ ପଡୋଶୀ କୌଣସି ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
(ଗ) ଭାରତର କନ୍ୟାକୁମାରୀଠାରୁ କାଶ୍ମୀର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Question 7.
ଆକଳନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ତିଆରି କର ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
(କ) ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ କେତୋଟି ରବିବାର ଆସିଥାଏ?
(ଖ) ତୁମ ଗ୍ରାମର ଲୋକସଂଖ୍ୟା କେତେ?
(ଗ) ତୁମ ଗ୍ରାମଠାରୁ ଭୁବନେଶ୍ଵରର ଦୂରତା କେତେ କି.ମି.?

3.12 ଖେଳ ଏବଂ ଜିତିବା ରଣନୀତି (Games and Winning Strategies)

ତୁମ ପାଇଁ କାମ: (Page No. 72)

Question 1.
ଏକ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବୃହତ୍ତମ କୋଠରୀ ବା ସୁପରସେଲ୍ (ସଂଖ୍ୟାଟି – ତାର ସମସ୍ତ ପଡ଼ୋଶୀ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ବୃହତ୍ତର) ଅଛି। ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ସଂଖ୍ୟାର ଦୁଇଟି ଅଙ୍କ ଅଦଳବଦଳ କରିଦେବ, ତାହେଲେ ସେଠାରେ 4ଟି ବୃହତ୍ତମ କୋଠରି ହୋଇଯିବ। କେଉଁ ଦୁଇଟି ଅଙ୍କକୁ ଅଦଳବଦଳ କରିବା, ସ୍ଥିର କର।

Solution:

Question 2.
ତୁମ ଜନ୍ମ ମସିହାକୁ ନେଇ କେତେ ଥରରେ ତୁମେ କାପ୍ରେକର ସ୍ଥିରାଙ୍କରେ ପହଞ୍ଚିବ?
Solution:
ମନେକର ତୁମର ଜନ୍ମ ମସିହା 2000
ସୋପାନ-1: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 2000
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 2000, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା_B = 2
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 2000 – 2 = 1998

ସୋପାନ-2: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 1998
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 9981, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 1899
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 9981 – 1899 = 8082

ସୋପାନ-3: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 8082
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8820, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 288
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8820 – 288 = 8532

ସୋପାନ-4: ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଖ୍ୟାଟି 8532
ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା A = 8532, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା B = 2358
ବିୟୋଗ କଲେ C = A – B = 8532 – 2358 = 6174
∴ ଏହା ଗୋଟିଏ କାର୍ପେକରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା।

Question 3.
35000 ଓ 75000 କେତେକ ମଧ୍ଯରେ 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ସମୂହ ଅଛନ୍ତି ଯାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଅଯୁଗ୍ମ। ଆମର ଏହି ସଂଖ୍ୟା ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟାଟି କିଏ? ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟାଟି କିଏ? ଆମ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ 50,000ର ନିକଟତମ ସଂଖ୍ୟା?
Solution:
ସବୁଠାରୁ ବୃହତ୍ତମ ସଂଖ୍ୟା = 69,999
ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ସଂଖ୍ୟା = 35,111
50,000 ର ନିକଟତମ ସଂଖ୍ୟା = 49,999

Question 4.
ସାପ୍ତାହିକ, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଓ ଅବକାଶ ଛୁଟି ଭାବେ ଏକ ବର୍ଷରେ ତୁମେ ପାଉଥବା ଛୁଟି ସଂଖ୍ୟା ଆକଳନ କର। ତା’ପରେ ଏହାର ସଠିକତା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ଏବଂ ତୁମର ଆକଳନ କେତେ ନିକଟତର, ତାହା ଦେଖ।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Question 5.
ଗୋଟିଏ ମଗ, ବାଲ୍ଟି ଏବଂ ପାଣି ଟାଙ୍କିରେ କେତେ ଲିଟର ପାଣି ରହିବ, ଆକଳନ କର।
Solution:
ଗୋଟିଏ ମଗରେ 500 ମି.ଲି. ପାଣି, ଗୋଟିଏ ବାଲ୍ଟିରେ 20 ଲିଟର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଟାଙ୍କିରେ 1000 ଲିଟର ପାଣି ରହିବ।

Question 6.
ଏକ 5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦୁଇଟି 3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ, ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 18,670 ହେବ।
Solution:
5 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା = 18,000
3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର ସମଷ୍ଟି = 335 + 335 = 670
∴ ଯୋଗକଲେ = 18,000 + 670 = 18670

Question 7.
210 ଏବଂ 390 ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ବାଛ। (3.9 ବିଭାଗ – ସଂଖ୍ୟା ସଂରଚନା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଖେଳରେ) ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ସଂରଚନା ତିଆରି କର ଯେପରି, ସେମାନଙ୍କ ସମଷ୍ଟି ଏହି ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
Solution:

ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗକଲେ = (5 × 1) + (10 × 3) + (15 × 5) + (20 × 7)
= 5 + 30 + 75 + 140
= 250
∴ 250 ସଂଖ୍ୟାଟି 210 ଓ 390 ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Question 8.
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର ସାରଣୀ-1 ରୁ 2 ଘାତ ଥିବା କ୍ରମକୁ ମନେ ପକାଅ। ଏହି କ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ କୋଲାଜ୍ ଧାରଣା କାହିଁକି ଠିକ୍?
Solution:
2ର ଘାତ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 64
କୋଲାଜଙ୍କ ଧାରଣା ଅନୁସାରେ
1. 64 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 64 ÷ 2 = 32
2. 32 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 32 ÷ 2 = 16
3. 16 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 16 ÷ 2 = 8
4. 8 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 8 ÷ 2 = 4
5. 4 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 4 ÷ 2 = 2
6. 2 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 2 ÷ 2 = 1
ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମଗୁଡ଼ିକ = 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1
∴ ଏହି କ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ କୋଲାଜ୍ ଧାରଣା ଠିକ୍।

Question 9.
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଖ୍ୟା 100 ପାଇଁ କୋଲାଜ୍ ଧାରଣା ଠିକ୍ ହେଉଛି କି ଯାଞ୍ଚ କର।
Solution:
1. 100 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 100 ÷ 2 = 50
2. 50 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 50 ÷ 2 = 25
3. 25 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 25 × 3 + 1 = 76
4. 76 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 76 ÷ 2 = 38
5. 38 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 38 ÷ 2 = 19
6. 19 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 19 × 3 + 1 = 58
7. 58 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 58 ÷ 2 = 29
8. 29 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 29 × 3 + 1 = 88
9. 88 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 88 ÷ 2 = 44
10. 44 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 44 ÷ 2 = 22
11. 22 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 22 ÷ 2 = 11
12. 11 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 11 × 3 + 1 = 34
13. 34 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 34 ÷ 2 = 17
14. 17 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 17 × 3 + 1 = 52
15. 52 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 52 ÷ 2 = 26
16. 26 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 26 ÷ 2 = 13
17. 13 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 13 × 3 + 1 = 40
18. 40 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 40 ÷ 2 = 20
19. 20 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 20 ÷ 2 = 10
20. 10 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 10 ÷ 2 = 5
21. 5 ଅଯୁଗ୍ମ, 3 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ = 5 × 3 + 1 = 16
22. 16 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 16 ÷ 2 = 8
23. 8 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 8 ÷ 2 = 4
24. 4 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 4 ÷ 2 = 2
25. 2 ଯୁଗ୍ମ, 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ = 2 ÷ 2 = 1
∴ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଖ୍ୟା 100 ପାଇଁ କୋଲାଜ୍ ଧାରଣା ଠିକ୍।

Question 10.
‘0’ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଖେଳାଳିମାନେ 1 ରୁ 3 ମଧ୍ୟରେ ସଂଖ୍ୟା ଅଦଳବଦଳ କରି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯିଏ 22 ରେ ପ୍ରଥମେ ପହଞ୍ଚିବ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ବିଜୟୀ ହେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଜିତିବାର ରଣନୀତି କ’ଣ?
Solution:
ବର୍ତ୍ତମାନ ଜିତିବାର ରଣନୀତି କରିବାକୁ ଗଲେ, ସଂଖ୍ୟାର ବିଜୟୀ କ୍ରମ ହେଉଛି 2, 6, 10, 14, 18, 22 ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି ସର୍ବଦା ଏହି ଖେଳ ଜିତିପାରିବେ।
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପାଳିରେ ସେମାନେ 2 ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଏହାପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ, ସେମାନଙ୍କ ପରବର୍ତୀ ସଂଖ୍ୟା ବିଜୟୀ କ୍ରମରେ ରହିବ।
ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 1 ଯୋଡ଼ିଲେ 2ରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଖେଳାଳି 3 ଯୋଡ଼ିଲେ 5ରେ ପହଞ୍ଚିବ।
ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 1 ଯୋଡ଼ିଲେ 6ରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଖେଳାଳି 3 ଯୋଡ଼ିଲେ 9୨ରେ ପହଞ୍ଚିବ।
ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 1 ଯୋଡ଼ିଲେ 10ରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଖେଳାଳି 2 ଯୋଡ଼ିଲେ 12ରେ ପହଞ୍ଚିବ।
ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 2 ଯୋଡ଼ିଲେ 14ରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଖେଳାଳି 3 ଯୋଡ଼ିଲେ 17ରେ ପହଞ୍ଚିବ।
ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 1 ଯୋଡ଼ିଲେ 18ରେ ପହଞ୍ଚିବ। ଦ୍ଵିତୀୟ ଖେଳାଳି 3 ଯୋଡ଼ିଲେ 21ରେ ପହଞ୍ଚିବ।
∴ ଶେଷରେ ପ୍ରଥମ ଖେଳାଳି 1 ଯୋଡ଼ିଲେ 22ରେ ପହଞ୍ଚିବ ଓ ବିଜୟୀ ହେବ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଏହାର ମାପ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 7 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

• ଭୁଲ ମାପିବା ଅପେକ୍ଷା ଆଦୌ ନ ମାପିବାଟା ଭଲ । – (ଆନ୍ନା ମଣି)
• ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କେବଳ ଛୁଇଁ ତାକୁ ଜ୍ଵର ହେଇଛି ବୋଲି ଆମେ କହିପାରିବା କି ?
  ଉ. ଦେହ ବା କପାଳକୁ ଛୁଇଁ ଜ୍ଵର ମାପ କରାଯାଏ ନାହିଁ । ଏକ ଥର୍ମୋମିଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପ କଲେ ଜ୍ଵର ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ସଠିକ୍ ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ ।

ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡା :
କିଛି ବସ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତୁଳନାରେ ଗରମ ଲାଗିଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଖରାଦିନରେ ନଳର ପାଣି, ମାଠିଆ ପାଣି କିମ୍ବା ଫ୍ରିଜ୍ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧ୍ବକ ଗରମ ଲାଗିଥାଏ ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଆମକୁ ଅଧ୍ଵ ଗରମ ଲାଗିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଶୀତଦିନେ ଅଧ୍ଵ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ ହୋଇଥାଏ । ଚାହାରେ ହାତ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଗରମ ଲାଗିଥାଏ ଓ ବରଫକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଥଣ୍ଡା ଲାଗିଥାଏ ।
ଆମେ ସବୁବେଳେ ପଦାର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାଦ୍ଵାରା ପଦାର୍ଥଟି ଥଣ୍ଡା କି ଗରମ ତାହା ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :

• ତିନୋଟି ବଡ଼ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ‘A’, ‘B’ ଏବଂ ‘C’ ନାମ ଦିଆଯାଉ ।
• ପାତ୍ର ‘A’ରେ ଉଷୁମ ପାଣି, ‘B’ରେ ଟ୍ୟାପ୍ ପାଣି ଏବଂ ‘C’ରେ ବରଫ ମିଶ୍ର। ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଢଳାଯାଉ ।
  
• ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟିକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଉ – ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ।
• ପ୍ରଥମତଃ, ତୁମ ଡାହାଣ ହାତକୁ ‘A’ରେ ଏବଂ ବାମ ହାତକୁ ‘C’ରେ ବୁଡ଼ାଇ 1-2 ମିନିଟ୍ ରଖିଲେ ଡାହାଣ ହାତ ଗରମ ଲାଗିବ ଓ ବାମହାତ ଥଣ୍ଡା ଲାଗିବ ।
• ପାତ୍ର ‘A’ ଏବଂ ‘C’ ରୁ ତୁମ ହାତ ବାହାର କରି, ‘B’ ରେ ଉଭୟ ହାତକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ରଖୁବା ।
• ତୁମ ଅନୁମାନ ଲେଖ ।
• ପାତ୍ର ‘B’ରେ ବୁଡ଼ାଇବା ପରେ ମୋର ଡାହାଣ ହାତ ଥଣ୍ଡା ଲାଗିବ ।
• ପାତ୍ର ‘B’ ରେ ବୁଡ଼ାଇବା ପରେ ବାମ ହାତ ଗରମ ଲାଗିବ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ଡାହାଣ ହାତ ପାତ୍ର ‘B’ ରେ ଥ‌ିବା ପାଣିକୁ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରୁଥିବାବେଳେ ବାମ ହାତ ସେହି ପାଣିକୁ ଗରମ ଅନୁଭବ କିରବ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ବସ୍ତୁ ଗରମ ନା ଥଣ୍ଡା ତାହା ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ବସ୍ତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ ।

ତାପମାତ୍ରା :
ବସ୍ତ ଗରମ ବା ଥଣ୍ଡା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ମାପ ହେଉଛି ଏହାର ତାପମାତ୍ରା । ଥଣ୍ଡା ବସ୍ତ ତୁଳନାରେ ଗରମ ବସ୍ତର ତାପମାତ୍ରା ଅଧିକ ଥାଏ । ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ ତୁଳନାରେ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁଟି କେତେ ଗରମ ତାହା ଜଣାଇଥାଏ ।

ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଥର୍ମୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।
ଥର୍ମୋମିଟର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଯଥା- (କ) ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର, (ଖ) ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର

(କ) ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର : ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଏହି ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
(ଖ) ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର : ବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଜ୍ଞାନାଗାରରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।

ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା :
ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟରର ବ୍ୟବହାର :
ଡିଜିଟାଲ କ୍ଲିନିକାଲ ଥର୍ମୋମିଟର ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରାକୁ ସଂଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ଏଥିରେ ଏକ ବ୍ୟାଟେରୀ ରହିଥାଏ । ଏହି ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରଖୁଲେ ଏହା ତାପମାତ୍ରା ମାପିଥାଏ ।

ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟରରେ ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ସେଲସିୟସ ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହି ସ୍କେଲରେ, ତାପମାତ୍ରାର ଏକକ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ଅଟେ । ଏହାକୁ C ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଏହି ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରଖିଲେ ଏହା ତାପମାତ୍ରା ମାପିଥାଏ ।

ପୂର୍ବରୁ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ପାରଦ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପାରଦ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଥର୍ମୋମିଟର ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ପାରଦକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ ।

ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟର ସେପରି କୌଣସି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟିକରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଏଥ‌ିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ନମ୍ବରଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ିବା ମଧ୍ୟ ସହଜ ଅଟେ । ତେଣୁ ପାରଦ ଥର୍ମୋମିଟର ବଦଳରେ ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟରରେ ତାପମାତ୍ରା ସେନ୍ସର ସାହାଯ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

କୋଭିଚ୍‌-19 ମହାମାରୀ ସମୟରେ କିଛି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ଦୂରରୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ତାପମାତ୍ରାର ମାପ କରିପାରୁଥିଲା । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଣ-ସଂସ୍ପର୍ଶ ବା ଇନଫ୍ରାରେଡ଼୍ ଥର୍ମୋମିଟର କୁହାଯାଏ । ଏପରି ଥର୍ମୋମିଟର କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନକରି ତାପମାତ୍ରା ମାପିପାରେ ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ରୋଗ ବ୍ୟାପିବାର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ତାପମାତ୍ରା କିପରି ମାପିବା ?

• ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର କିପରି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ତାହା ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଗଲା ।
• ସାବୁନ ଓ ପାଣିରେ ହାତ ଓ ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ସଫା କର ।
• ବଟନଟିକୁ ଦବାଇ ଥର୍ମୋମିଟର ପୁନଃ ସେଟ୍ କର ।
• ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ଜିଭ ତଳେ ରଖ ଏବଂ ପାଟି ବନ୍ଦ କର ।
• ଥର୍ମୋମିଟର ଏକ ବିପିଂ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା କିମ୍ବା ଆଲୋକ ଚମକାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର ।
• ଏହାକୁ ପାଟିରୁ ବାହାର କରି ଦେଖ‌ିଲେ ସେଥୁରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ତାପମାତ୍ରା ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ । ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ସାବୁନ ଓ ପାଣିରେ ସଫା କରି ପୋଛି ରଖ ।

ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ସତର୍କତା :

• ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର ନିୟମାବଳୀ ପଢ଼ିବାପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ ।
• ଥର୍ମୋମିଟରର ଅଗ୍ରଭାଗ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପରେ ସାବୁନ ଏବଂ ପାଣିରେ ଧୋଇଦିଅ ।
• ଧୋଇବା ସମୟରେ ଡିସ୍‌ ଭଳି ଡିଜିଟାଲ ଅଂଶକୁ ପାଣି ଯେପରି ନ ଲାଗିବ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଯବାନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଥର୍ମୋମିଟର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଧର ନାହିଁ ।

ସାଧାରଣତଃ ବୟସ୍କଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ଥାଏ କି ?
ଉ. ହଁ, ସାଧାରଣତଃ ବୟସ୍କଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଛୋଟପିଲାଙ୍କ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ଥାଏ ।

ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଯୁବକମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା କମ୍ ଥାଏ କି ?
ଉ. ହଁ, ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଯୁବକମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସୋମନଙ୍କ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା କମ୍ ଥାଏ ।

ମୁଁ ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ଦେଖାଉଥ‌ିବା ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାର ଦେଖୁଛି । ଏହା ଏକ ସୁସ୍ଥ ମାନବ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ ତାପମାତ୍ରା 98.6 ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନହାଇଟ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଏ । ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟର କାରଣ କ’ଣ ?
ଉ. ସେଲସିୟସ୍ ସ୍କେଲ ଓ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ସ୍କେଲରେ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ ତାପମାତ୍ରା ଭିନ୍ନ ଦର୍ଶାଇଥାଏ କାରଣ ଏ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସ୍କେଲ ଓ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବିକଶିତ ହୋଇଅଛି । ପୁନଶ୍ଚ ଏହି ଦୁଇଟି ସ୍କେଲର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ସୁସ୍ଥ ମଣିଷ ଶରୀରର ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା 37 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ । କିଛି ଲୋକଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ତାପମାତ୍ରା ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ତାପମାତ୍ରା 37 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ହୋଇ ନପାରେ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଆମ ଶରୀରର ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା ବୋଲି କହିଥାଉ । ଏହା ଅଧିକାଂଶ ସୁସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କ ଶରୀରର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ଅଟେ । ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସ୍ଵାଭାବିକ ତାପମାତ୍ରା 37 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ । ଶରୀରର ତାପମୀତ୍ରା ବୟସ, ଦିନର ସମୟ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ ଭଳି ଅନେକ କାରଣଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।

ମଣିଷର ତାପମାତ୍ରା ସାଧାରଣତଃ 35 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ କମ୍ କିମ୍ବା 42 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଅଧ‌ିକ ହୋଇ ନ ଥାଏ ।

ଛୋଟ ପିଲା କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ଥର୍ମୋମିଟରକୁ କାଖତଳେ ମଧ୍ଯ ରଖାଯାଇପାରିବ । ଏହି ଉପାୟରେ ମାପ କରାଯାଇଥିବା ତାପମାତ୍ରା ଶରୀରର ପ୍ରକୃତ ତାପମାତ୍ରାଠାରୁ ପ୍ରାୟ 0.5 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ I ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ କମ୍ ଅଟେ ।

ତାପମାତ୍ରାର ଆଉ ଏକ ସ୍କେଲ ଅଛି ଯାହାକୁ ଫାରେନ୍‌ହାଇଟ୍‌ ସ୍କେଲ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସ୍କେଲରେ, ତାପମାତ୍ରାର ଏକକ ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଅଟେ ଏବଂ ଏହାକୁ “F ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ । 37 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ତାପମାତ୍ରା ଫାରେନହାଇଟ୍‌ ସ୍କେଲରେ 98.6 ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନହାଇଟ ସହିତ ସମାନ । ଅଧିକାଂଶ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍‌ ସ୍କେଲ ଆଉ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉ ନାହିଁ । ବୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ତାପମାତ୍ରାର ଆଉ ଏକ ସ୍କେଲ୍ ଅଛି ଯାହାକୁ କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସ୍କେଲରେ, ତାପମାତ୍ରାର ଏକକ କେଲଭିନ୍ ଅଟେ ଏବଂ ଏହାକୁ K ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।

ତାପମାତ୍ରାର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ଏକକ (S.I. Unit) ହେଉଛି କେଲଭିନ୍ ।

ଏହି ସ୍କେଲ୍, ସେଲସିୟସ, ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍‌ ଏବଂ କେଲଭିନ ସ୍କେଲ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିବା ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ନାମିତ ହୋଇଛି ।

ସରଳ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ସହଜରେ ତାପମାତ୍ରାକୁ ସେଲସିୟସ୍ ସ୍କେଲରୁ କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲରେ ପରିଣତ କରିପାରିବା : କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲରେ ତାପମାତ୍ରା = (ସେଲସିୟସ ସ୍କେଲର ତାପମାତ୍ରା + 273.15)

ତାପମାତ୍ରା ସ୍କେଲର ନାମ :
ସେଲସିୟସ ସ୍କେଲ, ଫାରେନ୍‌ହାଇଟ ସ୍କୁଲ ଏବଂ କେଲଭିନ୍‌ ସ୍କେଲ – ଏକ ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ଏବଂ ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍‌ହାଇଟ୍‌ ୟୁନିଟ୍ ପାଇଁ ଡିଗ୍ରୀ ଶବ୍ଦ ଇଂରାଜୀର ଏକ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେଲସିୟସ ଏବଂ ଫାରେନ୍‌ହାଇଟ୍ ଇଂରାଜୀର ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ୟୁନିଟ କେଲଭିନ୍ ଇଂରାଜୀର ଛୋଟ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ସମସ୍ତ ୟୁନିଟର ପ୍ରତୀକ (C, °F, K) ହେଉଛି ଇଂରାଜୀର ବଡ଼ ଅକ୍ଷର । ଏକ ବାକ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇ ନଥିଲେ ପ୍ରତୀକ ପରେ ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ତାପମାତ୍ରା ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନର ବ୍ୟବଧାନ ଥାଏ । କେନ୍‌ଭିନ (K)ରେ ଡିଗ୍ରୀ ଚିହ୍ନ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

ଥର୍ମୋମିଟର ତିଆରି ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଵର କିପରି ମପା ହେଉଥୁଲା ?
ଊ. ଜ୍ୱର ବ୍ୟକ୍ତିର ନାଡ଼ିର ସ୍ପନ୍ଦନ ହାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଭାରତରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବାର ଜଣା ପଡ଼ିଛି । ତେବେ ଜ୍ଵର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ନାଡ଼ିର ସ୍ପନ୍ଦନ ହାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ତେଣୁ କେବଳ ନାଡ଼ି ସ୍ପନ୍ଦନ ହାର ଜ୍ଵରର ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ସୂଚକ ନୁହେଁ ।

ଫୁଟୁଥିବା ପାଣି କିମ୍ବା ବରଫର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବାପାଇଁ ଜ୍ଵର ମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରି ପାରିବା କି ?
ଊ. ନା, ଫୁଟୁଥିବା ପାଣି ଏବଂ ବରଫର ତାପମାତ୍ରା ଜ୍ୱରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ମପାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । କାରଣ ଏହା ଥର୍ମୋମିଟର ପରିସର ବାହାରେ ଥାଏ ।

ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ପରିସର ବାହାରେ ଆମେ କିପରି ତାପମାତ୍ରା ମାପିପାରିବା ?
ଉ. ଜ୍ୱରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ପରିସର ବାହାରେ ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର :
ଫୁଟୁଥ‌ିବା ପାଣି କିମ୍ବା ବରଫର ତାପମାତ୍ରା ଜ୍ୱରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟରରେ ମପାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । କାରଣ ଏହା ଥର୍ମୋମିଟର ପରିସରର ବାହାରେ ଥାଏ । ତେଣୁ ଏଥ‌ିପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

ବିଜ୍ଞାନାଗାଁର ଥର୍ମୋମିଟର ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ କାଚନଳୀ ଯାହା ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ । ନଳୀର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ବଲ୍‌ବ ଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ । ବିଲ୍‌ବ ବାହାରେ, ନଳୀରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଏକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵମ୍ଭ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ । ନଳୀରେ ଏକ ସେଲସିୟସ୍ ସ୍କେଲ୍ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଛି । ତାପମାତ୍ରାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ତରଳ ସ୍ତମ୍ଭ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ହୋଇଥାଏ । ତରଳ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପର ସ୍ତର ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ ତାହାହିଁ ତାପମାତ୍ରାର ପାଠ୍ୟଙ୍କ ।

ସାବଧାନତା :
ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରିବା ସମୟରେ ନିଆଯାଉଥିବା ସତର୍କତା :
ସାବଧାନତାର ସହ ବ୍ୟବହାର କର । ଯଦି ଏହା କୌଣସି କଠିନ ବସ୍ତୁରେ ଆଘାତ କରେ, ତେବେ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଇପାରେ ।
ଏହାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଥ‌ିବା ବଲ୍‌ବକୁ ଛୁଅଁ ନାହିଁ ।

ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟରରେ ବ୍ୟବହୃତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣତଃ ଆଲକୋହଲ (ସହଜରେ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ ଏହା ଲାଲ ରଙ୍ଗର) କିମ୍ବା ପାରଦ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ଆସ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ତାପମାତ୍ରା ପରିସର ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ।
• ଏକ ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ନିଅ ଏବଂ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କର ।

ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖ :
ଏହା ସର୍ବନିମ୍ନ କେତେ ତାପମାତ୍ରା ମାପିପାରିବ ?
ଊ. -10° C

ଏହା ସର୍ବାଧ‌ିକ କେତେ ତାପମାତ୍ରା ମାପିପାରିବ ?
ଉ. 110° C

ତେଣୁ ଏହି ଥର୍ମୋମିଟରର ପରିସର ହେଉଛି –10°C ରୁ 110°C ।

ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟରର ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗାର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ଯରେ ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି 10°C । ଏହି ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗାର ମଧ୍ୟରେ 10 ଟି ଛୋଟ ଘର ଅଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ଭାଗ 1°C କୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ ତେଣୁ ଥର୍ମୋମିଟରରେ ମପାଯାଇ ପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପାଠ୍ୟଙ୍କ ହେଉଛି 1°C ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ହିସାବ କରିବା

ଆସ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟରରେ ମପାଯାଇପାରୁଥିବା ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
ଏକ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ନେଇ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲେଖ :
ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗାର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ଯରେ ତାପମାତ୍ରା ବ୍ୟବଧାନ କେତେ ସୂଚିତ ହୋଇଛି ?
ଊ. 10° C

ଏହି ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଗାର ମଧ୍ୟରେ କେତୋଟି ଛୋଟ ଗାର ଅଛି ?
ଊ. 10 ଟି

ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଭାଗ କେତେ ତାପମାତ୍ରା ସୂଚିତ କରେ ?
ଊ. 1°C

ତେଣୁ ଥର୍ମୋମିଟରରେ ମପାଯାଇପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପାଠ୍ୟଙ୍କ ହେଉଛି :
ଊ. 1°C

ଅତି ନିକଟରୁ ଏକ ଥର୍ମୋମିଟରର ଏକ ଅଂଶ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଥର୍ମୋମିଟର ପାଇଁ ୦°C ରୁ 10 C କିମ୍ବା 10 C ରୁ 20°C ମଧ୍ୟରେ ସୂଚିତ ତାପମାତ୍ରାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି 10 C ଏବଂ ଏହି ଚିହ୍ନଦ୍ଵୟ ମଧ୍ଯରେ 10ଟି ଭାଗ ରହିଛି । ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଭାଗ 10° C/10 = 1°C କୁ ସୂଚାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ଥର୍ମୋମି ଟର ରେ ମପାଯାଇପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ପାଠ୍ୟଙ୍କ ହେଉଛି 1°C ।

ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତାପମାତ୍ରା ମାପିବାର ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟ :

• ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଏହାର ବଲ୍‌ବ ତଳ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ କିମ୍ବା ପାତ୍ରର ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।
• ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ଲମ୍ବଭାବରେ ସିଧା ରଖୁବା ଉଚିତ । ଏହାକୁ ବଙ୍କାଇବା / ତେରଛା ରଖୁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
• ଥର୍ମୋମିଟର ପାଣିରେ ଥ‌ିବା ସମୟରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାଠ୍ୟଙ୍କ ନେବା ଜରୁରୀ ।
• ଥର୍ମୋମିଟରର ପାସ୍ୟାଙ୍କ ନେବା ସମୟରେ ଆମ ଆଖୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ସ୍ତମ୍ଭର ସ୍ତର ସହିତ ଏକ ସରଳରେଖାର ରହିବା ଉଚିତ ।
  
• ଏକ ପାତ୍ରରେ ଉଷୁମ ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
• ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ ଦିଅ ଯେପରିକି ଅଗ୍ରଭାଗ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିରହିବ
• ଥର୍ମୋମିଟରରେ ତରଳ ସ୍ତମ୍ଭର ବୃଦ୍ଧିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଥିର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର ଏବଂ ତାପମାତ୍ରାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉ (ଅଧୁକ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର ନାହିଁ, ନଚେତ୍ ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯିବ) ।
• ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ପାଣିରୁ ବାହାର କରିବା ମାତ୍ରେ ତରଳ ସ୍ତମ୍ଭର ସ୍ତର ଖସିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ , ଅର୍ଥାତ୍ ଥର୍ମୋମିଟର ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇଥିବା ସମୟରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାଠ୍ୟଙ୍କ ନେବା ନିହାତି ଜରୁରୀ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ସ ତୁଳନା କରିବା

• ଫୁଟୁଥୁବା ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ରାଧାର ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକ ପରୀକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ।
• ରାଧା ଓ ତାଙ୍କ ସହପାଠୀମାନେ ନେଇଥିବା ଫୁଟୁଥିବା ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ – ୨ : ଫୁଟୁଥିବା ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା

ନାମ	ଫୁଟୁଥ‌ିବା ଜଳର ତାପମାତ୍ରା °C
ରାଧା	97.8
ନବୀନ	98.0
ସୂର୍ଯ୍ୟ	97.9
ବିଜୟ	98.0
ଶର୍ମିଳା	98.1

ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା :
ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିଦିନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ଅଧିକ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଶୀତ ଋତୁରେ ଏହି ତାପମାତ୍ରା କମ୍ ରହିଥାଏ ।

ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଅନେକ କୌଶଳ ରହିଛି । ପାଣିପାଗର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚକ ହେଉଛି ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ପାଣିପାଗ, ପାଣିପାଗ କେନ୍ଦ୍ରରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଏ । ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବା ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂଚକରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଆସ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

• କ୍ରମାଗତ 10 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନପାଇଁ ପାଣିପାଗ ରିପୋର୍ଟ ପଢ଼ା କିମ୍ବା ଶୁଣ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ଲିପିବଦ୍ଧ କର ।

ସାରଣୀ ୩ : ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା

କ୍ର.ସଂ.	ତାରିଖ	ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା	ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା
1.	11.01.2025	30°C	15°C
2.	12.01.2025	29°C	13°C
3.	13.01.2025	29.5°C	15°C
4.	14.01.2025	30°C	14°C
5.	15.01.2025	28.5°C	13°C
6.	16.01.2025	29.5°C	15°C
7.	17.01.2025	30.5°C	14.5°C
8.	18.01.2025	28.5°C	13°C
9.	19.01.2025	29°C	15°C
10.	20.01.2025	28°C	14°C

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା : ଆନ୍ତାମଣି ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ, ଯିଏକି ‘ଭାରତର ପାଣିପାଗ ମହିଳା’’ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ସେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ପାଣିପାଗ ମାପ ଯନ୍ତ୍ରର ଆବିଷ୍କାର ଓ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଏଭଳି ଉପକରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଉପରେ ଭାରତର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ସେ ଭାରତରେ ପବନ ଏବଂ ସୌର ଶକ୍ତିର ବ୍ୟବହାରର ସମ୍ଭାବନା ମଧ୍ଯ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାରତକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଶ୍ଵର ଅନ୍ୟତମ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସେହିପରି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ପାଣିପାଗ ବୈଜ୍ଞାନିକ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାପାତ୍ର’’ ମଧ୍ୟ ପାଣିପାଗ ଓ ବାସ୍ୟାର ସଠିକ୍ ସୂଚନା ଦେଇ ସୁନାମ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ତାପମାତ୍ରା
୨. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୩. ସେଲସିୟସ ସ୍କୁଲ
୪. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
୫. ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର
୬. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୭. ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍
୮. ମାପିବା
୯. ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନହାଇଟ୍
୧୦. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୧୧. ଫାରେନ୍‌ହାଇଟ୍ ସ୍କେଲ
୧୨. ସାବଧାନତା
୧୩. କେଲଭିନ୍
୧୪. ପୂର୍ବାନୁମାନ
୧୫. କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲ
୧୬. ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର
୧୭, ତାପମାତ୍ରା
୧୮. ତାପମାତ୍ରାରେ SI ୟୁନିଟ୍

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ଆମ ଶରୀର କେତେ ଗରମ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ଜଣାଇଥାଏ ।
• ତାପମାତ୍ରାର ତିନୋଟି ସର୍ବାଧ‌ିକ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍କେଲ ହେଉଛି : (କ) ସେଲସିୟସ ସ୍କେଲ, (ଖ) ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ସ୍କୁଲ ଏବଂ (ଗ) କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲ । ଏହି ସ୍କେଲଗୁଡ଼ିକରେ ତାପମାତ୍ରାର
• ଏକକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି (କ) ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ, ଯାହା °C, (ଖ) ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଯାହା °F ଏବଂ (ଗ) କେଲଭିନ୍, ଯାହାକୁ K ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।
• ତାପମାତ୍ରା ପାଇଁ SI ୟୁନିଟ ହେଉଛି କେନ୍‌ଭିନ୍ ।
• ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
• ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା 37.0 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ବା 98.6 ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନହାଇଟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ।
• ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ତାପମାତ୍ରା ସାଧାରଣତଃ −10 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ 110 ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 6 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 6 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 6 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ

ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା :

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଛୁଟି ପରେ ଭୃଗୁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କର ନୂତନ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଯିବାପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସୃଷ୍ଟି ପଚାରିଲା, ‘‘ତୁମେ ଆଜି ବିଦ୍ୟାଦୟକୁ କ’ଣ ଆଣିଛ ?”’

କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟା ଦିଦି ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅନେକ ବସ୍ତ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, ସବୁ ବସ୍ତ ସମାନ ଅଟନ୍ତି, ନା ସେମାନଙ୍କର ଭିତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ରହିଛି ? ସେମାନଙ୍କର ଆକୃତି ଏବଂ ରଙ୍ଗ କିପରି ? ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କେମିତି ଅନୁଭବ ହୁଏ ? ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଭାରୀ କି ?”

ବସ୍ତ ଓ ପଦାର୍ଥ :

• କୌଣସି ବସ୍ତୁ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
• କାଗଜ, କାଠ, କପଡ଼ା, କାଚ, ଧାତୁ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ମାଟି ଆଦି କେତେକ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।
• ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କେତେକ ପଦାର୍ଥକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକାଧୁକ ବସ୍ତ ମଧ୍ଯ ତିଆରି କରାଯାଇପାରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ତୁମେ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ସେଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ବସ୍ତୁର ନାମ ଲେଖ ।

ସାରଣୀ – ୧ : ବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ କର

ମୁଁ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବସ୍ତ	ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି
୧. ବହି	କାଗଜ
୨. ଟେବୁଲ	କାଠ, କାଚ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୩. ଗ୍ଲାସ	କାଚ, ଷ୍ଟିଲ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୪. ନୋଟ୍ ଖାତା	କାଗଜ
୫. ପେନ୍	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଧାତୁ
୬. ପେନ୍ସିଲ	କାଠ ଏବଂ କାର୍ବନ (ଗ୍ରାଫାଇଟ୍)
୭. ସ୍କେଲ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଲୁହା
୮. କଇଁଚି	ଧାତୁ ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
୯. ଚେୟାର	କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍
୧୦. ସାର୍ଟ	କପଡ଼ା ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ (ବଟମ୍)

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରି, ଜଣେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ଯେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗଙ୍ଗା ସମତଳ ଭୂମି (ଲାହୁରାଦେବ) ଏବଂ ବେଲୁଚିସ୍ଥାନ (ମେହେରଗଡ଼)ରେ 7,000 ରୁ 8000 ବର୍ଷ ତଳର ପୁରାତନ ମାଟିପାତ୍ର ମିଳିଥିଲା । ଚକ ବୁଲାଇ ମାଟିପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 4000 ଠାରୁ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ମାଟିପାତ୍ରକୁ ସଜ୍ଜୀକରଣ କରିବା ପାଇଁ ରଙ୍ଗରେ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କୌଶଳ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 2600-1900 ମଧ୍ୟରେ ‘ହରପ୍ପା’ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହି କୌଶଳ ଅଧ‌ିକ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମାଟିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ଗାଢ଼ ଲାଲ ପୃଷ୍ଠରେ କଳାରଂଗର ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ୟାମିତିକ ସଂରଚନା ଓ ଜଳଚର, ସ୍ଥଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କାଯାଇଥିଲା ହାଣ୍ଡି, ବାସନ, ପାତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ମାଟିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ ସଫା କରାଯାଇଥିଲା । ତା’ପରେ ଏହାକୁ ଗୁଣ୍ଡ କାଯାଉଥିଲା ଚକଟା ଯାଉଥିଲା ।

ଏହି ଚକଟାମାଟିକୁ ଚକରେ ବୁଲାଇ ବିଭିନ୍ନ ଆକାର ଦିଆଯାଉଥିଲା ଓ ଶେଷରେ ଭାଟିରେ ପୋଡ଼ାଯାଉଥିଲା । ଏହାକୁ ଟେରାକୋଟା କୁହାଯାଇଥିଲା । ରୋଷେଇଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତେଲ, ଘିଅ, ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ସାଇତି ରଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ମାଟିପାତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀର ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ କିଛି ବଡ଼ ଜାର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଟିପାତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି ।

ଆମ ରାଜ୍ୟର ଭୁବନେଶ୍ଵରର କଳାଭୂମି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଏହିଭଳି ମାଟିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଛି ।

ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗୀକରଣ :
ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ । ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୁଣ ଆଧାରରେ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କରିପାରିବା ।
ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ଯଥା – ଆକୃତି, ରଙ୍ଗ, କଠିନତା, ନମନୀୟତା, ଓଜ୍ଜଲ୍ୟତା, ମଳିନତା ଆଦି ଆଧାରରେ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା : ଆମେ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଗ୍ଳାସ ତିଆରି କରିପାରିବା

ଗ୍ଲାସ୍ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପଦାର୍ଥ ଜଳକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସକ୍ଷମ ହେବା ଉଚିତ । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କପଡ଼ାରେ ନିର୍ମିତ ଗ୍ଲାସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଛିଦ୍ରରେ ପାଣି ବାହାରକୁ ବାହାରି ଆସିବ ।

ରୋଷେଇ ବାସନ ପାଇଁ କାଗଜ ପରି ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ତାପ ପାଇଲେ କାଗଜ ଜଳିଯିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଚିତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବଲ୍ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯାହା ସମାନ ଆକାରର କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ଗଠିତ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଲ୍‌କୁ ନେଇ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।
• ବଲ୍ କେତେ ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠିପାରେ ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।
• ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବା ବଲ୍‌କୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
  

ସାରଣୀ – ୨ : ବଲ୍ ଉଠିବା ସ୍ତର

ବଲ୍	ଉଠିଥିବା ସ୍ତର (ଉଚ୍ଚ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ)
ଟେନିସ୍ ବଲ୍	ଅଧିକ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବ
କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍	ମଧ୍ୟମ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠିବ
ରବର ବଲ୍	ନିମ୍ନ

ବସ୍ତର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ :

• କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଗୁଣ ଏବଂ ବସ୍ତୁକୁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ, ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବସ୍ତ ତିଆରି ପାଇଁ ପଦାର୍ଥ ଚୟନ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ସାଧାରଣତଃ ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଜିଙ୍କ୍, ଆଲୁମିନିୟ, ସୁନା, ରୂପା ଆଦି ପଦାର୍ଥ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଏହା ଚକ୍ରଚକ୍ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ବସ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗୁଣ କୁହାଯାଏ । ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗ୍ରୁପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ।
• କେତେକ ଧାତୁ ବାୟୁ ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାର ପ୍ରଭାବ ହେତୁ ନିଜର ଚମକ ହରାଇଥା’ନ୍ତି କିମ୍ବା ଚମକହୀନ ଦେଖା ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।
• ଚମକୁ ନଥିବା ବସ୍ତର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ନଥାଏ । କାଗଜ, କାଠ, ରବର, ଝୋଟ ଇତ୍ୟାଦି ପଦାର୍ଥର ଚମକ ଗୁଣ ନଥାଏ ।
• ସମସ୍ତ ଚକ୍‌କ୍ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥ ଧାତୁ ନୁହେଁ । କେତେକ ପଦାର୍ଥର ପୃଷ୍ଠକୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ମହମ ଆଦି ପଦାର୍ଥର ପତଳା ପ୍ରଲେପ ଦେଲେ ଏହା ଚକ୍ରଚକ୍ କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ନରମ ବସ୍ତ ଓ କଠିନ ବସ୍ତୁ :
ଯେଉଁ ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ହାତରେ ଚାପିପାରୁ ଓ ସହଜରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନରମ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ରବର, ସ୍ପଞ୍ଜ ।

ଯେଉଁ ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ହାତରେ ଚାପିପାରୁନାହିଁ ଏବଂ ସହଜରେ ଏଥିରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଏ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଠିନ ବସ୍ତ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, ପଥର, କାଠ, ଆଲୁମିନିୟମ୍ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା

ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ହାତରେ ଧରି ରଖ । ସେଗୁଡ଼ିକ କଠିନ ନା ନରମ ଅନୁଭବ କର । ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଛି । ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ରଖ ।

ସାରଣୀ-୩ : କଠିନ କିମ୍ବା ନରମ ବସ୍ତ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥୁରେ ତିଆରି ?

ବସ୍ତ	କଠିନ/ନରମ	କେଉଁଥରେ ତିଆରି ?
ଇଟା	କଠିନ	ପୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ମାଟି
ପାଣି ବୋତଲ	କଠିନ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ / କାଚ
ତକିଆ	ନରମ	କପଡ଼ା ଏବଂ ତୁଳା
ଗ୍ଲାସ୍	କଠିନ	କାଚ / ଷ୍ଟିଲ / ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ
ଟେବୁଲ୍	କଠିନ	କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏବଂ କାଚ
ସ୍ଵେଟର	ନରମ	ଉଲ୍ (ପଶମ)
ଚାମଚ	କଠିନ	ଷ୍ଟିଲ, କାଠ, ଆଲୁମିନିୟମ୍
ପେନ୍	କଠିନ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, ଧାତୁ

ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସହିତ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ତୁଳନା କର ଏବଂ ଆଲୋଚନା କର । ତୁମେ ଜାଣିଲ ଯେ ବସ୍ତର ଚମକ, କଠିନତା, ନମନୀୟତା ଏବଂ ରହିପାରେ । ତୁମେ ବସ୍ତର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ କି ? ଆସ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।

ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ, ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ ଓ ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ :
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନିଷକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖୁହୁଏ, ତାହାକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : କାଚ, ପାଣି, ବାୟୁ, ସେଲୋଫେନ–କାଗଜ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ ।

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ଆଦୌ ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : କାଠ, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, ଧାତୁ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ଯମରେ ବସ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖୁହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ତେଲ ଲଗା କାଗଜ, ମୋଟା କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ – ଭୃଗୁ (କ), ସୃଷ୍ଟି (ଖ), ସୀତା (ଗ) ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଭାଇ (ଘ) ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟବହୃତ ବସ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ନାମକରଣ କରାଗଲା ।
(କ) ଅସ୍ଵଚ୍ଛ (ଖ) ଅସ୍ୱଚ୍ଛ (ଗ) ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ (ଘ) ସ୍ଵଚ୍ଛ

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ବର୍ଗୀକରଣ କରିବା

ନିମ୍ନଲିଖୂତ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଆଂଶିକ ସ୍ଵଳ୍ପ କିମ୍ବା ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ଗ୍ରୁପ ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ–୪ : ବସ୍ତର ବର୍ଗୀକରଣ

ସ୍ୱଚ୍ଛ	ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ	ଅସ୍ବଚ୍ଛ
କାଚ ଗ୍ଲାସ୍	ତେଲ ଲଗା କାଗଜ	ରବର
ଝରକା କାଚ	ବରଫ ଜଳକଣା ଆଚ୍ଛାଦିତ କାଚ	କାଠ ବୋର୍ଡ଼

ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଓ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ବସ୍ତୁ :
କିଛି ବସ୍ତୁକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ଓ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ସେହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ : ଚିନି ବା ଲୁଣକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

କିଛି ବସ୍ତୁକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇଲେ ତାହା ଜଳରେ ମିଶି ନଥାଏ କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ନଥାଏ । ସେହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟନ୍ତି । ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, ଗୋଡ଼ି, ବାଲି ଇତ୍ୟାଦି ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଚିନି, ଲୁଣ, ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର, ବାଲି ଓ କାଠ ଗୁଣ୍ଡ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
• ପାଞ୍ଚଟି କାଚ ଗ୍ଲାସ୍ ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ପାଣି ଭରି ଦିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରଥମ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଏକ ଚାମଚ ଚିନି, ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଲାସ୍‌ରେ ଲୁଣ, ତୃତୀୟ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର, ଚତୁର୍ଥ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ବାଲି ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଗ୍ଲାସ୍‌ କାଠ ଗୁଣ୍ଡ ପକାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘କ’ଣ ହେବ ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ଲାସ୍‌ ଉପାଦାନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଗୋଳାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଚାମଚ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ ।
• କିଛି ସମୟ ପରେ କ’ଣ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
• ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ – ୫ : ଜଳରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତର ମିଶ୍ରଣ

	ଅନୁମାନ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ବପ୍ୁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ / ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ / ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
ବିନି	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ
ଲୁଣ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ
ଚକ ପାଉଡ଼ର	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
ବାଲି	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ
କାଠ ଗୁଣ୍ଡ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ	ପାଣିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ

ଜଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁ ଦ୍ରବଣୀୟ କି ?
ଉ. ନା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ନୁହେଁ ।

ନିଜ ପାଇଁ (ORS) ତିଆରି କରିବା !
ଓଆରଏସ୍- ଓରାଲ ରିହାଇଡ୍ରେସନ ସଲ୍ୟୁସନ୍ – ଡାଇରିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ କାରଣରୁ ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍‌ର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଓ ବଜାରର ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓଆରଏସ୍ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପଲବ୍ଧ । ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ୟାକେଟରୁ ଏକ ଲିଟର ପାଣିରେ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଏ । ଯଦି ଏସବୁ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ ତେବେ ଏକ ଲିଟର ଫୁଟା ହୋଇଥିବା ପାଣିରେ 6 ଚାମଚ ଚିନି ଓ ଅଧା ଚାମଚ ସାଧାରଣ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘରେ ଓଆରଏସ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ ।

ତେଲ, ଭିନେଗାର ଓ ମହୁ ଭଳି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ କି ? ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।
ଉ. ତେଲ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ, ମାତ୍ର ଭିନେଗାର ଓ ମହୁ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଳରେ ଥିବା ଗ୍ୟାସ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ?
ଉ. ଅମ୍ଳଜାନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ଯାହା ଜଳରେ ଜୀବଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏବଂ ଜଳଜ ଉଭିଦଙ୍କର ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ । କେତେକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଯାଏ । କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ମିଶି କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ରଖୁଲେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ତର ତିଆରି କରନ୍ତି । ସେହିପରି କିଛି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଥିବା କେବଳେ ଆଉ କିଛି ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ରବଣୀୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ଜଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ।

ସେହିପରି କ୍ଷୀର ଜଳରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଯାଏ କିନ୍ତୁ ସୋରିଷ ତେଲକୁ ଜଳରେ ମିଶାଇ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ରଖିଲେ ତେଲ ଓ ପାଣିର ଅଲଗା ଅଲଗା ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିହେବ ।

ଅକ୍ସିଜେନ ‘ଗ୍ୟାସ ପରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଏମୋନିଆ ଆଦି ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟେ କିନ୍ତୁ ହିଲିୟମ ଗ୍ୟାସ ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅଟେ ।

କେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଓଜନିଆ ?

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ମାପ କରିବା

• ଆସ ତିନୋଟି ସମାନ ସମାନ କାଗଜ କପ୍ (ବା ପାତ୍ର) ନେବା । ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ନେଇ ପ୍ରତି କପ୍ର ଅଧା ଅଂଶ ପୂରଣ କରିବା ।
• ପ୍ରଥମ କପ୍‌ରେ ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରି ‘କ’ ନାମ ଦେବା । ଦ୍ୱିତୀୟକୁ ବାଲି ଭର୍ତ୍ତି କରି ‘ଖ’ ଏବଂ ତୃତୀୟ କପ୍‌ରେ ଗୋଡ଼ି ଦେଇ ‘ଗ’ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ।
• ଅନୁମାନ କରି କୁହ କେଉଁଟି ଭାରୀ ହେବ କେଉଁଟି ହାଲୁକା ହେବ ।
• ନିକିତି ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କପ୍କୁ ଓଜନ କର ଏବଂ ଖାତାରେ ଲେଖୁରଖ ।
• ତଥ୍ୟ ତୁଳନା କର ଏବଂ କେଉଁଟି ଭାରୀ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ତାହା ବସ୍ତତ୍ଵ ଗୁଣଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଏ ।

ବସ୍ତତ୍ଵ, ଓଜନ ଓ ଆୟତନ :

• କୌଣସି ବସ୍ତରେ ଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥର ପରିମାପକୁ ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ । ଭାରୀ ବସ୍ତୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଅଧିକ ଏବଂ ହାଲୁକା ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କମ୍ ହୋଇଥାଏ ।
• କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଭାରୀ କିମ୍ବା ହାଲୁକା ତାହା ବସ୍ତୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଗୁଣ ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ବସ୍ତୁର ଓଜନ ଓ ବସ୍ତୁତ୍ଵକୁ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଓଜନ ଓ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
• ବସ୍ତୁଟି ରହିବା ପାଇଁ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ । ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବସ୍ତୁର ଆୟତନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।
• ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ହେଉଛି ପଦାର୍ଥର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସହ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (SI) ରେ ବସ୍ତୁତ୍ଵର ଏକକ ହେଉଛି କିଲୋଗ୍ରାମ । ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ‘କିଗ୍ରା’ ଲେଖାଯାଏ । ସେହିପରି ଲିଟରକୁ ‘ଲି’ ଏବଂ ମିଲିମିଟରକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ମିଲି’ କୁହାଯାଏ ।
• ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (SI) ରେ ଆୟତନର ଏକକ ହେଉଛି ଘନମିଟର ଯାହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ଘମି’ ରୂପେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । 1 ଘନମିଟର = 1000 ଲିଟର ।
• ଦୋକାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ପାନୀୟ ଜଳର ବୋତଲ ବିକ୍ରି ହେଉଥ‌ିବା ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବ । ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକରେ l ଲିଟର, 500 ମିଲିଲିଟର, 200 ମିଲିଲିଟର ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଏହା ବୋତଲରେ ଥ‌ିବା ପାଣିର ପରିମାଣକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• ପିଇବା ପାଣି ଏବଂ କ୍ଷୀର ବୋତଲକୁ 500 ମିଲିଲିଟର ଭାବେ ମାପ କରି ରଖାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପରିମାଣକୁ ଆୟତନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ପଦାର୍ଥ କ’ଣ ?

ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏବଂ ଆୟତନ ହେଉଛି ପଦାର୍ଥର ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଥ‌ିବା କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଆମେ ସାଧାରଣ ନାମ ଦେଇପାରିବା କି ?

ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରେ ଏବଂ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥାଏ ତାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣକୁ ମାପିବା ପାଇଁ ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମ (ଗ୍ରା) ଏବଂ କିଲୋଗ୍ରାମ (କିଗ୍ରା) ଅଟେ । ପଦାର୍ଥଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ବକୃତ ହୋଇଥ‌ିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଏହାର ପରିମାଣ ବା ଆୟତନ । ଏହାକୁ ମାପିବା ପାଇଁ ଏକକଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଲିଟର (ଲି) ଏବଂ ମିଲିଲିଟର (ମିଲି.) ।

ଏପରି କିଛି ଗୁଣ ଅଛି କି ଯାହା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ଥ‌ିବ ? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
ଉ. ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥର ବସ୍ତତ୍ଵ ଏବଂ ଆୟତନ ରହିଥାଏ ।

କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ହେଉଛି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (S.I.) ର ଏକ ଏକକ । ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କିଗ୍ରା କୁହାଯାଏ । କିଗ୍ରାରେ ‘କି’ ଏବଂ ‘ଗ୍ରା’ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥାଏ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟର ଶେଷ ଅଂଶ ବ୍ୟତୀତ କିଗ୍ରା ପ୍ରତୀକ ପରେ ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା (ସଂଖ୍ୟାଗତ ମୂଲ୍ୟ) ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଆମର ଓଜନ 40 କିଲୋଗ୍ରାମ ହେବ, ତେବେ ଏହାକୁ କିଗ୍ରା ଲେଖାଯିବ । ସେହିଭଳି ଲିଟରକୁ ଲି ଓ ମିଲିଲିଟରକୁ ମିଲି କୁହାଯାଏ । ମିଲିରେ ‘ମି’ ଓ ‘ଲି’ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ 500 ମିଲିଲିଟର ପାଣି ଅଛି, ତେତେ ଏହାକୁ 500 ମିଲି ଭାବରେ ଲେଖାଯିବ । ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏକକ ପଦ୍ଧତି (S.I.) ରେ ଆୟତନର ଏକକ ହେଉଛି ଘନମିଟର ଯାହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଘମି ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ; ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ 2 ଘନ ମିଟର ଅଛି, ଏହା 2 ଘମି ବୋଲି ଲେଖାଯିବ । ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା (ସଂଖ୍ୟାଗତ ମୂଲ୍ୟ) ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ହୋଇ ରହିବ । (1 ଘର୍ମି = 1000 ଲିଟର)

ବାୟୁ ଏକ ପଦାର୍ଥ କି ?
ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଉପାଦାନକୁ ପଦାର୍ଥର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇପାରିବ କି ? ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପାଣି, ବାଲି, ପଥର ଏବଂ କପ୍ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପଦାର୍ଥର ଉଦାହରଣ । ପଦାର୍ଥର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନରୁ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ ।

ପଦାର୍ଥ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଆମେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା କିମ୍ବା ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ବର୍ଗୀକରଣ କରାଯାଏ । ବର୍ଗୀକରଣକୁ ଉପଯୋଗୀ ମନେକରୁ କାରଣ ଏହା ଆମକୁ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ମଣିଷ ବସ୍ତ ସହିତ ପଥର, ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଗୀକରଣ କରି ଆସୁଛି । ‘‘ଜୀବଜଗତ ଭଳି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ବର୍ଗୀକରଣ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଆଧାରରେ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଚିନ୍ତାକର : ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଆବିଷ୍କାର ମଣିଷ ପାଇଁ ବରଦାନ ନା ଅଭିଶାପ ?

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ବର୍ଗୀକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି । ଆୟୁର୍ବେଦର ସମସ୍ତ ଭୌତିକ ପଦାର୍ଥକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ୨୦ଟି ଗୁଣ (ଗୁଣ- ଦଶ ଯୋଡ଼ା ଓ ତା’ର ବିପରୀତ ଗୁଣ) ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି । ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଜୀବ (ଉଦ୍ଭଦ, ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ), ପରିବେଶ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇପାରେ ।

ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା :

୧। ଗୁରୁ (ଭାରୀ) × ଲଘୁ (ହାଲୁକା)
୨। ମନ୍ଦ (ଧୀର) × ତୀକ୍ଷ୍ଣ (ତୀବ୍ର)
୩। ହିମ (ଥଣ୍ଡା) × ଉଷ୍ମ (ଗରମ)
୪। ସ୍ନିଗ୍ଧ (ଚିକ୍କଣ) × ରୁକ୍ଷ (ଶୁଖୁଲା)
୫। ଶୁଷ୍କ (ନରମ) × ଖର (ଖଦଡ଼)
୬। ସାନ୍ଦ୍ର (ନିଦା) × ଦ୍ରବ (ଜଳୀୟ)
୭। ମୃଦୁ (କୋମଳ) × କଠିନ (କଠିନ)
୮। ସ୍ଥିର (ସ୍ଥିତିଶୀଳ) × ଖାଲ (ଗତିଶୀଳ, ଅସ୍ଥିର)
୯। ସୂକ୍ଷ୍ମ (କ୍ଷୁଦ୍ର) × ସ୍ଥଳ (ବଡ଼)
୧୦। ବିଶଡ଼ (ପତଳା ନୁହଁ) × ପିଚ୍ଛିଳ (ପତଳା)

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ପଦାର୍ଥ
୨. ଚମକ ହୀନ
୩. ଆୟତନ
୪. କଠିନ
୫. ଅସ୍ବଚ୍ଛ
୬. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୭. ଅଦ୍ରବଣୀୟ
୮. ନରମ
୯. ଚିହ୍ନଟୀକରଣ
୧୦. ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତ
୧୧. ଦ୍ରବଣୀୟ
୧୨. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୩. ବସ୍ତତ୍ଵ
୧୪. ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ
୧୫. ବର୍ଗୀକରଣ
୧୬. ବସ୍ତ
୧୭. ସ୍ଵଚ୍ଛ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ : 

• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଦାର୍ଥରୁ ବସ୍ତୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଏକ ବସ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ମିଶ୍ରଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇପାରେ ।
• ସମାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
• ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବର୍ଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ପଦାର୍ଥର ବିଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
• ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା କିମ୍ବା ଭିନ୍ନତା ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ଅନୁଜ୍ୱଳ, କଠିନ କିମ୍ବା ନରମ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ।
• ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁବା ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ଅସ୍ୱଳ୍ପ କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଏ । କିଛି ପଦାର୍ଥ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଉ କିଛି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥାଏ ।
• ଯେଉଁ ଜିନିଷ ସ୍ଥାନ ଅଧୁକାର କରେ ଏବ ତା’ର କିଛି ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଥାଏ, ତାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ପଦାର୍ଥ ଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ଵକୃତ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନ ହେଉଛି ତାହାର ଆୟତନ ।
  ବସ୍ତୁରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ପଦାର୍ଥର ପରିମାଣକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ଏବଂ ଗତି to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 5 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 5 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଦୀପା ଜଣେ ଏଗାର ବର୍ଷର ଝିଅ । ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନୂଆ ଶିକ୍ଷାବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି । ଦୀପା ଡେଙ୍ଗା ହୋଇଥିବାରୁ ତାକୁ ନୂଆ ୟୁନିଫର୍ମ ଦରକାର । ତା’ ମା’ ତାକୁ ଏକ କପଡ଼ା ଦୋକାନକୁ ନେଲେ । ସେ ଦୁଇ ମିଟର କପଡ଼ା ମାଗିଲେ । ଦୋକାନୀ ଏକ ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରି କପଡ଼ା ମାପ ନେଲେ ।

ତା’ପରେ ଦର୍ଜି ଏକ ନମନୀୟ ମାପ ଫିତା ବ୍ୟବହାର କରି ତା’ ମାପ ନେଲେ । ତା’ ମା’ ଦର୍ଜିଙ୍କୁ ତା’ ୟୁନିଫର୍ମର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି (ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି ଚଉଡ଼ା) ବଢ଼େଇବାକୁ କହିଲେ ।

ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ଓ ମାପଫିତା ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସରେ ଥ‌ିବା ସ୍କେଲ ଭଳି କି ? ମା’ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି କହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଥିଲା ?
ଉ. ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ଓ ମାପଫିତା ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କ ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସରେ ଥ‌ିବା ସ୍କେଲପରି ହୋଇନଥାଏ । ପୂର୍ବେ ଦୀପାର ମାଆ ହାତ ଆଙ୍ଗୁଳି ବ୍ୟବହାର କରି କପଡ଼ା ମାପୁଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ଏକଥା କହିଲେ ।

ଦୀପା ତା’ ସ୍କୁଲ ସାଙ୍ଗ ଅନୀଶ, ହରଦୀପ, ପଦ୍ମା, ତସନିମଙ୍କ ସହ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲାପରେ ଏହା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ ହୋଇଛି ।

ଆମେ କିପରି ମାପ କରୁ ଓ ମାପିବାର ଆବଶ୍ୟକତା

• ଦୀପାର ମାଆ କପଡ଼ା ଦୋକାନରୁ ଦୁଇ ମିଟର କପଡ଼ା ମାଗିଲେ । ଦୋକାନୀ ଧାତବ ମାପଦଣ୍ଡ ସାହାଯ୍ୟରେ କପଡ଼ା ଦୁଇ ମିଟର ମାପ କଲେ ।
• ଦୀପାର ମା’ ଦର୍ଜିକୁ ୟୁନିଫର୍ମର ଲମ୍ବ ଚାରି ଆଙ୍ଗୁଳି ବଢ଼ାଇବାକୁ କହିଲେ । କାରଣ ଦୀପାର ଜେଜେମା’ ହାତର ଲମ୍ବଦ୍ଵାରା କପଡ଼ା ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• କୃଷକ ଜମିକୁ ପଟାଳି ପାଇଁ ପାହୁଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ଏହାସହ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• ଲୋକମାନେ ହାତର ଚାଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର ମାପ କରୁଥିଲେ ।
• ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତାର ପୂରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଓ ବସ୍ତର ମାପ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ ।
  
• ଆମ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ପାଦର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ଚାଖଣ୍ଡ (ହାତର ଆଙ୍ଗୁଳି), ହାତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ମୁଠାକୁ ଦୂରତା ମାପିବାର ଏକକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମାପନ ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
• ଗୋଟିଏ ବସ୍ତର ଦୁଇବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଦୂରତାକୁ ଦୈର୍ଘ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
• ମାପନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଜଣାଥିବା ରାଶି ସହ ଅନ୍ୟ ଅଜଣା ରାଶିର ତୁଳନା କରିବା । ଏହି ଜଣାଥୁବା ରାଶିକୁ ଏକକ ରୂପେ ନିଆଯାଏ ।
• ପାଞ୍ଚଜଣ ସାଙ୍ଗ ସେମାନଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଳି ସାହାଯ୍ୟରେ ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କରିବାରୁ ଦେଖାଗଲା ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଚାଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା

ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ନାମ	ଚାଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା
ଅନୀଶ	13 ରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ
ପଦ୍ମା	13 ଚାଖଣ୍ଡ
ତସନିମ୍ବ	13 ରୁ ସାମାନ୍ୟ କମ୍
ଦୀପା	13 ରୁ 14 ମଧ୍ୟରେ
ହରଦୀପ	14 ଚାଖଣ୍ଡ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ସେମାନଙ୍କର ଚାଖଣ୍ଡର ଲମ୍ବ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଟେ । ଏହି ଅସୁବିଧାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ସ୍କେଲ ଓ ମାପ ଫିତା ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ଯଥା – ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ଏକକ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଟେବୁଲର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 13 ଚାଖଣ୍ଡ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତେବେ 13 ହେଉଛି ସଂଖ୍ୟା ଓ ‘ଚାଖଣ୍ଡ’ ହେଉଛି ମାପ ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଇଥିବା ‘ଏକକ’ ଅଟେ ।

ତେବେ ହାତର ଲମ୍ବ, ପାଦ, ମୁଠି କିମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଠି ଭଳି ଚାଖଣ୍ଡ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମାନ ଏକକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥିବା ସମାନ ଲମ୍ବର ମାପ ସମାନ ହେବାପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏକକର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତରେ ମାପ ପ୍ରଣାଳୀର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ରହିଛି । ଆଙ୍ଗୁଳି (ଆଙ୍ଗୁଳିର ପ୍ରସ୍ଥ), ଅଙ୍ଗୁଳ, ଧନୁସା ଓ ଯୋଜନ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିବା କେତେକ ଏକକ । ଏହା କଳାକୃତି, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏବଂ ନଗର ଯୋଜନା ମାପିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ ଆଜି ବି ପାରମ୍ପରିକ କାରିଗର ଯଥା କାଠକାରିଗର ଓ ଦର୍ଜିମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି । ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଥ‌ିବା ଜିନିଷ ଖୋଲାଯାଇଛି ଯାହା ମାପିବାର ଏକକ ହୋଇପାରେ ।

ମାପର ମାନକ ଏକକ :
ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସମୟ ସହିତ ଅନେକ ଏକକ ପ୍ରଣାଳୀର କ୍ରମବିକାଶ ହୋଇଥିଲା । ତେବେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଅନେକ ଦୃନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।

ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଏକାଠି ହୋଇ ଅକ୍ଟୋବର 1960 ମସିହାରେ ଦ୍ଵାଦଶତମ ସାଧାରଣ ଅଧ୍ଵବେଶନରେ ଏକ ମାନକ ମାପକ ଏକକ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବହୃତ ଏକକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ‘‘ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସ୍‌ନାଲ୍ ସିଷ୍ଟମ ଅଫ୍ ୟୁନିଟ୍’’ ବା S.I. ୟୁନିଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ୟୁନିଟ୍ ହେଉଛି ମିଟର । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘m’ । ଏକ ମିଟର (ମି) କୁ 100 ଟି ସମାନ ବିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ଏକ ସେଣ୍ଟିମିଟର (ସେ.ମି.) କୁହାଯାଏ । ତୁମେ ମିଟର ସ୍କେଲର ଏକ ଛୋଟ ଅଂଶ ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇଥବ, ଯାହାକି ସାଧାରଣତଃ 15 ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ।

15 ସେଣ୍ଟିମିଟର ସ୍କେଲକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଏଥିରେ (ସେ.ମି.ରେ) 0 ରୁ 15 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିହ୍ନ ରହିଛି । ଦୁଇଟି ପାଖାପାଖୁ ବଡ଼ ଗାର ଯଥା ‘0’ ରୁ ‘1’ କିମ୍ବା ‘5’ ରୁ ‘6’ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା 1 ସେ.ମି. । 1 ସେଣ୍ଟିମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ 10 ଟି ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମାନ ଭାଗର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ମିଲିମିଟର (ମି.ମି.) କୁହାଯାଏ ।

1 ମି.ମି. ହେଉଛି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମୂଲ୍ୟ ଯାହାକୁ ଏହି ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ମାପିପାରିବ । 1 ମିଲିମିଟର, ଏକ ସେଣ୍ଟିମିଟରର ଦଶ ସମାନ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ ଅଟେ । (1 ମି. = 0.1 ସେ.ମି.) = ବୃହତ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏକ କିଲୋମିଟର (କି.ମି.) ନାମକ ଏକ ବୃହତ୍ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ, ଯାହା 1000 ମିଟର ସହ ସମାନ ଅଟେ ଏବଂ ଛୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମେ ସେଣ୍ଟିମିଟର କିମ୍ବା ମିଲିମିଟର ପରି ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ।

କିଛି ସ୍କେଲର ମାକିଂ ଇଞ୍ଚରେ ଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ 1 ଇଞ୍ଚ = 2.54 ସେ.ମି. ଅଟେ । ପୂର୍ବକାଳରୁ ଲମ୍ବ ମାପିବା ପାଇଁ ଇଞ୍ଚ ଓ ଫୁଟ ଭଳି ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବାର ସଠିକ୍ ଉପାୟ :

• ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ପାଇଁ, ଆମକୁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍କେଲ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଦି ଏକ ପେନସିଲ୍‌ର ଲମ୍ବ ମାପିବାକୁ ଚାହିଁବା, ତେବେ 15 ସେ.ମି. ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
• ସେହିଭଳି ଯଦି କୌଣସି କୋଠରିର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବାକୁ ଚାହିଁବା ତେବେ ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ କିମ୍ବା ମାପ ଫିତାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିପାରେ ।
• ଗଛର ପରିଧୂ କିମ୍ବା ଛାତିର ଚଉଡ଼ା ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନମନୀୟ ମାପ ପିତା ବା ଦର୍ଜି ପିତା ଅଧ୍ବକ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

ସ୍କେଲ୍ ରଖୁବାର ଠିକ୍ ଉପାୟ କ’ଣ :
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍କେଲ୍‌କୁ ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଲଗାଇ ରଖ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିଲାବେଳେ ଚକ୍ଷୁର ଠିକ୍ ଅବସ୍ଥାନ କ’ଣ ?
ଯଦି ଏକ ସ୍କେଲ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରି ଏକ ପେନସିଲ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ତେବେ ତୁମ ଆଖର ସ୍ଥିତି ସିଧାସଳଖ ପେନସଲ୍‌ର ଶୀର୍ଷାଗ୍ରେ ରହିବା ଉଚିତ୍‌ ।

ଯଦି ସ୍କେଲ ଶେଷ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲେ, ଲମ୍ବ ମାପ :

• ଯଦି ସ୍କେଲର ଶେଷ ଅଂଶ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି ସ୍କେଲର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବଡ଼ଗାର ବ୍ୟବହାର କର, ଯଥା 1.0 ସେମି । ତା’ପରେ ଏହି ଚିହ୍ନର ମାପକୁ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡରେ ଥ‌ିବା ମାପରୁ ବାଦ୍ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଚିତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରେ ମାପ 1.0 ସେମି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତରେ 10.4 ସେମି । ତେବେ ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ (10.4 – 1.0) ସେମି = 9.4 ସେମି ହେବ ।

ସ୍କେଲ ରଖୁବାର ଠିକ୍ ଉପାୟ :

ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଉଠା ଓ ଢିପ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ମାପିବା

• ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥ‌ିବା କିଛି ବସ୍ତୁ ଚୟନ କର, ଯେପରିକି ଏକ ପାନିଆ, ଏକ ପେନ୍, ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍, ଏବଂ ଏକ ରବର ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ କରିବା ।
• ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ପାନିଆ, ଏକ ପେନ୍ ଏବଂ ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଗଲା ।

ସାରଣୀ – 3 : ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା

ବସ୍ତ	ବସ୍ତର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
ପାନି ଆ	15 ସେ.ମି.
ପେନ୍	14 ସେ.ମି.
ପେନସିଲ୍	18 ସେ.ମି.

କେତେକ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପିବା ଉପକରଣ କାହିଁକି ନମନୀୟ ପଦାର୍ଥର ତିଆରି କରାଯାଏ ?
ଉ. ଗୋଲାକାର କିମ୍ବା ବକ୍ର ବସ୍ତୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ସ୍କେଲ୍ କିମ୍ବା ମିଟର ବାଡ଼ିଦ୍ଵାରା କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ସେଭଳି ଜିନିଷର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ପାଇଁ ମାପ ଫିତା ପରି ନମନୀୟ ମାପ ଉପକରଣ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଲେଖୁବା ବେଳେ ଏକକ ଲେଖିବାକୁ ଭୁଲିବେ ନାହିଁ । କାରଣ ଯେକୌଣସି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ମାପ ଦୁଇଟି ଅଂଶକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଗୋଟିଏ ଅଂଶ ହେଉଛି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ମାପର ଏକକ ।

କିଲୋମିଟର, ମିଟର, ସେଣ୍ଟିମିଟର ଏବଂ ମିଲିମିଟର ଭଳି ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକକ କିମି, ମି, ସେମି ଏବଂ ମିମି ପ୍ରତୀକରେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଏକକ ଲେଖିବା ପରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଏକ ବାକ୍ୟ ଶେଷରେ ବିନ୍ଦୁ ରହେ । ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବ୍ୟବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ ।

ଏକ ବକ୍ରରେଖା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନମନୀୟ ମାପକ ଫିତା କିମ୍ବା ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।

ଏକ ବକ୍ର ରେଖାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପନ

• ଅନୀଶ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ଘରେ ଏକ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଘର ବାରଣ୍ଡାର ସ୍ଫଟିକରେ ଲିଚୁ ଲାଇଟ୍ ଲଗାଇଥିଲେ । ସେମାନେ ଲିଚୁ ଲଇଟ୍‌ର ଆବଶ୍ୟକ ଲମ୍ବକୁ କପରି ମାପି ଥବେ ?
• ଏକ ବକ୍ର ରେଖା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏକ ନମନୀୟ ମାପକ ଫିତ। ସାହାଯ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଏକ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ମାପ କରାଯାଇପାରେ ।
• ଏହାପରେ ସୂତାକୁ ସିଧା କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ଏକ ମିଟର ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାର ଲମ୍ବ ମାପ କରାଯାଇପାରିବ ।
  

ଅବସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା

ଦିନେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ସେ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବଗିଚାକୁ ଶୈକ୍ଷିକ ପରିଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି । ସକାଳେ ସିଧାସଳଖ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ । ଦୀପା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ ଯେ ବଗିଚା ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟଠାରୁ ଅଧୂକ ନିକଟତର କିମ୍ବା ଦୂର ହେବ । ତସନିମ୍ ଏବଂ ପଦ୍ମା କହିଲେ ଯେ ବଗିଚା ନିକଟତର ହେବ, ଦୀପା ଏବଂ ଅନୀଶ ଅନୁମାନ କଲେ ଯେ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ନିକଟତର ହେବ । ହରଦୀପ ଚିନ୍ତାକଲା ଦୁଇଟିଯାକ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଦୂରତାରେ ରହିବେ ।

ତୁମେ ଭାବୁଛ କିଏ ଠିକ୍ ? ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ ଅଛନ୍ତି । ତା’ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କାହିଁକି ଅଲଗା ? ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଘରୁ ସ୍କୁଲ ଓ ବଗିଚାରେ ଦୂରତା ସ୍ଥିର କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ବଦଳରେ ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଯଥା- ବସ୍‌ଷ୍ଟାଣ୍ଡରୁ ଦୂରତା ବିଷୟରେ ଭାବିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ସମାନ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ।

ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କ’ଣ ? : ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ବା ବିନ୍ଦୁକୁ ଆଧାର କରି ଦୂରତା ମପାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ବିନ୍ଦୁକୁ ‘ରେଖରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ’’ ବୁହାଯାଏ ।

କିଛି ଦିନ ପରେ ହରଦୀପ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ତା’ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କହିଲା, ‘ଆସ ସମସ୍ତେ ଖେଳ ପଡ଼ିଆକୁ ଯିବା । କ୍ରୀଡ଼ା ଦିବସରେ କବାଡ଼ି କୋର୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଚୁନ ପାଉଡ଼ରଦ୍ଵାରା ଗାର ଟାଣି ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ କ୍ରୀଡ଼ା ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।

ପଦ୍ମା : ‘‘ଆମକୁ ଏକ ଲମ୍ବା ମାପକ ଫିତା ଆବଶ୍ୟକ ହେବ । ଆସ ଏହାକୁ କ୍ରୀଡ଼ା କକ୍ଷରୁ ନେବା ।

ଦୀପା : ‘ଆସ ପ୍ରଥମେ ସେହି ଭୂମିରେ ଆଧାର ବିନ୍ଦୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଯେଉଁଠାରୁ ଆମେ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ରେଖା ଆଙ୍କିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା । ଆସ ଏହାକୁ ଆମର ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କହିବା ।

ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ ଖୋଜିବା

• ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଚାରୋଟି ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁର ତାଲିକା କର ।
• ସାରଣୀରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ରଖ ।
• ତୁମେ କିପରି ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗତିଶୀଳ ଅଛି ନା ସ୍ଥିର ଅଛି, ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଓ ସାରଣୀରେ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ଲେଖ ।

ସାରଣୀ ୩ : ତୁମର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ନିରୀକ୍ଷଣ କର

ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତ	ଯଥାର୍ଥତା	ସ୍ଥିର ଥବା ବସ୍ତ	ଯଥାର୍ଥତା
ପଡ଼ିଆରେ ଗାଈ ଚରୁଛନ୍ତି	ଗାଈମାନେ ଘାସ ଚରିବାବେଳେ ସ୍ଥାନ ବଦଳାଉଛନ୍ତି ।	ଗଛ	ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଅଛି
ଘୂରୁଥ‌ିବା ପଙ୍ଖା	ବୃତ୍ତାକାର ଗତି ପଙ୍ଖାର ବ୍ଲେଡ଼– ଗୁଡ଼ିକ ଘୂରୁଛି	ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଥିବା ଟେବୁଲ	ଟେବୁଲ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥାଏ
ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିବା କାର୍	କାର୍‌ଟି ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜର ଅବସ୍ଥାନ ବଦଳାଉଛି	ବତୀଖୁଣ୍ଟରେ ଲାଗିଥିବା ବତୀ	ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଝୁଲୁଅଛି
କାନ୍ଥ ଘଣ୍ଟାରେ କଣ୍ଟା	କଣ୍ଟାଟି ବୃତ୍ତାକାର ଗତିରେ ଘୂରୁଥାଏ	ବସାରେ ଶୋଇଥିବା ଚଢ଼େଇ	ଚଢ଼େଇଟିର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ
ଗଛରୁ ପଡୁଥ‌ିବା ଫଳ	ଫଳଟି ଭୂମି ଦିଗରେ ଗତି କରୁଛି	କାନ୍ଥରେ ଦିଆ- ଯାଇଥ‌ିବା ରଙ୍ଗ	କାନ୍ଥର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଲାଗିକରି ଅଛି
ଦୋଳିରେ ଝୁଲୁଥିବା ପିଲା	ପିଲାଟି ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଗତି କରୁଛି	ଶିକ୍ଷକ ବସୁଥ‌ିବା ଚୌକି	ଚୌକିଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଥାଏ

• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତର ସ୍ଥିତି, ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ସମୟ ସହିତ ବଦଳିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ଗତିଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଅବସ୍ଥାନ, ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁଠାରୁ ସମୟ ସହିତ ବଦଳିଥାଏ, ତେବେ ତାହା ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁ ବୋଲି ଧରାଯାଏ ।

ଦୀପା ବସରେ ତା’ ଚାରିପଟେ ଚାହିଁ ଦେଖୁ ଯେ, ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରୀ ବସିଛନ୍ତି । ଏକ ମିନିଟ୍ ପରେ ସେ ପୁଣି ଚାରିଆଡ଼େ ଚାହିଁଲା ଏବଂ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେମାନେ ଏବେ ବି ସେମାନଙ୍କ ସିଟ୍‌ରେ ବସିଛନ୍ତି । ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲା, ‘ସେମାନେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି କି ?’ ସମୟ କ୍ରମେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଭାବିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ଥିର ବୋଲି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବାହାରକୁ ଚାହିଁଲା, ସେ ଅନୁଭବ କଲା ସେମାନେ ଗତିଶୀଳ ଅଛନ୍ତି କାରଣ ବାହାର ଜିନିଷ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ବଦଳୁଛି । କୌଣସି ବସ୍ତୁ ସ୍ଥିର ବା ଗତିଶୀଳ ଅଛି ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଯଦି ଦୀପା ନିଜକୁ (କିମ୍ବା ବସକୁ) ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ତେବେ ବରଯାତ୍ରୀମାନେ ସ୍ଥିର । ଯଦି ସେ ବସ୍ ବାହାରେ କୌଣସି ଜିନିଷକୁ (କୋଠା ଆଦି) ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରେ, ତେବେ ଯାତ୍ରୀମାନେ (ଏବଂ ବସ୍) ଗତିଶୀଳ ଥିଲେ ।

ମନେକର ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ତୁମେ ଏକ ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛ । ଜାହାଜଟି ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବେଗରେ ଗତି କରୁଛି ଏବଂ ସେଥ୍ରେ କୌଣସି ଝରକା ନାହିଁ । ଜାହାଜଟି ଚାଲୁଛି ବା ସ୍ଥିର ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି ?
ଉ. ଜାହାଜଟିର ଗତି କରିବା କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ ହେବା କିମ୍ବା କୌଣସିଠାରେ ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ବୁଲିବାର ଅନୁଭବରୁ ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ ଜାହାଜଟି ଗତି କରୁଛି ।

ଗତିର ପ୍ରକାର

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଖୋଜିବା

ଏକ ରବର ନେଇ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।

ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
ଏହା ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ କି ? ଗଛରୁ କମଳାଟିଏ ପଡ଼ିଲେ ତାହା ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ କି ? ତୁମେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସରେ ପ୍ୟାରେଡ଼ ହେଉଥିବାର ଦେଖୁଛ କି ? ପ୍ୟାରେଡ଼ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ଧାଡ଼ିରେ ଚାଲିବା କଥା ମନେ ପକାଅ । ସେମାନେ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି କି ? ଯେତେବେଳେ ଏକ ଓଜନିଆ ବାକ୍ସକୁ ଠେଲି ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଏକ ସିଧା ରେଖାରେ ମଧ୍ୟ ଗତି କରିପାରେ ।

ଗତିର ପ୍ରକାରଭେଦ :
ଗତି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଥା : (a) ସରଳରୈଖ୍ୟକ ଗତି, (b) ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି, (c) ଦୋଳନ ଗତି ।

ସରଳରେଖ୍ୟ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ସରଳରେଖ୍କ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ଗଛରୁ ଫଳ ପଡ଼ିବା, ବାକ୍ସକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଠେଲିବା, ଟେକା ବା ରବରକୁ ହାତରେ ଧରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଛାଡ଼ି ବା, ପ୍ୟାରେ ଡ଼ ସମୟରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ଧାଡ଼ିରେ ଚାଲିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ ସୂତାରେ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ରବର (କିମ୍ବା ଆଳୁ) ବାନ୍ଧାଯାଉ ।
• ସୂତାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ହାତରେ ଧରି ଘୂରାଯାଉ ।
• ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ରବରର ଗତି କ’ଣ ଏକ ରାମଦୋଳିର ଗତି ଭଳି କି ?

ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଗୋଲାକାର ପଥରେ ଗତିକରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ସୂତାରେ ରବର ବାନ୍ଧି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତ କୁ ହାତରେ ଧରି ଘୂରାଇବା, ରାମଦୋଳିରେ ଖେଳି ବା, ଘଣ୍ଟାରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା, ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା, ସେକେଣ୍ଡ କଣ୍ଟାର ଘୂରିବା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପଙ୍ଖା ଘୂରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ରବର (କିମ୍ବା ଆଳୁ) ବାନ୍ଧାଯାଉ ।
• ସୂତାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଧରି ରବରକୁ ଝୁଲାଯାଉ । ହାତକୁ ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ ।
• ଅନ୍ୟ ହାତରେ ବ୍ୟବହାର କରି, ରବରକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ନେଇ ସାମାନ୍ୟ ଦୂରତାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହା ଆଗକୁ ଗଛକୁ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କରେ କି ? ଏହାର ଗତି ଏକ ଦୋଳିର ଗତି ସହିତ ସମାନ କି ?

ଦୋଳନ ଗତି
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥିତିରୁ ଆଗକୁ–ପଛକୁ ଗତିକରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ଦୋଳନ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଡ଼ିର ଦୋଳନ, ସିଲେଇ ମେସିନ୍‌ରେ ଥିବା ଛୁଞ୍ଚିର ଗତି, ରଜରେ ପିଲାମାନେ ଖେଳୁଥ‌ିବା ଦୋଳିର ଗତି ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ପାଖାପାଖୁ 50 ସେଣ୍ଟିମିଟର ଲମ୍ବର ଏକ ପତଳା ଧାତବ ପାତ ନିଆଯାଉ ।
• ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଚାପି ରଖୁ ଏହାକୁ ଧରି ରଖୁବା ପାଇଁ କିଛି ପୁସ୍ତକ କିମ୍ବା ଇଟାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ ।
• ପାତର ମୁକ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାମାନ୍ୟ ଦବାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ।
• ଏବେ ଏହାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ଏହା ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଗତି କରୁଛି କି ? ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୋଳନ ଗତିର ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ।

ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି
ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ତା’ର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ, ତେବେ ତା’ର ଗତିକୁ ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ, ତାହା ବାରମ୍ବାର ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଦୋଳନ ଗତିରେ ଥ‌ିବା ଏକ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଯିବା ଆସିବା ସମୟରେ ଏହାର ଗତିକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରିଥାଏ । ଉଭୟ ବୃତ୍ତୀୟ ଏବଂ ଦୋଳନ ଗତି ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି ଅଟନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଶିଶୁ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖ ।
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳରେଖକ, ବୃତ୍ତୀୟ କିମ୍ବା ଦୋଳନ ଗତି ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କର ।

ପିଲାମାନେ ଖେଳୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ, କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଗତି ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ – ୪ : ଗତିର ପ୍ରକାର

ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ	ସରଳରେଖ୍ୟ ଗତି	ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି	ଦୋଳନ ଗତି	ଯଥାର୍ଥତା
ଦୋଳି			ହଁ	ଆଗପଛ ଗତି
ସ୍ଲାଇଡ଼	ହଁ			ଏକ ସରଳରେଖାରେ ତଳକୁ ଖସିଥାଏ
କାଠଯୋଡ଼ି (ଉପର-ତଳ) ଖେଳ			ହଁ	ଉପର ତଳ ଗତି

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଦୈର୍ଘ୍ୟ
୨. ଦୂରତା
୩. ବିଭାଗୀକରଣ
୪. କିଲୋମିଟର
୫. ମିଲିମିଟର
୬. ଚିହ୍ନଟୀକରଣ
୭. ଗତି
୮. ସରଳରେଖୀୟ ଗତି
୯. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୦. ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି
୧୧. ଦୋଳନ ଗତି
୧୨. ଯଥାର୍ଥତା
୧୩. ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ/ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ
୧୪. ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ଗତି
୧୫. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୬. ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ଏକକ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ସିଷ୍ଟମ୍ ଅଫ୍ ୟୁନିଟ୍ (SI Unit) କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ମାନକମାପକ ଏକକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ।
• ଦୈର୍ଘ୍ୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘m’ ବା ମି ।
• 1 କି.ମି = 1000 ମିଟର, 1 ମିଟର = 100 ସେଣ୍ଟିମିଟର, 1 ସେଣ୍ଟିମିଟର = 10 ମିଲିମିଟର ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁକୁ ନେଇ ଦୂରତା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ବିନ୍ଦୁକୁ ରେଫେରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ ବା ସୂଚକ ବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଏ ।
• ଯଦି କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଅବସ୍ଥିତି ସମୟ ସହିତ ରେଫରେନ୍ସ ପଏଣ୍ଟଠାରୁ ବଦଳିଯାଏ ତେବେ ତାହା ଗତିଶୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ରେଖୀୟ ଗତି ବା ସରଳ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତ୍ର ଗୋଲାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ବୃତ୍ତୀୟ ଗତି କୁହାଯାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆଗକୁ–ପଛକୁ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଗତିକୁ ଦୋଳନ ଗତି କୁହାଯାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଚୁମ୍ବକ ଅନ୍ଵେଷଣ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 4 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ପତ୍ତି
ଖୋଜିଥିଲା । ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲା ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ପୁରାତନ କାଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ମସଲା ନେଇ ଆସୁଥିବା ଏକ ଜାହାଜ ଉପରେ ଏହି କାହାଣୀଟି ଆଧାରିତ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ନାବିକମାନେ ରାତିରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ତାରାର ସାହାଯ୍ୟ ନେଉଥିଲେ । ଏମିତି ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଥୁଲା, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ନାବିକମାନେ ଝଡ଼ ବର୍ଷାରେ ଫସିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାରା ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲା । ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରି ନ ପାରିବାରୁ ରଶ୍ମୀ ତା’ କାହାଣୀକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ପାରି ନଥିଲା ।

ସେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଲାଇବ୍ରେରୀରେ ଏ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଯେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ରଶ୍ମୀ କେତେକ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବାକ୍ସ ଏବଂ ପର୍ସ ଦେଖୁଥିଲା ଯାହା ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ବନ୍ଦ ହେଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ସ୍କୁଲର ଏକ ସ୍ମାର୍ଟ ବୋର୍ଡ଼ରେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକ ଥିବା ଏକ ଡଷ୍ଟର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ବି ଏହାକୁ ଏତେ ନିରେଖୁ ଦେଖୁ ନଥିଲା । ତେଣୁ ସେ ଚୁମ୍ବକ ଓ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବିଷୟରେ ଅଧ‌ିକ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପଡ଼ିଲା ।

ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା, ଯାହା ଲୋଡ଼େଷ୍ଟୋନ୍ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ :
ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଚୁମ୍ବକ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଲୋଡ଼ଷ୍ଟାନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁରାତନ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

କୃତ୍ରିମ ଉପାୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିବା ଚୁମ୍ବକକୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ଭକ କୁହାଯାଏ । ଲୁହାଖଣ୍ଡରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁମ୍ବକ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକ, ଏବଂ ପେନସିଲ ବାକ୍ସ, ଷ୍ଟିକର, ଖେଳନା ଆଦିର ବ୍ୟବହୃତ ଚୁମ୍ବକ ସବୁ କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ ।

ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ :
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର କୃତ୍ରିମ ଚୁମ୍ବକ ମିଳିଥାଏ; ଯଥା ରିଙ୍ଗ୍ ଚୁମ୍ବକ, ଅଶ୍ଵଖୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ, ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଚୁମ୍ବକ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତୁରେ ଲାଗିଥାଏ କି ?
ଉ. ହଁ, ଚୁମ୍ବକ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥକୁ ଟାଣିଥାଏ ବା ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ନଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକ କେବଳ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତରେ ଲାଗି ଥାଏ ।

ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ :

• ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଲୁହା, କୋବାଲ୍ଟ, ନିକେଲ, ଷ୍ଟିଲ ଇତ୍ୟାଦି ।
• ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ରବର, ମହମ, କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥରେ ନିର୍ମିତ କିଛି ବସ୍ତ ଓ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
• କେଉଁ ବସ୍ତ ଚୁମ୍ଭକରେ ଲାଗି ରହିବ ତାହାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଉ । ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ତୁମ ଅନୁମାନ ଲେଖାଯାଉ ।
• ଏବେ ତୁମ ହାତରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଧରି ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ର ନିକଟକୁ ଆଣ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ଦେଖ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଚୁମ୍ବକରେ ଲାଗି ଯାଉଛି ।

ସାରଣୀ–୧ରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ – ୧ : ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ପଦାର୍ଥ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

ବସ୍ତର ନାମ	ବସ୍ତୁଟି କେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଛି (ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ/କାଠ/କାଚ |ଲୁହା | ଅନ୍ୟ କୌଣସି)	ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ (ହଁ/ନା)
		ପୂର୍ବାନୁମାନ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପେନ୍ସିଲ୍	କାଠ	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ଚାବି	ଲୁହା	ହଁ	ହଁ
ସ୍କେଲ	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍	ନାହିଁ	ନାହିଁ
କଲମ (ପେନ୍)	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍	ନାହିଁ	ନାହିଁ
Eraser	ରବର	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ଷ୍ଟାପଲର	ଷ୍ଟିଲ	ହିଁ	ହିଁ
କ୍ୟାଣ୍ଡଲ୍	ମହମ	ନାହିଁ	ନାହିଁ
ସ୍କୃ (Screw)	ଲୁହା	ହିଁ	ହିଁ
କଇଁଚି	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଏବଂ ଲୁହା	ନାହିଁ	ହିଁ
ରୁ ମାଲ	କପଡ଼ା	ନାହିଁ	ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୁମ୍ବକ ଯେଉଁ ସବୁ ପଦାର୍ଥକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଧାତବ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି ।

ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ କି ?
ଉ. ନା, ଚୁମ୍ବକର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ସମାନ ଭାବେ ଆକର୍ଷିତ କରିନଥାଏ । ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ବା ଦୁଇ ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଚୁମ୍ବକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ ଅପେକ୍ଷା ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ ।

ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଏକ କାଗଜରେ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ବିଛାଇ ତା ଉପରେ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ରଖାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ କାଗଜକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଡ଼େଇଲେ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର କ’ଣ ହେଉଛି ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଯିବ । ଚୁମ୍ବକର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବହୁତ କମ୍ ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିରହିବ ।
  
• ସର୍ବାଧ‌ିକ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡ ଲାଗିଥ୍ୟା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇପ୍ରାନ୍ତକୁ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଯଥା ଉତ୍ତର ମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
• ପ୍ରତି ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ ଓ ଏହି ମେରୁ ଚମ୍ବକର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତ ଆଡ଼କୁ ରହିଥାଏ । ମେରୁର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣ ଚୁମ୍ବକର ଅନ୍ୟ ଅଂଶର ଆକର୍ଷଣ ଗୁଣଠାରୁ ଅଧିକ ।
• ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଚୁମ୍ବକର ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ସର୍ବଦା ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
• କେବଳ ଗୋଟିଏ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ ।

ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା କି ?
ଉ. ହଁ, ଯଦି ଆମେ ଅନ୍ୟ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ତେବେ ଆମେ ସମାନ ଫଳାଫଳ ପାଇବା । କାରଣ ଚୁମ୍ବକର ଆକୃତି ଯେପରି ହେଉନା କାହିଁକି, ସେଥୁରେ ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ/ ଶକ୍ତି ଅଧ୍ଵକ ଥାଏ ।

ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା କି ?
ଉ. ନା, ଆମେ ଗୋଟିଏ ମେରୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇପାରିବା ନାହିଁ । ଯଦି ଏ ଚୁମ୍ବକକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ତେବେ ମଧ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ଦୁଇମେରୁ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵାରା ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ମଝିରେ ଏକ ସୂତା ବାନ୍ଧି ତାହାକୁ ଝୁଲାଇ ରଖାଯାଉ । ଚୁମ୍ଭକଟି ଭୂସମାନ୍ତର ହୋଇ ସନ୍ତୁଳିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଭୂସମାନ୍ତର କରି ବୁଲାଇ ସ୍ଥିର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।

ତଳେ ଥ‌ିବା କାଗଜ ଖଣ୍ଡରେ ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତର ସ୍ଥିତିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ । କାଗଜରେ ଥିବା ଏହି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏକ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଡ଼ାଯାଉ । ଚୁମ୍ବକ ସ୍ଥିର ହେଲା ପରେ ତାହାର ଦିଗ ଏହି ରେଖା ସୂଚାଇଥାଏ ।

ଏବେ ପୁଣି ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ସାମାନ୍ୟ ଧକ୍କା ଦେଇ ବୁଲାଇଲେ ଚୁମ୍ବକଟି ସ୍ଥିର ହେଲାବେଳକୁ ପୂର୍ବସ୍ଥିତିକୁ ଫେରି ଆସିବ ।

ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତାହା କେଉଁ ଦିଗ ସୂଚିତ କରେ ? ଆମେ ଏହାକୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବା ?
ଉ. ଚୁମ୍ବକଟି ଯେଉଁ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ ସେହି ରେଖାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚିତ କରେ । ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଝୁଲୁଥିବା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ହୋଇ ରହେ । ମାତ୍ର ଖଣ୍ଡେ ସାଧାରଣ ଲୁହା ଦଣ୍ଡକୁ ଝୁଲାଇ ଦେଲେ, ତାହା ସର୍ବଦା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରେଖାରେ ସ୍ଥିର ହେବ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଏକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ । ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରାନ୍ତ ଯାହା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ତାହାକୁ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଉଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ କୁହାଯାଏ । ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଚୁମ୍ବକ ରହିଥାଏ କାରଣ ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜେ ଏକ ବିଶାଳ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।

ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ବଦଳରେ ଏକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୁହା ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଏହାକୁ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ଝୁଲାଇ ରଖିଲେ ଏହା ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହିବ ନାହିଁ । ଏହା ଯେ କୌଣସି ଦିଗରେ ରହିପାରିବ ।

ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେବଳ ମୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ହିଁ ରହିପାରିବ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ :

ପୁରାତନ କାଳରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପକରଣ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଥାଏ ଯାହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୂରିପାରେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର- ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ କୁହାଯାଏ ।

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନର ଆମେ ଦିଗ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କମ୍ପାସ୍ ରଖାଯାଏ । କିଛି ସମୟ ପରେ ଉତ୍ତର–ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସୂଚୀ ରହିଥାଏ । ଏହାପରେ କମ୍ପାସରେ ଥିବା ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମ୍ପାସ୍ ବାକ୍ସକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲାଇ ଦିଆଯାଏ ।

ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥ‌ିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

ଆମେ କିପରି ଆମର ନିଜସ୍ଵ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ତିଆରି କରିପାରିବା ?
ଉ. ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଲାକାର ବାକ୍ସ ଅଟେ, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଆଚ୍ଛାଦନ ଥାଏ, ଯାହା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ସୂଚୀ ଆକାରରେ ଥ‌ିବା ଚୁମ୍ବକଟି ବାକ୍ସର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପିନ୍ ଉପରେ ଲାଗିଯାଇଛି । ଏହି ସୂଚୀକୁ ପିନ୍ ଉପରେ ଏପରି ଭାବରେ ସନ୍ତୁଳିତ କରାଯାଇଛି ଯେ ଏହା ସମଜରେ ଏହି ବିନ୍ଦୁରେ ବୁଲିପାରିବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବୁଲିପାରିବ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଥ‌ିବା ସୂଚୀର ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ସୂଚୀ କମ୍ପାସରେ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ତିଆରି କରିବା (ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ଚୁମ୍ବକ କ କରିବା)

ଏକ କର୍କ ଖଣ୍ଡ, ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚି, ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ, ଏକ କାଚ ପାତ୍ର ଏବଂ ପାଣି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିକୁ ଏକ କାଠ ଟେବୁଲ ଉପରେ ରଖାଯାଉ । ତା’ପରେ ଚୁମ୍ବକର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମେରୁକୁ ଛୁଞ୍ଚିର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ରଖାଯାଉ । ଚି ତ୍ର ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଅନୁଯାୟୀ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସହିତ ଛୁଞ୍ଚି ଉପରେ ଗତି କରାଯାଉ । ଯେତେବେଳେ ଏହା ଛୁଞ୍ଚିର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିବ, ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଉ ।

ଚୁମ୍ବକର ସେହି ମେରୁକୁ ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଯେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଣାଯାଉ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପଦକ୍ଷେପକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅତି କମରେ ୩୦ ରୁ ୪୦ ଥର
କରାଯାଉ ।

ଛୁଞ୍ଚି ନିକଟକୁ କିଛି ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପିନ୍ ଅଣାଯାଉ । ଯଦି ପିନ୍ କିମ୍ବା ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡ ଛୁଞ୍ଚ୍ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ତେବେ ଜଣାଯିବ ଯେ ଛୁଞ୍ଚ୍ ଏକ ଚୁମ୍ବକରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।

ପାତ୍ରର ପାଣିରେ କମ୍ପାସ ଛୁଞ୍ଚି ନିର୍ମାଣ :

• ଏହି ଛୁଞ୍ଚିକୁ କର୍କ ଭିତର ଦେଇ ଭୂସମାନ୍ତରାଳ କରି ରଖାଯାଉ । କର୍କକୁ ପାଣିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ଭସାଯାଉ, ଯେପରି (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି) ଛୁଞ୍ଚି ସବୁବେଳେ ପାଣିର ସ୍ତର ଉପରେ ରହିଥ‌ିବ ।
• ଛୁଞ୍ଚି ସ୍ଥିର ହେଲେ, ତୁମର ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୋଇଯିବ । ଛୁଞ୍ଚୁର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• କର୍କକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘୂରାଇ ଏହା ଘୂରିବା ବନ୍ଦ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ । ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ । ଛୁଞ୍ଚିର ଶେଷ ଭାଗ ସବୁବେଳେ ସମାନ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇବ ।
  

ଆଧୁନିକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ, ତୁମ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ପରି ଏକ ଉପକରଣ ଭାରତୀୟମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଏଥିରେ ଏକ ମାଛ ଆକୃତିର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଲୁହା ଖଣ୍ଡ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ତେଲ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାକୁ ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର (ବା ମାଛ ଯନ୍ତ୍ର) କୁହାଯାଉଥିଲା ।

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୁଏ ?
ଉ. ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକକୁ ପାଖାପାଖୁ ରଖୁ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତରମେରୁ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ । ଦୁଇ ଚୁମ୍ବକର ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିବ ।

ଚୁମ୍ବକର ଆକର୍ଷଣ ଓ ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣ :

କାର୍ଯ୍ୟ−୫ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

• ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଯୋଡ଼ା ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନେଇ ତାହାକୁ (କ) ଏବଂ (ଖ) ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
• ସିଲିଣ୍ଡର ଆକୃତିର ପେନସିଲ୍ ଉପରେ ଚୁମ୍ବକ (କ) ର ଲମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ଵ ରଖାଯାଉ ।
• ଏବେ ପ୍ରଥମେ (କ) ର ଶେଷଭାଗ ନିକଟକୁ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅଣାଯାଉ ଯେପରି ଚୁମ୍ବକଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ । ପୁନଶ୍ଚ (ଖ) ଚୁମ୍ବକର ଅପରପ୍ରାନ୍ତକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡ ନେଇ ତା’ର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ (କ) ଚୁମ୍ବକର ଶେଷ ଭାଗ ଆଡ଼କୁ ନିଆଯାଉ । ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

• ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ଅସମ ମେରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟିଏ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଏ ।
• ଉଭୟ ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ଯଥା – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଦ୍ଵୟ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ କରି ଥାଏ ।
• ଏକ ଲୁହାଦଣ୍ଡର ଉଭୟ ମୁଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉଭୟ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁଦ୍ଵାର ଆକର୍ଷିତ ହେବ ।
• ତେଣୁ ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ବିକର୍ଷଣ ଗୁଣଦ୍ଵାରାର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥାଏ ।
  

କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

• ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ ଏବଂ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ନିଆଯାଉ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସକୁ ଏକ ଭୂସମାନ୍ତର ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ରଖ୍ ଏହାର କଣ୍ଟା ସ୍ଥିର ହେବାଯାଏ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଲେ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯିବ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସର ଉତ୍ତର ମେରୁପ୍ରାନ୍ତକୁ ଆଣିଷଲ କଂପାସର କଣ୍ଟାଟି ବିକ୍ଷେପିତ ହେବ ନାହିଁ ବରଂ ନିକଟତର ହେବ । କାରଣ ବିପରୀତ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି ।

କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଅଟେ । ଯଦି ଏକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଏହାର ନିକଟତର କରାଯାଏ ତେବେ ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ କି ?
ଉ. ହଁ, ଏହା ସମାନ ଆଚରଣ ଦେଖାଇବ ।

ଯଦି ଆମେ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖୁବା । ତେବେ ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ କି ? ?
ଉ. ନା, ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ଯ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।

ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ ଓ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଲେ :

ଚୁମ୍ବକୀୟ କଂପାସ୍ ଓ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ଏକ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ଯଥା – କାଠ, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଚ ଆଦି ରଖାଯାଏ ତେବେ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଚୁର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।

ତେଣୁ ଚୁମ୍ବକର ପ୍ରଭାବ କୌଣସି ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• କାର୍ଯ୍ୟ–୬ର ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
• ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନକରି, ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଟେବୁଲରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡକୁ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । କମ୍ପାସ୍ ଚୁଞ୍ଚିକୁ ସାବଧାନତାର ସହ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
• ଦେଖାଯିବ ଯେ କାଠ ଖଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ କମ୍ପାସ୍ ଛୁଞ୍ଛର ବିକ୍ଷେପଣ ଉପରେ କିଛି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।
• କାଠ ଖଣ୍ଡ ପରିବର୍ତ୍ତେ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ସିଟ୍, ପତଲା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଏବଂ ପତଳା କାଚ ସିଟ୍ ନେଇ ଏହି ପରୀକ୍ଷଣକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କର ।
  

ସାରଣୀ – ୨ : ଅ–ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ ନିରୀକ୍ଷଣ

କ୍ର. ସଂଖ୍ୟା	ଚୁମ୍ବକ ଏବଂ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥ	ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୧.	କାଠ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୨.	କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୩.	ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ
୪.	କାଚ	ଛୁଞ୍ଚିର ବିକ୍ଷେପଣରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ

ଚୁମ୍ବକ ସହିତ ମଜା :
ଚୁମ୍ବକ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ ରଶ୍ମୀ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସ୍କୁଲ ମେଳାରେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି କିଛି ମଜାଦାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲା ।

ଗୋଲକଧନ୍ଦାରେ ଷ୍ଟିଲବଲ୍ :
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ଟ୍ରେ ତଳେ ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଚଳାଇ ଆମେ ଷ୍ଟିଲ୍‌ ବଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଲକଧନ୍ଦାରୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।

ପାଣିରେ ଷ୍ଟିଲ ପେପରକ୍ଷିପ୍‌କୁ ବାହାର କରିବା :
ଆଙ୍ଗୁଠି କିମ୍ବା ଚୁମ୍ବକକୁ ଓଦା ନକରି ଆମେ ଚୁମ୍ବକ ବ୍ୟବହାର କରି ପାଣିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍ ପେପର କ୍ଲପକୁ ବାହାର କରିପାରିବା ।

ସମମେରୁ ନିକଟରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ :
ଦୁଇଟି ଦିଆସିଲି କାର୍ ନିକଟତର ହେଲେ ପରସ୍ପର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ନଯାଇ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇଯିବେ ।

କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ N ଓ S ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଚୁମ୍ବକରେ ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଏକ ଧଳା ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁକୁ ଲାଲ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ଲାଲ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।

ଚୁମ୍ବକକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବ ? ଚୁମ୍ବକ କହେ, ‘ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରଖ । ମୋତେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ । ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇମୁଣ୍ଡରେ ରଖ ।

‘ମୋତେ ଗରମ କର ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ତଳେ ପକାଅ ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋତେ ହାତୁଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଆଘାତ ଦିଅ ନାହିଁ । ମୋତେ ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍ କିମ୍ବା ରିମୋଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍‌ ନିକଟରେ ରଖ ନାହିଁ ।

ଚୁମ୍ବକକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବାର ଉପାୟ :

• ଏହାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅସମ ମେରୁ ଥିବା ଯୋଡ଼ିରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ମଝିରେ ଏକ କାଠ ଖଣ୍ଡ ରଖ୍, ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନରମ ଲୁହାକୁ ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଚୁମ୍ବକକୁ ଗରମ କରିବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ତଳେ ପକାଇବା ନାହିଁ କିମ୍ବା ହାତୁଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଆଘାତ କରିବା ନାହିଁ । ଏପରି କଲେ ଚୁମ୍ବକର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ ଲୋପ ପାଇଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।
• ଚୁମ୍ବକକୁ ମୋବାଇଲ ଫୋନ କିମ୍ବା ରିମୋଟ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ନିକଟରେ ରଖୁ ନାହିଁ ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଆକର୍ଷଣ
୨. ବିକର୍ଷଣ
୩. ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
୪. ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ
୫. ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍
୬. ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୭. ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ
୮. ପରୀକ୍ଷଣ
୯. ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ |
୧୦. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୧. ଚୁମ୍ବକର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ
୧୨. ସନ୍ଧାନ
୧୩. ରିଂ ଚୁମ୍ବକ
୧୪. ଅଶ୍ଵକ୍ଷୁରାକୃତି ଚୁମ୍ବକ
୧୫. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୬. ପୂର୍ବାନୁମାନୁ
୧୭. ଲିପିବଦ୍ଧ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଏକ ଚୁମ୍ବକର ଦୁଇଟି ମେରୁ ଥାଏ – ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ।
• ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ସବୁବେଳେ ଯୋଡ଼ିରେ ରହିଥାଏ । କୌଣସି ଚୁମ୍ବକରେ କେବଳ ଉତ୍ତର ମେରୁ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।
• ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
• ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
• ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଏକ ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ର ସୂଚୀ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
• ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକକୁ ପରସ୍ପରର ନିକଟତର କରାଯାଏ, ସମମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଉତ୍ତର, ଦକ୍ଷିଣ- ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଅସମ ମେରୁ (ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ) ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium ରେଖା ଓ କୋଣ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 2 Odia Medium

2.1 ବିନ୍ଦୁ (Point), 2.2 ରେଖାଖଣ୍ଡ (Line Segment), 2.3 ସରଳରେଖା (Line), 2.4 ରଶ୍ମି (Ray)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 15-17)

Question 1.

ତମେ ରୀନା ଓ ଶୀତଳକୁ ଉତ୍ତର ପାଇବାପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ କି?
Solution:
ସମତଳରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଗତି କରିପାରିବ।
ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 2.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନାମିତ କର। ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥୁବା ପାଞ୍ଚୋଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ? କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ?

Solution:
(i) ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – LM, MP, PQ ଓ QR
(ii) L ଓ R ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
(iii) M, P ଓ Q ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Question 3.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ରଶ୍ମିଦ୍ଵୟର ନାମକରଣ କରି। ଉଭୟ ରଶ୍ମିର ‘T’ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଅଟେ କି?

Solution:
\(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ରଶ୍ମି ହିଁ ଉଭୟ ରଶ୍ମି ଦ୍ଵୟ \(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ T.

Question 4.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥଳରେ ରଫ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନାମକରଣ କର।
(a) \(\overleftrightarrow{\mathrm{OP}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{OQ}}\), ‘O’ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି।
(b) \(\overleftrightarrow{\mathrm{XY}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{PQ}}\), ପରସ୍ପରକୁ M ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି।
(c) ‘l’ ସରଳରେଖା ଉପରେ ‘E’ ଓ ‘F’ ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଅବସ୍ଥିତ କିନ୍ତୁ ‘D’ ବିନ୍ଦୁ ନୁହେଁ।
(d) AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ‘P’ ବିନ୍ଦୁ ଅବସ୍ଥିତ।
Solution:

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ:

(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ
Solution:
(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ – B, C, D, E ଓ O
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା – DB
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି — \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}, \overrightarrow{\mathrm{OC}}, \overrightarrow{\mathrm{OD}}, \overrightarrow{\mathrm{OE}}\)
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ – DE, EO, OB, OC, DO

Question 6.
ଏଠାରେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମି । ଏହା ‘O’ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘A’ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇଅଛି।

(a) ତୁମେ ଏହାକୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବ କି? ହଁ/ନା କାହିଁକି?
(b) ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖୁପାରିବା କି? ହଁ/ନା, କାହିଁକି?
Solution:
(a) ହଁ, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବା।
(b) ନା, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖିପାରିବା ନାହିଁ।

2.5 କୋଣ (Angle)

Page No. 17

Question 1.
ଏହି କୋଣକୁ ଆମେ କିପରି ନାମକରଣ କରିବା?

Solution:
∠DBE ବା ∠EBD ଭାବରେ।

Page No. 18

Question 1.
ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କୋଣକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରୁଛ କି? ଉକ୍ତ କୋଣର ବାହୁ ଓ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିପାରିବ କି? କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? ପରିସ୍ଥିତି-1ରେ ଥିବା କୋଣ ବା ପରିସ୍ଥିତି-2 ରେ ଥ‌ିବା କୋଣ?
Solution:
ପରିସ୍ଥିତି–6 ଥ‌ିବା କୋଣ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 19-21)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ଖୋଜି ପାରିବ କି? ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ କୋଣ ଗଠନ କରୁଥିବା ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁର ନାମକରଣ କର।


Solution:
(a) ∠ADB, ∠BDC, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ D
(b) ∠PQR, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Q
(c) ∠LMN, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ M
(d) ∠XYZ, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Y

Question 2.
ST ଓ SR କୁ ବାହୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ କୋଣର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଓ ଏହାର ନାମକରଣ କର।
Solution:

Question 3.
ଏଠାରେ ∠APC କୁ କାହିଁକି ଆମେ ∠P ଭାବରେ ଲେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ, ବୁଝାଅ।

Solution:
(i) P ବିନ୍ଦୁରେ ତିନୋଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯଥା – ∠APB, ∠BPC ଓ ∠APC
(ii) ଠିକ୍ କୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ∠APC ବା ∠APB ବା ∠BPC ନାମରେ ନାମିତ କରିପାରିବା।

Question 4.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର।

Solution:
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ 1 ଓ 2 କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ,
1 = ∠PTQ, 2 = ∠QTR

Question 5.
ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥୁବା ଯେକୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଖାତାରେ ଚିହ୍ନିତ କର ଓ ସେମାନଙ୍କର ନାମ A, B ଓ C ଦିଅ। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ସଂଯୋଗ କରି ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର। A, B ଓ C ବ୍ୟବହାରକରି କେତୋଟି କୋଣର ନାମକରଣ କରିପାରିବ? ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବାପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ଦେଇ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:
ଆମେ ତିନୋଟି ସରଳରେଖା AB, BC ଓ CA ପାଇବା।
ଆମେ ତିନୋଟି କୋଣ ∠ABC, ∠BCA ଓ ∠CAB ପାଇବା।

Question 6.
ଏବେ ତୁମେ ଗୋଟିଏ କାଗଜପୃଷ୍ଠାରେ ଯେକୌଣସି ଚାରୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏପରି ଚିହ୍ନିତ କର ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥ‌ିବେ। ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ A, B, C, D ଭାବରେ ନାମିତ କର। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦିଅ? A, B, C, D ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ କେତୋଟି କୋଣର ନାମ ଦେଇପାରିବ? ସମସ୍ତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ଓ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ସାହାଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:

ଆମେ ଛଅଗୋଟି ସରଳରେଖା; ଯଥା- \(\overleftrightarrow{\mathrm{AB}}, \overleftrightarrow{\mathrm{BC}}, \overleftrightarrow{\mathrm{CD}}, \overleftrightarrow{\mathrm{DA}}, \overleftrightarrow{\mathrm{AC}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{BD}}\) ପାଇବା।
ଏବଂ ଆମେ ୧୨ଗୋଟି କୋଣ; ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ∠BAC, ∠CAD, ∠BAD, ∠ABD, ∠DBC, ∠ABC, ∠BCA, ∠ACD, ∠BCD, ∠CDB, ∠CDA, ∠BDA ପାଇବା।

2.6 କୋଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା (Comparing Angles)

Page No. 21

Question 1.
ଦୁଇଟି କୋଣ ତୁଳନା କରିବା କ’ଣ ସବୁବେଳେ ସହଜ ହୋଇଥାଏ?

ଏଠାରେ କିଛି କୋଣ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ନାମକରଣ କର। ତମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ତୁଳନା କରିବ? ଆଉ କିଛି କୋଣ ଅଙ୍କନ କର, ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କରି ତୁଳନା କର।
Solution:

ଆମେ ପାଇବା ∠1 > ∠2, ∠2 > ∠3, ∠3 < ∠4
∴ ∠3 < ∠4 < ∠2 < ∠1

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 23)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ, ତା’ପରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଭାଙ୍ଗ ଉପରେ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କାଗଜର ଭାଙ୍ଗ ଓ ଧାର ମଧ୍ଯରେ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦେଇ ତୁଳନା କର। ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ଗଠିତ ହେଲାଭଳି ଭାଙ୍ଗ କର ଓ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ତୁଳନା କର। ତୁମେ ପାଇଥବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ କୋଣ କେଉଁଟି?

Solution:
ଆମେ ∠1, ∠2, ∠3 ଓ ∠4 ପାଇବା।
ତୁଳନା କଲେ ∠1 < ∠2, ∠4 < ∠3, ∠1 = ∠4, ∠2 = ∠3
∠2 ଓ ∠3 ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୋଣ।
∠1 ଓ ∠4 ସବୁଠାରୁ ସାନ କୋଣ।

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ଓ କାହିଁକି ଦର୍ଶାଅ।

(a) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOY
(b) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOB
(e) ∠XOB କିମ୍ବା ∠XOC
କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲ, ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
(a) ∠AOB > ∠XOY କାରଣ, ∠XOY ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(b) ∠AOB > ∠XOB କାରଣ, ∠XOB ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(c) ∠XOB = ∠XOC କାରଣ, B ଓ C ଗୋଟିଏ ରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି।

Question 3.
∠XOY ଓ ∠AOB ମଧ୍ଯରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? କାରଣ ସହ ଦର୍ଶାଅ।

Solution:
∠1 > ∠3, ∠1 + ∠2, ∠3 + ∠2 (ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ 2 ଯୋଗକଲେ)
ତେଣୁ ∠XOY > ∠AOB

2.7 ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ବାହୁ ତିଆରି (Making Rotating Arms), 2.8 ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାର କୋଣ (Special Types of Angles)

Page No. 29

Question 1.
ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟାଇବାର ଅଧା ଭାଗ ଦ୍ଵାରା, ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଗଠିତ ହୁଏ, ତେବେ ସଂପୂର୍ଣ ଓଲଟାଇବାରେ କେତେ ଭାଗଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଗଠିତ ହେବ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ‘L’ ଆକୃତି ସହିତ ସମାନ। ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ ହୁଏ, ଯଦି ଏହା ଗୋଟିଏ ସରଳ କୋଣର ଅଧା ହୋଇଥବ। ସମକୋଣରେ ମିଶିଥୁବା ଦୁଇଟି ରେଖାକୁ ଲମ୍ବ ରେଖା କୁହାଯାଏ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 29-30)

Question 1.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଝରକାଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ଲେଖାଏଁ ସମକୋଣ ରହିଛି? ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ସମକୋଣ ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

ଝରକାର ଚାରିଟି ସମକୋଣ, ଯଥା – 1, 2, 3 ଓ 4
ହଁ, କବାଟର କୋଣ, ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣରେ ସମକୋଣ ଅଛି।

Question 2.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ସରଳକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ A ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼, ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

Solution:

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ‘A’ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼। ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

ସୂଚନା: ତଳ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସରଳରେଖାକୁ ଆଉ ଅଧ‌ିକ ବଦ୍ଧିତ କର। A ବିନ୍ଦୁରେ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏଭଳି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା ଯେ, ତାହା ସରଳକୋଣ CAB କୁ ସମାନ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ।

Solution:

Question 4.
କାଗଜରେ ଗୋଟିଏ ତେରେଚ୍ଛା ଗାର ନିଅ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗାର ଏପରି ଦିଅ, ଯେପରିକି ଏହା ପ୍ରଥମ ଗାର ଉପରେ ଲମ୍ବ ହେବ।
(a) ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କେତୋଟି ସମକୋଣ ପାଇଛ? କୋଣଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ସମକୋଣ, ତାହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ଗାର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ କରିବା, କାଗଜରୁ ଦୁଇଟି ଗାର ଏକ ସମକୋଣ P ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ସମତଳକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90°ର ଚାରୋଟି ସମକୋଣରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ। ଆମେ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

(b) ତୁମେ କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗ କରିଥିଲ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ଯେମିତିକି ଏ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିନଥୁବା ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମକୋଣ ପାଇପାରିବ।
Solution:
ସୋପାନ–1: ଗୋଟିଏ କାଗଜ ନିଅ। ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚାପି ଦିଅ।
ସୋପାନ–2: ଭାଙ୍ଗରେ ଏକ ରେଖା ହେବ।
ସୋପାନ–3: ଏବେ କାଗଜକୁ ପୁଣିଥରେ ଏପରି ଭାଙ୍ଗ ଯାହାର ଦୁଇଟି ଭାଙ୍ଗରେଖା ମିଳିତ ହେବେ।
ସୋପାନ–4: ଭାଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା କାଗଜକୁ ଏବେ ଖୋଲିଦିଅ।
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଲା ଭଳି ଆମେ ଦୁଇଟି ଲମ୍ବ ଓ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

Page No. 31

Question 1.
କୋଣମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣ: ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଅଛି। ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗରେ ସମକୋଣ ଦେଖାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଭାଗର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ/ଗୁଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?

Solution:
ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ କୁହାଯାଏ।
ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ ବଡ଼ କିନ୍ତୁ ଏକ ସରଳକୋଣଠାରୁ କମ୍। ଏଠାରେ ମୋଡ଼ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଅଧା ମୋଡରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 31-32)

Question 1.
ପୂର୍ବ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଓ ସରଳକୋଣଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର।
Solution:

Question 2.
କିଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଏବଂ କିଛି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଅଙ୍କନ କର। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଅଙ୍କନ କର।
Solution:

Question 3.
ତୁମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଜାଣିଛ କି? ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ତୀକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଦଦରା (ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନୁହେଁ) ଏପରି ଶବ୍ଦକୁ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ?
Solution:
ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ କମ୍ ତାହା ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଓ ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ ଅଧିକ ତାହାକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

Question 4.
ତଳେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର।

ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ର କ’ଣ ହେବ ଏବଂ ଏଥିରେ କେତୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ରହିବ? ଏଥ‌ିରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂରଚନା ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

3 + 9 = 12
12 + 9 = 21
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି = 9
ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ରଟିର କୋଣ ହେବ = 21 + 9 = 30

2.9 କୋଣର ମାପ (Measuring Angles)

Page No. 33

Question 1.
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
ଏକ ସରଳକୋଣ ଏକ ପୂର୍ବମୋଡ଼ର ଅଧା। ଯେହେତୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ 360° ତେଣୁ ଏକ ଅଧା ମୋଡ଼ ବା 180° ଡିଗ୍ରୀରେ ପରିମାଣରେ ଏକ ସରଳକୋଣର ମାପ ଲେଖାଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଦୁଇଟି ସମକୋଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ 180° ହୋଇଥିବାରୁ ଗୋଟିଏ ସମକୋଣର ମାପ 90° ଅଟେ।

ଇତିହାସରୁ ପଦେ: (Page No. 34)

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତକୁ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9 ଓ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଲବ୍ଧ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କ’ଣ ହେବ? ସୂଚିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ଡିଗ୍ରୀ ମାପ ଲେଖ।

Solution:
1ମ ଚିତ୍ର = 360°
2ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{2}\) = 180°
3ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{3}\) = 120°
4ର୍ଥ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{4}\) = 90°
5ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{5}\) = 72°
6ଷ୍ଠ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{6}\) = 60°
7ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{7}\) = 51.42°
8ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{8}\) = 45°
9ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{9}\) = 40°
10ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{10}\) = 36°

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 35)

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

(a) ∠KAL
ଏହି କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମେଳ ଖାଉଛି। ତେଣୁ KA ଓ AL ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା 1 ଡିଗ୍ରୀ କୋଣର ୟୁନିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ∠KAL ର ମାପ ଦିଏ। ଗଣନା କଲେ, ଆମେ ପାଉଛି ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL
(c) ∠TAK
Solution:
(a) ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL = 50°
(c) ∠TAK = 120°

Page No. 36

Question 1.
ତଳ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକରୁ ନାମ ଦିଅ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

Solution:
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
∠UOT = 20°, ∠TOS = 35°, ∠SOR = 30°, ∠ROQ = 60°, ∠QOP = 35°

Page No. 37

Question 1.
∠TOQ କୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
∠TOQ = 125°

Question 2.
ବିୟୋଗ ନକରି ଆମେ କିପରି ସିଧାସଳଖ କୋଣ ମାପି ପାରିବା?
Solution:
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରର କେନ୍ଦ୍ର କୋଣ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ରହିବ। ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲା ପରି କୋଣର ଗୋଟିଏ ବାହୁକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର 0° ଚିହ୍ନ ସହିତ ମିଳାଇ ରଖ। ସିଧାସଳଖକୋଣ ମାପ କରିବା।

Question 3.
∠AOB ର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କେତେ?

Solution:
∠AOB = 80°

ଚିନ୍ତା କର! (Page No. 40)

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଆମେ ପାଉଛେ, ∠AOB = ∠BOC = ∠COD = ∠DOE = ∠EOF = ∠FOG = ∠GOH = ∠HOI = _________ କାହିଁକି?

Solution:
କୋଣର ମୋଟ ପରିମାଣ 180° କୁ 8 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ 180° ÷ 8 = \(22 \frac{1}{2}^0\)

କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକ: (Page No. 40)

Question 1.
ତୁମର ହାତ ତିଆରି ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରରେ କୋଣ ସମର୍ଦ୍ଦିଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନାଅ। କାଗଜ ଭାଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକର ଧାରଣା ବ୍ୟବହାର କରି ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 40-43)

Question 1.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ଡିଗ୍ରୀରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠IHJ = 47°
(b) ∠IHJ = 24°
(c) ∠IHJ = 110°

Question 2.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ପରିପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣ 90° ଓ ଟେବୁଲର କୋଣର ପରିମାଣ = 90°

Question 3.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ। ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା କାଗଜ ପୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ କି?

Solution:
(a) ∠IHJ = 42°
(b) ∠IHJ = 116°
ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା କାଗଜ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ନାହିଁ।

Question 4.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ତୁମେ କିପରି ପାଇବ?

Solution:
ଆମେ ଜାଣୁ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ 360° କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଭିତର କୋଣକୁ ମାପିବାକୁ ପଡ଼ିବ (ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି)। ବାହ୍ୟ କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବା ପାଇଁ 360° ରୁ ବିୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ମାପି ଏହାର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।


Solution:
(a) 80°
(b) 120°
(c) 60°
(d) 130°
(e) 130°
(f) 30°

Question 6.
∠BXE, ∠CXE, ∠AXE ଏବଂ ∠BXC କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
∠BXE = 115°
∠CXE = 85°
∠AXE = 65°
∠BXC = 30°

Question 7.
∠PQR, ∠PQS ଓ ∠PQT କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠PQR = 45°
(b) ∠PQS = 105°
(c) ∠PQT = 150°

Question 8.
ତଳ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ୍ କାଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗ। ତା’ପରେ କାଗଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖୋଲିଦିଅ। କାଗଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଙ୍ଗରେ ଗାର ଦିଅ ଓ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ।

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 9.
ଚିତ୍ର (a) ରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ତ୍ରିଭୁଜର ସମସ୍ତ ତିନୋଟି କୋଣକୁ ମାପ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ସେହି କୋଣ ପାଖରେ ଲେଖ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନୋଟି କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଯୋଗ କର। କେତେ ହେଲା? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ର (b) ଓ (c)ରେ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କିଛି ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର ଓ ଅନୁ ମାନ କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ କ’ଣ ହେଉଛି?

Solution:

(a) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 45°, ∠B = 65°, ∠C = 70°
∴ 45° + 65° + 70° = 180°
(b) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 56°, ∠B = 62°, ∠C = 62°
∴ 56° + 62° + 62° = 180°
(c) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 33°, ∠B = 52°, ∠C = 95°
∴ 33° + 52° + 95° = 180°
ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ସାଧାରଣତଃ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ପରିମାଣ 180°.

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 45-46)

Question 1.
କେଉଁଠାରେ କୋଣ ଅଛି ବାହାର କର?

ଘଣ୍ଟାରେ କୋଣ:
(a) ଘଣ୍ଟାର ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଘଣ୍ଟାରେ 1 ଟା (ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟାଏ ବାଜିବା) ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ 30 କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କାହିଁକି?
(b) 2 ଟା ସମୟରେ, 4 ଟା ସମୟରେ ଓ 6 ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ଡିଗ୍ରୀ ହେବ?
(c) ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(a) 1 ରୁ 12 ସଂଖ୍ୟା ଘଣ୍ଟାର ପରିଧ୍ଵ ସହ ସମାନ ଦୂରତାରେ ଲେଖାଯାଇଛି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ = 360° ÷ 12 = 30°
ତେଣୁ ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଦ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
1ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 0 ଓ 1 (କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା) ମଧ୍ଯରେ ଥାଏ।
ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
(b) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 2ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 2 × 30 = 60°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 4ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 4 × 30 = 120°
(c) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 5ଟା ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି କୋଣର ପରିମାଣ = 5 × 30 = 150°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 7ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 7 × 30 = 210°

Question 2.
କବାଟ ଓ କବାଟ ବନ୍ଧ ମଧ୍ଯରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ: କବାଟ ଖୋଲିଲାବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ। ଏଠାରେ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଓ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:

Question 3.
ବିଦ୍ୟା ଦୋଳି ଖେଳି ଖୁସି ହୁଏ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଲା ଯେ ଦୋଳି ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବା ସମୟରେ କୋଣ ଯେତେ ବଡ଼ ହେବ, ସେ ନିଜ ଦୋଳିରେ ସେତେ ଅଧିକ ବେଗରେ ଝୁଲିପାରିବ। କିନ୍ତୁ କୋଣ କେଉଁଠି ଅଛି? ତୁମେ କ’ଣ କୌଣସି କୋଣ ଦେଖୁ ପାରୁଛ?

Solution:
ହଁ, କୋଣଟି ଦେଖାଯିବ।

Question 4.
ଏଠାରେ ଏକ ଖେଳଣା ଅଛି ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ ସହିତ ତେରେଛା ହୋଇ ରହିଥ‌ିବା ସ୍ଲାବ୍ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର କୋଣ ବା ସ୍ଲୋପ୍ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଡ଼ିବ। ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? କେଉଁ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି ଏବଂ କେଉଁଟି ନୁହେଁ?

Solution:
ହଁ, ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ ବା ସ୍କୋପ୍ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଗଡ଼ିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ହେଉଛି କ୍ଲୋପ୍।

Question 5.
ତଳେଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଯେଉଁଠାରେ କୀଟପତଙ୍ଗର ସିଧା ରୂପ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ରୂପ ରହିଛି। ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ପରିମାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? କିପରି? କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଓ ଶୀର୍ଷ କ’ଣ ହେବ?

Solution:
ଉଭୟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଘଣ୍ଟାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିଗରେ 90° କୋଣ କରି ଘୂରିଥାଏ।

2.10 କୋଣ ଅଙ୍କନ କରିବା (Drawing Angles)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 49-50)

Question 1.
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକା କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପାଇଲ କି? ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ କୋଣର ମାପକୁ ଅନୁ ମାନ କର। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ। ତୁମର କୋଣର ମାପକୁ ଏକ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର। ତୁମର ଅନୁମାନ, ପ୍ରକୃତ ମାପ ସହିତ କେତେଦୂର ନିକଟତର ଦେଖ।

Solution:

ଏହି ଚିତ୍ରରେ 20ଟି କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଅନୁମାନ କରି କହୁଛୁ ∠1 = ∠4 = 60°, ∠2 = ∠3 = 120°
ପ୍ରକୃତ ମାପ ∠1 = ∠4 = 70°, ∠2 = ∠3 = 110°

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣର କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 110°
(b) 40°
(c) 75°
(d) 112°
(e) 134°
Solution:

Question 3.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣର ସମାନ ପରିମାଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।


Solution:
∠IHJ = 120°, ∠ABC = 120°

2.11 କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମାପ (Types of Angles and Their Measurement)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 51-52)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ, A କୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଗକର, ଯେପରି–
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

ଅଙ୍କନ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ଚିତ୍ରରେ ବକ୍ରରେଖାଦ୍ଵାରା କୋଣକୁ ଦର୍ଶାଅ ଯେପରି ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Solution:
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଅନୁ ସାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ ଓ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କର।

(a) ∠PTR
(b) ∠PTQ
(c) ∠PTW
(d) ∠WTP
Solution:
(a) ∠PTR = 30° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) ∠PTQ = 60° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(c) ∠PTW = 105° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) ∠WTP = 255° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 53)

Question 1.
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ∠TER = 80°।∠BET ର ପରିମାଣ କେତେ? ∠SET ର ପରିମାଣ କେତେ?

Solution:
ଏଠାରେ ∠SET = ∠SER – ∠TER
= 90° – 80° (∵ ∠SER = 90°)
= 10°
∠BET = ∠BES + ∠SET
= 90° + 10°
= 100°
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ∠REB ଏକ ସରଳ କୋଣ । ତେଣୁ ∠REB ର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ 180° ଅର୍ଥାତ୍ ∠REB = 180°।
ସେଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ ∠TER ର ପରିମାଣ 80° ଅର୍ଥାତ୍ ∠TER = 80°।
∠SET ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସମାନ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 53-54)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 140°
(b) 82°
(c) 195°
(d) 70°
(e) 35°
Solution:

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଆକଳନ/ଅନୁମାନ କର ଏବଂ ତା’ପରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ କିମ୍ବା ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣ ରୂପେ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କର।
Solution:
(a) 45° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) 150° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(c) 120° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) 30 (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(e) 95° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(f) 350° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ତିନୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଓ ଦୁଇଟି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ରହିବ।
Solution:

1, 2, 3 କୋଣ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, 4 କୋଣ ସମକୋଣ, 5, 6 କୋଣ ସ୍ଥୂଳକୋଣ।

Question 4.
M ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ବରେ 40° ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ 60° କୋଣ ରହିବ।
Solution:

∠1 = 40°, ∠2 = 40°, ∠3 = 60°

Question 5.
Y ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ୩ଟି କୋଣର ପରିମାଣ 150°, 60° ଓ 150° ହେବ।
Solution:

∠1 = 150°, ∠2 = 60°, ∠3 = 150°

Question 6.
ଅଶୋକ ଚକ୍ରରେ 24ଟି ଅର ଅଛି। ପାଖାପାଖ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ କୋଣର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣ କେତେ? ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ?

Solution:

ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା = 360° ÷ 24 = 15°
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ = 15° × 5 = 75°

Question 7.
ନିମ୍ନ ଧନ୍ଦାଟିକୁ କୁହ।
ମୁଁ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୋଣ । ମୋର ପରିମାଣକୁ ଦୁଇଗୁଣ କଲେ, ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ତିନିଗୁଣ କରିବ, ତମେ ପୁଣି ଥରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ଚାରିଗୁଣ କରିବ, ତୁମେ ପୁଣି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରିବ, ତୁମେ ଏକ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ। ମୋର ପରିମାଣର ମାପଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
Solution:
ମନେକର ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ m ହେଉ।
ତେବେ 5 × m > 90° କିନ୍ତୁ 4 × m < 90° ତେଣୁ m > \(\frac{90^0}{5}\) ଏବଂ m > \(\frac{90^0}{4}\)
⇒ m > 18° କିନ୍ତୁ m < \(22 \frac{1}{2}^0\)
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 19° କିମ୍ବା 20° କିମ୍ବା 21°।

Class 6 Maths Chapter 2 MCQ Odia Medium

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

I. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।

Question 1.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ___________________।
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରଯାଇପାରେ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ଯ

Question 3.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରେ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 4.
ଏକ ସମତଳରେ _________ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 5.
କ୍ରତୁ, ପୁଲହ ଓ ଧ୍ରୁବତାରା _________
Answer:
ଏକରେଖୀୟ

Question 6.
ରଶ୍ମିଟିଏ ତା’ର ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ _________ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅସୀମ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥାଏ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 7.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ଗୋଟିଏ _________ ଗଠନ କରନ୍ତି।
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଗୋଟିଏ କୋଣର _________ ଟି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଏକ

Question 9.
_________ ଚିହ୍ନଟି କୋଣର ସାଙ୍କେତିକ ଚିହ୍ନ।
Answer:
∠

Question 10.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ _________ ଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Answer:
4

Question 11.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ _________ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ

Question 12.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମଷ୍ଟି _________ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟିର ଅନୁପୂରକ।
Answer:
90°

Question 13.
ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
90°

Question 14.
48° ମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
138°

Question 15.
6° କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
84°

II. ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ି ପ୍ରଶ୍ନପାଖରେ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ।

Question 1.
‘ରେଖା’ କହିଲେ ଆମେ କେବଳ ସରଳରେଖାକୁ ବୁଝୁ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 3.
ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 4.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 5.
ଏକ ସମତଳରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 6.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର କୌଣସି ଛେଦବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 8.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 9.
ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଦୁଇଟି ପ୍ରାୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 10.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାର ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 11.
ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମିର ଗୋଟିଏ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 12.
1 ସେ.ମି. = 10 ମି.ମି.
Answer:
ଠିକ୍

Question 13.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 14.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 15.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

III. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
କେଉଁଟି ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ଚିତ୍ର? [ଆୟତଚିତ୍ର, ବର୍ଗଚିତ୍ର, ସମଘନ]
Answer:
ସମଘନ

Question 2.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ। [ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ, ରଶ୍ମି]
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ହୋଇ କ’ଣ ଗଠନକରନ୍ତି? [ରଶ୍ମି, ରେଖାଖଣ୍ଡ, ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ କୋଣର କେତୋଟି ବାହୁ ଥାଏ? [1, 2, 3, 4]
Answer:
2ଟି

Question 5.
1 ସେ.ମି. = କେତେ ମି.ମି.? [1000, 10, 100]
Answer:
10

Question 6.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ? [ଗୋଟିଏ, ଦୁଇଟି, ଅସଂଖ୍ୟ]
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମତଳର ଛେଦ ଏକ। [କୋଣ, ବିନ୍ଦୁ, ସରଳରେଖା]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{CD}}\) ର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ‘O’ ହେଲେ, ∠AOD ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ କେଉଁଟି ହେବ? [∠BOC, ∠AOC, ∠BOD]
Answer:
∠BOC

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି?
Answer:
ଜ୍ୟାମିତି

Question 2.
ଚକ୍‌ଖଡ଼ିରେ ଶିକ୍ଷକ କଳାପଟାରେ ଯେଉଁ ଆକାରର ଦାଗ ଦିଅନ୍ତି ତାହାକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି?
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଯେଉଁ ରେଖା ସଳଖ ହୋଇ ନ ଥାଏ ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ତିନୋଟି ବା ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କିତ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକବିନ୍ଦୁଗାମୀ ରେଖା

Question 5.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକ ରେଖାର ବିନ୍ଦୁ

Question 6.
ଯେଉଁ ଦୁଇ ରେଖାର କୌଣସି ସାଧାରଣ ବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ ସେହି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା

Question 7.
ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରର ସୀମାରେଖାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖୀ

Question 8.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 90° ହେଲେ, ଗୋଟିଏ କୋଣ ଅନ୍ୟଟିର କେଉଁ କୋଣ?
Answer:
ଅନୁପୂରକ

Question 9.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 163° ଓ 17° ହେଲେ, କୋଣ ଦୁଇଟିକୁ କେଉଁ କୋଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ପରିପୂରକ

Question 10.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଦୁଇଟି ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ-କଲେ କି ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ?
Answer:
ସମକୋଣ

Question 11.
କାହାକୁ କହନ୍ତି ଚିତ୍ର ସହ ଲେଖ।
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା
(ଖ) ଏକରେଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ
(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା
Solution:
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା – ଏକ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

(ଖ) ଏକରେଖ ବିନ୍ଦୁ – ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଏ।

(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା – ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଅତି ବେଶିରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରୁଥିବା ସରଳରେଖା ଦୁଇଟିକୁ ପରସ୍ପରଛେଦୀ ସରଳରେଖା କୁହାଯାଏ।