Class 6

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium ରେଖା ଓ କୋଣ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 2 Odia Medium

2.1 ବିନ୍ଦୁ (Point), 2.2 ରେଖାଖଣ୍ଡ (Line Segment), 2.3 ସରଳରେଖା (Line), 2.4 ରଶ୍ମି (Ray)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 15-17)

Question 1.

ତମେ ରୀନା ଓ ଶୀତଳକୁ ଉତ୍ତର ପାଇବାପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ କି?
Solution:
ସମତଳରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଗତି କରିପାରିବ।
ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 2.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ନାମିତ କର। ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥୁବା ପାଞ୍ଚୋଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ? କେଉଁ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ?

Solution:
(i) ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – LM, MP, PQ ଓ QR
(ii) L ଓ R ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।
(iii) M, P ଓ Q ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Question 3.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ରଶ୍ମିଦ୍ଵୟର ନାମକରଣ କରି। ଉଭୟ ରଶ୍ମିର ‘T’ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଅଟେ କି?

Solution:
\(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ରଶ୍ମି ହିଁ ଉଭୟ ରଶ୍ମି ଦ୍ଵୟ \(\overrightarrow{\mathrm{TA}}\) ଓ \(\overrightarrow{\mathrm{TB}}\) ର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ T.

Question 4.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥଳରେ ରଫ୍ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନାମକରଣ କର।
(a) \(\overleftrightarrow{\mathrm{OP}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{OQ}}\), ‘O’ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି।
(b) \(\overleftrightarrow{\mathrm{XY}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{PQ}}\), ପରସ୍ପରକୁ M ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି।
(c) ‘l’ ସରଳରେଖା ଉପରେ ‘E’ ଓ ‘F’ ବିନ୍ଦୁଦ୍ଵୟ ଅବସ୍ଥିତ କିନ୍ତୁ ‘D’ ବିନ୍ଦୁ ନୁହେଁ।
(d) AB ରେଖାଖଣ୍ଡ ଉପରେ ‘P’ ବିନ୍ଦୁ ଅବସ୍ଥିତ।
Solution:

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ:

(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ
Solution:
(a) ପାଞ୍ଚଟି ବିନ୍ଦୁ – B, C, D, E ଓ O
(b) ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା – DB
(c) ଚାରୋଟି ରଶ୍ମି — \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}, \overrightarrow{\mathrm{OC}}, \overrightarrow{\mathrm{OD}}, \overrightarrow{\mathrm{OE}}\)
(d) ପାଞ୍ଚଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ – DE, EO, OB, OC, DO

Question 6.
ଏଠାରେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମି । ଏହା ‘O’ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘A’ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇଅଛି।

(a) ତୁମେ ଏହାକୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବ କି? ହଁ/ନା କାହିଁକି?
(b) ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖୁପାରିବା କି? ହଁ/ନା, କାହିଁକି?
Solution:
(a) ହଁ, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{OB}}\) ଭାବେ ନାମକରଣ କରିପାରିବା।
(b) ନା, ଆମେ \(\overrightarrow{\mathrm{OA}}\) କୁ \(\overrightarrow{\mathrm{AO}}\) ଭାବେ ଲେଖିପାରିବା ନାହିଁ।

2.5 କୋଣ (Angle)

Page No. 17

Question 1.
ଏହି କୋଣକୁ ଆମେ କିପରି ନାମକରଣ କରିବା?

Solution:
∠DBE ବା ∠EBD ଭାବରେ।

Page No. 18

Question 1.
ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କୋଣକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରୁଛ କି? ଉକ୍ତ କୋଣର ବାହୁ ଓ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରିପାରିବ କି? କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? ପରିସ୍ଥିତି-1ରେ ଥିବା କୋଣ ବା ପରିସ୍ଥିତି-2 ରେ ଥ‌ିବା କୋଣ?
Solution:
ପରିସ୍ଥିତି–6 ଥ‌ିବା କୋଣ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 19-21)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ଖୋଜି ପାରିବ କି? ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ କୋଣ ଗଠନ କରୁଥିବା ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁର ନାମକରଣ କର।


Solution:
(a) ∠ADB, ∠BDC, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ D
(b) ∠PQR, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Q
(c) ∠LMN, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ M
(d) ∠XYZ, ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ Y

Question 2.
ST ଓ SR କୁ ବାହୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ କୋଣର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ଓ ଏହାର ନାମକରଣ କର।
Solution:

Question 3.
ଏଠାରେ ∠APC କୁ କାହିଁକି ଆମେ ∠P ଭାବରେ ଲେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ, ବୁଝାଅ।

Solution:
(i) P ବିନ୍ଦୁରେ ତିନୋଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯଥା – ∠APB, ∠BPC ଓ ∠APC
(ii) ଠିକ୍ କୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ∠APC ବା ∠APB ବା ∠BPC ନାମରେ ନାମିତ କରିପାରିବା।

Question 4.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର।

Solution:
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ 1 ଓ 2 କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ,
1 = ∠PTQ, 2 = ∠QTR

Question 5.
ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥୁବା ଯେକୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଖାତାରେ ଚିହ୍ନିତ କର ଓ ସେମାନଙ୍କର ନାମ A, B ଓ C ଦିଅ। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ସଂଯୋଗ କରି ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କର। A, B ଓ C ବ୍ୟବହାରକରି କେତୋଟି କୋଣର ନାମକରଣ କରିପାରିବ? ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବାପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ଦେଇ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:
ଆମେ ତିନୋଟି ସରଳରେଖା AB, BC ଓ CA ପାଇବା।
ଆମେ ତିନୋଟି କୋଣ ∠ABC, ∠BCA ଓ ∠CAB ପାଇବା।

Question 6.
ଏବେ ତୁମେ ଗୋଟିଏ କାଗଜପୃଷ୍ଠାରେ ଯେକୌଣସି ଚାରୋଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଏପରି ଚିହ୍ନିତ କର ଯେପରିକି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ତିନୋଟି ବିନ୍ଦୁ ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାରେ ନଥ‌ିବେ। ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ A, B, C, D ଭାବରେ ନାମିତ କର। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିଲ? ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦିଅ? A, B, C, D ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ କେତୋଟି କୋଣର ନାମ ଦେଇପାରିବ? ସମସ୍ତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ଓ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଏକ ବକ୍ରରେଖା ସାହାଯ୍ୟରେ ଚିହ୍ନାଅ।
Solution:

ଆମେ ଛଅଗୋଟି ସରଳରେଖା; ଯଥା- \(\overleftrightarrow{\mathrm{AB}}, \overleftrightarrow{\mathrm{BC}}, \overleftrightarrow{\mathrm{CD}}, \overleftrightarrow{\mathrm{DA}}, \overleftrightarrow{\mathrm{AC}}\) ଓ \(\overleftrightarrow{\mathrm{BD}}\) ପାଇବା।
ଏବଂ ଆମେ ୧୨ଗୋଟି କୋଣ; ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ∠BAC, ∠CAD, ∠BAD, ∠ABD, ∠DBC, ∠ABC, ∠BCA, ∠ACD, ∠BCD, ∠CDB, ∠CDA, ∠BDA ପାଇବା।

2.6 କୋଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା (Comparing Angles)

Page No. 21

Question 1.
ଦୁଇଟି କୋଣ ତୁଳନା କରିବା କ’ଣ ସବୁବେଳେ ସହଜ ହୋଇଥାଏ?

ଏଠାରେ କିଛି କୋଣ ଅଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ନାମକରଣ କର। ତମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ତୁଳନା କରିବ? ଆଉ କିଛି କୋଣ ଅଙ୍କନ କର, ସେଗୁଡ଼ିକର ନାମକରଣ କରି ତୁଳନା କର।
Solution:

ଆମେ ପାଇବା ∠1 > ∠2, ∠2 > ∠3, ∠3 < ∠4
∴ ∠3 < ∠4 < ∠2 < ∠1

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 23)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅ, ତା’ପରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଭାଙ୍ଗ ଉପରେ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର। କାଗଜର ଭାଙ୍ଗ ଓ ଧାର ମଧ୍ଯରେ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦେଇ ତୁଳନା କର। ଆୟତାକାର କାଗଜ ପୃଷ୍ଠାକୁ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ଗଠିତ ହେଲାଭଳି ଭାଙ୍ଗ କର ଓ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ତୁଳନା କର। ତୁମେ ପାଇଥବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଛୋଟ କୋଣ କେଉଁଟି?

Solution:
ଆମେ ∠1, ∠2, ∠3 ଓ ∠4 ପାଇବା।
ତୁଳନା କଲେ ∠1 < ∠2, ∠4 < ∠3, ∠1 = ∠4, ∠2 = ∠3
∠2 ଓ ∠3 ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୋଣ।
∠1 ଓ ∠4 ସବୁଠାରୁ ସାନ କୋଣ।

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ଓ କାହିଁକି ଦର୍ଶାଅ।

(a) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOY
(b) ∠AOB କିମ୍ବା ∠XOB
(e) ∠XOB କିମ୍ବା ∠XOC
କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼ ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲ, ତୁମ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
(a) ∠AOB > ∠XOY କାରଣ, ∠XOY ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(b) ∠AOB > ∠XOB କାରଣ, ∠XOB ଠାରୁ ∠AOB ଅଧିକ ବିସ୍ତାର କରିଛି।
(c) ∠XOB = ∠XOC କାରଣ, B ଓ C ଗୋଟିଏ ରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ଦୁଇଟି ସମାନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି।

Question 3.
∠XOY ଓ ∠AOB ମଧ୍ଯରେ କେଉଁ କୋଣଟି ବଡ଼? କାରଣ ସହ ଦର୍ଶାଅ।

Solution:
∠1 > ∠3, ∠1 + ∠2, ∠3 + ∠2 (ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ 2 ଯୋଗକଲେ)
ତେଣୁ ∠XOY > ∠AOB

2.7 ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ବାହୁ ତିଆରି (Making Rotating Arms), 2.8 ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାର କୋଣ (Special Types of Angles)

Page No. 29

Question 1.
ଯଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟାଇବାର ଅଧା ଭାଗ ଦ୍ଵାରା, ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଗଠିତ ହୁଏ, ତେବେ ସଂପୂର୍ଣ ଓଲଟାଇବାରେ କେତେ ଭାଗଦ୍ଵାରା ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଗଠିତ ହେବ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ‘L’ ଆକୃତି ସହିତ ସମାନ। ଗୋଟିଏ କୋଣ ସମକୋଣ ହୁଏ, ଯଦି ଏହା ଗୋଟିଏ ସରଳ କୋଣର ଅଧା ହୋଇଥବ। ସମକୋଣରେ ମିଶିଥୁବା ଦୁଇଟି ରେଖାକୁ ଲମ୍ବ ରେଖା କୁହାଯାଏ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 29-30)

Question 1.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଝରକାଗୁଡ଼ିକର କେତୋଟି ଲେଖାଏଁ ସମକୋଣ ରହିଛି? ତୁମେ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ସମକୋଣ ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

ଝରକାର ଚାରିଟି ସମକୋଣ, ଯଥା – 1, 2, 3 ଓ 4
ହଁ, କବାଟର କୋଣ, ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣରେ ସମକୋଣ ଅଛି।

Question 2.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ସରଳକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ A ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼, ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

Solution:

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ‘A’ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ସରଳରେଖାରେ ଯୋଡ଼। ଏହାକୁ ତୁମେ ଆଉ କେତେ ପ୍ରକାରର କରିପାରିବ?

ସୂଚନା: ତଳ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସରଳରେଖାକୁ ଆଉ ଅଧ‌ିକ ବଦ୍ଧିତ କର। A ବିନ୍ଦୁରେ ସମକୋଣ ପାଇବା ପାଇଁ, ଆମେ ଏଭଳି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା ଯେ, ତାହା ସରଳକୋଣ CAB କୁ ସମାନ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ।

Solution:

Question 4.
କାଗଜରେ ଗୋଟିଏ ତେରେଚ୍ଛା ଗାର ନିଅ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗାର ଏପରି ଦିଅ, ଯେପରିକି ଏହା ପ୍ରଥମ ଗାର ଉପରେ ଲମ୍ବ ହେବ।
(a) ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କେତୋଟି ସମକୋଣ ପାଇଛ? କୋଣଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ସମକୋଣ, ତାହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଥମ ଗାର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ କରିବା, କାଗଜରୁ ଦୁଇଟି ଗାର ଏକ ସମକୋଣ P ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରନ୍ତି, ଯାହା ସମତଳକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90°ର ଚାରୋଟି ସମକୋଣରେ ବିଭକ୍ତ କରିବ। ଆମେ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

(b) ତୁମେ କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ କିପରି ଭାଙ୍ଗ କରିଥିଲ ବର୍ଣ୍ଣନା କର, ଯେମିତିକି ଏ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିନଥୁବା ବ୍ୟକ୍ତିଜଣକ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସମକୋଣ ପାଇପାରିବ।
Solution:
ସୋପାନ–1: ଗୋଟିଏ କାଗଜ ନିଅ। ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚାପି ଦିଅ।
ସୋପାନ–2: ଭାଙ୍ଗରେ ଏକ ରେଖା ହେବ।
ସୋପାନ–3: ଏବେ କାଗଜକୁ ପୁଣିଥରେ ଏପରି ଭାଙ୍ଗ ଯାହାର ଦୁଇଟି ଭାଙ୍ଗରେଖା ମିଳିତ ହେବେ।
ସୋପାନ–4: ଭାଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା କାଗଜକୁ ଏବେ ଖୋଲିଦିଅ।
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଲା ଭଳି ଆମେ ଦୁଇଟି ଲମ୍ବ ଓ ଚାରିଟି ସମକୋଣ ପାଇବା।

Page No. 31

Question 1.
କୋଣମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣ: ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତିନୋଟି ଭାଗରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଅଛି। ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗରେ ସମକୋଣ ଦେଖାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଭାଗର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ/ଗୁଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?

Solution:
ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ କୁହାଯାଏ।
ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ସମସ୍ତକୋଣ ଏକ ସମକୋଣଠାରୁ ବଡ଼ କିନ୍ତୁ ଏକ ସରଳକୋଣଠାରୁ କମ୍। ଏଠାରେ ମୋଡ଼ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମୋଡ଼ରୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଅଧା ମୋଡରୁ କମ୍। ଏପରି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 31-32)

Question 1.
ପୂର୍ବ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଓ ସରଳକୋଣଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର।
Solution:

Question 2.
କିଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଏବଂ କିଛି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ଅଙ୍କନ କର। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଅଙ୍କନ କର।
Solution:

Question 3.
ତୁମେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ଜାଣିଛ କି? ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ତୀକ୍ଷଣ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଦଦରା (ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନୁହେଁ) ଏପରି ଶବ୍ଦକୁ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି, ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ?
Solution:
ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ କମ୍ ତାହା ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ଓ ଯେଉଁ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ରୁ ଅଧିକ ତାହାକୁ ସ୍ଥୂଳକୋଣ କୁହାଯାଏ।

Question 4.
ତଳେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର।

ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ର କ’ଣ ହେବ ଏବଂ ଏଥିରେ କେତୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ରହିବ? ଏଥ‌ିରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂରଚନା ଦେଖୁଛ କି?
Solution:

3 + 9 = 12
12 + 9 = 21
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି = 9
ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ରଟିର କୋଣ ହେବ = 21 + 9 = 30

2.9 କୋଣର ମାପ (Measuring Angles)

Page No. 33

Question 1.
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
ଏକ ସରଳକୋଣ ଏକ ପୂର୍ବମୋଡ଼ର ଅଧା। ଯେହେତୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ 360° ତେଣୁ ଏକ ଅଧା ମୋଡ଼ ବା 180° ଡିଗ୍ରୀରେ ପରିମାଣରେ ଏକ ସରଳକୋଣର ମାପ ଲେଖାଯାଏ।
ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣ ଦୁଇଟି ସମକୋଣକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ସରଳକୋଣର ମାପ 180° ହୋଇଥିବାରୁ ଗୋଟିଏ ସମକୋଣର ମାପ 90° ଅଟେ।

ଇତିହାସରୁ ପଦେ: (Page No. 34)

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତକୁ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9 ଓ 10 ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଲବ୍ଧ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କ’ଣ ହେବ? ସୂଚିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ନିକଟରେ ଡିଗ୍ରୀ ମାପ ଲେଖ।

Solution:
1ମ ଚିତ୍ର = 360°
2ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{2}\) = 180°
3ୟ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{3}\) = 120°
4ର୍ଥ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{4}\) = 90°
5ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{5}\) = 72°
6ଷ୍ଠ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{6}\) = 60°
7ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{7}\) = 51.42°
8ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{8}\) = 45°
9ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{9}\) = 40°
10ମ ଚିତ୍ର = \(\frac{360^0}{10}\) = 36°

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 35)

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

(a) ∠KAL
ଏହି କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର କେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ମେଳ ଖାଉଛି। ତେଣୁ KA ଓ AL ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା 1 ଡିଗ୍ରୀ କୋଣର ୟୁନିଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ∠KAL ର ମାପ ଦିଏ। ଗଣନା କଲେ, ଆମେ ପାଉଛି ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL
(c) ∠TAK
Solution:
(a) ∠KAL = 30°
(b) ∠WAL = 50°
(c) ∠TAK = 120°

Page No. 36

Question 1.
ତଳ ଚିତ୍ରରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକରୁ ନାମ ଦିଅ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଲେଖ।

Solution:
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
∠UOT = 20°, ∠TOS = 35°, ∠SOR = 30°, ∠ROQ = 60°, ∠QOP = 35°

Page No. 37

Question 1.
∠TOQ କୋଣର ମାପ କେତେ?
Solution:
∠TOQ = 125°

Question 2.
ବିୟୋଗ ନକରି ଆମେ କିପରି ସିଧାସଳଖ କୋଣ ମାପି ପାରିବା?
Solution:
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରର କେନ୍ଦ୍ର କୋଣ ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ରହିବ। ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲା ପରି କୋଣର ଗୋଟିଏ ବାହୁକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର 0° ଚିହ୍ନ ସହିତ ମିଳାଇ ରଖ। ସିଧାସଳଖକୋଣ ମାପ କରିବା।

Question 3.
∠AOB ର ଡିଗ୍ରୀ ମାପ କେତେ?

Solution:
∠AOB = 80°

ଚିନ୍ତା କର! (Page No. 40)

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଆମେ ପାଉଛେ, ∠AOB = ∠BOC = ∠COD = ∠DOE = ∠EOF = ∠FOG = ∠GOH = ∠HOI = _________ କାହିଁକି?

Solution:
କୋଣର ମୋଟ ପରିମାଣ 180° କୁ 8 ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ 180° ÷ 8 = \(22 \frac{1}{2}^0\)

କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକ: (Page No. 40)

Question 1.
ତୁମର ହାତ ତିଆରି ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରରେ କୋଣ ସମର୍ଦ୍ଦିଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନାଅ। କାଗଜ ଭାଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ କୋଣ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡକର ଧାରଣା ବ୍ୟବହାର କରି ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣ ତିଆରି କରିବା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 40-43)

Question 1.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟ ରର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ଡିଗ୍ରୀରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠IHJ = 47°
(b) ∠IHJ = 24°
(c) ∠IHJ = 110°

Question 2.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ପରିପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
ବ୍ଲାକ୍‌ବୋର୍ଡ଼ର କୋଣ 90° ଓ ଟେବୁଲର କୋଣର ପରିମାଣ = 90°

Question 3.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ। ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା କାଗଜ ପୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ କି?

Solution:
(a) ∠IHJ = 42°
(b) ∠IHJ = 116°
ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା କାଗଜ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ନାହିଁ।

Question 4.
ପୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ତୁମେ କିପରି ପାଇବ?

Solution:
ଆମେ ଜାଣୁ ଗୋଟିଏ ବୃତ୍ତର କେନ୍ଦ୍ରରେ 360° କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଭିତର କୋଣକୁ ମାପିବାକୁ ପଡ଼ିବ (ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି)। ବାହ୍ୟ କୋଣର ପରିମାଣ ଜାଣିବା ପାଇଁ 360° ରୁ ବିୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ମାପି ଏହାର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।


Solution:
(a) 80°
(b) 120°
(c) 60°
(d) 130°
(e) 130°
(f) 30°

Question 6.
∠BXE, ∠CXE, ∠AXE ଏବଂ ∠BXC କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
∠BXE = 115°
∠CXE = 85°
∠AXE = 65°
∠BXC = 30°

Question 7.
∠PQR, ∠PQS ଓ ∠PQT କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣକୁ ଡିଗ୍ରୀ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କର।

Solution:
(a) ∠PQR = 45°
(b) ∠PQS = 105°
(c) ∠PQT = 150°

Question 8.
ତଳ ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ୍ କାଗଜକୁ ଭାଙ୍ଗ। ତା’ପରେ କାଗଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଖୋଲିଦିଅ। କାଗଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଙ୍ଗରେ ଗାର ଦିଅ ଓ ଗଠିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ମାପ।

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 9.
ଚିତ୍ର (a) ରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ତ୍ରିଭୁଜର ସମସ୍ତ ତିନୋଟି କୋଣକୁ ମାପ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ସେହି କୋଣ ପାଖରେ ଲେଖ। ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନୋଟି କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଯୋଗ କର। କେତେ ହେଲା? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିତ୍ର (b) ଓ (c)ରେ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କିଛି ତ୍ରିଭୁଜକୁ ନେଇ କର ଓ ଅନୁ ମାନ କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ କ’ଣ ହେଉଛି?

Solution:

(a) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 45°, ∠B = 65°, ∠C = 70°
∴ 45° + 65° + 70° = 180°
(b) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 56°, ∠B = 62°, ∠C = 62°
∴ 56° + 62° + 62° = 180°
(c) ଚିତ୍ରରେ ∠A = 33°, ∠B = 52°, ∠C = 95°
∴ 33° + 52° + 95° = 180°
ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ସାଧାରଣତଃ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନିକୋଣର ପରିମାଣ 180°.

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 45-46)

Question 1.
କେଉଁଠାରେ କୋଣ ଅଛି ବାହାର କର?

ଘଣ୍ଟାରେ କୋଣ:
(a) ଘଣ୍ଟାର ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଘଣ୍ଟାରେ 1 ଟା (ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟାଏ ବାଜିବା) ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ 30 କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। କାହିଁକି?
(b) 2 ଟା ସମୟରେ, 4 ଟା ସମୟରେ ଓ 6 ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ଡିଗ୍ରୀ ହେବ?
(c) ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(a) 1 ରୁ 12 ସଂଖ୍ୟା ଘଣ୍ଟାର ପରିଧ୍ଵ ସହ ସମାନ ଦୂରତାରେ ଲେଖାଯାଇଛି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଓ ମିନିଟ୍ କଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ = 360° ÷ 12 = 30°
ତେଣୁ ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଦ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
1ଟା ସମୟରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 0 ଓ 1 (କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା) ମଧ୍ଯରେ ଥାଏ।
ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ 30°
(b) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 2ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 2 × 30 = 60°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 4ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 4 × 30 = 120°
(c) ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 5ଟା ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି କୋଣର ପରିମାଣ = 5 × 30 = 150°
ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା 7ଟା ସମୟରେ କୋଣର ପରିମାଣ = 7 × 30 = 210°

Question 2.
କବାଟ ଓ କବାଟ ବନ୍ଧ ମଧ୍ଯରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ: କବାଟ ଖୋଲିଲାବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ। ଏଠାରେ କୋଣର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଓ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:

Question 3.
ବିଦ୍ୟା ଦୋଳି ଖେଳି ଖୁସି ହୁଏ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଲା ଯେ ଦୋଳି ଆରମ୍ଭ କରୁଥିବା ସମୟରେ କୋଣ ଯେତେ ବଡ଼ ହେବ, ସେ ନିଜ ଦୋଳିରେ ସେତେ ଅଧିକ ବେଗରେ ଝୁଲିପାରିବ। କିନ୍ତୁ କୋଣ କେଉଁଠି ଅଛି? ତୁମେ କ’ଣ କୌଣସି କୋଣ ଦେଖୁ ପାରୁଛ?

Solution:
ହଁ, କୋଣଟି ଦେଖାଯିବ।

Question 4.
ଏଠାରେ ଏକ ଖେଳଣା ଅଛି ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ ସହିତ ତେରେଛା ହୋଇ ରହିଥ‌ିବା ସ୍ଲାବ୍ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର କୋଣ ବା ସ୍ଲୋପ୍ ଯେତେ ଅଧିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗଡ଼ିବ। ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ? କେଉଁ ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି ଏବଂ କେଉଁଟି ନୁହେଁ?

Solution:
ହଁ, ସ୍ଲାବ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଲୋପ୍‌କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ। କୋଣଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ ବା ସ୍କୋପ୍ ଯେତେ ଅଧ‌ିକ ହେବ, ବଲଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଗଡ଼ିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବାହୁ ହେଉଛି କ୍ଲୋପ୍।

Question 5.
ତଳେଥୁବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଯେଉଁଠାରେ କୀଟପତଙ୍ଗର ସିଧା ରୂପ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ରୂପ ରହିଛି। ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ପରିମାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ କି? କିପରି? କୋଣର ବାହୁଗୁଡ଼ିକ ଓ ଶୀର୍ଷ କ’ଣ ହେବ?

Solution:
ଉଭୟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଘଣ୍ଟାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିଗରେ 90° କୋଣ କରି ଘୂରିଥାଏ।

2.10 କୋଣ ଅଙ୍କନ କରିବା (Drawing Angles)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 49-50)

Question 1.
ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକା କର। ତୁମେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପାଇଲ କି? ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ କୋଣର ମାପକୁ ଅନୁ ମାନ କର। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ କୋଣକୁ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ। ତୁମର କୋଣର ମାପକୁ ଏକ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର। ତୁମର ଅନୁମାନ, ପ୍ରକୃତ ମାପ ସହିତ କେତେଦୂର ନିକଟତର ଦେଖ।

Solution:

ଏହି ଚିତ୍ରରେ 20ଟି କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଅନୁମାନ କରି କହୁଛୁ ∠1 = ∠4 = 60°, ∠2 = ∠3 = 120°
ପ୍ରକୃତ ମାପ ∠1 = ∠4 = 70°, ∠2 = ∠3 = 110°

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣର କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 110°
(b) 40°
(c) 75°
(d) 112°
(e) 134°
Solution:

Question 3.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା କୋଣର ସମାନ ପରିମାଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।


Solution:
∠IHJ = 120°, ∠ABC = 120°

2.11 କୋଣର ପ୍ରକାରଭେଦ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମାପ (Types of Angles and Their Measurement)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 51-52)

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ, A କୁ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରୀଡ଼ ବିନ୍ଦୁ ସହ ସରଳରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଗକର, ଯେପରି–
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

ଅଙ୍କନ କରିଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ଚିତ୍ରରେ ବକ୍ରରେଖାଦ୍ଵାରା କୋଣକୁ ଦର୍ଶାଅ ଯେପରି ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
Solution:
(a) ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ

(b) ଗୋଟିଏ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ

(c) ଗୋଟିଏ ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ ପାଇବ

Question 2.
ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ଅନୁ ସାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ ଓ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କର।

(a) ∠PTR
(b) ∠PTQ
(c) ∠PTW
(d) ∠WTP
Solution:
(a) ∠PTR = 30° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) ∠PTQ = 60° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(c) ∠PTW = 105° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) ∠WTP = 255° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 53)

Question 1.
ଏହି ଚିତ୍ରରେ ∠TER = 80°।∠BET ର ପରିମାଣ କେତେ? ∠SET ର ପରିମାଣ କେତେ?

Solution:
ଏଠାରେ ∠SET = ∠SER – ∠TER
= 90° – 80° (∵ ∠SER = 90°)
= 10°
∠BET = ∠BES + ∠SET
= 90° + 10°
= 100°
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ∠REB ଏକ ସରଳ କୋଣ । ତେଣୁ ∠REB ର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ 180° ଅର୍ଥାତ୍ ∠REB = 180°।
ସେଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ ∠TER ର ପରିମାଣ 80° ଅର୍ଥାତ୍ ∠TER = 80°।
∠SET ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସମାନ ଯୁକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯିବ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 53-54)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣ ଅଙ୍କନ କର।
(a) 140°
(b) 82°
(c) 195°
(d) 70°
(e) 35°
Solution:

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ଆକଳନ/ଅନୁମାନ କର ଏବଂ ତା’ପରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ସ୍ଥୂଳକୋଣ, ସମକୋଣ କିମ୍ବା ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କୋଣ ରୂପେ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କର।
Solution:
(a) 45° (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(b) 150° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(c) 120° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(d) 30 (ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ)
(e) 95° (ସ୍ଥୂଳକୋଣ)
(f) 350° (ପ୍ରବୃଦ୍ଧକୋଣ)

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେଉଁଥରେ ତିନୋଟି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, ଗୋଟିଏ ସମକୋଣ ଓ ଦୁଇଟି ସ୍ଥୂଳକୋଣ ରହିବ।
Solution:

1, 2, 3 କୋଣ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ, 4 କୋଣ ସମକୋଣ, 5, 6 କୋଣ ସ୍ଥୂଳକୋଣ।

Question 4.
M ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ବରେ 40° ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ 60° କୋଣ ରହିବ।
Solution:

∠1 = 40°, ∠2 = 40°, ∠3 = 60°

Question 5.
Y ଅକ୍ଷର ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଏହାର ୩ଟି କୋଣର ପରିମାଣ 150°, 60° ଓ 150° ହେବ।
Solution:

∠1 = 150°, ∠2 = 60°, ∠3 = 150°

Question 6.
ଅଶୋକ ଚକ୍ରରେ 24ଟି ଅର ଅଛି। ପାଖାପାଖ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ କୋଣର ଡିଗ୍ରୀ ପରିମାଣ କେତେ? ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ଯରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ?

Solution:

ଦୁଇଟି ଅର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା = 360° ÷ 24 = 15°
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ = 15° × 5 = 75°

Question 7.
ନିମ୍ନ ଧନ୍ଦାଟିକୁ କୁହ।
ମୁଁ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମ କୋଣ । ମୋର ପରିମାଣକୁ ଦୁଇଗୁଣ କଲେ, ତୁମେ ଗୋଟିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ତିନିଗୁଣ କରିବ, ତମେ ପୁଣି ଥରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ ଚାରିଗୁଣ କରିବ, ତୁମେ ପୁଣି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣ ପାଇବ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତମେ ମୋର ପରିମାଣକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରିବ, ତୁମେ ଏକ ସ୍ଥୂଳକୋଣ ପାଇବ। ମୋର ପରିମାଣର ମାପଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
Solution:
ମନେକର ସୂକ୍ଷ୍ମକୋଣର ପରିମାଣ m ହେଉ।
ତେବେ 5 × m > 90° କିନ୍ତୁ 4 × m < 90° ତେଣୁ m > \(\frac{90^0}{5}\) ଏବଂ m > \(\frac{90^0}{4}\)
⇒ m > 18° କିନ୍ତୁ m < \(22 \frac{1}{2}^0\)
କୋଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 19° କିମ୍ବା 20° କିମ୍ବା 21°।

Class 6 Maths Chapter 2 MCQ Odia Medium

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

I. ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର।

Question 1.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ___________________।
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରଯାଇପାରେ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ଯ

Question 3.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ବିନ୍ଦୁଦେଇ _________ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରେ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 4.
ଏକ ସମତଳରେ _________ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 5.
କ୍ରତୁ, ପୁଲହ ଓ ଧ୍ରୁବତାରା _________
Answer:
ଏକରେଖୀୟ

Question 6.
ରଶ୍ମିଟିଏ ତା’ର ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ _________ ବିନ୍ଦୁକୁ ଅସୀମ ଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥାଏ।
Answer:
ଗୋଟିଏ

Question 7.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ଗୋଟିଏ _________ ଗଠନ କରନ୍ତି।
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଗୋଟିଏ କୋଣର _________ ଟି ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଏକ

Question 9.
_________ ଚିହ୍ନଟି କୋଣର ସାଙ୍କେତିକ ଚିହ୍ନ।
Answer:
∠

Question 10.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ _________ ଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Answer:
4

Question 11.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ _________ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ

Question 12.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମଷ୍ଟି _________ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟଟିର ଅନୁପୂରକ।
Answer:
90°

Question 13.
ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
90°

Question 14.
48° ମାପ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣର ପରିପୂରକ କୋଣର ପରିମାଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
138°

Question 15.
6° କୋଣର ଅନୁପୂରକ କୋଣ _________ ଡିଗ୍ରୀ।
Answer:
84°

II. ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ି ପ୍ରଶ୍ନପାଖରେ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଲେଖ।

Question 1.
‘ରେଖା’ କହିଲେ ଆମେ କେବଳ ସରଳରେଖାକୁ ବୁଝୁ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 2.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 3.
ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଅସଂଖ୍ୟ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 4.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇ ପାରିବ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 5.
ଏକ ସମତଳରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ ସମ୍ଭବ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 6.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର କୌଣସି ଛେଦବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 8.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖା ଏକ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ଅଂଶ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 9.
ଗୋଟିଏ ରେଖାଖଣ୍ଡର ଦୁଇଟି ପ୍ରାୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଠିକ୍

Question 10.
ଗୋଟିଏ ସରଳରେଖାର ଦୁଇଟି ପ୍ରାନ୍ତବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 11.
ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମିର ଗୋଟିଏ ଆଦ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଥାଏ।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 12.
1 ସେ.ମି. = 10 ମି.ମି.
Answer:
ଠିକ୍

Question 13.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଭୁଲ୍

Question 14.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ଦୁଇଟି ଅସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ପରସ୍ପର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦକରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

Question 15.
ଦୁଇଟି ଅନୁପୂରକ କୋଣ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ଅଥବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
Answer:
ଠିକ୍

III. ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
କେଉଁଟି ତ୍ରିମାତ୍ରିକ ଚିତ୍ର? [ଆୟତଚିତ୍ର, ବର୍ଗଚିତ୍ର, ସମଘନ]
Answer:
ସମଘନ

Question 2.
ଦୁଇଟି ରେଖାର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ଏକ। [ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ, ରଶ୍ମି]
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ରଶ୍ମି ଏକତ୍ର ହୋଇ କ’ଣ ଗଠନକରନ୍ତି? [ରଶ୍ମି, ରେଖାଖଣ୍ଡ, ସରଳରେଖା, ବିନ୍ଦୁ]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ କୋଣର କେତୋଟି ବାହୁ ଥାଏ? [1, 2, 3, 4]
Answer:
2ଟି

Question 5.
1 ସେ.ମି. = କେତେ ମି.ମି.? [1000, 10, 100]
Answer:
10

Question 6.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ କେତୋଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ? [ଗୋଟିଏ, ଦୁଇଟି, ଅସଂଖ୍ୟ]
Answer:
ଅସଂଖ୍ୟ

Question 7.
ଦୁଇଟି ସମତଳର ଛେଦ ଏକ। [କୋଣ, ବିନ୍ଦୁ, ସରଳରେଖା]
Answer:
ସରଳରେଖା

Question 8.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା \(\overline{\mathrm{AB}}\) ଓ \(\overline{\mathrm{CD}}\) ର ଛେଦବିନ୍ଦୁ ‘O’ ହେଲେ, ∠AOD ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ କେଉଁଟି ହେବ? [∠BOC, ∠AOC, ∠BOD]
Answer:
∠BOC

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଛି?
Answer:
ଜ୍ୟାମିତି

Question 2.
ଚକ୍‌ଖଡ଼ିରେ ଶିକ୍ଷକ କଳାପଟାରେ ଯେଉଁ ଆକାରର ଦାଗ ଦିଅନ୍ତି ତାହାକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି?
Answer:
ବିନ୍ଦୁ

Question 3.
ଯେଉଁ ରେଖା ସଳଖ ହୋଇ ନ ଥାଏ ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖା

Question 4.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁଦେଇ ତିନୋଟି ବା ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କିତ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକବିନ୍ଦୁଗାମୀ ରେଖା

Question 5.
ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ଏକ ରେଖାର ବିନ୍ଦୁ

Question 6.
ଯେଉଁ ଦୁଇ ରେଖାର କୌଣସି ସାଧାରଣ ବିନ୍ଦୁ ନାହିଁ ସେହି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ।
Answer:
ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା

Question 7.
ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରର ସୀମାରେଖାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖୀ

Question 8.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 90° ହେଲେ, ଗୋଟିଏ କୋଣ ଅନ୍ୟଟିର କେଉଁ କୋଣ?
Answer:
ଅନୁପୂରକ

Question 9.
ଦୁଇଟି କୋଣର ପରିମାଣ 163° ଓ 17° ହେଲେ, କୋଣ ଦୁଇଟିକୁ କେଉଁ କୋଣ କୁହାଯାଏ?
Answer:
ପରିପୂରକ

Question 10.
ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁର ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଦୁଇଟି ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ-କଲେ କି ପ୍ରକାର କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ?
Answer:
ସମକୋଣ

Question 11.
କାହାକୁ କହନ୍ତି ଚିତ୍ର ସହ ଲେଖ।
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା
(ଖ) ଏକରେଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ
(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା
Solution:
(କ) ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା – ଏକ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

(ଖ) ଏକରେଖ ବିନ୍ଦୁ – ଏକ ସମତଳ ଉପରିସ୍ଥ ତିନି ବା ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁ ଏକ ରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକରେଖୀୟ ବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଏ।

(ଗ) ପରସ୍ପର ଛେଦୀ ସରଳରେଖା – ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଅତି ବେଶିରେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରୁଥିବା ସରଳରେଖା ଦୁଇଟିକୁ ପରସ୍ପରଛେଦୀ ସରଳରେଖା କୁହାଯାଏ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ନିତୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ପ୍ରତିଦିନ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନୋଟିସ ବୋର୍ଡ଼ରେ ‘ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା’ ପଢ଼ିଲେ । ଆଜିର ଅନୁଚିନ୍ତା ‘ଅନ୍ତେନ ଜାତାନି ଜୀବନ୍ତ’ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲା । ମିଷ୍ଟି ନିଜକୁ କହିଲା, ଏହା ଏକ ସଂସ୍କୃତ ବାକ୍ୟ ଯାହାର ଅର୍ତ ହେଉଛି ‘ଖାଦ୍ୟଦ୍ଵାରା ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚନ୍ତି’ ।

ଆମେ କ’ଣ ଖାଉ ?

କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଲେଖ ରଖୁବା

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଖାଦ୍ୟ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସାରଣୀ–୧ : ଏକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଖାଇଥବା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

କ୍ରମାଙ୍କ	ଦିନ	ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ
		ଶ୍ଵେତସାର	ପୁଷ୍ଟିସାର	ସ୍ନେହସାର	ଅନ୍ୟାନ୍ୟ
୧.	ସୋମବାର	ଚାଉଳ, ମାଣ୍ଡିଆ, ଗହମ (ଅଟା)	କ୍ଷୀର, ଦହି	ତେଲ	ସପୁରି
୨.	ମଙ୍ଗଳବାର	ଚାଉଳ, ମକା, ଗହମ (ଚକୁଳି)	ଛେନା, ପନିର	ଲହୁଣି	ଆଳୁ, ପିଆଜ
୩.	ବୁଧବାର	ଚାଉଳ, ଆଳୁ, ଗହମ, (ରୁଟି)	ଅଣ୍ଡା, ଡାଲି	ଘିଅ	ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ
୪.	ଗୁରୁବାର	ଚାଉଳ, କନ୍ଦମୂଳ, ଗହମ (ପରଟା)	ଡାଲି, ବିନ୍ସ, ମଟର	ରାଶି	ଅମୃତଭଣ୍ଡା
୫.	ଶୁକ୍ରବାର	ଚାଉଳ, ଆଖୁ, ଗହମ (କାନ୍ଦୁଲ)	ମାଛ, ଡାଲି	ସୋରିଷ	ଫୁଲ / ବନ୍ଧାକୋବି
୬.	ଶନିବାର	ଚାଉଳ, ଗୁଡ଼, ଗହମ (ପିଠା)	ଚିନାବାଦାମ	ବାଦମ	ମୂଳା, ଗାଜର, ଭେଣ୍ଡି
୭.	ରବିବାର	ଚାଉଳ, କଦଳୀ, ଗହମ (ପୁରୀ)	ମାଂସ, ଡାଲି	ସୋୟାବିନ	ଶାଗ, ମଟର
୮.	ଭୋଜି / ପର୍ବପର୍ବାଣି	ଚାଉଳ, ପିଠା, ଗହମ, ଫଳ	ସୋୟାବିନ୍	ନଡ଼ିଆ	ବାଇଗଣ, କଖାରୁ

ସାରଣୀରେ ସଂଗୃହୀତ ତଥ୍ୟରୁ ତୁମେ ତୁମର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛ ? ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୋଜନରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଅ କି ? ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍ଗଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥ‌ିବା ତାଲିକା ସହିତ ତୁମର ତାଲିକା ତୁଳନା କର । ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ତୁମେ ଯାହା ପାଇଲ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଖାତାରେ ଲେଖ । ତୁମେ ହୁଏତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିପାରିବ ଯେ, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନେ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନତା ରହିଛି ।

ଆମ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଖାଦ୍ୟରେ ଏଭଳି ବିବିଧତା ରହିଛି ?

ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବାବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ଲୋକ ଖାଇଥା’ନ୍ତି ।

ସାରଣୀ –୨ : ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

ରାଜ୍ୟ	ସ୍ଥାନୀୟ ଫସଲ	ଖାଉଥ‌ିବା ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ	ପାନୀୟ
ଓଡ଼ିଶା	ଧାନ, ମୁଗ, ବିରି, ମାଣ୍ଡିଆ, ମକା	ଭାତ, ଚକୁଳିପିଠା, ମାଣ୍ଡିଆ, ଖୁରି, ପୋଡ଼ପିଠା	ଲେମ୍ବୁ ସରବତ, ମିଶ୍ରିପଣା, ବେଲପଣା, ଦହି
ପଞ୍ଜାବ	ମକା, ଗହମ, ଚଣା, ଡାଲି	ମକା, ରୁଟି, ସୋରିଷର ଶାଗ, ଛୋଲେ ଭଟୁରେ, ପରଟା, ହାଲୱା, ଖିରି	ଲସି, ଘୋଳଦହି, କ୍ଷୀର, ଚା’
କର୍ଣ୍ଣାଟକ	ଧାନ, ମାଣ୍ଡିଆ, ବିରି ହରଡ଼, ନଡ଼ିଆ	ଇଡ୍‌ଲି, ଦୋସା, ସମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ଚଟଣି, ମାଣ୍ଡିଆ ମୁଢେ, ପାଲିଆ, ରସମ, ଭାତ	ଘୋଳଦହି, କଫି, ଚା
ମଣିପୁର	ଧାନ, ବାଉଁଶ, ସୋୟାବିନ୍	ଭାତ, ଏରମ୍ବା (ଚଟଣୀ), ଉଟି (ହଳଦିଆ | ନାଲି ଚା’ ମଟର ଏବଂ ସବୁଜ ପିଆଜ ତରକାରୀ) ସିଙ୍ଗ୍ (ସାଲାଡ଼) କାଙ୍ଗସୋଇ	ନାଲି ଚା’
ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ (କେରଳ)	ନଡ଼ିଆ, ସାମୁଦ୍ରିକ ମତ୍ସ୍ୟ, କଦଳୀ, ଆଖୁ	ପାୟସମ୍, ଉନିଆଵମ୍, ପୁଡି଼, କଳଦୀ, ଚିପସ୍, ମାଲାବାର ପାରୋଟା, ମାଛ, ମୋଇଲି	ସାମ୍ବର, ନଡ଼ିଆ ତାଡ଼ି, ଟାଙ୍ଗିଆ କଢ଼ି

ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟରେ ବିବିଧତା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ । ସାରଣୀ- ୨ରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ସମାନ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ମିଳେ । କେତେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ସମାନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କେତେକ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଖାଇଥାନ୍ତି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ମଧ୍ଯରେ ତୁମେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ପାଇବ ? ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖୁବ ଯେ, କୌଣସି ରାଜ୍ୟର ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତ ହେଉଛି ଏକ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଭିକା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଦେଖାଯାଏ । ମୃତ୍ତିକାର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫସଲ ଚାଷ କରାଯାଏ ।

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶସ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଆଲୋଚନା କରିବା

• ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ନିମ୍ନରେ କେତେକ ନମୁନା ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି –
• ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛ ?
• ସମୟକ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ କି କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• କ’ଣ ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
• ପ୍ରସ୍ତତ ପ୍ରଶ୍ନ ଆଧାରରେ କିଛି ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାକ୍ଷାତକାର ନିଅ ।
  

ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ, ଯାହାକୁ ରୋଷେଇ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ, ତାହା ସମୟ କ୍ରମେ ବଦଳିଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ ମଧ୍ଯରେ ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ବୈଷୟିକ ବିକାଶ, ଉନ୍ନତ ପରିବହନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଯୋଗାଯୋଗ କାରଣରୁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇଛି ।

କିଛି ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇଲେ ଆମେ କ୍ଳାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ, କାରଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଆମେ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଉ । ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ
ନିଷ୍ଠୁ ଏବଂ ମିଷ୍ଟି ସେମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଆୟୋଜିତ ‘ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ମେଳା’ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏହି ମେଳାର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଥିଲା ‘ସୁସ୍ଥ ଖାଆନ୍ତୁ, ସୁସ୍ଥ ରୁହନ୍ତୁ’ ।

• ଏହି ମେଳାରେ ବିଭିନ୍ନ ଷ୍ଟଲରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥିଲା । ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ. ସବିତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ, ‘ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ’ ।
• ଏହି ଉକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ଡକ୍ଟର ସବିତା କ’ଣ ବୁଝାଉଥିଲେ ।
• ତୁମେ କେବେ ଖାଇବାକୁ ଭୁଲିଛୁ କି ? ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଖାଇବା ଭୁଲିଯାଅ ସେତେବେଳେ ତୁମେ କେମିତି ଅନୁଭବ କର ?
• ଆମେ କିଛି ସମୟ ନ ଖାଇଲେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ । ଜଣେ ମାରାଥନ ଧାବିକା ଦୌଡ଼ ସମୟରେ ଏବଂ ପରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ପାଣି ପିଅନ୍ତି ।
  

ଶ୍ଵେତସାର (Carbohydrate) ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ସ । ଗ୍ଲୁକୋଜ (C₆H₁₂O₆) ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଗହମ, ଚାଉଳ, ଆଳୁ ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଇତ୍ୟାଦି ଏ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ସ୍ନେହସାର (Fat) ଉଦ୍ଭଦ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥାଏ । ଏହ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚିତ ଶକ୍ତିର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଚିନାବାଦାମ, ନଡ଼ିଆ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ମଞ୍ଜି ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ମେରୁ ଭାଲୁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଚର୍ମ ତଳେ ବହୁତ ଚର୍ବି ଜମା ରଖିଥାଆନ୍ତି । ଏହି ଚର୍ବି ଶକ୍ତିର ଏକ ଉତ୍ସ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଶୀତ ନିଦ୍ରା (ହାଇବରନେସନ) ସମୟରେ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଝାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଡାଲି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ମାଂସପେଶୀକୁ ମଜବୁତ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ । ଖାଇବା ଛତୁ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜୀବସାର (Vitamin) ଏବଂ ଧାତୁସାର (Minerals) ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଜୀବସାର ଏବଂ ଧାତୁସାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଖାଇବା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୧ :

ପୂର୍ବ କାଳରେ ନାବିକମାନେ ବହୁତ ଦିନ ଯାତ୍ରାକରି ଅନେକ ସମୟରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଓ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବାର ଶିକାର ହେଉଥିଲା । 1746 ମସିହାରେ ସ୍କଟିଶ୍ ଡାକ୍ତର ଜେମସ୍ ଲିଣ୍ଡ ଏକ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ନାବିକମାନେ ଲେମ୍ବୁ ଏବଂ କମଳା ଖାଇଥିଲେ ସେମାନେ ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ରକ୍ତସ୍ରାବ ଏବଂ ମାଢ଼ି ଫୁଲିବା ସ୍କର୍ଭି ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ, ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଖାଇଲେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗକୁ ଦୂରକରାଯାଇପାରିବ । ଭିଟାମିନ୍-C ଅଭାବରେ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ସାଇଟ୍ରସ୍ ଫଳ ଯଥା- ଲେମ୍ବୁ ଓ କମଳା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ରୋଗକୁ ଉପଶମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପରିସ୍ଥିତି-୨ :

1960 ଦଶକରେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଭାରତର ଉତ୍ତର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିବାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲେ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧାରଣ ଲୁଣକୁ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ସହ ମିଶାଇବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଥାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ ଖାଇବା ଦ୍ଵାରା ଉପରୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମୃତ୍ତିକାରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍‌ର ଅଭାବ ହେତୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଆୟୋଡ଼ିନର ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଇଥିଲା । ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିକା ଗଳଗଣ୍ଡ (ଗଏଟର୍) ନାମକ ଏକ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ ।

ଲୁଣ ଚାଷ ହେଉଛି ଅଗରିଆ ନାମକ ଏକ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପାରମ୍ପରିକ ବୃତ୍ତି । ସେମାନେ ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଣ ଚାଷ କରନ୍ତି । ଆଠ ମାସ ଧରି ସେମାନେ ମରୁଭୂମିର ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମରେ ରହି ବହୁତ କଷ୍ଟ କରି ସମୁଦ୍ର ପାଣିରୁ ଲୁଣ ବାହାର କରନ୍ତି । ସେହିପରି ଆମ ରାଜ୍ୟର ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ, ଯଥା- ଗଞ୍ଜାମର ହୁମା, ବାଲେଶ୍ଵରର ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଓ ଭଦ୍ରକର ଚୁଡ଼ାମଣୀ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ଲୁଣ ମାରୁଛନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ତଳ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି । ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର ଅଭାବରୁ ହେଉଥ‌ିବା ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।
• ତୁମ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଦେଖ‌ିଲେ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କର । (ଏହି ପ୍ରକାର ଏକ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ କରିପାରିବେ) ।
• ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତକରି ଅଭାବଜନିତ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
• ଦେଖାଯାଇଥିବା ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ ଦର୍ଶାଇ ଖାଦ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଅ ।
• ଅଧିକ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ କହ ।

ସାରଣୀ – ୩ : ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ସ, ଅଭାବଜନିତ ରୋଗ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକର ଚାର୍ଟ

ସାରଣୀରୁ ଜଣାଗଲା ଯେ, ଜୀବସାର ଭିଟାମିନ୍ (A, B, C ଏବଂ D) ଏବଂ ଧାତୁସାର (ମିନେରାଲ୍ସ) କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଏବଂ ଆଇରନ୍ ଆଦି ହେଉଛି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଯାହା ଆମ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଆମେ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଅଭାବଜନିତ ରୋଗକୁ କିପରି ଦୂର କରିପାରିବ ?

ପୋଷକ :
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଆମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀର କୁ ରୋଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟା ବଜାୟ ରଖୁବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପୋଷକ (Nutrient) କୁହାଯାଏ । ପ୍ରମୁଖ ପୋଷକ ମଧ୍ୟରେ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପୋଷକ ଆମ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ । ତୁମ ପିତାମାତା ତୁମକୁ ନିୟମିତ କ୍ଷୀର, ସବୁଜ ପନିପରିବା, ଫଳ ଏବଂ ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଥ‌ିବେ । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଳବଣର ଉତ୍ସ । ଯଦିଓ ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ସ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରାରେ ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

କଞ୍ଚା ଏବଂ ରନ୍ଧା ପନିପରିବାରେ ତୁମେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ନିଜର ସତେଜତା ହରାଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ ସମୟ ରାନ୍ଧିବାଦ୍ଵାରା ଭିଟାମିନ୍ C ଭଳି କିଛି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଛ ? ତୁମେ କେବେ ଦେଖୁଛ କି ପନିପରିବା ରୋଷେଇ କରିବା ସମୟରେ ନରମ ହୋଇଥାଏ ? ଖାଦ୍ୟକୁ ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଫଳ ଏବଂ କଞ୍ଚା ପନିପରିବାକୁ ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ସାମିଲ କରିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବ କି ? କଟା କିମ୍ବା ଚୋପାଛଡ଼ା ପନିପରିବା ଓ ଫଳକୁ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭିଟାମିନ୍ ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରେ । ତେବେ ରାନ୍ଧିବା ବା କଞ୍ଚାରେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଓ ପନିପରିବାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପରମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି ।

ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ମିଳିଥାଏ । ତଥାପି ଲୁଣ ଭଳି ପୋଷକ ସମୁଦ୍ର ଜଳରୁ କିମ୍ବା ପଥରରୁ ମିଳିଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆମ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଭିଟାମିନ୍ ‘୦’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟତୀତ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (Roughage) ଏବଂ ପାଣି (Water) ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସବୁଜ ପନିପରିବା, ତାଜା ଫଳ, ଚକିପେଷା ଅଟା, ଚୋପାଲଗା ଡାଲି ଓ ମଞ୍ଜିଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ରଫେଜ୍‌ର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ଜଳ କୌଣସି ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଜଳ ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ଏହା ଶରୀରକୁ ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକ ଶୋଷିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଝାଳ ଓ ପରିସ୍ରା ମାଧ୍ଯମାରେ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

କଲୁଥୁର ଗୋପାଲନ୍ (1918 – 2019) ଭାରତରେ ପୋଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗବେଷଣା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୫୦୦ ରୁ ଅଧ‌ିକ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ମାନ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପୁଷ୍ଟିକର ସ୍ଥିତି ଉପରେ ସର୍ବେକ୍ଷଣର ନେତୃତ୍ଵ ନେଇ ପ୍ରୋଟିନ୍, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନରେ ବ୍ୟାପକ ଅଭାବ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ । ଏହାଦ୍ଵାରା 2002 ମସିହାରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ‘ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପୋଷଣ ଯୋଜନା’ ଭାବରେ) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲା । ଆମ ଦେଶର ସରକାରୀ ଏବଂ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଯୋଜନା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହି ଯୋଜନା ସାରା ଦେଶରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶିଶୁଙ୍କ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷଣରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

ଷ୍ଟାର୍ଚ ବା ମଣ୍ଡଦ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

• ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷରୁ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ନେଇ ଅଲଗା ଅଲଗା ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉ ।
• ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2-3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଯାଉ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ 2 – 3 ବୁନ୍ଦା ତରଳ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପକାଇଲେ, ଯଦି ଆୟୋଡ଼ିନର ରଙ୍ଗ ଗାଢ ନୀଳ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତେବେ ଷ୍ଟାର୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ସ୍ନେହସାର (ଫ୍ୟାଟ୍) ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋରା / କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କାଗଜରେ ରଖି ଗୁଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଫାଟି ନଯିବ ।
ଖାଦ୍ୟକୁ କାଗଜ ଉପରେ ରଖ୍ ଶୁଖୁବାକୁ ଦିଆଯାଉ ଓ ଏହି କାଗଜକୁ ଆଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖ୍ ଦେଖାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ତୈଳଯୁକ୍ତ ଛାପ ରହିଲେ ଖାଦ୍ୟରେ ସ୍ନେହସାର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରମାଣିତ ହେବ ।

ପ୍ରୋଟିନ୍ ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଆଳୁ, କାକୁଡ଼ି, ପାଉଁରୁଟି, ଭାତ, ସିଝା ବୁଟ, ଛେଚା ଚିନାବାଦାମ, ତେଲ, ବଟର ଏବଂ କୋର/କଟା ନଡ଼ିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ନିଆଯାଉ ।
ହେମଦସ୍ତା ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ପେଷ୍ଟ କିମ୍ବା ପାଉଡ଼ର ତିଆର କରାଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଏକ ଅଲଗା ସଫା ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ପ୍ରାୟ ଅଧା ଚାମଚ ସହିତ 2/3 ଚାମଚ ପାଣି ମିଶାଇ ଭଲ ଭାବେ ଗୋଳାଇ ଦିଆଯାଉ ।

• ଗୋଟିଏ ଡ୍ରପର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଦୁଇ ବୁନ୍ଦା କପର ସଲଫେଟ୍ ଦ୍ରବଣ (ତୁତିଆ) ମିଶାଯାଉ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଏକ ଡ୍ରପର ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ 10 ବୁନ୍ଦା କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବଣ ମିଶାଯାଇ ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ ।
• ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଟେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ ପୁଷ୍ଟିସାର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିବ ।
  
• ଆମେ ଖାଉଥ‌ିବା ଯେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟରେ ଏକାଧିକ ପୋଷକ ଥାଇପାରେ । ଶରୀରର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ, ରଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ରହିଲେ, ସେହି ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ବା ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ (Balanced diet) କୁହାଯାଏ ।

କିଛି ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ସ୍ନେହସାରର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଥିବାରୁ ତାହା ଅଧ‌ିକ କ୍ୟାଲୋରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଏଥିରେ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଖଣିଜ ଲବଣ, ଜୀବସାର ଓ ରଫେଜ୍ ବହୁତ କମ୍ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ଼ (Junk food) କୁହାଯାଏ । ପିଜା, ବର୍ଗର ଓ ଚିପ୍‌ସ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ! ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ଆମକୁ ଆମ ଶରୀରର ଯନ୍ ନେବାକୁ ହେବ । ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଏବଂ ଜଙ୍କ୍ଫୁଡ଼ଠାରୁ ଦୁରେଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ବାଜରା – ପୋଷଣଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ : ବାଜରା କ୍ଷୁଦ୍ର ଆକାରର ଶସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ । ଏଥରେ ଭିଟାମିନ୍, ଆଇରନ୍, କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଭଳି ପୋଷକ ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟର ଯାତ୍ରା – କ୍ଷେତରୁ ଆମ ଥାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ : ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପଭୋକ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଗ୍ ଗହମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟଯାତ୍ରା ସମୟ ହ୍ରାସ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

କ୍ଷେତରୁ ପ୍ଲେଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ଶ୍ଵେତସାର
୨. ସ୍ନେହସାର
୩. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୪. ପୁଷ୍ଟିସାର
୫. ଖଣିଜ ଲବଣ
୬. ତୁଳନା
୭. ଭିଟାମିନ
୮. ପୋଷକ
୯. ଅନୁଧ୍ୟାନ
୧୦. ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗ
୧୧. ରେଫେଜ୍
୧୩. ସ୍କର୍ଭି
୧୪. ରିକେଟ୍ସ
୧୭. ଆୟୋଡ଼ିନ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ।
୧୮. ନିରୀକ୍ଷଣ
୧୫. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୧୯. ସର୍ଭେ
୧୨. ବ୍ୟାଖ୍ୟା
୧୬. ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା
୨୦. ପୂର୍ବାନୁମାନ

ବିଷୟବସ୍ତର ସାରାଂଶ :

• ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଲୋକମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଫଳରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ପାଇଥାନ୍ତି ।
• ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟର ଚାଷ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଖାଦ୍ୟ ରୁଚି, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
• ସମୟ କ୍ରମେ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇର ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି ।
• ଖାଦ୍ୟ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ଓ ଆମର ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖୁଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।
• ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପୋଷକ ହେଉଛି କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍, ଫ୍ୟାଟ୍, ପ୍ରୋଟିନ୍, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ମିନେରାଲ୍ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଖାଦ୍ୟରେ ଡାଏଟାରୀ ଫାଇବର ଏବଂ ଜଳ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ ।
• କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ପ୍ରାଥମିକ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରୋଟିନ୍ ହେଉଛି ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ପୋଷକ ।
• ଭିଟାମିନ୍ ଓ ମିନେରାଲ୍ସ ଆମ ଶରୀରକୁ ମଜବୁତ୍ କରିଥାଏ, ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ଓ ଆମକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
• ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ରଫେଜ ଏବଂ ଜଳ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜରୁରୀ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
• ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ଏକ କିମ୍ବା ଏକାଧିକ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର ଅଭାବ, ରୋଗ ଏବଂ ବିକାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ।
• ଜଙ୍କଫୁଡ୍ ଅସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ହେବାର କାରଣ ଏଥିରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଶ୍ଵେତସାର ଏବଂ ଫ୍ୟାଟ୍ ରହିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରୋଟିନ୍, ମିନେରାଲ୍ସ, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ରଫେଜ୍ କମ୍ ଥାଏ ।
• ବାଜରା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁରେ ଏହା ସହଜରେ ଚାଷ କରାଯାଇପାରିବ । ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଏବଂ ଉଭିଦ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା କେବଳ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ ବରଂ ଆମ ପରିବେଶ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଅଟେ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥଳରୁ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରାର ସମୟକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁବା ଉଚିତ ।
  ଆମେ କେବେ ବି ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ଖାଇବା ଉଚିତ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 2 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 2 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

‘‘ଗଛ ନିଜେ ଖରାରେ ରହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଇ ଦେବା ସହିତ ଫୁଲ, ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ସେହିପରି ଭଲ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସହି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର କଲ୍ୟାଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଯାହା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି ତାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଇଥାଆନ୍ତି ।’’ (ନୀତିବାଣୀ)

କୌଣସି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥାନକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଗଲେ ତାହାକୁ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ । ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଉଦ୍ଭଦ, ପ୍ରାଣୀ, ପରିବେଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିବାର ଆନନ୍ଦ ଅନନ୍ୟ ଅଟେ ।

ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପାର୍କ କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲ ବୁଲିବା ସମୟରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଭିଦ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥାଉ । ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ, ଫଲ, ପତ୍ର, ମଞ୍ଜି, ମାଟି, ପଥର ଇତ୍ୟାଦି ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିପାରିଥାଉ ।

ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିବିଧତା :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଜାଣିବା ଲେଖୁ ରଖୁ

• ତୁମେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପାର୍କ କିମ୍ବା ପାଖରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ବୁଲିଯିବା ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା କର ।
• ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ପାଣିପାଗର ସ୍ଥିତି ଯଥା- ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ମେଘୁଆ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ।
• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର କିମ୍ବା
• ଫୁଲ ସଂଗ୍ରହ କରି ଷ୍ଟ୍ରାପ୍ ବୁକ୍ ତିଆରି କରିପାରିବ । ପ୍ରକୃତିରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଯନ୍ ନିଅ । ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ, ପାର୍କରେ ଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ହଇରାଣ ହେବେ ନାହିଁ । କୌଣସି ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ତୋଳିବ ନାହିଁ ।
• ସାରଣୀରେ ଡାଳ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଏବଂ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକଲୁ ଲେଖୁ ରଖ ।
  ଉଦାହରଣ –
  
• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ନିମ୍ନଲିଖୂ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବା ।

ସାରଣୀ–୧ : ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

କ୍ର.ସଂ.	ଉଭିଦର ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ	କାଣ୍ଡ	ପତ୍ର (ପତ୍ରର ଆକୃତି / ସଜ୍ଜୀକରଣ)	ଫୁଲ	ଅନ୍ଯ କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୧.	ଘାସ	କୋମଳ ଓ ସରୁ	ଗୋଟିକିଆ ପତ୍ର କାଣ୍ଡର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ବଢ଼ିଥାଏ	ପ୍ରାୟତଃ ଛୋଟ ସୁଗନ୍ଧ ନଥାଏ	ଘାସ ଫୁଲରେ ପାଖୁଡ଼ା ଏବଂ ବୃତ୍ତି ନଥାଏ ।
୨.	ତୁଳସୀ	ଶକ୍ତ ଓ ସରୁ	ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଏକ ଯୋଡ଼ା ଲେଖାଏଁ ପତ୍ର ରହିଥାଏ ।	ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗର	ସୁଗନ୍ଧିତ ବହୁବର୍ଷୀୟ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭଦ
୩.	ମନ୍ଦାର	ଶକ୍ତ	ଆକାର ଡିମ୍ବାକାର ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଧାର ରହିଥାଏ।	ଲାଲ ଏବଂ ଧଳା	ଉଦ୍ୟାନର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି, ରକ୍ତଚାପ ହ୍ରାସକରେ
୪.	ନି ମ୍ବ	ଶକ୍ତ ଓ ମୋଟା	ଲମ୍ବା ଏବଂ ସଂକୁଚିତ ଦାନ୍ତଯୁକ୍ତ ଧାର	ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ	କୋମଳ ପୃଷ୍ଠଥ‌ିବା ପତ୍ର
୫.	ଆମ୍ବ	ଘନ ଓ କଠିନ	ଲମ୍ବା ଓ ବର୍ଚ୍ଛା ଆକୃତିର ଧାର ମସୃଣ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ	ବଉଳ କୁହାଯାଏ ଧଳା, ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ	ବାଂଲାଦେଶର ଜାତୀୟ ଗଛ, ଭାରତର ଜାତୀୟ ଫଳ

ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଉଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏପରି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ

ହେଉଛି :
(a) ଗଛର ଉଚ୍ଚତା : ଡେଙ୍ଗା ବା ଗେଡ଼ା ବା ମଧ୍ୟମ
(b) କାଣ୍ଡର ଦୃଢ଼ତା : ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ
(c) ପତ୍ରର ଆକୃତି : ଅଣ୍ଡାକାର ବା ତ୍ରିଭୁଜାକାର ବା ଲମ୍ବା ବା ଗୋଲ
(d) ପତ୍ରର ସଜ୍ଜୀକରଣରେ ଥ‌ିବା ଭିନ୍ନତା
(e) ଫୁଲର ରଂଗ : ଧଳା ବା ଲାଲ ବା ହଳଦିଆ ବା ବାଇଗଣୀ
(f) ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରର ସୁଗନ୍ଧରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତା ଇତ୍ୟାଦି ।
ଉଭିଦମାନଙ୍କ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମାନତା ଓ ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ । ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ ଆମେ ନିମ୍ନଲିଖୁତ ସମାନତା ବା ଭିନ୍ନତା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିପାରିବା ।

ସାରଣୀ-୨ : ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

ପ୍ରାଣୀର ନାମ (ସ୍ଥାନୀୟ ନାମ)	ବାସସ୍ଥାନ	ଖାଦ୍ୟ	ଚଳନ ଶୈଳୀ	ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
୧. କାଉ	ଗଛ	କୀଟପତଙ୍ଗ	ଉଡ଼ନ୍ତି ଓ ଚାଲନ୍ତି	ଏହାର ଥଣ୍ଟରେ କାଠିକୁଟା ନିଏ
୨. ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ମାଟି ଓ ଗାତରେ	ପତ୍ର, ମଞ୍ଜି ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ	ଚାଲନ୍ତି ଓ ପର ଲାଗିଲେ ଉଡ଼ନ୍ତି	ଛଅଟି ଗୋଡ଼
୩. ଗାଈ	ଗୁହାଳରେ ମଣିଷର ଗୃହପାଳିତ	ଘାସ, ପତ୍ର	ଚାଲନ୍ତି ଓ ଦୌଡ଼ନ୍ତି	ଗୋବରକୁ ଜାଳେଣି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର
୪. ମାଛ	ଜଳ	ଜଳଚର କୀଟ, ଶିଉଳି	ପକ୍ଷ ଓ ଲାଞ୍ଜ ଦ୍ଵାରା ସନ୍ତରଣ	ପେଟରେ ବାୟୁ କୋଠରି

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତାକୁ ନେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ଭାବେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରାଯାଇଥାଏ,
ଯଥା :

କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଭୂମିରେ ରହୁଥ‌ିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଗଛରେ ବାସ କରିଥାନ୍ତି । ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଛ ଉପରେ ବାସ କରନ୍ତି । ମାଛ ପାଣିରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଏବଂ ବେଙ୍ଗ ଭଳି କିଛି ପ୍ରାଣୀ ସ୍ଥଳ ଓ ଜଳ ଉଭୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ।

ବାସସ୍ଥାନ ଭଳି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ପଦ୍ଧତି ଓ ଚଳନ ଇତ୍ୟାଦି ନେଇ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରାଯାଇପାରିବ । ଶୁଖୁଲା ଫୁଲ, ପତ୍ର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପର ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନେଇ ସ୍କ୍ରିପ୍ ଟ୍ରକ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି, ଚିତ୍ର କରିବା

• 30 ସେକେଣ୍ଡ ପାଇଁ ଆଖୁ ବନ୍ଦ କରି ଗୋଟିଏ ଉଭିଦ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଯାହାକୁ ତୁମେ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖୁଛି ଏବଂ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରିଛ ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ କଳାପଟାରେ ତୁମେ ଭାବୁଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିପାରିବ ।
• ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଭଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ ତମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
• ଶ୍ରେଣୀର ସମସ୍ତ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କଳାପଟାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥ‌ିବେ ?
• କଳାପଟାରେ ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ଚିତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ?
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତାକୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା (Biodiversity) କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଟନ୍ତି ।
• ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ଦ୍ଵାରା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମାନଦଣ୍ଡ ଆଧାର ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ ।
  (a) ଗଛରେ ଫୁଲ : ଧରେନାହିଁ ବା ଧରିଥାଏ
  (b) ଗଛର କାଣ୍ଡ : ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ
  (c) ଖାଦ୍ୟାଭାସ : ତୃଣଭୋଜୀ ବା ମାଂସାଶୀ ବା ସର୍ବଭୋଜୀ
  (d) ବାସସ୍ଥାନ : ଜଳଜ ବା ଆର୍ଦ୍ରଭୂମିଜ ବା ମରୁଜ
  (e) ମଞ୍ଜିର ସ୍ଥିତି : ନଗ୍ନବୀଜୀ ବା ଆବୃତବୀଜୀ
  (f) ମେରୁଦଣ୍ଡର ଉପସ୍ଥିତି : ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ବା ଅମେରୁଦଣ୍ଡୀ
  (g) ଉଭିଦର ମୂଳ : ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ବା ଗୁଚ୍ଛମୂଳ

ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ, ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା

• ପୁରୁଣା ପତ୍ରିକା, ଖବରକାଗଜ, ଚାର୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଫଟୋ ସଂଗ୍ରହ କରି କାଟି ରଖାଯାଉ । ଏହି ଫଟୋଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାର୍ଡ଼ରେ ଅଠା ଲଗାଇ ରଖାଯାଉ ।
• ଶ୍ରେଣୀର 5-6 ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଦଳ ଗଠନ କରାଯାଉ ।
• ତୁମ ଦଳରେ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କାର୍ଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି କରାଯାଉ ।
• କାର୍ଡ଼ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ସାରଣୀ l ଏବଂ 2 ରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମନେ ପକାଇ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଉ ।
• ତୁମେ କରିଥିବା ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ଅନ୍ୟ ଦଳ ସହ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ ।

ବିଭିନ୍ନ ଦଳଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆଧାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ । ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଚୟନ କରିଥାଇପାରନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, କେତେକ ଛାତ୍ର ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ପାଇଁ ଆଧାର ଭାବରେ ବାଛିଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉଦ୍ଭିଦର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ପାଇଁ ଫୁଲ ଧରେ କି ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଆଧାର ଭାବରେ ବାଛିଥାଇପାରନ୍ତି (ଚିତ୍ର ଦେଖ) ।

ପ୍ରାଣୀମାନେ କ’ଣ ଖାଆନ୍ତି, କେଉଁଠି ରୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ଚଳ ପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗର ଗୁରୁତ୍ଵ : ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବାଦ୍ଵାରା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

1. ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :
ଗଛର ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକାର ଆଧାରରେ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନଲିଖ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଯଥା :

ସେଗୁଡ଼ିକର କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ, ମୋଟା, ବାଦାମୀ ଏବଂ କଠିନ ଡାଳ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ଓ ମାଟିଠାରୁ ଦୂରରେ ବୃକ୍ଷ ଜାତୀୟ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ (Tree) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଆମ୍ବ, ପଣସ, ୟୁକାଲିପଟାସ୍, ଦେବଦାରୁ ଇଦ୍ଯାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରିବା

ଆଉ କିଛି ଅଧ୍ଯକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣରେ ଯିବା ।

ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖୁଲେ । ଏହି ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ତୁମଠାରୁ ଉଚ୍ଚତାରେ ଛୋଟ, ତୁମ ଭଳି କିମ୍ବା ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

କାଣ୍ଡର ରଙ୍ଗ ବାଦାମୀ ନା ସବୁଜ ? ସେମାନଙ୍କ କାଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର ଏବଂ ଅନୁଭବ କର । ଧୀରେ ବଙ୍କା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ସେମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ତୁମେ କାଣ୍ଡକୁ ସହଜରେ ବଙ୍କା କରିପାରିଲା କି ନାହିଁ ? ଡାଳ ଯେପରି ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ ସେଥ୍ୟପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅ ।

ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଉଭିଦର ଶଖାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠାରୁ ବାହାରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ସେମାନେ ମାଟିକୁ ଲାଗି ରହିଥା’ନ୍ତି /କାଣ୍ଡ ଉପରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି । ସାରଣୀ–୩ ରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ପୂରଣ କର ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
କେତେକ ଉଭିଦ ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ ଭଳି ଲମ୍ବା ହୋଇ ନଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ଅନେକ ବାଦାମୀ କାଣ୍ଡ ଥାଏ, ଯାହା ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥାଏ । ଏହି କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତ କିନ୍ତୁ ବୃକ୍ଷର କାଣ୍ଡ ଭଳି ମୋଟା ନୁହଁନ୍ତି । ଏପରି ଉଦ୍ଭଦମାନଙ୍କୁ ବୁଦା (Shrubs) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଗୋଲାପ, ଟଗର, ମନ୍ଦାର, ମଲ୍ଲୀ, ଗେଣ୍ଡୁ ଇତ୍ୟାଦି । ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା ଓ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କଲେ ନିମ୍ନଲିଖୁ ପାର୍ଥକ୍ୟମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ସାରଣୀ–୩ : ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା ଓ କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ

କ୍ର.ସଂ.	ଗଛର ନାମ	ଉଚ୍ଚତା	କାଣ୍ଡର ପ୍ରକୃତି			ଶାଖାଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ		ଉଭିଦ ଶ୍ରେଣୀ
		କ୍ଷୁଦ୍ର/ମଧ୍ୟମ/ ଲ ମ୍ବା	ସବୁଜ/ ମାଟିଆ ର ଙ୍ଗ	କୋମଳ/ ଶକ୍ତ	ମୋଟା / ପତଳା	ମାଟି ନିକଟରେ	ଡାଳରୁ ଉପରକୁ ଉପରକୁ ଉଠିଛି
୧.	ଆମ୍ବ	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ
୨.	ଗୋଲାପ	ମଧ୍ଯମ	ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର	ଶକ୍ତ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ବୁଦା
୩.	ଟମାଟୋ	ଛୋଟ	ସବୁଜ ରଙ୍ଗର	କୋମଳ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ଗୁ ଳ୍ମ
୪.	ପତଳା	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ
୫.	ଟଗର	ମଧ୍ଯମ	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ବୁଦା
୬.	ସୋରିଷ	ଛୋଟ	ସବୁଜ	କୋମଳ	ପତଳା	ହଁ	ହଁ	ଗୁ ଳ୍ମ
୭.	ଦେବଦାରୁ	ଲ ମ୍ବା	ମାଟିଆ	ଶକ୍ତ	ମୋଟା	ନା	ହଁ	ଗଛ

କେତେକ ଉଭିଦ ସାଧାରଣତଃ ଛୋଟ, କୋମଳ ଓ ସବୁଜ କାଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଳ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଘାସ, ଗୁଗୁଚିଆ, ଟମାଟୋ ଗଛ, ପାଳଙ୍ଗ, କୋଶଳା, ଲେଉଟିଆ ଇତ୍ୟାଦି ।


ଦୁର୍ବଳ କାଣ୍ଡ ଥ‌ିବା କେତେକ ଉଭିଦ ଚଢ଼ିବା ଏବଂ ମାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଲତା (Creeper) କୁହାଯାଏ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଉ ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିନା ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା

• ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦର ପତ୍ରକୁ ଦେଖ ।
• ଏହି ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି ଏବଂ ଗଠନରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖୁଛ କି ?
• ଗଛର ପତ୍ରରେ ସରୁ ରେଖାମାନ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶିରା (Vein) କୁହାଯାଏ । ପତ୍ରରେ ଥିବା ଶିରାର ଅବସ୍ଥାନ ଶୈଳୀକୁ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Venation) କୁହାଯାଏ ।
  
  

କେତେକ ପତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ମୋଟା ଶିରାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜାଲପରି ଶିରା ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Raticulate Venation) କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ : ମନ୍ଦାର, ପିଜୁଳି, ଆମ୍ବ, ପଣସ ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ପତ୍ରରେ ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Parallel Venation) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – କଦଳୀପତ୍ର, ଘାସ, ଧାନପତ୍ର, ଗହମ ପତ୍ର, ତାଳପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ : ଆସ ଖୋଜିବା

ଏକ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କର ଯେଉଁଠାରେ ଅନାବନା ଗୁଳ୍ମ ଏବଂ ଘାସ ବଢ଼ିଥ‌ିବ ।

କୋଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଚେରକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ସାବଧାନତାର ସହ ମାଟି ଖୋଳି ଗୁଳ୍ମକୁ ବାହାର କର । ଏପରି କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ମାଟିକୁ ଓଦା ଏବଂ ହାଲୁକା କରିପାର ।
ଚେରକୁ ପାଣିରେ ଧୋଇ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଶେଷ କରିବା ପରେ, ଗୁଳ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନଃ ରୋପଣ କରିବାକୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ ଯାହାଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ବଞ୍ଚିବା ସହିତ ପୁଣି ବଢ଼ିପାରିବେ ।

ସାଧାରଣତଃ ଗଛର ମୂଳରେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଏଥୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଛୋଟ ପାର୍ଶ୍ଵମୂଳ ରହିଥାଏ । ମୁଖ୍ୟମୂଳକୁ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ (Tap root) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ମନ୍ଦାର, ଟଗର, ସୋରିଷ, ଲଙ୍କାମରିଚ ଇତ୍ୟାଦି । କେତେକ ଗଛରେ ଚେର କାଣ୍ଡର ତଳଭାଗରୁ ବାହାରିଥାଏ ଓ ସମାନ ଆକାରର ସରୁ ସରୁ ମୂଳରୁ ଏକ ଗୁଚ୍ଛଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏପରି ଚେରକୁ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ (Fibrous root) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଘାସ, ଧାନ, ଗହମ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଆସ ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

• ତୁମ ସ୍କୁଲ ବଗିଚାରେ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଟି ସାଧାରଣ ଉଭିଦର ଚାରା ସଂଗ୍ରହ କର । ଏଭଳି ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଘାସ, ଗେଣ୍ଡୁ ଓ ବାରମାସୀ (ସଦାବିହାରୀ) ଇତ୍ୟାଦି ।
• ଏହାକୁ ରୋପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ଚେର ଓ ପତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଶିରାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର ।
• ସାରଣୀରେ-୪ ରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।
• ପତ୍ରର ଶିରାବିନ୍ୟାସର ମୂଳର ପ୍ରକାରଭେଦ ସହିତ ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ତାହାକୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ–୪ : ପତ୍ରର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଓ ମୂଳର ପ୍ରକାର

କ୍ର.ସଂ	ଉଭିଦର ନାମ	ପତ୍ରର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ	ମୂଳର ପ୍ରକାର
୧.	ଘାସ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୨.	ଧାନ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୩.	ଆମ୍ବ	ଜାଲ କ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୪.	ପଣସ	ଜାଲ କ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୫.	ତାଳ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ

ସାଧାରଣତଃ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ପତ୍ର ଥିବା ଉଦ୍ଭଦରେ ପ୍ରଧାନମୂଳ ଥିବାବେଳେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ପତ୍ର ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଭଦରେ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା

କିଛି ଚଣା ଓ ମକା ମଞ୍ଜିକୁ ପାଣିରେ ଦୁଇ ତିନି ଦିନ ଭିଜାଇ ରଖ ।
ଚଣାମଞ୍ଜିର ଚୋପାକୁ ଛଡ଼ାଇ ଦିଅ । ଏବେ ଚଣା ଓ ମକା ମଞ୍ଜିର ଗଠନଙ୍କୁ ଭଲରେ ଦେଖ । ସେମାନେ ସମାନ ନା ଭିନ୍ନ ?

ଉଦ୍ଭଦରେ ପତ୍ରର ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଓ ମୂଳର ପ୍ରକାରଭେଦ ସହିତ ମଞ୍ଜିର ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ରହିଥାଏ । ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ଗମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ମଞ୍ଜିରୁ 2 ଟି ବୀଜପତ୍ର ବାହାରିଥାଏ ତାହାକୁ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ (Dicotyledon) ଓ 1 ଟି ବୀଜପତ୍ର ବାହାରିଥିଲେ ତାହାକୁ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ (Monocotyledon) ଉଦ୍ଭଦ କୁହାଯାଏ । ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ସହିତ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ରହୁଥ‌ିବାବେଳେ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ସହିତ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ରହିଥାଏ ।

2. ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ :
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଚଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏମାନେ ଉଡ଼ିପାରନ୍ତି, ଦୌଡ଼ି ପାରନ୍ତି, ଗୁରୁଣ୍ଡି ପାରନ୍ତି, ଚାଲିପାରନ୍ତି ବା ଡେଇଁ ପାରନ୍ତି । ଏମାନେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କର ଡେଣା, ଗୋଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ସେମାନଙ୍କୁ ଚଳପ୍ରଚଳ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ−୯ : ଆସ ଖୋଜିବା

ତୁ ମେ ସାର ଣୀ –୨ ରେ କେତେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚଳନ ଶୈଳୀ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛ । ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ କିପରି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି । ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଚଳନ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବ । ଚିତ୍ରରେ ଅନେକ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଅଛନ୍ତି ଓ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏଥୁରେ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ଉପରେ ଏକ ପୋଷ୍ଟର ତି ଆରି କରିପାରିବ । ତୁମେ ତିଆରି କରିଥିବା ପୋଷ୍ଟରରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଚଳପ୍ରଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ?

ସାରଣୀରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର ।

ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରନ୍ତି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଏବଂ ଚଳପ୍ରଚଳ ହେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ । ସାରଣୀରେ କିଛି ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ – ୫: ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଙ୍ଗ

କ୍ର.ସଂ.	ପ୍ରାଣୀର ନାମ	ଚଳନର ପ୍ରକାର	ଚଳପ୍ରଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଅଙ୍ଗ
୧.	ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ପର
୨.	ଛେଳି	ଚାଲେ ଓ ଡିଏଁ	ଗୋଡ଼
୩.	ପାରା	ଉଡ଼େ	ଡେଣା/ପକ୍ଷ
୪.	ମାଛି	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ଡେଣା
୫.	ମାଛ	ସନ୍ତରଣ	ପକ୍ଷ ଓ ଲାଞ୍ଜ
୬.	ମଣିଷ	ଚାଲେ	ଗୋଡ଼
୭.	ଗେଣ୍ଡା	ଚାଲେ	ପାଦ
୮.	ଜିଆ	ଚାଲେ	ପାର୍ଶ୍ଵପଦ ଓ ସିଟା

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନ ଆଧାର ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସେମାନଙ୍କ ଆକୃତି, ଆକାର, ଗଠନ, ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ବୁଝିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଜାନକୀ ଅମ୍ମାଲ (1897-1984) ପରିବେଶ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ଭଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ । ସେ ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ଉଦ୍ଭଦ୍ର ଜୈବ ବିବିଧତାର ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ‘ସେଭ୍ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲି’ ଅଭିଯାନରେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ବୋଟାନିକାଲ ସର୍ଭେ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ସେ ଭାରତର ଉଭିଦ ବିବିଧତାର ବସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ସଫଳତାର କାହାଣୀ – ନୀରବ ଉପତ୍ୟକା ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ :
କେରଳର ପାଲକ୍କଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ଜଙ୍ଗଲର ବାସ୍ତବ କାହାଣୀ । ଏହି କାହାଣୀଟି ଏକ ଆର୍ଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହାର ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲିକୁ ଜଙ୍ଗଲର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ରହୁ ନ ଥିବା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନଦ୍ଵାରା ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା । କୁନ୍ଥିପୁଜା ନଦୀ ଉପରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଡ୍ୟାମ୍ ପ୍ରସ୍ତାବ ବିରୋଧରେ ୧୦ ବର୍ଷ ଧରି ଲଢ଼େଇ ଜାରି ରହିଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ଉପାୟ ଯଥା ବ୍ୟାପକ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କୁ ଚିଠି, ପ୍ରବନ୍ଧ, ଖବରକାଗଜ, ସେମିନାର ଏବଂ ଅଦାଲତରେ ଆବେଦନ ଓ ଅପିଲ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ନୀରବ ଉପତ୍ୟକାକୁ ବଞ୍ଚାଇବାରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ।

3. ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ :

ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚଳନ ସେମାନଙ୍କର ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ମାଛ ଜଳରେ ରହେ, ତେଣୁ ଜଳରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତାହାର ଶରୀର ଗଠନ ଏବଂ ଡେଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୋଜିତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆକାର ଓ ଆକୃତି ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ଆସ ତୁଳନା କରିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା

ତୁମେ କିମ୍ବା ତୁମ ସହପାଠୀମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଜାଣିଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାମ ତାଲିକା କର ।
ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ତୁଳନାତ୍ମକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ – ୬ : ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ

କ୍ର.ସଂ	ମରୁଭୂମି	ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ	ସମୁଦ୍ର	ଜଙ୍ଗଲ	ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନ (ପୋଖରୀ)
୧.	ଓଟ, ଓଟ ପକ୍ଷୀ	ଦେବଦାରୁ ଗଛ	ଶୈବାଳ	ସାପ, ହରିଣ	ମାଛ, ଗେଣ୍ଡା
୨.	କଙ୍ଗାରୁ ମୂଷା	ଶାଳ, ପିଆଶାଳ	ମାଛ	ସିଂହ, ବାଘ	ଶାମୁକା, ସାପ
୩.	ବିଛା, ଝିଟିପିଟି	ବାଘ, ଭାଲୁ	ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି	ଭାଲୁ, ସମ୍ବର	ଶୈବାଳ, ପଦ୍ମ
୪.	ସପ୍ତଫେଣୀ	ସାପ, ଛେଳି	କଇଁଛ	କୁଟୁରା	କଇଁ, ଦଳ
୫.	କସ୍ତରୀ ବଳଦ	ଘୁଷୁରୀ, ହରିଣ	ସାପ, ଅକ୍ଟୋପସ	ଶାଳ, ପିଆଶାଳ	କଇଁଛ

ବିବିଧ ପରିସ୍ଥିତି କାରଣରୁ ଜୈବ ବିବିଧତା ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢୁଥ‌ିବା ଜୀବମାନେ ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଉପଯୋଜନ (Adaptation) କୁହାଯାଏ ।

ରାଜସ୍ଥାନର ମରୁଭୂମିରେ ମୋଟା ଏବଂ ମାଂସଳଯୁକ୍ତ ଡାଳ ଥିବା କାକ୍ଟସ୍ ଗଛ ଥାଏ । ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହିମାଳୟରେ ପାଇନ ଗଛ ଥାଏ । ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକ କୋନ ଆକୃତିର ଓ ଏହାର ନମନୀୟ ଏବଂ ଝୁଲନ୍ତା ଡାଳ ଥାଏ ।

ମରୁଜ ଉଭିଦ : ମରୁଭୂମିରେ ଏବଂ ରାତିରେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵ ଥଣ୍ଡା ପାଣି ସଞ୍ଚୟ କରିପାରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଧାରଣତଃ ଦିନରେ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଗରମ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ । ମରୁଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ମାଂସଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଗରମ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସହ୍ୟ କରିପାରେ ।

ପାଇନ ଗଛ : ବହୁତ କମ୍ ବର୍ଷା ହୁଏ । ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରେ ବାରମ୍ବାର ତୁଷାରପାତ ହୋଇଥାଏ । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ କିଛି ଗଛର ସହଜରେ ବରଫ ଖସାଇବା କ୍ଷମତା ରହିଥାଏ । ପାଇନ୍ ଗଛର ଆକୃତି ଓ ଝୁଲନ୍ତା ଡାଳ ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ବରଫ ଖସାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ଓଟ : ମରୁଭୂମିରେ ଥିବା ଓଟର ଲମ୍ବା ଗୋଡ଼ ଓ ଚଉଡ଼ା ଖୁରା ଥାଏ । ଲମ୍ବା ଗୋଡ଼, ଚଉଡ଼ା ଓ ଗୋଟାଳିଆ ଖୁରା ଏହି ଓଟମାନଙ୍କୁ ବାଲିରେ ପଶି ନଯାଇ ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ବରଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଓଟର ଗୋଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ମରୁଭୂମିରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଓଟମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଛୋଟ ଗୋଡ଼ ସେମାନଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିବାକୁ ସାହଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ମରୁଭୂମିରେ ସହଜରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ । ଓଟମାନେ ସେମାନଙ୍କ କୁଜରେ ଖାଦ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିଥାନ୍ତି । ମରୁଭୂମିରେ ଓଟମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ କୁଜ ରହିଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ସମୟରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅପରପକ୍ଷରେ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିର ଓଟମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ଲେଖାଏଁ କୁଜ ରହିଥାଏ ।

ଶୀତଋତୁର ଶେଷ ଭାଗରେ ଏହି ଦୁଇଟି କୁଜ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ଶୀତଳ ମରୁଭୂମିରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନ ଥାଏ ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ କୁଜରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ବେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା କେଶ ରହିଥାଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡାରୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ରାଜସ୍ଥାନ ମରୁଭୂମିର ଓଟମାନେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ପରିସ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଳ ଶୁଖୁଲା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଝାଳ ବାହାରି ନଥାଏ । ଯେହେତୁ ଓଟମାନେ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଅଧିକ ପାଣି ବାହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପାଣି ନ ପିଇ ଅନେକ ଦିନ ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ।

ନଡ଼ିଆ : ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଗୋପାଳପୁର ଅଞ୍ଚଳର ନଡ଼ିଆ ଗଛରେ ବହୁତ ବଡ଼ ବଡ଼ ନଡ଼ିଆ କାନ୍ଧି ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗଛରେ ଏହିପରି ନଡ଼ିଆ କାନ୍ଧିମାନ ରହିଥାଏ । ଏହି ଗଛର ପଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଏବଂ ପାଣି ମଧ୍ୟ ବହୁତ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଅଟେ । ପାତ୍ର କୋରାପୁଟରେ ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ନଡ଼ିଆ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା କମ୍ ଅଟେ । ଗଛରେ ଛୋଟ କାନ୍ଧିମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଓ ଏହି ଗଛର ପଇଡ଼ ପାଣି ସେତେଟା ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସକରନ୍ତି ତାହାକୁ ପରିସ୍ଥାନ (Ecosystem) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ସାମୁଦ୍ରିକ କଇଁଛମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର ବା ମହାସମୁଦ୍ର । ଓଟର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଗରମ କିମ୍ବା ଶୀତଳ ମରୁଭୂମି । ନଡ଼ିଆ ଗଛର ପରିସ୍ଥାନ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର କୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ । ଗୋଟିଏ ପରିସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହିପାରନ୍ତି । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥାନ ଉକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ସଲିମ୍ ଅଲ୍ଲୀ (1896-1987) ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ବିବିଧତା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ସେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେମାନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପଥ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନର ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତତ କରିଥିଲେ । ଅଧ‌ିକ ବିବିଧତା ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ରେକର୍ଡ଼ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ । ରାଜସ୍ଥାନର ଭରତପୁରର କେଓଲାଦେଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମାଣ୍ଡାସ୍ଥିତ ରଙ୍ଗନାଥୁରୁ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଅଞ୍ଚଳର ଉଦାହରଣ । ସେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉପରେ 10 ଟି ପୁସ୍ତକର ଏକ ଐତିହାସିକ ସଂକଳନ ରଚନା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ‘ବାର୍ଡମ୍ୟାନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । 1976 ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ବିଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଜୀବମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରାଯାଇଛି । ଯଥା –

ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସ କରୁଥିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥଳଜ (Terrestrial) କୁହାଯାଏ । ସ୍ଥଳଭାଗର ପରିସ୍ଥାନର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ, ମରୁଭୂମି, ତୃଣଭୂମି ଏବଂ ପର୍ବତ । ଜଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଜଳଜ ବା ଜଳଚର ଜୀବ (Aquatic) କୁହାଯାଏ । ଜଳଜ ପରିସ୍ଥାନର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର !

ବେଙ୍ଗ ଭଳି କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଉଭୟ ଜଳ ତଥା ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବାସକରନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ (Amphibians) କୁହାଯାଏ । ବ୍ରାଇଓଫାଇଟା ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦମାନେ ଉଭୟଚରର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର :
ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା କାରଣରୁ ଭାରତରେ ମହାବଳ ବାଘ, ଚିତା ବାଘ ଏବଂ ଗ୍ରେଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ ବଷ୍ଟର୍ଡର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ଆମର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଅନେକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ମହାବଳ ବାଘର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ 1973 ମସିହାରେ ‘ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର’ ନାମକ ଏକ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଚିତା ସଂଖ୍ୟାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ 2022 ମସିହାରେ ‘ଚିତା ପୁନଃପ୍ରଚଳନ ପ୍ରକଳ୍ପ’ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ସେହିପରି ଗୁଜରାଟ, ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଗ୍ରେଟ୍ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ବଷ୍ଟର୍ଡର ବାସସ୍ଥାନକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି ।

ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ : ପବିତ୍ର ବନ
ପବିତ୍ର ବନ ହେଉଛି ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ । ଏହାର ଆକାର ବହୁତ ଛୋଟରୁ ବହୁତ ବଡ଼ । ପବିତ୍ର ବନ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏଠାରେ ଅନେକ ଔଷଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବାସକରନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଏହି ବନଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ଗଛ କାଟିବା! କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅପରିଷ୍କାର କରିବାକୁ କାହାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଏହି ଉପାୟରେ ପବିତ୍ର ବନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ
୧. ବୃକ୍ଷ
୨. ବୁଦା
୩. ଗୁଳ୍ମ / ହର୍ବ
୪. ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୫. ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୬. ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୭. ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ
୮. ଅନୁସନ୍ଧାନ
୯. ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
୧୦. ଗୁଚ୍ଛମୂଳ
୧୧. ତୁଳନା
୧୨. ବୀଜପତ୍ର
୧୩. ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
୧୪. ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
୧୫. ସମ୍ପର୍କ
୧୬. ଜୈବ ବିବିଧତା
୧୭. ଉପଯୋଜନ
୧୮. ବିଶ୍ଳେଷଣ
୧୯. ଜଳଚର
୨୦. ସ୍ଥଳଚର
୨୧. ଉଭୟଚର
୨୨. ଲିପିବଦ୍ଧ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବାସକରନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜୈବ ବିବିଧତାର ଏକ ଅଂଶ ।
• ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଉଭିଦର ମୂଳ, ଡାଳ, ପତ୍ର ଓ ଫୁଲ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।
• ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକର ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଆଧାରରେ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ବିଭାଗୀକରଣ କୁହାଯାଏ ।
• ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା, କାଣ୍ଡର ପ୍ରକାର ଏବଂ ଶାଖାର ଢାଞ୍ଚା ଆଧାରରେ ଉଭିଦଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ, ବୁଦା ଏବଂ ଗୁଳ୍ମରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ମଞ୍ଜିରେ ଥ‌ିବା ବୀଜପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଏବଂ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ସାଧାରଣତଃ ଓ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରା
• ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ଥାଏ ବିନ୍ୟାସ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ଥାଏ ।
• ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚଳନ ଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଗୀକରଣର ଏକ ଆଧାର ହୋଇଥାଏ ।
• ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିବେଶ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସହାୟତା କରୁଥିବା ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୋଜନ କୁହାଯାଏ ।
• ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବସବାସ କରନ୍ତି ତାହା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ।
• ସେମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥଳଜ ଓ ଜଳଜ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ । ପରିସ୍ଥାନ ନଷ୍ଟ ହେବା କାରଣରୁ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଘର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବଳ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଜୈବ ବିବିଧତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାର ଦୁନିଆ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 1 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 1 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ କ’ଣ ?
ଆମେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ପରିବେଶ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇଥାଉ । ଆମେ ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଏବଂ ସେହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥାଉ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆଖପାଖ ଦୁନିଆକୁ ଖୋଜିବା ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ତୁମେ ଆନନ୍ଦପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାର ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦୁନିଆକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ସହିତ ବୁଝିବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ନୂଆ ବିଷୟ ‘ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ’ କରିଥାଉ ।

ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଦୁନିଆକୁ ବୁଝିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵର ରହସ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବା, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହେଉଛି ବିଜ୍ଞାନ । ଏହା ଅବଶ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ । ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି, ଦୁନିଆକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଘଟିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଉ ।

ଆମ ବିଶ୍ଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅନେକ ରହସ୍ୟ ରହିଛି ଏବଂ ଏଥ୍ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସମୟରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆବିଷ୍କାର ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିକ ଭାବେ ଘଟିଥାଏ, କାରଣ ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଲକ ଧନ୍ଦା । ଆମେ ବାସ କରୁଥିବା ଗ୍ରହ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଦେଖିବା ଯେ, ଏହା ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବସଭା ସମ୍ଭବ । ତେଣୁ ଏହାର ପରିବେଶକୁ ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଗ୍ରହରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚମତ୍କାର ଜୀବ ଯଥା – ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଛନ୍ତି ।

ସେମାନେ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । ମଞ୍ଜି ଗଛରେ ପରିଣତ ହେବା ଏକ ସଂବାଳୁଆ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଜାପତିରେ ପରିଣତ ହେବ ଭଳି ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଆମେ କରିଥାଉ । ଏହି ଉଦ୍ଭଦ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର କିପରି ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ ତାହା ଆମେ ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଜୀବର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ । ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବୃହତ୍ ଏବଂ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଓ ରୁଚିକର ଖାଦ୍ୟ ରହିଅଛି । ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରି ବା ନିମିତ୍ତ ଆମର ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଜୀବ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ । ଜଳ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ । ଏହା ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠକୁ କିପରି ଆସେ ଓ ପୁନଶ୍ଚ ଏଠାରୁ କେଉଁଠାକୁ ଯାଇଥାଏ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ମନରେ ଆଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି
ହୋଇଥାଏ ।

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟର ନିର୍ମାଣ ପଦ୍ଧତି, ଏହାର ସଂରଚନା, ଗଠନ, ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅସରନ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ ଆମ ମନକୁ ଆସିଥାଏ । ସୁତରାଂ ଏପରି ଅନୁସନ୍ଧିସୁ ଭାବନାକୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖୁବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଟେ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରିବା ହିଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ, କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ପରୀକ୍ଷା, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ, ଅନୁମାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତର ପରି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ରହିଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଚିନ୍ତା ଲେଖୁବା

• ତୁମେ ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଏକ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
• ତୁମେ କେଉଁସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ?
• ବିଜ୍ଞାନ କେବଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଓ ତଥ୍ୟକୁ ମନେରଖୁବା କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ନୁହେଁ । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଯାହା ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର
• ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ତେବେ ଆମେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା ?
• ପ୍ରଥମେ, ଆମେ ଏପରି କିଛି ଜିନିଷ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁ ଯାହା ଆମ ମନରେ କୌତୁହଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ କିମ୍ବା ଆମେ ବୁଝି ପାରି ନଥାଉ ।
• ଏହା ଆମକୁ ଚକିତ କରେ ଏବଂ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଆମ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଙ୍କିମାରେ ।
• ତା’ପରେ ଆମେ ସେହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ଅନୁମାନ କରୁ ।
• ଆମ୍ଭେ ଏହି ଅନୁମାନକୁ ପରୀକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥାଉ ।
• ଏହା ପରେ ଆମେ ଫଳାଫଳକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଉ ଯେ ଏହା ଉତ୍ତର କି ନୁହେଁ ।
• ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କିମ୍ବା ନୂତନ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରିଥା’ନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭଳି କାମ କରିଥା’ନ୍ତି । ରୋଷେଇ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରେସର କୁକର୍‌ରୁ ଡାଲି ବାହାରିଗଲେ ଏପରି କାହିଁକି ହେଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଥା’ନ୍ତି । ଏଥ‌ିରେ ଅତ୍ୟଧୂକ ପାଣିଥିଲା କି ନାହିଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତି ।
  

ସାଇକେଲ୍ ମରାମତି କରୁଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଟାୟାର୍‌ର କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଲିକ୍ ହୋଇ ପବନ ବାହାରିଲା ବୋଲି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାଏ । କିମ୍ବା ଜଣେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିସିଆନ୍ ବଲ୍‌ବ କାହିଁକି ଜଳୁନାହିଁ – ବଲ୍‌ବ କିମ୍ବା ସୁଇଟ୍‌ରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଅଛି କି ନାହିଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରୁ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋଇଥାଉ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖୁବା

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ପରିସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିଥୁବ ଯେ କେହି ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁଥ‌ିବ କି ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏମିତି ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଜାଣତରେ କିମ୍ବା ଅଜାଣତରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଉ ?

ଯଦିଓ ଆମେ ସମସ୍ତେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥାଉ, ତଥାପି ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିବାଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଖୋଜିବା ଏବଂ ବିଶ୍ଵର ବୃହତ୍ ରହସ୍ୟର ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଆମର ଦକ୍ଷତା ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଜ୍ଞାନକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଶିଖୁବା ପାଇଁ, ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଅନୁସନ୍ଧିସୁ ହେବା ଏବଂ ନିଜ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵକୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅନୁସନ୍ଧିଷ୍ଣୁ ହୋଇଥାଉ, ଆମେ ‘କାହିଁକି’, ‘କିପରି’ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥାଉ । ମନେରଖ ଯେ, ଦୁନିଆର ଏମିତି ବହୁତ ଜିନିଷ ରହିଛି ଯାହା ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଆବିଷ୍କାର ହେବା ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଛି ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରି ଲେଖୁବା

• ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ବିଷୟରେ କାରଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବ ?
• ତୁମେ କିପରି ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବ ତାହା ଲେଖୁବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
• ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କ୍ଵଚିତ୍ କରାଯାଇଥାଏ । ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଦଳଗତ ଭାବରେ ଏକାଠି କାମ କରିନ୍ତି । କାରଣ ଏକାଠି ହୋଇ ଜିନିଷ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ଅଧ୍ବକ ମଜାଦାର ହୋଇଥାଏ ।
• ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅନେକ ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର । ସୁତରାଂ, ବିଜ୍ଞାନର ରୋମାଞ୍ଚକର ଯାତ୍ରାରେ ଯାତ୍ରୀ ହୋଇ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ହେବାକୁ ହେଲେ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧ‌ିକ ‘କାହିଁକି’ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଆମ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।
  

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 1 Question Answer Odia Medium ଗଣିତରେ ସଂରଚନା to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 1 Odia Medium

1.1 ଗଣିତ କ’ଣ? (What is Mathematics?)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 2)

Question 1.
ଏକ ଉଦାହରଣ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର, ଯେଉଁଠାରେ ଗଣିତ ଆମକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।
Solution:
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଗଣିତ ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଯଥା-

• ସମୟ ଗଣନା କରିବାରେ
• ବିଭିନ୍ନ ମାପ ବିଷୟରେ ଗଣନା କରିବା
• ବଜେଟରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ଓ ଆୟ ବିଷୟରେ ହିସାବ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି।

Question 2.
ଗଣିତ କିପରି ମାନବିକତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ?
(ବିଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷଣ, ଆମର ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଚଳାଇବା, ପୋଲ, ଘର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଟିଳ ଗୃହନିର୍ମାଣ, ଟିଭି, ମୋବାଇଲ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ସାଇକେଲ, ରେଳଗାଡ଼ି, ମୋଟର କାର୍, ଉଡ଼ାଜାହାଜ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର, ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ତିଆରି କରିବା ସହ ସଂପୃକ୍ତ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାର।)
Solution:
ଗଣିତ ସବୁଠାରେ ଓ ସବୁ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରି ମାନବିକତାକୁ ସଂଚାଳିତ କରି ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଯଥା-

• ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ।
• କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ସାଇକେଲ, ରେଳଗାଡ଼ି, ମୋଟରକାର୍ ନିର୍ମାଣ, ବିଭିନ୍ନ ରୋଗର ନିରାକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇତ୍ୟାଦି।

1.2 ସଂଖ୍ୟାରେ ସଂରଚନା (Patterns in Numbers)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 3)

Question 1.
ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ ସାରଣୀରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାଡ଼ିର ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମରେ ଥିବା ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଛ?
Solution:
(a) 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, …
ଏହି ସଂରଚନାରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଓ 1

(b) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, …
ଏହି ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଟି ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା 1 ରୁ ଆରମ୍ଭ। ଏହା ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 1 ଲେଖାଏଁ ଅଧିକ। ଏଥିରେ 1 ଯୋଗ କରାଯାଇଛି।

(c) 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, …
ଏହି ସଂରଚନାମାନ 1 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥ‌ିବା କ୍ରମାଗତ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଏକ କ୍ରମ। ପୂର୍ବ ସଂଖ୍ୟାରେ 2 ଲେଖାଏଁ ଯୋଗ କରି।

(d) -2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, …
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା 2 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥ‌ିବା କ୍ରମାଗତ ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟାର ଏକ କ୍ରମ।

(e) 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28, …
ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା 1 ରୁ ଆରମ୍ଭ।
2 ଯୋଗକର, 1 + 2 = 3
3 ଯୋଗକର, 3 + 3 = 6
4 ଯୋଗକର, 6 + 4 = 10
ଓ ଏହିପରି କ୍ରମରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ n କ୍ରମାଗତ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ।

(f) 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, …
ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣନସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗ।
ପ୍ରଥମ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା = 1 × 1 = 1
ଦ୍ଵିତୀୟ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା = 2 × 2 = 4
ତୃତୀୟ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା = 3 × 3 = 9
ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 4 = 16 ଓ ଏହିପରି।

(g) 1, 8, 27, 64, 125, 216, ….
ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟାର ତୃତୀୟ ଘାତ।
ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା = 1 × 1 = 1
ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 2 × 2 × 2=8
ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 3 × 3 × 3 = 27
ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 4 × 4 = 64 ଓ ଏହିପରି………

(h) 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, …
ବିରହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା (ଶେଷ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗ)
ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 1, ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 2
ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା + ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା = 2 + 1 = 3
ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା = ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା + ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 3 + 2 = 5
ପଞ୍ଚମ ସଂଖ୍ୟା = ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା + ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 5 + 3 = 8
ଷଷ୍ଠ ସଂଖ୍ୟା = ପଞ୍ଚମ ସଂଖ୍ୟା + ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା = 8 + 5 = 13 ଓ ଏହିପରି………

(i) 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64,……
2 ର ବର୍ଗ
2⁰ = 1, 2¹ = 2, 2² = 2 × 2 = 4, 2³ = 2 × 2 × 2 = 8 ଓ ଏହିପରି………….

(j) 1, 3, 9, 27, 81, 243, 729,….
3 ର ବର୍ଗ
3⁰ = 1, 3¹ = 3, 3² = 3 × 3 = 9, 3³ = 3 × 3 × 3 = 27 ଓ ଏହିପରି………..

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପରେ, ଯେଉଁ ନିୟମରେ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମଟି ଲେଖାଯାଇଛି, ତାହାକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖ।
Solution:
(a) 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 1, … (ତିନିଥର 1 ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଛି)

(b) 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, … (ପରବର୍ତୀ ତିନୋଟି ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା)

(c) 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19… (ପରବର୍ତୀ ତିନୋଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(d) 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20, … (ପରବର୍ତୀ ତିନୋଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(e) 1, 3, 6, 10, 15, 21, 28, 36, 45, 55, … (ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନୋଟି ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା)

(f) 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100, … (ପରବର୍ତୀ ତିନୋଟି ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା)
8 × 8 = 64, 9 × 9 = 81, 10 × 10 = 100

(g) 1, 8, 27, 64, 125, 216, 343, 512, 729,… (ପରବର୍ତୀ ତିନୋଟି ଘନ ସଂଖ୍ୟା)
7 × 7 × 7 = 343, 8 × 8 × 8 = 512, 9 × 9 × 9 = 729

(h) 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, … (ପରବର୍ତୀ ବିରହାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା)
13 + 21 = 34, 21 + 34 = 55, 34 + 55 = 89

(i) 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, 512,… (ପୂର୍ବବର୍ତୀ ସଂଖ୍ୟାକୁ 2 ସହ ଗୁଣନ)
64 × 2 = 128, 128 × 2 = 256, 256 × 2 = 512

(j) 1, 3, 9, 27, 81, 243, 729, 2187, 6561, 19863,… (ପୂର୍ବବର୍ତୀ ସଂଖ୍ୟାକୁ 3 ସହ ଗୁଣନ)
729 × 3 = 2187, 2187 × 3 = 6561, 6561 × 3 = 19863

1.3 ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମର ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନା (Visualising Number Sequences)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 5)

Question 1.
ସାରଣୀ 2ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମର ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନାକୁ ନିଜ ଖାତାରେ ଲେଖ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମପାଇଁ ପରବର୍ତୀ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର।
Solution:

Question 2.
(a) 1, 3, 6, 10, 15 …. କୁ କାହିଁକି ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ?
Solution:
ଏହି ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମରେ ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ଆକାରରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇ ଗୋଟିଏ ତ୍ରିଭୁଜ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ।
1, 3, 6, 10, 15, …. ଇତ୍ୟାଦି ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା ଅଟନ୍ତି।

(b) 1, 4, 9, 16, 25 …. କୁ କାହିଁକି ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ?
Solution:
ଏହି ସଂଖ୍ୟାର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଗାକୃତି ଭାବରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମକୁ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ।
1, 4, 9, 16,……… ଇତ୍ୟାଦି ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା ଅଟନ୍ତି।

(c) 1, 8, 27, 64, 125 …. କୁ କାହିଁକି ଘନ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ?
Solution:
ଏହି ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମକୁ ଏକ ଘନାକାର ଭାବେ ସଜ୍ଜିତ କରି ସମଘନ ହୋଇଥାଏ।
ତେଣୁ ଏହି ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ 1, 8, 27, 64, 125 …. ଘନ ସଂଖ୍ୟା ଅଟନ୍ତି।

Question 3.
36 ଏକ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକ ବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା। ଅର୍ଥାତ୍ 3ଟି ବିନ୍ଦୁକୁ ନେଇ ଉଭୟ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ଚିତ୍ର ଏବଂ ବର୍ଗ ଚିତ୍ରରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ସଜାଇ ପାରିବା। ତୁମ ଖାତାରେ ଚିତ୍ର କରି ଏହାକୁ ଦେଖାଅ।
Solution:
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ତିନୋଟି ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି 1, 1225 ଓ 41616.
1 ହେଉଛି 1 ତମ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା। 1225 ହେଉଛି 49 ତମ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା।
ଏହା ସହିତ 1225 ସଂଖ୍ୟାଟି ଏହାର ବାହୁରେ 36ଟି ଡଟଥିବା ଏକ ବର୍ଗାକୃତି ପାର୍ଶ୍ୱ।

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମକୁ ତୁମେ କ’ଣ ନାମ ଦେବ?

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଷଡ଼ଭୁଜୀୟ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ଏହାକୁ ନିଜ ଖାତାରେ ଅଙ୍କନ କର। ଏହି ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମର ପରବର୍ତୀ ସଂଖ୍ୟାଟି କେତେ ହେବ?
Solution:

ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା = 1
ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 1 + 6 = 7 (ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା + 6 × 1)
ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = 7 + 12 = 19 (ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା = ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟା + 6 × 2)
ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା = 19 + 18 = 37 (ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା = ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟା + 6 × 3)
ପଞ୍ଚମ ସଂଖ୍ୟା = 37 + 24 = 61 (ପଞ୍ଚମ ସଂଖ୍ୟା = ଚତୁର୍ଥ ସଂଖ୍ୟା + 6 × 4)
ତେଣୁ ଏହି କ୍ରମର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଖ୍ୟାଟି 61।

Question 5.
2ର ଘାତ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମକୁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ କି? ସେହିପରି 3 ର ଘାତ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମର ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନା କର। ଏଠାରେ 2ର ଘାତ ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି।

Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ନେଇ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ।

1.4 ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ (Relations Among Number Sequences)

Page No. 6

Question 1.
ଏପରି କାହିଁକି ହୋଇଥାଏ? ଏପରି ସବୁବେଳେ ହେବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ କି?
Solution:
ଏପରି ଘଟିବାର କାରଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା = (2n – 1)
ଯେତେବେଳେ ‘n’ ଏକ ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ହୋଇଥାଏ,
ପ୍ରଥମ ‘n’ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 1 + 3 + 5 + ………. + (2n – 1) = n²
∴ ‘n’ ସଂଖ୍ୟକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = ମୋଟ ସଂଖ୍ୟକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗ।

Question 2.
1, 3, 5, 7, …….. ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟକ ବିନ୍ଦୁ (ଡଟ)କୁ ବର୍ଗ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ କିପରି ଭାଗକରି ଉପସ୍ଥାପନ କରିବ?

Solution:
ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ, ତାହା ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, 1 + 3 + 5 + 7 + 9 + 11 = 36
କାରଣ ଯେକୌଣସି ଆକାରର ବର୍ଗପାଇଁ ଏହିପରି ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରାଯାଇପାରିବ।
ଏହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି ଯେ କାହିଁକି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗକଲେ ଏକ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା ମିଳେ।

Page No. 7

Question 1.
ପ୍ରଥମ 10ଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ କେତେ ହେବ, ତୁମେ କହିପାରିବ କି?
Solution:
ପ୍ରଥମ 10ଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 1 + 3 + 5 + 7 + 9 + 11 + 13 + 15 + 17 + 19
= n²
= (10)²
= 10 × 10
= 100

Question 2.
ପ୍ରଥମ 100ଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ସମଷ୍ଟି କେତେ ହେବ ସ୍ଥିର କର।
Solution:
ପ୍ରଥମ 100ଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ସମଷ୍ଟି 1 + 3 + 5 ……………
= n²
= (100)²
= 100 × 100
= 10,000

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 8-9)

Question 1.
ଗଣନ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଲେଖୁ ଯୋଗକଲେ ଯେପରି 1, 1 + 2 + 1, 1 + 2 + 3 + 2 + 1,…….. ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା କାହିଁକି ହୁଏ, ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବ ତାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି?
Solution:

ସମାଧାନ ପ୍ରଣାଳୀ:
1 = 1 = (1)²
1 + 2 + 1 = 4 = (2)²
1 + 2 + 3 + 2 + 1 = 9 = (3)²
1 + 2 + 3 + 4 + 3 + 2 + 1 = 16 = (4)²
1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 25 = (5)²
1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6 + 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 36 = (6)²
ଏହିପରି ଭାବରେ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 2.
ଆଙ୍କିଥୁବା ତୁମ ଚିତ୍ରର ଏକ ବୃହତ୍ ରୂପକୁ କଳ୍ପନା କରି କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ଆଂଶିକ ଅଙ୍କନ କରି ନିମ୍ନ ସଂରଚନାର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ହେବ କହିପାରିବ କି?
1 + 2 + 3 + ………… + 99 + 100 + 99 + ……… + 3 + 2 + 1
Solution:
1 + 2 + 3 + …………. + 99 + 100 + 99 + ………. + 3 + 2 + 1 = 100 × 100 = 10000
∴ 100² = 100 × 100 = 10,000

Question 3.
ସମସ୍ତ 1 କୁ କ୍ରମରେ ଯୋଗକରି ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଲେ ତୁମେ କେଉଁ ସଂରଚନା ପାଇବ? ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମସ୍ତ 1 ର କ୍ରମକୁ ଆଗକୁ ଓ ପଛକୁ ଯୋଗ କରିବ, କେଉଁ ସଂରଚନା ପାଇବ?
Solution:
ସମସ୍ତ 1 ର କ୍ରମକୁ ଆଗକୁ ଯୋଗକଲେ: 1 + 1 + 1 + 1 = 4
ସମସ୍ତ 1 ର କ୍ରମକୁ ପଛକୁ ଯୋଗକଲେ: 1 + 1 + 1 + 1 = 4
∴ ଉଭୟ ଦୁଇଟି କ୍ରମରେ ଯୋଗଫଳ ସମାନ।

Question 4.
ତୁମେ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟାର କ୍ରମକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ଯୋଗକଲେ କେଉଁ କ୍ରମଟି ପାଇବ? ଏହାର ଏକ ଛୋଟ ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
Solution:

ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କଲେ 1, 1 + 2 , 1 + 2 + 3, 1 + 2 + 3 + 4,…….
କିମ୍ବା, 1, 3, 6, 10…………

Question 5.
ତୁମେ କ୍ରମିକ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟାଯୋଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯଥା: 1 + 3, 3 + 6, 6 + 10, 10 + 15,…… ତୁମେ କେଉଁ କ୍ରମଟି ପାଇବ ଓ କାହିଁକି? ଏହାର ଚିତ୍ରିତ ଉପସ୍ଥାପନା କରିପାରିବ କି?
Solution:
1 + 3 = 4 = 2 × 2
3 + 6 = 9 = 3 × 3
6 + 10 = 16 = 4 × 4
10 + 15 = 25 = 5 × 5 …..
ଉପରୋକ୍ତ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟା ଯୋଡ଼ିର ଯୋଗଫଳରେ ଆମେ ବର୍ଗର ଏକ କ୍ରମ ପାଇବା।

Question 6.
1 ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି 2 ର ଘାତଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଯଥା- 1, 1 + 2, 1 + 2 + 4, 1 + 2 + 4 + 8,… କ’ଣ ପାଇବ? ଏହି କ୍ରମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାରେ 1 ଯୋଗକର, ତୁମେ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ପାଇବ? ଏପରି କାହିଁକି ହୋଇଥାଏ?
Solution:
ମନେକର 1 ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାତ 2 ଥିବା ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରାଯାଉ।
1 = 1
1 + 2 = 3
1 + 2 + 4 = 7
1 + 2 + 4 + 8 = 15
1 + 2 + 4 + 8 + 16 = 31
ତେଣୁ ଅନୁକ୍ରମ 1, 3, 7, 15, 31, ….. ଗଠନ ହୋଇଛି।
ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାରେ 1 ଯୋଗ କରାଯାଉ।
1 + 1 = 2 = 2¹
1 + 2 + 1 = 4 = 2 × 2 = 2²
1 + 2 + 4 + 1 = 8 = 2 × 2 × 2= 2³
1 + 2 + 4 + 8 + 1 = 16 = 2 × 2 × 2 × 2 = 2⁴
ଏହିପରି ହେବାର କାରଣ ହେଉଛି ଆମେ (1 + 1 = 2) ଯୋଗ କରିଛୁ।
ତେଣୁ 2 ର ଘାତ ବୃଦ୍ଧି ହେବ।

Question 7.
ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରି 1 ଯୋଗକଲେ, କ’ଣ ପାଇବ? ଏହାଦ୍ଵାରା ତୁମେ କେଉଁ କ୍ରମଟି ପାଇବ? ତୁମେ ଏହି କ୍ରମର ଚିହ୍ନିତ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
Solution:
ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 1, 3, 6, 10, 15, 21, …..
1 × 6 + 1 = 7
3 × 6 + 1 = 19 (12 ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଅର୍ଥାତ୍‌, 6 × 2)
6 × 6 + 1 = 37 (18 ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଅର୍ଥାତ୍‌, 6 × 3)
10 × 6 + 1 = 61 (24 ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଅର୍ଥାତ୍, 6 × 4)
15 × 6 + 1 = 91 (30 ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି; ଅର୍ଥାତ୍‌, 6 × 5)

ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁକ୍ରମଟି 1, 7, 19, 37, 81, ………. ହେବ।

Question 8.
ଷଡ଼ଭୁଜକାର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗକୁ ଯୋଗ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଯଥା : 1, 1 + 7, 1 + 7 + 19, 1 + 7 + 19 + 37, ……… କ’ଣ ହେବ? ତୁମେ କେଉଁ କ୍ରମଟି ପାଇବ? ଏକ ଘନର ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏହାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Solution:
ଷଡ଼ଭୁଜକାର ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଆଗକୁ ଯୋଗକଲେ 1, 7, 19, 37, …..
ବତ୍ତର୍ମାନ ଯୋଗ କଲେ,
ପ୍ରଥମ ଷଡ଼ଭୁଜ ସଂଖ୍ୟା 1 ର ଯୋଗଫଳ = 1 = 1³ (1 ର ତୃତୀୟ ଘାତ)
ପ୍ରଥମ ଦୁଇଟି ଷଡଭୁଜ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 1 + 7 = 8 = 2 × 2 × 2 = 2³ (2 ର ତୃତୀୟ ଘାତ)
ପ୍ରଥମ ତିନୋଟି ଷଡ଼ଭୁଜ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 1 + 7 + 19 = 27 = 3 × 3 × 3 = 3³ (3 ର ତୃତୀୟ ଘାତ)
ପ୍ରଥମ ଚାରୋଟି ଷଡ଼ଭୁଜ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 1 + 7 + 19 + 37 = 64 = 4 × 4 × 4 = 4³ (4 ର ତୃତୀୟ ଘାତ)
ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚୋଟି ଷଡ଼ଭୁଜ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 1 + 7 + 19 + 37 + 61 = 125 = 5 × 5 × 5 = 5³ (5 ର ତୃତୀୟ ଘାତ)
ଏହି କ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 1, 8, 27, 64 = 1³, 2³, 3³, 4³

Question 9.
ସାରଣୀ-1ରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂରଚନା ସମ୍ପକର୍କୁ ବାହାର କରି ସଂରଚନା ତିଆରି କର। ସେଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଏପରି ହୋଇଛି ତାହାକୁ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତୁମେ ବୁଝାଅ?
Solution:
3, 6, 9, 12, 15, 18, ……… (3 ର କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକ ସଂଖ୍ୟା)
10, 15, 20, 25 ….. (ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାଟି 10। ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାରେ 5 ଯୋଗ କରାଯାଇଛି।)

1.5 ଆକୃତିରେ ସଂରଚନା (Pattern in Shapes)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 11)

Question 1.
ସାରଣୀ–3ର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମରେ ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି କୁହ।
Solution:
(a) ସରଳ ବହୁଭୁଜ: ତ୍ରିଭୁଜ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ପଞ୍ଚଭୁଜ, ଷଡ଼ଭୁଜ, ସପ୍ତଭୁଜ, ଅଷ୍ଟଭୁଜ, ନଅଭୁଜ, ଦଶଭୁଜ….
ଏହି ସଂରଚନାରେ ୩ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ୧ ଯୋଗ କରାଯାଇଛି।

(b) ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖଚିତ୍ର:

ଏଠାରେ ରେଖାଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରର, ଯଥା–
K₂ = 1, K₃ = 3, K₄ = 6, K₅ = 10, K₆ = 15
କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ହେବ: 1, 3, 6, 10, 15
ତେଣୁ ଏହା ଗୋଟିଏ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ।

(c) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ଏକାଧ୍ଵକ ଛୋଟ ବର୍ଗଚିତ୍ର:

ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଟି = 1, 4, 9, 16, 25, ……
∴ ଏହା ଏକ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା କ୍ରମର ଉପସ୍ଥାପନା।

(d) ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ତ୍ରିଭୁଜ:

∴ ଏହା ତ୍ରିଭୁଜଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଏକ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା କ୍ରମ।

(e) କଚ୍ ତୁଷାରକଣା:

∴ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ବାହୁର ସଂଖ୍ୟା 4 ଗୁଣ ହୁଏ।

Question 2.
ତୁମ ଖାତାରେ ସାରଣୀ–3ରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମର ପରବର୍ତୀ ଆକୃତିକୁ ତୁମେ ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି? ଯଦି ହଁ/ନା, ତେବେ କାହିଁକି? ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରମର ପରବର୍ତୀ ଆକୃତିଟି ତିଆରି ହେବାର ନିୟମ କିମ୍ବା ସଂରଚନାକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
Solution:
(a) ସରଳ ବହୁଭୁଜ: ଏହା 11 ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ସରଳ ବହୁଭୂଜ କ୍ଷେତ୍ର।

(b) ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖଚିତ୍ର: K₇

(c) ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ର:

ସମୁଦାୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ସଂଖ୍ୟା = 6 × 6 = 36

(d) ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ତ୍ରିଭୁଜ:

ସମୁଦାୟ ତ୍ରିଭୁଜ ସଂଖ୍ୟା = 1 + 3 + 5 + 7 + 9 + 11 = 36

(e) କଚ୍ ତୁଷାରକଣା:

1.6 ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ (Relation to Number Sequences)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 11-12)

Question 1.
ସରଳ ବହୁଭୁଜ ଆକୃତି କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିର ବାହ୍ମସଂଖ୍ୟାକୁ ଗଣି ଲେଖ। ତୁମେ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମ ପାଇବ? ସରଳ ବହୁଭୁଜର କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିର କୋଣ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଗଣି ଲେଖ। ତୁମେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମ ପାଇବ କି? ଏପରି କାହିଁକି ହେଉଛି ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି?
Solution:

ଉଭୟର କ୍ରମ ସମାନ। କାରଣ ଗୋଟିଏ ସରଳ ବହୁଭୁଜର ବାହୁସଂଖ୍ୟା ଶୀର୍ଷ ସଂଖ୍ୟା ସହ ସମାନ।

Question 2.
ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଲେଖଚିତ୍ର କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିର ରେଖା ସଂଖ୍ୟା ଗଣ। ତୁମେ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇବ? ଏପରି କାହିଁକି ହେଉଛି, ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି?
Solution:

ତେଣୁ ଆମେ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲୁ: 1, 3, 6, 10, 15,…….।
ଏହା ଗୋଟିଏ ତ୍ରିକୋଣୀୟ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ।

Question 3.
ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ବର୍ଗଚିତ୍ରର କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିରେ କେତୋଟି ବର୍ଗଚିତ୍ର ଅଛି? ଏହା କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମକୁ ଦର୍ଶାଉଛି? ଏପରି କାହିଁକି ହେଉଛି, ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି?
Solution:

ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ: 1, 4, 9, 16, 25, 36,……… ତେଣୁ ଆମେ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲୁ।

Question 4.
ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିରେ କେତୋଟି ଛୋଟ ତ୍ରିଭୁଜ ଅଛି? ଏହା କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମକୁ ଦର୍ଶାଉଛି? ଏପରି କାହିଁକି ହେଉଛି, ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି? (ସୂଚନା: କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧାଡ଼ିରେ କେତୋଟି ତ୍ରିଭୁଜ ଅଛି?)
Solution:

ଆମେ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ ପାଇଲୁ 1, 4, 9, 16, 25, 36, 49,……….
ଏହା ଗୋଟିଏ ବର୍ଗସଂଖ୍ୟା କ୍ରମ। ତଳେ ଏକ ଛୋଟ ତ୍ରିଭୁଜ ଯୋଡ଼ିବାଦ୍ଵାରା ବର୍ଗସଂଖ୍ୟାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।

Question 5.
ତୁଷାରକଣା କ୍ରମରେ ଗୋଟିଏ ଆକୃତିରୁ ପରବର୍ତୀ ଆକୃତି ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାଖଣ୍ଡ (—) କୁ ଏକ ଗତି ଅବରୋଧକ ଉଠାଣି (ହମ୍ପସ) (__/\__)ଦ୍ଵାରା ବଦଳାଯାଇଥାଏ। ଯେହେତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକରେ ଏହାକୁ ଅଧୁକରୁ ଅଧିକ କରାଯାଏ, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵାରା କ୍ଷୁଦ୍ରର କ୍ଷୁଦ୍ରତର ହୋଇଥାଏ। ଏହି ତୁଷାରକଣା ଚିତ୍ର କ୍ରମରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିରେ କେତୋଟି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଛି? ଏହାର ଅନୁରୂପ ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମଟି କ’ଣ?
(ଏହାର ଉତ୍ତର ହେଉଛି 3, 12, 48,… ଅର୍ଥାତ୍ 4 ର ଘାତର 3 ଗୁଣ ଅର୍ଥାତ୍ 3 × 4⁰, 3 × 4¹, 3 × 4² …….। ସାରଣୀ–1ରେ ଏହି କ୍ରମକୁ ଦର୍ଶାଯାଇନାହିଁ।
Solution:

ଆମେ କ୍ରମ ପାଇଲୁ: 3, 12, 48, 192, 768……..
ପ୍ରଥମ ପଦ 3 ତା’ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ 4 ର ଘାତର 3ଗୁଣ।

6th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer Pdf Download ଭାରତ ଓ ଆମ ପୃଥିବୀ Bharat O Ama Pruthibi, BSE Odisha Guru Class 6 Social Science Solutions Odia Medium Question Answer, Class 6 Social Science Book Odia Medium Pdf.

BSE Odisha 6th Class Social Science Book Solutions

BSE Odisha Guru Class 6 Social Science Question Answer

BSE Class 6 Social Science Solutions

Theme A – India and the World: Land and the People

• Chapter 1 Locating Places on the Earth
• Chapter 2 Oceans and Continents
• Chapter 3 Landforms and Life

Theme B – Tapestry of the Past

• Chapter 4 Timeline and Sources of History
• Chapter 5 India, That is Bharat
• Chapter 6 The Beginnings of Indian Civilisation

Theme C – Our Cultural Heritage and Knowledge Traditions

• Chapter 7 India’s Cultural Roots
• Chapter 8 Unity in Diversity, or ‘Many in the One’

Theme D – Governance and Democracy

• Chapter 9 Family and Community
• Chapter 10 Grassroots Democracy Part 1: Governance
• Chapter 11 Grassroots Democracy Part 2: Local Government in Rural Areas
• Chapter 12 Grassroots Democracy Part 3: Local Government in Urban Areas

Theme E – Economic Life Around Us

• Chapter 13 The Value of Work
• Chapter 14 Economic Activities Around Us

6th Class Social Science Book Odia Medium Question Answer

Class 6 Social Science Odia Medium Question Answer

ଭାଗ ‘କ’- ଭାରତ ଏବଂ ବିଶ୍ବ: ଭୂମି ଏବଂ ମାନବ

• Class 6 Social Science Chapter 1 Odia Medium – ପୃଥିବୀରେ ସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ କରିବା
• Class 6 Social Science Chapter 2 Odia Medium – ମହାସାଗର ଏବଂ ମହାଦେଶ
• Class 6 Social Science Chapter 3 Odia Medium – ଭୂମିରୂପ ଏବଂ ଜୀବନ

ଭାଗ ‘ଖ’- ଅତୀତର ସ୍ମୃତିଫର୍ଦ

• Class 6 Social Science Chapter 4 Odia Medium – ଇତିହାସର ସମୟସୀମା ଏବଂ ଉତ୍ସ
• Class 6 Social Science Chapter 5 Odia Medium – ଇଣ୍ଡିଆ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭାରତ
• Class 6 Social Science Chapter 6 Odia Medium – ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରାରମ୍ଭ

ଭାଗ ‘ଗ’- ଆମ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା

• Class 6 Social Science Chapter 7 Odia Medium – ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧାର
• Class 6 Social Science Chapter 8 Odia Medium – ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା, ବା ‘ଅନେକରେ ଏକ’

ଭାଗ ‘ଘ’- ଶାସନ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ର

• Class 6 Social Science Chapter 9 Odia Medium – ପରିବାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ
• Class 6 Social Science Chapter 10 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୧: ଶାସନବିଧି
• Class 6 Social Science Chapter 11 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୨: ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର
• Class 6 Social Science Chapter 12 Odia Medium – ତୃଣମୂଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାଗ ୩: ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର

ଭାଗ ‘ଡ’- ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ

• Class 6 Social Science Chapter 13 Odia Medium – କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ
• Class 6 Social Science Chapter 14 Odia Medium – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵର ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ

BSE Odisha 6th Class Text Book Solutions

BSE Odisha Guru Class 6 Science Notes

BSE Odisha Class 6 Science Notes

BSE Odisha 6th Class Science Notes

• Class 6 Science Chapter 1 Notes Odia Medium – ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାର ଦୁନିଆ
• Class 6 Science Chapter 2 Notes Odia Medium – ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା
• Class 6 Science Chapter 3 Notes Odia Medium – ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ
• Class 6 Science Chapter 4 Notes Odia Medium – ଚୁମ୍ବକ ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 6 Science Chapter 5 Notes Odia Medium – ଦୈର୍ଘ୍ୟ ମାପ ଏବଂ ଗତି
• Class 6 Science Chapter 6 Notes Odia Medium – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ

Class 6 Science Odia Medium Notes

• Class 6 Science Chapter 7 Notes Odia Medium – ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଏହାର ମାପ
• Class 6 Science Chapter 8 Notes Odia Medium – ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା
• Class 6 Science Chapter 9 Notes Odia Medium – ପୃଥକୀକରଣର ପଦ୍ଧତି
• Class 6 Science Chapter 10 Notes Odia Medium – ଜୀବଜଗତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ
• Class 6 Science Chapter 11 Notes Odia Medium – ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
• Class 6 Science Chapter 12 Notes Odia Medium – ଆମ ବିଶ୍ବ

Class 6 Science Curiosity Notes

Class 6 Curiosity Notes

• Chapter 1 The Wonderful World of Science Class 6 Notes
• Chapter 2 Diversity in the Living World Class 6 Notes
• Chapter 3 Mindful Eating: A Path to a Healthy Body Class 6 Notes
• Chapter 4 Exploring Magnets Class 6 Notes
• Chapter 5 Measurement of Length and Motion Class 6 Notes
• Chapter 6 Materials Around Us Class 6 Notes

Curiosity Class 6 Science Notes

• Chapter 7 Temperature and its Measurement Class 6 Notes
• Chapter 8 A Journey through States of Water Class 6 Notes
• Chapter 9 Methods of Separation in Everyday Life Class 6 Notes
• Chapter 10 Living Creatures: Exploring their Characteristics Class 6 Notes
• Chapter 11 Nature’s Treasures Class 6 Notes
• Chapter 12 Beyond Earth Class 6 Notes

Also Read BSE Odisha Class 6 Science Solutions

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium ଆମ ବିଶ୍ବ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 12 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥିବା ତଥ୍ୟ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ଉପଯୁକ୍ତ ସୌରଜଗତର ବସ୍ତୁକୁ ମିଳାଅ ।

Answer:

ସ୍ତମ୍ଭ ‘କ’	ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’
(i) ପୃଥ‌ିବୀର ଉପଗ୍ରହ	(ଘ) ଚନ୍ଦ୍ର
(ii) ଲାଲ ଗ୍ରହ	(ଗ) ମଙ୍ଗଳ
(iii) ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ	(କ) ଓରିୟନ୍
(iv) ଗ୍ରହ ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ସନ୍ଧ୍ୟାତାରା କୁହାଯାଏ ।	(ଖ) ଶୁକ୍ର

Question 2.
(କ) ମୁଁ କିଏ, ଚିହ୍ନ ।
ତିନୋଟି ଅକ୍ଷରେ ନାମ ମୋହର
ମହାକାଶ ଅଟେ ଘର ମୋହର
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ମୁଁ ବୁଲୁଥାଏ
ପୃଥ‌ିବୀ ବୃହସ୍ପତି ମଝିରେ ରହେ
ଦେହଟି ମୋ ନାଲି ରଙ୍ଗର
କହିପାରିବ ନି ନାମ ମୋହର ।
Answer:
ମଙ୍ଗଳ

(ଖ) ନିଜେ ଦୁଇଟି ସମାନ ପ୍ରହେଳିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(୧)ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷରେ ନାମ ମୋହର
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ମୋର ।
ସକାଳେ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମୁଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତମ
ବାର ମଧ୍ୟରୁ ମୁଁ ଅଟେ ଅନ୍ୟତମ !
ତାରା ନହେଲେ ବି ମୁଁ ଗୋଟିଏ ତାରା
ଲୋକେ କୁହନ୍ତି ମୋତେ ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା । (ଶୁକ୍ର)

(୨) ତିନୋଟି ଅକ୍ଷରେ ନାମ ମୋହର
ମହାକାଶ ବକ୍ଷେ ମୋହର ଘର ।
ମୋ ଚାରିପଟେ ଅଛି ବାୟୁର ସ୍ତର
ସାଗର ନଦୀରେ ଉଛୁଳା ଜଳ ।
ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଅଟେ ମୁଁ ବାସସ୍ଥାନ
କହିପାରିବ କି ମୋହରି ନାମ । (ପୃଥ‌ିବୀ)

Question 3.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଆମ ସୌର ଜଗତର ସଦସ୍ୟ ନୁହେଁ ?
(କ) ସିରିୟସ୍
(ଖ) ଧୂମକେତୁ
(ଗ) ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ
(ଘ) ପ୍ଲୁଟୋ
Answer:
(କ) ସିରିୟସ୍

Question 4.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗ୍ରହ ନୁହେଁ ?
(କ) ବୃହସ୍ପତି
(ଖ) ପ୍ଲୁଟୋ
(ଗ) ନେପଚୁନ୍
(ଘ) ଶନି
Answer:
(ଖ) ପ୍ଲୁଟୋ

Question 5.
ଧ୍ରୁବ ତାରା ଓ ସିରିୟସ୍ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଉଜ୍ଜଳ ନକ୍ଷତ୍ର ?
Answer:
ସିରିୟସ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଟେ !

Question 6.
ଚିତ୍ରରେ ଜଣେ ଚିତ୍ରକରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସୌରଜଗତର ଉପସ୍ଥାପନା ଦିଆଯାଇଛି । ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ଠିକ୍ ଅଛି କି ? ଯଦି ନାହିଁ ତେବେ ଚିତ୍ରରେ ଥିବା ବାକ୍ସଗୁଡ଼ିକରେ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

Answer:
1. ବୁଧ, 2, ଶୁକ୍ର, 3. ପୃଥିବୀ, 4. ମଙ୍ଗଳ, 5. ବୃହସ୍ପତି, 6. ଶନି, 7. ୟୁରାନସ୍ ଏବଂ ୫. ନେପଚୁନ୍

Question 7.
ନକ୍ଷତ୍ର ଥିବା ରାତି ଆକାଶର ଏକ ଅଂଶ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ସତର୍କତକାର ସହ ବଡ଼ ଡୀପର ଓ ଛୋଟ ଡୀପରର ସଂରଚନା ଗଠନ କରୁଥିବା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ସମୂହକୁ ଚିହ୍ନଟ କର –

ଏହି ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ନାମକରଣ କର । ଏହାବ୍ୟତୀତ ଧ୍ରୁବ ତାରାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ନାମକରଣ କର । ତୁମେ ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ଚିତ୍ର ୧୨.୪କୁ ଦେଖ୍ କରିପାରିବ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
Answer:

Question 8.
ରାତି ଆକାଶରେ ଏକ ଅଂଶ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଓରିଅନ୍ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ସିରିୟସ୍ ତାରକାର ନାମକରଣ କର । ତୁମେ ଚିତ୍ର ୧୨.୩ କୁ ଦେଖପାରିବ ।

Answer:

Question 9.
ତୁମେ ଦେଖପାରିବ ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଭୋର ସମୟରେ ଲୁଚିଯାଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ଦିନରେ ଆମେ ତାରକାମାନଙ୍କୁ ଦେଖୁନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:

• ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମ ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଟେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ ଏବଂ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ ।
• ଦିନବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯୋଗୁଁ, ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ‌ିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
• ଏହି କାରଣରୁ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଭୋର ସମୟରେ ଲୁଚିଯାଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।

Question 10.
ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ରାତିରେ, 2 ରୁ 3 ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବଧାନରେ 3 4 ଥର ବିଗ୍ ଡୀପର ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ଏଥୁ ସହିତ ପ୍ରତିଥର ଧ୍ରୁବ ତାରାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ବଡ଼ ଡିପର ଗତି କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି କି ? ପ୍ରତ୍ୟେକର ସମୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍କେଚ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:

• ବଡ଼ ଡୀପର ଏବଂ ଛୋଟ ଡୀପର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଟନ୍ତି ।
• ବଡ଼ ଡୀପର ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ଏହା ଉର୍ସା ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଛୋଟ ଡୀପର ଉର୍ସା ମାଇନର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଟେ ।
• ଛୋଟ ଡୀପରର ତଳ ଅଂଶରେ ଧ୍ରୁବତାରା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥାଏ ।
• ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯୋଗୁଁ ବଡ଼ ଡୀପର ଧ୍ରୁବତାରାର ଚାରିପଟେ ବୁଲିବା ପରେ ଜଣାପଡ଼େ ।
• କିଛି ସମୟ ଅନ୍ତରାଳରେ ବଡ଼ ଡୀପର ତାହାର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ, ଆମକୁ ଲାଗିଥାଏ ସତେ ଯେପରି ଏହା ଧ୍ରୁବତାରା ଚାରିପଟେ ବୁଲୁଅଛି ।
• ରାତ୍ରି ଆକାଶରେ ଏହାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଏହାର ସ୍କେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରିବ ।

Question 11.
ରାତିର ଆକାଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଏବଂ ଏହା ଉପରେ ଏକ କବିତା କିମ୍ବା କାହାଣୀ ଲେଖ ।
Answer:
‘ ଆକାଶ ପଡ଼ୁଛି ବୋଲି ଠେକୁଆର ଚିତ୍କାର’’
ଗୋଟିଏ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ମୂଳେ ଶୋଇଥୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ଠେକୁଆ ପାଖରେ ଏକ ନଡ଼ିଆ ପଡ଼ିଗଲା । ଠେକୁଆ ଚମକି ପଡ଼ିଲା ଓ ଆକାଶ ତଳକୁ ଖସି ପଡ଼ିଛି ଭାବି ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କହି କହି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କର ଏକ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଠେକୁଆ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା ଜଣାଇଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହାତୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲା ଯେ, ଆକାଶ ଏବେବି ତା’ ସ୍ଥାନରେ ରହିଅଛି । ଠେକୁଆ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ପାଖକୁ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କରିଥିଲା ଉଠିଲେ ଏବଂ ଅଧ୍ଯକ ନଡ଼ିଆ ପାଇବା ପରେ, ସେମାନେ ପଡ଼ିଥ‌ିବା ନଡ଼ିଆକୁ ଆବିଷ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଏହା ତାହାହିଁ ଠେକୁଆକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲା । ସମସ୍ତ ପଶୁ ଏହା ଦେଖୁ ହସି ପାଇଁ ଗଛକୁ ହଲାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ନଡ଼ିଆମାନ ଖସି ପୂର୍ବପରି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ସେମାନେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲେ ଯେ, ଆକାଶ ତା’ ସ୍ଥାନରେ ରହିଅଛି ।

ଅଧ୍ବକ ଶିଖବା

୧। ତୁମ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନାମ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ଏଥସହିତ ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ । ଏହି କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଚିତ୍ର ରୂପରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର ।

୨ । ଯଦି ନିକଟରେ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ କିମ୍ବା ବିଜ୍ଞାନ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଅଛି, ତେବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ପରିଦର୍ଶନ କରିପାରିବ, ବିଶେଷକରି ଯଦି ସେମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ରାତି ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଅଧ୍ଵବେଶନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥାଏ । ଟେଲିସ୍କୋପ ଜରିଆରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ । ଯଦି ତୁମେ ଦିନରେ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ପରିଦର୍ଶନ କର, ତେବେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ମଡ଼େଲ, ଫଟୋ ଏବଂ ଆକାଶ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବ ।

୩ । ବଢୁଥିବା ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ, ମଣିଷ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପରିବେଶ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି କି ? ଅନୁମାନ କର । ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ତରରେ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ଲେଖ ।

୪। ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ (IIA) ଲଦାଖର ହାନଲେକୁ ଏକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣାଗାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ କାରଣ ଖୋଜ ।

୫ । ଯଦି ତୁମେ ଏସ୍ଟ୍ରୋଇଡ଼ରି କରିବାକୁ ଭଲ ପାଅ, ତେବେ ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର କପଡ଼ାରେ ଏସ୍ଟ୍ରୋଇଡ଼ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର (ଚିତ୍ର) । ନଚେତ୍, ତୁମେ ନିଜର ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କଳା ଏବଂ କାରିଗରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏକାଧିକ ଉପାୟରେ ଚିତ୍ରଣ କର ।

ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଆଷ୍ଟ୍ରୋନୋମିକାଲ ଅବଜର୍ଭେଟରୀ, ହାନଲେର ଦିଗ୍‌ରସ୍ତା-ରି ପର୍ବତମାଳାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ଶିଖରର ନାମ ସରସ୍ଵତୀ ପର୍ବତ ରଖାଯାଇଛି । ଏଥ‌ିରେ ଅନେକ ଟେଲିସ୍କୋପ ରହିଛି । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ହିମାଳୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଟେଲିସ୍କୋପ କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ସୁବ୍ରମଣ୍ୟମ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଅନ୍ୟତମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଏକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର । ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଡିସେମ୍ବର 2022 ରେ ହାନଲେ ଡାର୍କ ସ୍କାଏ ରିଜର୍ଭ (HDSR) ଭାବରେ ବିଜ୍ଞାପିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ରିଜର୍ଭ ବର୍ଷ ସାରା ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ରହିଥାଏ । ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଟେଲିସ୍କୋପ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଦ୍ଵାରା ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଯାଉଛି । ଏହା ଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଷ୍ଟ୍ରୋ ଟୁରିଜିମ୍‌କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।

ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ଅସରନ୍ତି ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯେଉଁଥରେ ସବୁବେଳେ ନୂଆ ନୂଆ ଆବିଷ୍କାର ସାମ୍ନାକୁ ଆସୁଛି ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଶିକ୍ଷାର ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଛ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିବ ତାହା ତୁମକୁ ତୁମ ଆଖପାଖ ଦୁନିଆ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ବକ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ । ଏହି ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍ସୁକତା ପୋଷଣ କରିଛ ସେଥ‌ିରେ ହିଁ ଜାଣିବାର ଚାବିକାଠି ରହିଛି । ନିଜ ଆଖପାଖରେ ଥବା ଦୁନିଆକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର, ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଜାରି ରଖ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଭୟ କର ନାହିଁ । ମନେରଖ, ଏପରିକି ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଆବିଷ୍କାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଛୋଟ ‘କାହିଁକି’ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଅଗଣିତ ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତରର ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଛି ଏବଂ ଅଗଣିତ ଉତ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ଅପେକ୍ଷାରେ ରହିଛି । ମୋର ଯୁବ ବୈଜ୍ଞାନିକ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇପାରିବ ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ରୋହିଣୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ, ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ, ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ, ଧ୍ରୁବତାରା ]

(a) ସଂରଚନା ଗଠନ କରୁଥିବା ନକ୍ଷତ୍ର ମାନଙ୍କ ସମାହାରକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ

(b) ବୃଷ ରାଶିର ଏକ ତାରା ଆଲଡ଼େବାରକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ରୋହିଣୀ

(c) ଛୋଟ ଡୀପରର ଏକ ଅଂଶ ______ ଅଟେ ।
Answer:
ଧ୍ରୁବତାରା

(d) ରାତିରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ

(e) ପୃଥ‌ିବୀର ______ ଠାରୁ ଧ୍ରୁବତାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ନାହିଁ ।
Answer:
ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ସ୍କାଏ ମ୍ୟାପ୍, ନକ୍ଷତ୍ର, ଉଦ୍ୟାନ, ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ, ସିରିୟସ୍ ]

(a) ରାତିରେ ଖୋଲା ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଲେ ଅନେକ ______ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
Answer:
ନକ୍ଷତ୍ର

(b) କାନିସ୍ ମେଜରରେ ______ ନାମକ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି ।
Answer:
ସିରିୟସ୍

(c) ଭାରତରେ ବଡ଼ ଡୀପର ______ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ।
Answer:
ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ

(d) ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ କିଛି ଅନ୍ଧାର ଅଂଶକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି _____ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଉଛି ।
Answer:
ଉଦ୍ୟାନ

(e) ମୋବାଇଲ ଫୋନକୁ ଗ୍ରହ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ______ ଏକ ଅତି ସହଜ ଆପ୍ ।
Answer:
ସ୍କାଏ ମ୍ୟାପ୍

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଧ୍ରୁବତାରା, ନକ୍ଷତ୍ର, ଉର୍ସା ମେଜର, ଉର୍ସା ମାଇନର, ସିରିୟସ୍ ]

(a) ମହା କ। ଶ ରେ ______ ମାନେ ନି ଜ ଆଲୋକରେ ଚମକିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ନକ୍ଷତ୍ର

(b) ରାତି ଆକାଶରେ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ନକ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି _____ ।
Answer:
ସିରିୟସ୍

(c) ବଡ଼ ଡୀପର _______ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଉର୍ସା ମେଜର

(d) ଛୋଟ ଡୀପର _______ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
ଉର୍ସା ମାଇନର

(e) ମେଘମୁକ୍ତ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତ୍ରି ରେ ______ ଦେଖ‌ିବା ସହଜ ଅଟେ ।
Answer:
ଧ୍ରୁବତାରା

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ।
Answer:
(✓)

(b) ବୁଧ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ ମଧ୍ଯରେ ମଙ୍ଗଳ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
(✗)

(c) ଗୋଟିଏ au ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଦୂରତା ସହ ସମାନ ।
Answer:
(✓)

(d) ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଆମର ଦୂରତମ ନକ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରୋକ୍ସିମା ସେଣ୍ଟୋରୀ ।
Answer:
(✗)

(e) ବୁଧ, ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହର ପୃଷ୍ଠ କଠିନ ଓ ପଥର ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମ ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର ।
Answer:
(✓)

(b) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଗତିକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
(✗)

(c) ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୂରତା ପ୍ରାୟ ୧୫୦୦ ନିୟୁତ କିଲୋମିଟର ।
Answer:
(✗)

(d) ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ମଧ୍ୟରେ ପୃଥ‌ିବୀ ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
(✗)

(e) ଲଞ୍ଜାତାରା ଗୋଟିଏ ତାରକା ଅଟେ ।
Answer:
(✗)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(b) ଆମ ପୃଥିବୀ ଏକ ଗ୍ରହ ।
Answer:
(✓)

(c) ସୂର୍ଯ୍ୟର ବ୍ୟାସ ପୃଥ‌ିବୀର ବ୍ୟାସଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦ ଗୁଣ ବଡ଼ ।
Answer:
(✗)

(d) ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅତ୍ୟଧ୍ବକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
Answer:
(✓)

(e) ବୃହସ୍ପତି ଓ ୟୁରାନସ୍ ମଧ୍ଯରେ ଶନି ଅବସ୍ଥିତ ।
Answer:
(✓)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ, ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ	ଗ
(a) ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ	ନୀଳ ଗ୍ରହ	ବହିଃଗ୍ରହ
(b) ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ	ବଳୟ	ଅନ୍ତଃଗ୍ରହ
(c) ପୃଥ‌ିବୀ	ବାମନ ଗ୍ରହ	ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଛୋଟ
(d) ଶନି ଗ୍ରହ	ଲାଲ ଗ୍ରହ	ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା
(e) ପ୍ଲୁଟୋ	ପାହାନ୍ତି ତାରା	ପୃଷ୍ଠ କଠିନ

Answer:

କ	ଖ	ଗ
(a) ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ	ପାହାନ୍ତି ତାରା	ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା
(b) ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ	ଲାଲ ଗ୍ରହ	ପୃଷ୍ଠ କଠିନ
(c) ପୃଥ‌ିବୀ	ନୀଳ ଗ୍ରହ	ଅନ୍ତଃଗ୍ରହ
(d) ଶନି ଗ୍ରହ	ବଳୟ	ବହିଃଗ୍ରହ
(e) ପ୍ଲୁଟୋ	ବାମନ ଗ୍ରହ	ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଛୋଟ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ଲାଲ ଗ୍ରହ : ମଙ୍ଗଳ :: ନୀଳ ଗ୍ରହ : _______
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀ

(b) ବଳୟ ଗ୍ରହ : ଶନି :: ବାମନ ଗ୍ରହ : _______
Answer:
ପ୍ଲୁଟୋ

(c) ବୃହସ୍ପତି : ବାହ୍ୟଗ୍ରହ :: ପୃଥ‌ିବୀ _______
Answer:
ଅନ୍ତଃଗ୍ରହ

(d) ଗ୍ରହ : ସ୍ଥିର ଆଲୋକ :: ନକ୍ଷତ୍ର : ______
Answer:
ଦପ୍ ଆଲୋକ

(e) ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହର ଅବସ୍ଥାନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ : ପୂର୍ବ ଦିଗ ନିକଟରେ :: ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହର ଅବସ୍ଥାନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ : ________
Answer:
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ନିକଟରେ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

୧ । କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
(a) ଗ୍ରହ (Planet) : ଏକ ଗ୍ରହ ହେଉଛି ଏକ ବଡ଼, ଗୋଲାକାର ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ବସ୍ତ ଯାହା ନିଜର କକ୍ଷ ପଥରେ ବୁଲି ଥାଏ । ଆମ ସୌର ମଣ୍ଡଳରେ ୫ ଟି ଗ୍ରହ ରହି ଅଛି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ମଙ୍ଗଳକୁ ଅନ୍ତଃଗ୍ରହ ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି, ଶନି, ୟୁ ରେନସ୍ ଓ ନେପ୍‌ଚୁନ୍ କୁ ବହିଃ ଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ ।

(b) ନକ୍ଷତ୍ର (Stars) : ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଆଲୋକ ରହିଥାଏ । କେତେକ ନକ୍ଷତ୍ରର ସମାହାରରେ ଗଠିତ ସଂରଚନା ପରିଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଆକୃତି ପରି ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂରଚନାକୁ ଚିହ୍ନି ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଏକ ଉପଯୋଗୀ କୌଶଳ ଅଟେ ।

(c) ନକ୍ଷତ୍ରପୁଞ୍ଜ (Constellation) : ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସଂରଚନା ଗଠନ କରୁଥ୍ ବ । ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସମାହାରକୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ବା ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସହଜରେ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଦ୍ଵାରା ଯୋଡ଼ାଯାଏ । ଓରି ୟନ୍ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଶିକାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଏ ।

(d) ଧ୍ରୁବତାରା (Pole Star) : ବଡ଼ ଡୀପର ଏବଂ ଛୋଟ ଡୀପର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଟନ୍ତି । ଧ୍ରୁବତାରା ଛୋଟ ଡୀପରର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ଧ୍ରୁବତାରା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

(e) ବଡ଼ ଡୀପର (Big Dipper / Great Bear) : ବଡ଼ ଡୀପର ଉର୍ସା ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଭାରତରେ ଏହା ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଟେ । ଏହାକୁ ଗ୍ରେଟ ବିଅର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

(f) ଛୋଟ ଡୀପର (Little Dipper / Little Bear) : ଛୋଟ ଡୀପର ଉର୍ସା ମାଇନର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପୋଲଷ୍ଟାର ଏହାର ଏକ ଅଂଶ । ଭାରତରେ ପୋଲ ଷ୍ଟା ର ଧ୍ରୁବତାରା ଭାବରେ ପରିଚିତ ଅଟେ । ଏହାକୁ ଲିଟିଲ୍ ବିଅର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

(g) ସୂର୍ଯ୍ୟ (Sun) : ଏହା ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର । ଏହା ଆମ ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଟେ । ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ଗୋଲାକାର ଗ୍ୟାସ ପିଣ୍ଡ ଅଟେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ, ସେଥ୍ ପାଇଁ ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ । ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର କୁହାଯାଏ ।

(h) ସୌରଜଗତ (Solar System) : ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଆଠଟି ଗ୍ରହ, ବାମନ ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହାଣୁ ଏବଂ ଧୂମକେତୁ ନେଇ ଆମ ସୌରଜଗତ ଗଠିତ ହୋଇଅଛି । ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କ୍ରମରେ ଥିବା ଆଠଟି ଗ୍ରହ ହେଉଛି ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ, ମଙ୍ଗଳ, ବୃହସ୍ପତି, ଶନି ୟୁରାନସ୍ ଏବଂ ନେପଚ୍ୟୁନ ।

(i) ପାହାନ୍ତି ତାରା (Morning Star) | ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା (Evening Star) : ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ ସା ଧର ଣ ତଃ ପାହାନ୍ତି ଆ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଭାବରେ ଝଲସୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଏକ ତାରା ନୁହେଁ ତଥାପି ଏହାକୁ ପାହାନ୍ତି ତାରା କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା କୁହାଯାଏ । ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ ମାତ୍ର ୮୮ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଥରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ ।

(j) ଲାଲ ଗ୍ରହ (Red Planet) : ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ଲାଲ ଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଗ୍ରହର ମାଟି ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଅଟେ । ଏହି ମାଟିରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଲୌହ କଣିକାର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ରଙ୍ଗ ଲାଲ ହୋଇଥାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହାର ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ଥାଇପାରେ ।

(k) ନୀଳ ଗ୍ରହ (Blue Planet) : ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଜଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥୁବାରୁ ମହାକାଶରୁ ଏହା ନୀଳ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନୀଳ ଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ ପୃଥ‌ିବୀ ହେଉଛି ସୌରଜଗତର ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନର ସତ୍ତା ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି ।

(I) ବାମନ ଗ୍ରହ (Dwarf Planet) : ଆମ ସୌରଜଗତରେ ପ୍ଲୁଟୋ ନାମକ ଏକ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ଯାହା ନେପଚୁନ୍‌ଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘୂରି ବୁଲୁଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଉପଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଛୋଟ ଅଟେ । ଆନ୍ତର୍ଜାଢୀୟ ମହାକାଶୀୟ ସଂଘ (IAU) ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ଲୁଟୋ ଏକ ବାମନ ଗ୍ରହ ଅଟେ ।

(m) ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ (Natural Satellite) : ଗ୍ରହ ଚାରିପଟେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତୁକୁ ସାଧାରଣତଃ ଉପଗ୍ରହ କୁହଯାଏ । ଗ୍ରହ – ମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାରରେ ଏମାନେ ଛୋଟ ଅଟନ୍ତି । ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବାବେଳେ ମଙ୍ଗଳର ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ରହିଛି । ବୃହସ୍ପତି, ଶନି, ୟୁରେନସ୍ ଓ ନେପ୍‌ଚୁନ୍‌ରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଛନ୍ତି ।

(n) କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ (Artificial Satellite) : କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଯୋଗଯୋଗ, ନାଭିଗେସନ୍, ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକରିବା ପାଇଁ ରକେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ପୃଥ‌ିବୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାକାଶୀୟ ପିଣ୍ଡ ଚାରିପାଖରେ କକ୍ଷପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ମାହାକାଶ ଯାନ ପରି ଉପକରଣ ।

(o) ଚନ୍ଦ୍ର (Moon) : ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ । ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପଟେ ଏହା ପରିକ୍ରମା କରିବାକୁ ପ୍ରାୟ ୨୭ ଦିନ ସମୟ ନେଇଥାଏ । ମହାକାଶରେ ଏହା ଆମର ନିକଟତମ ପଡ଼ୋଶୀ ଅଟେ । ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ ଚନ୍ଦ୍ରର ବ୍ୟାସ ପୃଥ‌ିବୀର ବ୍ୟାସର ପ୍ରାୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଟେ ।

(p) ଚନ୍ଦ୍ର ଯାନ (Chandrayaan) : ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧୂକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ୨୦୦୮ ରେ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୨, ୨୦୨୩ ରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଯାନ – ୩ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୩ ରେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ରୋଭରକୁ ନେଇ ବିକ୍ରମ ଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସଫଳତାର ସହ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲା । ଏହି ସଫଳତା ପାଇଁ ଅଗଷ୍ଟ ୨୩ କୁ ଭାରତରେ ‘ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି ।

(q) ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ (Asteroids) : ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହ ମାନେ ପ୍ରାୟ ଗୋଲାକୃତି ଅଟନ୍ତି । ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବସ୍ତୁ ଅଛି ଯାହା ପଥର ଏବଂ ଆକୃତିରେ ଅନିୟମିତ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହାଣୁ କୁହାଯାଏ । ଅନେକ ଗ୍ରହାଣୁ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କକ୍ଷପଥ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି । ଏମା ନ ଙ୍କୁ ଏକ ତ୍ର ଭା। ବେ ଗୁହାଣୁପୁଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ ।

(r) ଧୂମକେତୁ (Comets) : ବେଳେବେଳେ ସୌରମଣ୍ଡଳର ବାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତ ଆସି ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି । ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜଥ‌ିବା ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଲଞ୍ଜାତାରା ବା ଧୂମକେତୁ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଧୂଳିକଣା, ଗ୍ୟାସ ଓ ଛୋଟଛୋଟ ବରଫ ଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ଧୂମକେତୁଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟ ବ ଧାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନି କ ଟତର ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

(s) ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା (Millyway Galaxy) : ସହରର ଆଲୋକଠାରୁ ଦୂରରେ ଅନ୍ଧାରୁଆ ସ୍ଥାନରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତି ର ଆକାଶରେ ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଲୋକର ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ, ଏହାକୁ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା କୁହାଯାଏ । ଏକ ଛାୟାପଥରେ କୋଟି କୋଟି ନକ୍ଷତ୍ର ରହି ଥାନ୍ତି । ଆମ ସୌରଜଗତ ହେଉଛି ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ଛାୟାପଥର ଏକ ଅଂଶ ।

(t) ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ |ବିଶ୍ଵ (The Universe) : ବାହ୍ୟ ମହାକାଶରେ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ବାହାରେ ଅନେକ ଛାୟାପଥ ରହିଛି । ନକ୍ଷତ୍ର, ଛାୟାପଥ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବୁଝିବାକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ ଜାରି ରଖୁଛନ୍ତି । ଜୀବସତ୍ତାର ସନ୍ଧାନ ମୁଖ୍ୟତଃ ବାହ୍ୟଗ୍ରହ ଆଡ଼କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଆମ ଛାୟାପଥରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବୁଲୁଥିବା ଗ୍ରହ ଅଟନ୍ତି ।

Question 2.
ମହାକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଲଦାଖର ନୁଦ୍ରା ଅଞ୍ଚଳ କାହିଁକି ଅନନ୍ୟ ?
‍Answer:
(i) ଏଠାରେ ବାୟୁ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ନାହିଁ ।
(ii) ରାତିର ଆକାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ।
(iii) ଏଠାରେ ପାଗ ପ୍ରାୟ ଶୁଖୁଲା ରହେ ।

Question 3.
ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂର ଚ ନାର ଉପଯୋଗୀ କୌଶଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷକରି ନାବିକ ଏବଂ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା! ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଦିଗ ଖୋଜିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
(ii) ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରି ସ୍ଥିତିରେ ଏହାକୁ ଉପଯୋଗୀ ପଦ୍ଧତି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
(iii) କେତେକ ନକ୍ଷତ୍ର ମାନଙ୍କର ସମାହାରରେ ଗଠିତ ସଂରଚନା ପରିଚିତି ଦ୍ରବ୍ୟର ଆକାର ପରି ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ସହଜରେ ଚିହ୍ନବା ପାଇଁ ଓରିୟନ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ କିପରି ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଓରିୟନ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଶିକାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଏ ।
(ii) ମଝିରେ ଥିବା ୩ଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଶିକାରୀଙ୍କ ବେଲ୍ଟ ପରି ଦେଖାଯାଏ ।
(iii) ଏହା କଳ୍ପନା କରାଯାଏ କି, ଶିକାରୀ ଓରିଅନ, ତାଙ୍କ କୁକୁର (କାନିଜ୍ ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ର) ଏକ ଷଣ୍ଢ (ବୃଷ ନକ୍ଷତ୍ର) ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଅଛି ।

Question 5.
ବଡ଼ ଡୀପର ଓ ଛୋଟ ଦ୍ବୀପର ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
‍Answer:
(i) ବଡ଼ ଡୀପର ଉର୍ସା ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଛୋଟ ଡୀପର ଉର୍ସା ମାଇନ ର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଟେ ।
(ii) ଭାରତରେ ବଡ଼ ଡୀପର ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଏବଂ ଧ୍ରୁବତାରା, ଛୋଟ ଡୀପରର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।
(iii) ଧ୍ରୁବତାରା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ଥିରଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Question 6.
ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଏହାର ନିରାକରଣ କାହିଁକି ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer:
(i) ରାତ୍ରି ରେ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଏ ।
(ii) ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ ଏହା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି ।
(iii) ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ କିଛି ଅନ୍ଧାର ଆକାଶକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଉଛି ।

Question 7.
ରାତି ଆକାଶରେ ଆମେ ବଡ଼ ଡୀପର ଓ ଧ୍ରୁବତାରାକୁ କିପରି ଖୋଜି ପାରିବା ?
Answer:
(i) ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ରାତିର ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ଆକାଶର ଉତ୍ତରଭାଗ ଆଡ଼କୁ ଦିଗ୍‌ବଳୟ ଉପରକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ବଡ଼ ଡୀପର ମିଳିପାରିବ ।
(ii) ବଡ଼ ଡୀପର ଶେଷରେ ଥ‌ିବା ୨ଟି ତାରାକୁ ଦେଖୁ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ହେବ ଯେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଛି ।
(iii) ଏହି ୨ଟି ତାରା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତାର ପ୍ରାୟ ୫ ଗୁଣ ଦୂରତାରେ ଧ୍ରୁବତାର ଅବସ୍ଥାନ କରି ଥାଏ ।

Question 8.
ଓରିଅନ୍ ଏବଂ ସିରିୟସ୍ ତାରାକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଭାରତରେ ଡିସେମ୍ବରରୁ ଏପ୍ରିଲ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଓ ରି ଅନକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲଭାବରେ ଦେଖୁପାରିବା ।
(ii) ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ସରଳରେଖାରେ ତିନୋଟି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ତାର। ଓ ରି ଅନ୍ର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାହାକୁ ଶିକାରୀ ବେଲ୍ଟ ବୋଲି କଳ୍ପନା କରାଯାଏ ।
(iii) ଓରିଅନ୍‌ର ୩ ଟି ମଧ୍ଯମ ତାରାଦେଇ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଦେଖୁଲେ ସି ରିୟସ୍ ତାର। ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା ।

Question 9.
କେଉଁ କାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର କୁହାଯାଏ ?
Answer:

• ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର । ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ଗୋଲାକାର ଗ୍ୟାସ ପିଣ୍ଡ ଅଟେ । ଏହା ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ, ସେଥ‌ିପାଇଁ ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳବାୟୁ, ଋତୁ, ପାଗ, ଜଳଚକ୍ର ଓ ପବନ ବହିବା ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦାୟୀ ଅଟେ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନ ବଜାୟ ରଖୁବା ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

Question 10.
ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଗ୍ରହମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରାୟ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାୟ ଗୋଲାକାର ବସ୍ତୁ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥା’ନ୍ତି ।
(ii) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦୂରତା କ୍ରମରେ ଆଠଟି ଗ୍ରହ ରହିଅଛି ।
(iii) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରି ପଟେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି କୁ ପରିକ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ । ଏହା ସହ ଗ୍ରହମାନେ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ମଧ୍ୟ ପୁରିଥାନ୍ତି ।

Question 11.
ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଗ୍ର ହ ଚାରିପଟେ ଗତି କରୁଥ‌ିବା ବସ୍ତୁକୁ ସାଧା ର ଣ ତଃ ଉପଗ୍ର ହ କୁ ହାଯାଏ । ଗ୍ରହମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାରରେ ଏମାନେ ଛୋଟ ଅଟନ୍ତି ।
(ii) ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ର ଥ‌ିବାବେଳେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଦୁଇଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ରହିଅଛି ।
(iii) ବୃହସ୍ପତି, ଶନି, ୟୁରେନ୍ସ ଓ ନେପ୍‌ଚୁନ୍‌ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ରହିଛନ୍ତି ।

Question 12.
ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଷ୍ଠଭାଗ କିପରି ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ କ୍ରେଟର ନାମକ ଗୋଲାକାର ପାତ୍ରପରି ଗର୍ଭମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
(ii) ମହାକାଶରୁ ଆସିଥିବା ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ ବା ପଥରର ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ରେଟର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ଯେହେତୁ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ପାଣି କିମ୍ବା ଜୀବନ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଗର୍ଭଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମେହିପରି ଅବସ୍ଥାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 13.
ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହାଣୁଠାରୁ କିପରି ପୃଥକ ?
Answer:

• ସୌର ମଣ୍ଡଳରେ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବସ୍ତ ଅଛି ଯାହା ପଥର ଏବଂ ଆକୃତିରେ ଅନିୟମିତ ଅଟନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହାଣୁ କୁହାଯାଏ ।
• ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କକ୍ଷପଥ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରଭାବେ ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ ।
• ବେଳେବେଳେ କେତେକ ଗ୍ରହାଣୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଅତି ନିକଟଦେଇ ଗତି କରିଥାନ୍ତି ।

Question 14.
ଧୂମକେତୁ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏହାର ଗଠନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ବେଳେବେଳେ ସୌର ମ ଣ୍ଡଳର ବାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତୁ ଆସି ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜଥ‌ିବା ଏହି ବସ୍ତୁ ଗୁ ଡ଼ି କୁ ଲଞ୍ଜା ତାରା ବା ଧୂମକେତୁ କୁହାଯାଏ ।
(ii) ଏଗୁଡ଼ିକ ଧୂଳି, ଗ୍ୟାସ୍, ପଥର ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ବରଫ ଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଅଟେ ।
(iii) ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟତର ହେବା ମାତ୍ରେ ସେଥୁରେ ଜମାହୋଇଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥାଏ ।

Question 15.
ଧୂମକେତୁ ମାନଙ୍କର ପରିକ୍ରମଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଅଧିକାଂଶ ଧୂମକେତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘୂରି ବୁଲନ୍ତି । ଏମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟ ବ ଧାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନି କ ଟତ ର ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
(ii) କେତେକ ଧୂମକେତୁ ସୌରମଣ୍ଡଳରୁ ପଳାଇ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି । ଅନ୍ୟକେତେକ ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ସହ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
(iii) ହ୍ୟାଲିଙ୍କ ଧମକେତୁ ପ୍ରତି ୭୬ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 16.
ଭାରତର ଚନ୍ଦ୍ର ଅଭିଯାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ୨୦୦୮ ମସି ହାରେ ଭାର ତ ର ପ୍ରଥ ମ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଯାନ – ୧ ଉତ୍ କ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
(ii) ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଭାରତର ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଭି ଯାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଯାନ – ୨ ଉତ୍ କ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
(iii) ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ଭାରତର ତୃତୀୟ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଯାନ – ୩ ଉତ୍ କ୍ଷେପ ଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ରୋଭରକୁ ନେଇ ଏହାର ବି କ୍ରମ ଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଚନ୍ଦ୍ର ର ଦକ୍ଷିଣମେରୁ ନିକଟରେ ଅବତରଣ କରିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଛି ।

Question 17.
ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ଗ୍ରହ :
(i) ଏମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନଥାଏ ।
(ii) ଏମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଡା ଅଟନ୍ତି ।
(iii) ଏମାନେ ଦପ୍ଦପ୍ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
(iv) ଏମାନେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ।
(v) ଏମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ଅଟନ୍ତି ।
(vi) ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଏହାର ଉଦାହରଣ ।
ନକ୍ଷତ୍ର :
(i) ଏମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ଥାଏ ।
(ii) ଏମାନେ ସମେକନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ।
(iii) ଏମାନେ ଦପ୍ଦପ୍ କରିଥାନ୍ତି ।
(iv) ଏମାନେ ଆକାଶରେ ସ୍ଥିର ଥ୍ବ। ପରି ଦେଖାଯା’ନ୍ତି ।
(v) ଏମାନେ ଗ୍ରହ ତୁଳନାରେ ବଡ଼ ଅଟନ୍ତି ।
(vi) ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରକ୍ଷିକା ସେଣ୍ଟାଉରୀ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 11 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ସହ ଜଡ଼ିତ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖୁ ଏହା ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ନବୀକରଣଅଯୋଗ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Answer:

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍ ଚିହ୍ନାଅ । ଭୁଲ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଶୋଧନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
(କ) ମନୁଷ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ପାଖରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳ ରହିଛି ।
Answer:
(✓)

(ଖ) ମେସିନ୍ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିରେ ମିଳୁଥିବା ଏକ ସମ୍ପଦ ।
Answer:
(✗)

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି – ମେସିନ୍ ହେଉଛି ମାନବକୃତ ଏକ ସମ୍ପଦ ।
Answer:
(✓)

(ବା) ଜଳ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତିରେ ମିଳୁଥିବା ଏକ ସମ୍ପଦ ।
Answer:
(✓)

(ଗ) ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ହେଉଛି ଏକ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ।
Answer:
(✓)

(ଘ) ବାୟୁ ହେଉଛି ଏକ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ।
Answer:
(✓)

Question 3.
ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଲି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର ।
(i) ସାଧାରଣତଃ ସ୍କୁଟର କିମ୍ବା ବାଇକ୍ ଭଳି ଦୁଇ ଚକିଆ ଯାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି _____ ।
(କ) କିରୋସିନ୍
(ଖ) ପେଟ୍ରୋଲ
(ଗ) ଡିଜେଲ
(ଘ) ଏଲ୍.ପି.ଜି.
Answer:
(ଖ) ପେଟ୍ରୋଲ

(ii) ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ______ ।
(କ) କୋଇଲା
(ଖ) ପାଣି
(ଗ) ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ
(ଙ) ପେଟ୍ରୋଲ
Answer:
(ଖ) ପାଣି

Question 4.
କୋଇଲା, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍‌, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ – ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କର ।
Answer:

ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ	ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ
ଜଙ୍ଗଲ	କୋଇଲା, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ

Question 5.
ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଏକ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କାହିଁକି ?
Answer:
ପେଟ୍ରୋଲିୟମ [Petroleum = Petra (ପଥର ) + Oleum(ତେଲ)]

• ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ହେଉଛି, ଲକ୍ଷ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ମିଶ୍ରଣ ଯାହା ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ତାପ ଏବଂ ଚାପରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥରୁ ଗଠିତ ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନର ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଅଟେ ।
• ପୃଥ‌ିବୀରେ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ର ପରିମାଣ ସୀମିତ, ଏଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ପରିମାଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ସେହି ପରିମାଣରେ ଭରଣା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।

Question 6.
‘ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା କଷ୍ଟକର’ । ଏହି ଉକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।
Answer:
ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା କଷ୍ଟକର କାରଣ :

• ଚାରା ଗଛ ବଢ଼ି ପରିପକ୍ଵ ବୃକ୍ଷରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ
• ଅରଣ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ ମୃତ୍ତିକା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଉର୍ବରତା ହରାଏ, ନୂଆ ଚାରାଗଛ ବଢ଼ି ସହଜରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ସହରୀକରଣ ଓ କୃଷି ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ।

Question 7.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ୫ଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହୃତ 5 ଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ :
(i) ଜଳ (ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି)
(ii) ବାୟୁ (ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା )
(iii) ମୃତ୍ତିକା (ଚାଷ)
(iv) ସୌରଶକ୍ତି (ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି)
(v) ଉଭିଦ ସମ୍ପଦ (ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି/କାଗଜ ତିଆରି)

Question 8.
ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହେଉଥୁବା ଚାରୋଟି କାର୍ଯ୍ୟର ତାଲିକା କର ।
Answer:
(i) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା
(ii) ଦହନ
(iii) ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା
(iv) ଉଭିଦର ଅଙ୍କୁରଣ ଓ ପରାଗଣ

Question 9.
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ସବୁଜିମା ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ତୁମେ କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବ । ତା’ର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ରାସ୍ତାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା
(ii) ନିକଟସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିବା
(iii) ଜନ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟିକରିବା
(iv) ଗଛ କାଟିବାକୁ ବାରଣ କରିବା
(v) ବିଦ୍ୟାଳୟ, ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ହତାରେ ବଗିଚା ସୃଷ୍ଟି କରିବା

Question 10.
ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧାଯିବାର ଦେଖୁଛ ।

ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ –

(କ) ରୋଷେଇ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ?
Answer:
ସୌର ଶକ୍ତି

(ଖ) ରୋଷେଇ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଗୋଟିଏ ସୁବିଧା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅସୁବିଧା ଲେଖ ।
Answer:
ସୁବିଧା – ଏହା ଏକ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଓ ଏଥିରେ ରୋଷେଇ କଲେ ବାସନ କଳାହୁଏ ନାହିଁ ।
ଅସୁବିଧା – ବର୍ଷାଦିନେ କିମ୍ବା ମେଘୁଆ ପାଗରେ ଏଥୁରେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

Question 11.
ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗଛ କାଟିବାଦ୍ଵାରା ମାଟିର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ବୋଲି ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ହଁ, କାରଣ ଗଛର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରି ରଖେ । ଚେରର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ମୃତ୍ତିକାର ବା ଉର୍ବରତା ଗୁଣ ହ୍ରାସ ପାଇବ । ଏହାଛଡ଼ା ଗଛରୁ ପତ୍ରପଡ଼ି ମାଟିରେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ତିକାକୁ ଉର୍ବର କରେ । ତେଣୁ ଗଛ କାଟିବାଦ୍ଵାରା ମାଟିର ଗୁଣବତ୍ତା କମିଯାଏ ।

Question 12.
ମନୁଷ୍ୟର କେଉଁ କେଉଁ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ଵାରା ବାୟୁ ପ୍ରଦୁଷିତ ହୁଏ ଲେଖ । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରୁଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ଲେଖ ।
Answer:
ମାନବିକ କାର୍ଯ୍ୟ :

1. ଶିଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି
2. ଯାନବାହନ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି
3. ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ
4. ଜୀବାଶ୍ମ ଜାଳେଣି ଜାଳିବା

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସର ଉପାୟ :

1. ପ୍ରଚୁର ବୃକ୍ଷରୋପଣ
2. ଜୀବାଶ୍ମ ଜାଳେଣି ବଦଳରେ ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର

Question 13.
ଗୋଟିଏ ପରିବାର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସୌର ପ୍ୟାନେଲ, ଖାଦ୍ୟ ରୋଷେଇ ପାଇଁ ଗ୍ୟାସ୍ ଚୁଲା ଏବଂ କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା ପାଇଁ ପବନକଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ସପ୍ତାହେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ନଥୁଲେ କ’ଣ ହେବ ?
Answer:

• ସୌର ପ୍ୟାନେଲ୍‌ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
• ପରିବାରକୁ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ବଗିଚାରେ ଲାଗିଥିବା ଚାରାଗଛ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଅଭାବରେ ଖାଦ୍ୟପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବୃଦ୍ଧିରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।

Question 14.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ଖାଲି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର) (ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ, ଜଙ୍ଗଲ, ବାୟୁ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, କୋଇଲା, ଜଳ ଏବଂ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ)

Answer:

Question 15.
ଶିଳ୍ପର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ଏବଂ ବାସଗୃହ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଗଛର ଚାହିଦା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି । ତେଣୁ ଗଛ କଟାଯାଉଛି । ଏହା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ କି ? ଆଲୋଚନା କରି ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଶିଳ୍ପର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ବାସଗୃହ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଗଛକାଟିବା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ କାରଣ –

• ବିକାଶ ସହିତ ଉଭିଦ ସମ୍ପଦର ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି କାରଣ ବୃକ୍ଷ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଏ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷାଦିଏ, ମୃଭିକା କ୍ଷୟର ପ୍ରତିରୋଧ କରେ ।
• ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗଛ କଟାଗଲେ ଜୈବବିବିଧତା ହ୍ରାସ ଘଟିବା ସହ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ଓ ଜଳଚକ୍ରରେ ବାଧା ଉପୁଜିବ ।
• ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ଶୈଳୀରେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ସହିତ ନିଜର ସର୍ବନିମ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷିରେ ରଖ୍ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର’ ସମୁଚିତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ବାଞ୍ଚନୀୟ ଅଟେ ।
• ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିବାସୀମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ହରାଇ ବସିବେ । କେତେକ ଉଭିଦ ବିଲୁପ୍ତ ବା ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟିହେବ ।

Question 16.
ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ କମ୍ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଏହି ଯୋଜନାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କି କି ପଦକ୍ଷେପ ନେବ ଏବଂ ଏହା ପରିବେଶକୁ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ?
Answer:
କମ୍ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଯୋଜନା :

• ବ୍ୟବହୃତ ଜଳକୁ ବଗିଚାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
• ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ ପ୍ରଣାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ।
• ଜଳ ସଞ୍ଚୟକାରୀ ନଳ, ଟ୍ୟାପ୍ ଓ ଶୌଚାଳୟ ବସାଇବା ।

ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ :

• ପାଣି ବ୍ୟବହାର ନିମିତ୍ତ ତଦାରଖ କରିବା ଓ କମାଇବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥିର କରିବା ।
• ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ।
• ଜଳ ସଞ୍ଚୟକାରୀ ଯନ୍ତ୍ର ଲଗାଇବା ପାଇଁ ବିଶାରଦଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

ପାରିବେଶିକ ହିତକର ପ୍ରଭାବ :

• ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଜଳର ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷଣୀୟ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ।
• ଜଳ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଓ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇବା ।

ଅଧ୍ବକ ଶିଖ୍

Question 1.
ଭାରତରେ ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଏକ ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା । ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଦେଶରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର କୌଶଳ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର ।
Answer:
ପାରମ୍ପରିକ ବର୍ଷାଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କୌଶଳ :

• ଆମ ଦେଶରେ ବୃଷ୍ଟିଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏକ ଚିରାଚରିତ ପ୍ରଥା ଅଟେ ।
• ଏଥିପାଇଁ ସବୁ ଗାଁ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ପୋଖରୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଗଡ଼ିଆ ଓ ପୋଖରୀରେ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ହେବାଦ୍ଵାରା ଏହି ଜଳ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଭୂତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂତଳ ଜଳର
• ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଇଥାଏ ।
• ଏହି ଭୂତଳ ଜଳ ମାଟିତଳେ ଗତିକରି କୂଅ ଓ ନଳକୂଅ ଜରିଆରେ ପିଇବା ପାଣି ଆକାରରେ ଘରେ ଘରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ ।
• ଭୂତଳ ଓ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ମାଟିରୁ ଗଛପତ୍ର ତଥା ଫସଲକୁ ଜଳ ମିଳିଥାଏ ।
• ଅନେକ ବନ୍ଧ ବା ଆଡ଼ିବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣଦ୍ଵାରା ବର୍ଷାଜଳକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଯାଇ ପାରୁଛି ।

Question 2.
ବୟସ୍କ କିମ୍ବା ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ଗୋଷ୍ଠୀ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ମାନବ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ଏବଂ ତୁମ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ତୁମ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଆଧାରରେ, ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁଥିବା ଦୁଇଟି ବ୍ୟବହାରିକ ପଦକ୍ଷେପ ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ମାନବ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ :

• ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ‘ସିଲିକୋସିସ୍’ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
• ଆଜ୍‌ବେଷ୍ଟସ୍ କଣିକା ଯୋଗୁଁ ‘ଆଜ୍‌ବେଷ୍ଟୋସିସ୍’ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
• କୋଇଲା ଗୁଣ୍ଡ କଣିକା ଯୋଗୁଁ ‘ଆନ୍ତଃକୋସିସ୍’ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
• ତୁଳା କଣିକା ଯୋଗୁଁ ‘ବିସିନୋସିସ୍’ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
• ଆଖୁ କଣିକା ଯୋଗୁଁ ‘ବ୍ୟାଗସ୍‌ସିସ୍’ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ :

• ବିଭିନ୍ନ ଶିଳ୍ପ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ବିବିଧ ପ୍ରକ୍ରିୟା
• ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଦହନ
• ମୋଟରଯାନରୁ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁ
• ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଉଦ୍‌ଗିରଣ
• ଧୂମ କୁହୁଡ଼ି ଓ ପ୍ୟାନ (PAN) ର ଉପସ୍ଥିତି

(iii) ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ :

• ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ନିଷ୍କାସନ ନିବାରଣ
• ଉପଯୋଗୀ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ
• ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାରରେ ଧୂମ ବିହୀନ ଚୁଲ୍ଲା ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ସବୁଜ ବଳୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା
• କୀଟନାଶକ ଓ ପୀଡ଼କମାରୀ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

Question 3.
ତୁମ ଗ୍ରାମ /ସହରରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ପଥରର ନାମ ଓ ବ୍ୟବହାରର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:

କ୍ରମାଙ୍କ	ମୁଖ୍ୟ ଖଣିଜର ନାମ	ବ୍ୟବହାର
1.	ବକ୍ସାଇଟ	ଆଲୁମିନିୟମ ନିର୍ମିତ ଉପକରଣ
2.	ହେମାଟାଇଟ୍	ଲୌହ ନିର୍ମିତ ଉପକରଣ
3.	ମ୍ୟାଗ୍ନେସାଇଟ୍	ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦାନ
4.	ଗ୍ରୀନୋସାଇଟ୍	କ୍ୟାଡ଼ମିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦାନ
5.	ଗାଲେନା	ଲିଡ୍ ଉତ୍ପାଦାନ
6.	କାଲାଭୋରାଇଟ୍	ସୁନା ଉତ୍ପାଦାନ

Question 4.
ତୁମେ ଏକ ଇକୋ-କ୍ଲବ୍‌ର ମନିଟର । ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ନିଜ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଅଭିଯାନ ଆୟୋଜନ କର । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର । ଲଗାଯାଇଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଏବଂ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଇକୋ କ୍ଲବ :

• ଇକୋ କ୍ଲବ ବା ପରିବେଶ କ୍ଲବ ହେଉଛି, ଆଗ୍ରହୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ, ଶିକ୍ଷକ, ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠନ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଦଳ, ଯେଉଁମାନେ ପରିବେଶଗତ ସମସ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ।
• ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ଏହି କ୍ଲବ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଦ୍ୟାନର ଉନ୍ନତି, ଜଳ ଅପଚୟ ହ୍ରାସ, ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପଦକ୍ଷେପ, ଜଳ ଏବଂ ଶକ୍ତି ସଂରକ୍ଷଣ ଅଭିଯାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ହାତକୁ ନିଆଯାଇଥାଏ ।
• ଏହି କ୍ଲବ ସ୍ଥାନୀୟ ସଫେଇ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ, ସାମଗ୍ରୀରୁ ହସ୍ତ ଶିଳ୍ପରେ ପରିଣତ କରିବା ଭଳି ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରସାର ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏହି କ୍ଲବ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଅଛି । ଏଥ‌ିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଆବଶ୍ୟକ ପାଣ୍ଠି ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।

କ୍ରମାଙ୍କ	ଲଗାଯାଇଥିବା ଗଛର ନାମ	ଗୁରୁତ୍ବ
1.	ଗହମ, ଧାନ, ମକା, ମାଣ୍ଡିଆ	ଶସ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଉଭିଦ
2.	ବୁଟ, ମୁଗ, ହରଡ଼, ମଶୁର	ଡାଲିଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ
3.	ଆମ୍ବ, ପଣସ, ପିଜୁଳି, ଡାଳିମ୍ବ	ଫଳ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ
4.	ଶାଗ, ପନିପରିବା	ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ
5.	କଦଳୀ, ଆଖୁ	ଶ୍ଵେତସାର ପ୍ରଦାନକାରୀ ଉଭିଦ
6.	ଶାଗ, ଗାଜର, କଖାରୁ, ଭଣ୍ଡା	ଭିଟାମିନ୍ A ର ଉତ୍ସ
7.	ବନ୍ଧାକୋବି, ଫୁଲକୋବି, ବିଲାତି	ଭିଟାମିନ୍ K ର ଉତ୍ସ
8.	ଲେମ୍ବୁ, କମଳା, ସପୁରି, ଆମ୍ବ	ଭିଟାମିନ୍ C ର ଉତ୍ସ
9.	ତୁଳସୀ, ୟୁକାଲିପଟାସ୍‌, ନିମ୍ବ	ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ
10.	ଗେଣ୍ଡୁ, ମନ୍ଦାର, ମଲ୍ଲୀ	ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଉଭିଦ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଜୀବାଶ୍ମ, ବ୍ରାହ୍ମଣଭେଲ୍, ମୃତ୍ତିକା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଖଣିଜ]

(a) ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର _______ ଠାରେ ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଅଛି ।
Answer:
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଲ

(b) ପୃଥ‌ିବୀରେ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ____ ଅଟେ ।
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ

(c) ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ _____ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ମୃର୍ତ୍ତିକ ।

(d) କୋବାଲଟ୍ ଏକ ______ ପଦାର୍ଥ ।
Answer:
ଖଣିଜ

(e) ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍‌କୁ ______ ଇନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଜୀବାଶ୍ମ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[୨/୩, ୧୯୭୦, ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ, ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨, ୧%]

(a) ବାୟୁରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସର ପରିମାଣ ______ ।
Answer:
୧%

(b) ପୃଥ‌ିବୀପୃଷ୍ଠର ________ ଭାଗ ଜଳ ଅଟେ ।
Answer:
୨/୩

(c) ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ _______ ତାରିଖରେ ପାଳିତ ହୁଏ ।
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨

(d) ଚିପ୍‌। ଆନ୍ଦୋଳନ ______ ଦ ଶ କ ର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
୧୯୭୦

(e) ________ ତିଆରି ହେବାକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।
Answer:
ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଚେର, ହାଲୁକା ଓ କୋହଳ, କୋଇଲା, LPG, ଅମ୍ଳଜାନ ]

(a) ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ _____ ଗ୍ୟାସ ର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ।
Answer:
ଅମ୍ଳଜାନ

(b) ଗଛର ___ ଅଂଶ ମାଟିକୁ ଧୋଇଯିବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।
Answer:
ଚେର

(c) ଜିଆ ମାଟିକୁ ______ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
ହାଲୁକା ଓ କୋହଳ

(d) _____ ମୁଖ୍ୟତଃ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
Answer:
କୋଇଲା

(e) ତରଳ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
LPG

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(b) ପବନଦ୍ଵାରା ପବନ କଳର ଡେଣା ବୁଲିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(c) ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ମଧୁର ଜଳର ଉତ୍ସ ଅସୀମିତ ।
Answer:
(✗)

(d) ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ।
Answer:
(✓)

(e) ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(b) ବାୟୁ ହେଉଛି ଅନେକ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଏକ ମିଶ୍ରଣ ।
Answer:
(✓)

(c) ବାୟୁ ଓ ଜଳ ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ ।
(✗)

(d) ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ଅଟେ ।
(✗)

(e) ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀର ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
Answer:
(✓)

(b) ଆମେ ନିଃଶ୍ଵାସ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ିଥାଉ ।
Answer:
(✓)

(c) ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
(✓)

(d) କେବଳ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଜଳ ସଞ୍ଚୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
(✗)

(e) ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହଁନ୍ତି ।
Answer:
(✗)

‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ
(a) ତାମିଲନାଡୁ	ଗ୍ରାନାଇଟ୍
(b) ରାଜସ୍ଥାନ	ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ
(c) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର	ମୁପାଣ୍ଡଲ
(d) ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥର	ଜୈସଲମେର
(e) ପରି ବହନ	ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଲର

Answer:

କ	ଖ
(a) ତାମିଲନାଡୁ	ମୁପାଣ୍ଡଲ
(b) ରାଜସ୍ଥାନ	ଜୈସଲମେର
(c) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର	ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଲର
(d) ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥର	ଗ୍ରାନାଇଟ୍
(e) ପରି ବହନ	ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ଯବକ୍ଷାରଜାନ : ୭୮% :: ଅମ୍ଳଜାନ : ______
Answer:
୨୧%

(b) ପ୍ରଶ୍ଵାସ : ଅମ୍ଳଜାନ :: ନିଃଶ୍ଵାସ : ______
Answer:
ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ

(c) ତାମିଲନାଡୁ : ମୁପାଣ୍ଡଲ :: ରାଜସ୍ଥାନ_____
Answer:
ଜୈସଲମେର

(d) ସୌର ପ୍ୟାନେଲ : ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ :: ସୌର ହିଟର : ______
Answer:
ପାଣି ଗରମ

(e) ବନ ମହୋତ୍ସବ ସପ୍ତାହ : ଜୁଲାଇ ମାସ ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ : _____
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) CNG : Compressed Natural Gas :: LPG : _____
Answer:
Liquified Petroleum Gas

(b) ବସ : ଡିଜେଲ :: ଉଡ଼ାଜାହାଜ : ______
Answer:
ଗ୍ୟାସୋଲିନ

(c) ସୌର ଶକ୍ତି : ଅସୀମିତ :: ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ : ______
Answer:
ସୀମିତ

(d) ଜଳ : ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ :: କୋଇଲା : ______
Answer:
ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ

(e) ଜଙ୍ଗଲ : ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ :: କ ଠ ଚଉକି : ______
Answer:
ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
(a) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ : ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ଯେଉଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ଜୀବଜଗତ ଓ ବିଶେଷତଃ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଉପକୃତ ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ ।

(b) ବାୟୁମଣ୍ଡଳ : ପୃଥ‌ିବୀପୃଷ୍ଠକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ବାୟୁର ଆସ୍ତରଣକୁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ । ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ । ଏଥୁରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ୭୮%, ଅମ୍ଳଜାନ ୨୧% ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍‌ ୧% ରହିଥାଏ ।

(e) ପବନ କଳ : ଯେଉଁ ଉପ କ ର ଣ ସହାୟତାରେ ବାୟୁର ଗତି ଜ ଶକ୍ତି କୁ ଉପଯୋଗ କରି ଜେନେରେଟର ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପବନ କଳ କୁହାଯାଏ ।

(d) ପବନ କଳ ଫାର୍ମ : ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ପବନ କଳମାନ ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବ ହାର କରାଯାଏ । ତାମିଲ ନାଡୁର ମୁପାଣ୍ଡଳ ଓ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସଲମେରଠାରେ ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଅଛି ।

(e) ଜଳ ମଣ୍ଡଳ : ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଜଳ ଭାଗକୁ ନେଇ ଜଳମଣ୍ଡଳ ଗଠିତ । ଭୂପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଜଳଦ୍ଵାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ସମୁଦାୟ ଜଳର ୯୭.୫ ଶତାଂଶ ଲୁଣିଜଳ ଓ ୨.୫ ଶତାଂଶ ମଧୁର ଜଳ ଅଟେ ।

(f) ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ : ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଜଳ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । ଏହା ଉଭୟ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଘର ଓ ଶିଳ୍ପରୁ ବାହାରୁ ଥ‌ିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତଦ୍ୱାରା ଜଳ ଦୂଷିତ
ହୋ ଇଥାଏ, ଏହାକୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ଜୀବମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ ।

(g) ଜଳର ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର : ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନରେ ପ୍ରଥମେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସରୁ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ଆବଶ୍ୟକ ବିଶୋଧନ କରାଯାଏ । ଏହି ବିଶୋଧ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ ଜଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଲାଭଦାୟକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବଣ୍ଟନ କରାଯାଏ ।

(h) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ : ବୃଷ୍ଟି ଜଳ ଓ ନଦୀରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ଯଥା ପୋଖରୀ ଓ ଗଡ଼ିଆ ନିର୍ମାଣ ସହିତ ଆଡ଼ିବନ୍ଧ ବ। ଅଟକ ବନ୍ଧ ଦ୍ଵାର। ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଭାରତର ଏକ ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା ଅଟେ ।

(i) ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ : ଏହା ଭାରତରେ ଏକ ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା । ଅନେକ କୋଠାରେ ବର୍ଷାଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଏ । ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପାୟ ଅଟେ ।

(j) ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ : ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨ ତାରିଖରେ ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମଧୁର ଜଳର ଗୁରୁତ୍ଵ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ଜଳ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

(k) ସୌର ରନ୍ଧକ : ଯେଉଁ ଉପକରଣଦ୍ୱାରା ସୌରତାପରେ ରୋଷେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ସୌର ରନ୍ଧକ ବା ସୌର ଚୁଲା ବା ସୌର କୁ କର କୁହାଯାଏ । ଏଥିରେ ସୌରତାପ ସିଧାସଲଖ ରୋଷେଇ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଗରମ କରିଥାଏ ।

(l) ସୌର ସେଲ : ଏହି ଉପକ ର ଣ ଦ୍ଵା । ର। ସୌରଶକ୍ତିକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରାଯାଇ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉପଯୋଗ ଜରାଯାଏ । ସୌର ସେଲ୍‌ରେ ସୌରଶକ୍ତିର ସିଧାସଳଖ ବିନଯୋଗ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଭବାନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏଥରେ ଆଲୋକ ପଡୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହ ଚାଲୁରୁ ହେ । ସୌର ହିଟରରେ ପାଣି ଗରମ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ ।

(m) ବନମହୋତ୍ସବ ସପ୍ତାହ : ଜୁଲାଇ ମାସରେ – ସାରା ଦେଶରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହା ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ଯେଉଁଥରେ ନୂତନ ଗଛ ଲଗାଯାଏ ଏବଂ ଜଙ୍ଗ ଲ ର ସୁ ର କ୍ଷା ଓ ସଂର କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ ।

(n) ଚିପ୍‌ ଆନ୍ଦୋଳନ : ୧୯୭୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ସ୍ଥାନୀୟ ମହିଳାମାନେ ଗଛ କଟାଯିବାକୁ ବିରୋଧ କରି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରିଥିଲେ ।

(o) ପ୍ରାକୃତିକ ବନୀକରଣ : ଗଛର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରି ରଖୁବା ଏବଂ ଏହାକୁ ଧୋଇଯିବାରୁ ରକ୍ଷାକରେ । ଗଛରୁ ପଡୁଥୁବା ପତ୍ର ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢ଼ାଇଥାଏ । ଏହି ମାଟିରେ ନୂତନ ଚାରାଗଛ ଭଲ ଭାବରେ ବଢ଼ିଥାଏ ।

(p) ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ : ଏଗୁ ଡ଼ିକ ମାଟି ତଳୁ ବାହାରୁଥ‌ିବା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଯାହାର ପରି ମାଣ ସୀମିତ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଂଯମ ଆଚର ଣ ର ଆ ବ ଶ୍ୟ କ ତ । ର ହିଛି । ପୁ ନଃ ଚ କ୍ର ଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ବାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

(j) ଜୀବ ଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ : ଜୀ ବ ମା ନ ଙ୍କ ର ଅଂଶବିଶେଷକୁ ଜୀବାଶ୍ମ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍, କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଏ ପ୍ରକାର ଇନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହେବାପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।

(r) CNG : ସଂପୀଡ଼ିତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ CNG କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଯାନ ବାହ ନ ରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଅଟେ ।

(s) LPG : ତରଳୀକୃତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଗ୍ୟାସକୁ LPG କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲାଲ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଭର୍ତ୍ତିକରି ଘରୋଇ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ବିତରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

(t) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ : ପ୍ରକୃତିରୁ ଆମେ ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ ପାଇଥାଉ, ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖୁବା ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ଅଟନ୍ତି ।

(u) ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ : ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ଆମେ ନି ଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପଯୋଗୀ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏପରି ସମ୍ବଳକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।

(v) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ : ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନବୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେଉଥ‌ିବା ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ । ଭଉଦାହରଣ : ଜୀବଜଗତ

(w) ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ : ଯେଉଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବା ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
ଉ ଦ। ହ ର ଣ : ପ୍ରାକ୍ ତି କ ଗ୍ୟାସ୍ , ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, କୋଇଲା ଇତ୍ୟାଦି ।

ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ, ଏହାକୁ କିପରି ପରୀକ୍ଷା କରିବା ?
Answer:

• ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ଵାସକୁ ଅଟକାଇବା କଷ୍ଟକର ଅଟେ । ଆମେ ଯେଉଁ ବାୟୁକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଉଛୁ, ସେଥୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ରହିଥାଏ ।
• ଆମ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ ।
• ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ ଆମ ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳି ନଥାଏ, ସୁତରାଂ ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

Question 2.
କେଉଁ କାରଣରୁ ବାୟୁ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ ?
Answer:

• ବାୟୁରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଯଥା – ଆର୍ଶନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ କମ୍ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ ।
• ବାୟୁରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନର ପରିମାଣ ୭୮%, ଅମ୍ଳଜାନର ପରି ମାଣ ୨୧%, ଆର୍ଶନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସର ପରିମାଣ ୧% ଥିବାରୁ ବାୟୁ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ ।

Question 3.
ଗୋଟିଏ ପବନ ଚକ୍ରି ତିଆରି କରିବାର ଆବଶ୍ୟକ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଅ । (ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନାବଶ୍ୟକ)
Answer:

Question 4.
ପବନ କଳ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
(i) ଗତି ଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଏହା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହିଥାଏ । ପବନଦ୍ଵାରା ପବନ କଳର ଡେଣା ବୁଲିଥାଏ ।
(ii) ପବନ କଳରେ ଅକ୍ଷ ସହ ଜେନେରେଟର ନାମକ ଏକ ଉପକରଣକୁ ସଂଯୋଗ କରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ ।
(iii) ଏହାଦ୍ଵାରା ଅଟାକଳ ଚଳାଇବା, କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା, କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 5.
ପବନକଳ ଫାର୍ମ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:

• ପବନ କଳ ଫାର୍ମ ହେଉଛି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ପବନକଳମାନ ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଗତିଜ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
• ତାମିଲନାଡୁର ମୁପାଣ୍ଡଲ ପବନକଳ ଫାର୍ମ, ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସେଲମେର ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଏବଂ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଲର ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଆମ ଦେଶର କେତେକ ଅଗ୍ରଣୀ ପବନକଳ ଫାର୍ମର ଉଦାହରଣ ।

Question 6.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜଳର କେତେକ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପିଇବା, ରୋଷେଇ କରିବା, ଗାଧୋଇବା, ଲୁଗା ସଫା କରିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ ।
(ii) ଜଳସେଚନ, ପଶୁପାଳନ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ଗୃହନିର୍ମାଣ, ମତ୍ସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ, ଲୁଣଚାଷ ପାଇଁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 7.
ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପୃଥ‌ିବୀପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ଦୁଇତୃତୀୟାଂଶ ଜଳ ଦ୍ଵାରା ଆବୃତ ହୋଇଅଛି ।
(ii) ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗରରେ ମିଶିଥାଏ ।
(iii) ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗରର ଜଳ ଲବଣାକ୍ତ ଅଟେ ।
(iv) ବରଫ, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଭୂତଳ ଜଳ ମଧୁର ଅଟେ ।

Question 8.
ଜଳ ଅପଚୟ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ବ୍ୟବହାର କରୁ ନଥିବା ସମୟରେ ପାଣି ଟ୍ୟାପ୍ ବନ୍ଦ ରଖୁ ।
(ii) ପାଇପ୍ ପାଣିର ଲିକେଜ୍ ସର୍ବଦା
(iii) ଜଳର ପୁନଃବ୍ୟବହାର କରିବା କରିବା ।
(iv) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା !

Question 9.
ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ କେତେକ ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଜଳ ବଞ୍ଚାଅ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଅ’ ।
(ii) କାଲିର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆଜି ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ ।
(iii) ‘ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁନ୍ଦା ମୂଲ୍ୟବାନ’ ।
(iv) ଜଳ ହିଁ ଜୀବନ ।
(v) ପାଣି ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତୁ !
(vi) ପାଣି ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ ।
(vii) ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଆସନ୍ତା କାଲି ପାଇଁ ଆଜିଠୁ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ ।
(viii) ଜଳକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନର ସହ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ ।
(ix) ଜଳ ହିଁ ଜୀବନ, ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କର ।
(x) ଜଳ ସଞ୍ଚୟ କର — ଏହା ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିବେଶ ।

Question 10.
ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆଲୋକପାତ କର ।
Answer:
(i) ଛାତ ଉପରେ ବର୍ଷାଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ !
(ii) କୁଣ୍ଡଭଳି ଟାଙ୍କି ନିର୍ମାଣ
(iii) ଆଡ଼ିବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ
(iv) ମାଟି ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ
(v) ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, କେନାଲ ନିର୍ମାଣ
(vi) ଭୂମିଗତ ଟାଙ୍କି ନିର୍ମାଣ

Question 11.
ବିଶ୍ୱ ଜଳ ଦିବସ ପାଳନର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୨ ତାରିଖକୁ ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରା ଯାଇ ଥାଏ । ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି :
(i) ଜଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
(ii) ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ।
(iii) ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା !
(iv) ଜଳପ୍ରତି ରହିଥ‌ି ବିପଦ ପ୍ରତି ସଚେତନ ହେବା ।
(v) ଜଳ ସଂକଟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ।
(vi) ଜଳ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଉପାୟ ସ୍ଥିର କରିବା ।

Question 12.
ସୌରଶକ୍ତିର କେତେକ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଦିନବେଳେ ଓଦା ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଖାଇବା ।
(ii) ସୌର ରନ୍ଧକଦ୍ଵାରା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ।
(iii) ସୌର ତାପକଦ୍ଵାରା ପାଣି ଗରମ କରିବା ।
(iv) ସୌର ସେଲ୍‌ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ।
(v) ସୌର ଶକ୍ତିଦ୍ଵାରା ଉଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।
(vi) ସୌର ଶକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ସମ୍ଭବପର ହୋଇଥାଏ ।

Question 13.
ଯଦି କିଛିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?
Answer:
(i) ଦିନବେଳେ ଆମକୁ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋ।କ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
(ii) ଦିନବେଳେ ଆକାଶରେ ତାରାମାନ ଦେଖାଯିବେ ।
(iii) ସୌର ରନ୍ଧକ, ସୌର ହିଟର, ସୌର ସେଲ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
(iv) ସବୁଜ ଉଭିଦମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରି ନପାରି ମରିଯିବେ ।
(y) ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ହେବନାହିଁ ।
(vi) ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେବନାହିଁ ।

Question 14.
ବନ ମହୋତ୍ସବ ପାଳନର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
(ii) ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଓ ସଂରକ୍ଷଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହି ତ କରିବା ।
(iii) ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ।
(iv) ପରିବେଶକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ।
(v) ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିବା ।
(vi) ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ।
(vii) ଜଳଚକ୍ରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ।

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium ଜୀବଜଗତର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 10 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ତାଲିକା କର ।
Answer:
ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ସମାନତା :

• ଉଭୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ବା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଉଦ୍ଭଦରେ ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ମ, ବୃଦ୍ଧି, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧାରଣ, ସେହିପରି ପ୍ରାଣୀରେ ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥା ।
• ଉଭୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦ ଯୁଗ୍ମଜରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଜୀବରେ ପରିଣତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
• ଉଭୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦ ନିଜ ନିଜର ବଂଶବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି । ଉଦ୍ଭଦ ମଞ୍ଜିଦ୍ଵାରା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଣ୍ଡା ବା ଅପତ୍ୟଦ୍ଵାରା ବଂଶ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ।

ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

• ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ପ୍ରାଣୀମାନେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଓ ଗାଲିଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରୁଥିବାବେଳେ ଉଭିଦମାନେ ପତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ସ୍ତୋଦ୍ଵାରା ଅଥବା ବାତରନ୍ଧ୍ରଦ୍ୱାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି ।
• ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଭିଦମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥ‌ିବା ବେଳେ ପରିପକ୍ଵ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ।
• ବଂଶବିସ୍ତାର ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗ ରହିଥ‌ିବାବେଳେ ଉଭିଦମାନେ କାଣ୍ଡ, ମୂଳ, ରେଣୁ ଓ ମଞ୍ଜିଦ୍ଵାରା ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 2.
ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୃଷ୍ଠାର ସାରଣୀରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି । ତଥ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କର ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ ଏବଂ ତୃତୀୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦାହରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।

Answer:

କ୍ର.ସଂ	ଏହା ବଢ଼ିଥାଏ କି ?	ଏହା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟ କରେ କି ?	ଉଦାହରଣ	ମନ୍ତବ୍ୟ
1.	ନାହିଁ	ନାହିଁ	ପଥର	ନିର୍ଜୀବ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ନାହିଁ
2.	ନାହିଁ	ହିଁ	ଭୂତାଣୁ	ଏହା ଆଶ୍ରୟଦାତା କୋଷ ବାହାରେ ନିର୍ଜୀବ କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରୟଦାତା କୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ
3.	ହିଁ	ନାହିଁ	ଲବଣର ସ୍ଫଟିକ	ନିର୍ଜୀବ, କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ କିନ୍ତୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ନାହିଁ
4.	ହିଁ	ହିଁ	ଜୀବ	ସଜୀବ

Question 3.
ତୁମେ ଜାଣିଛ ଯେ ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଶସ୍ୟ ଏବଂ ଡାଲିର ଉପଯୁକ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ?
Answer:
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉପାୟମାନ ଅବଲମ୍ବନ କରି ଆମେ ଶସ୍ୟ ଓ ଡାଲିକୁ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖୁପାରିବା :
(କ) ଏହାକୁ ଶୁଷ୍କ ରଖୁ (ଖରାରେ ଶୁଖାଇ ରଖୁବା)
(ଖ) ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାରରେ ସଂରକ୍ଷଣ (ଫ୍ରିଜର ବ୍ୟବହାର)
(ଗ) ବାୟୁରୋଧୀ ପାତ୍ରର ବ୍ୟବହାର

Question 4.
ତୁମେ ଜାଣିଲ ଯେ ଏକ ବେଙ୍ଗଫୁଲାରେ ଲାଞ୍ଜ ରହିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ବେଙ୍ଗଫୁଲା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଲାଞ୍ଜ ରହିବାର ସହିତ କ’ଣ ?
Answer:
ବେଙ୍ଗଫୁଲା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଲାଞ୍ଜ ରହିବାଦ୍ଵାରା ନିମ୍ନଲିଖିତ ସୁବିଧା ମିଳିଥାଏ ଯଥା :
(କ) ଲାଞ୍ଜ ପହଁରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଖ) ଜଳରେ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଗ) ଜଳରେ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ଵେଷଣ ଓ ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଘ) ଜଳରେ ସନ୍ତରଣ କଲାବେଳେ ଶରୀରର ଭାରସାମ୍ୟ ଓ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Question 5.
ପ୍ରୀତି କହେ ଯେ କାଠ ଚାଲିପାରୁ ନ ଥିବାରୁ ଏହା ନିର୍ଜୀବ । ଆୟୁଷ ଏହାର ପ୍ରତିବାଦ କରି କହେ ଯେ ଏହା ଗଛରୁ ମିଳୁଥ‌ିବାରୁ ଏହାର ଜୀବନ ଅଛି । ପ୍ରୀତି ଓ ଆୟୁଷ ଦେଇଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଉକ୍ତି ସପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ବିପକ୍ଷରେ ନିଜର ଯୁକ୍ତି ଦିଅ ।
Answer:
ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଠ ଉଦ୍ଭିଦ ସହିତ ଲାଗିକରି ରହିଥିଲା ସେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ସଜୀବ ଥିଲା କାରଣ ସଜୀବର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତାଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ପୁନଶ୍ଚ ଏହା ଗଛଠାରୁ ଅଲଗା ହେବାପରେ ସଜୀବର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏହା ମଧ୍ୟରେ ରହିଲା ନାହିଁ ଓ ତାହା ନିର୍ଜୀବରେ ପରିଣତ ହେଲା । ତେଣୁ ପ୍ରୀତିର ଯୁକ୍ତି ଠିକ୍ ଆୟୁଷର ଯୁକ୍ତି ଭଲ ଅଟେ ।

Question 6.
ମଶା ଓ ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ସମାନତା :
ଉଭୟ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଅଣ୍ଡାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥା’ନ୍ତି ।
ଉଭୟଙ୍କର ଲାର୍ଭା ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ (ବେଙ୍ଗରେ ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଓ ମଶାରେ ଲାର୍ଭା) ।
ପାର୍ଥକ୍ୟ :
ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ 4 ଟି ସୋପାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯଥା : (i) ଅଣ୍ଡା, (ii) ଲାର୍ଭା, (iii) ପ୍ୟୁପା, (iv) ବୟସ୍କ ମଶା ଲାର୍ଭା ଓ ପ୍ୟୁପା ସାଇଫନଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି ।
ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ 4 ଟି ସୋପାନ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳେ ଯଥା : (i) ଅଣ୍ଡା, (ii) ବେଙ୍ଗଫୁଲା, (iii) ଛୁଆବେଙ୍ଗ, (iv) ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ବେଙ୍ଗ ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଅବସ୍ଥାରେ ବେଙ୍ଗ ଗାଲିଦ୍ଵାରା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥାରେ ବେଙ୍ଗ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଦ୍ଵାରା ଓ ଚର୍ମଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।

Question 7.
ଏକ ଉଭିଦକୁ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ କାରକ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ (ଚିତ୍ର) । ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ପରେ କାଣ୍ଡ ଏବଂ ଏହାର ମୂଳରେ ତୁମେ ଯାହା ଦେଖୁବାକୁ ଆଶା କର ତାହା ଅଙ୍କନ କର । ଏହା କାହିଁକି ହୁଏ ଲେଖ ।

Answer:
ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ କାରକ ପ୍ରଦାନ କରି ଗୋଟିଏ ଉଭିଦକୁ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ରଖୁ ଦେଖାଯିବ ଯେ, କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଏବଂ ଚେର ତଳକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ମାଟି ଭିତରକୁ ଯାଉଅଛି । ଏହାକୁ ଉଭିଦର ଚଳନ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆଲୋକ ଏବଂ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଅଛି । ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କ୍ରିୟା ସଂପାଦନ ପାଇଁ କାଣ୍ଡ ଆଲୋକଆଡ଼କୁ ବଙ୍କାଇଯାଏ ଏବଂ ଜଳ ଓ ଖଣିଜଲବଣ ଶୋଷଣ ପାଇଁ ଚେର ମାଟି ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ ।

Question 8.
ପ୍ରୀତି ଓ ଆୟୁଷ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ପରୀକ୍ଷଣ–ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ (ଚିତ୍ର) ସଜାଇଲେ । ସେମାନେ କ’ଣ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ସେମାନେ ଏହା ଠିକ୍ ଅଛି ବୋଲି କିପରି ଜାଣିବେ ?

Answer:
ଗଜା ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧା ଭାବରେ, ଓଲଟା ଭାବରେ ଓ ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ମାଟି ସହ ରଖାଯାଇଛି । ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ପରେ ଉଭିଦର ଚଳନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ ।

ପ୍ରଥମ ପାତ୍ରରେ ଉଭିଦଟି ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ରହି ଅଛି । ଦେଖାଯିବ ଯେ କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଉପରକୁ ଓ ଚେର ତଳକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଲୋକର ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ପାତ୍ରରେ ଉଭିଦଟିକୁ ଓଲଟା ରଖାଯାଇଛି । ଦେଖାଯିବ ଯେ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହ ପରେ କାଣ୍ଡର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର ଦିଗ ଓଲଟି ଉପରକୁ ଚେର ବଙ୍କା ହୋଇ ତଳ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛି ।
ତୃତୀୟ ପାତ୍ରରେ ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଓ ଚେର ତଳ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବ ।

Question 9.
ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ଉପରେ ତାପମାତ୍ରାର କିଛି ପ୍ରଭାବ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:

• ତିନୋଟି ସମାନ ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ମାଟି ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକରେ 10 ଟି କରି ମଞ୍ଜି ରଖାଯାଉ ଓ ସମାନ ପରିମାଣର ପାଣି ଦିଆଯାଉ ।
• 1 ମ ପାତ୍ରକୁ ଛାତ ଉପରେ 2 ୟ ପାତ୍ରକୁ ବାରଣ୍ଡାରେ ଓ ତୃତୀୟ ପାତ୍ରକୁ ଘର ଭିତରେ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ ।
• ବିଭିନ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ମକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଉ ।
• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ଥର୍ମୋମିଟରରେ ପରିବେଶର ତାପମାତ୍ରା ମାପି ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ, କେଉଁଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଟେ ।

ଆଗକୁ ଶିଖ୍

Question 1.
ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବଗିଚାକୁ ଭ୍ରମଣ କର । ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗଛର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଜଣେ ମାଳୀଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କର ।
Answer:

• ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଏକ ଜଟିଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ । ଏହା ସମୟ ସହିତ S ଆକୃତିର ବକ୍ରରେଖା ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ ।
• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରୁତ ହେଉଥ‌ିବା ବେଳେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହା
• ଧୀର ହୋଇ ଶେଷରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ ।
• ଉଭିଦର ଏହି ବୃଦ୍ଧି ହାର ଆଲୋକ, ତାପମାତ୍ରା, ଜଳ, ସାର ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଜାତି ଏବଂ ଉଭିଦ ପ୍ରଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହାର ଯଥେଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।
• କଳା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଭଳି ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରିବାଦ୍ଵାରା ମାଟି ଉଷ୍ମ ହୋଇପାରିବ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରାଯାଇପାରିବ ।

Question 2.
ଆମେ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ମଞ୍ଜିକୁ ଅଙ୍କୁରିତ ନକରି ଚାଷ କରିପାରିବା କି ? ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ଏବଂ କିଛି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:

• ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ମ ବିନା ଚାଷ କରିବା ସମ୍ଭବ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ଚାଷକୁ ଅଙ୍ଗୀୟ ଜନନ କୁହାଯାଏ ।
• ଆଖୁ, କଳଦୀ, ଗୋଲାପ, ଅମରପୋଇ, ପିଆଜ, ଅଦା ଇତ୍ୟାଦି ଉଭିଦ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ବଂଶବିସ୍ତାର କରିଥା’ନ୍ତି ।
• ଶତମୂଳୀ ଓ ଡାଲିଆ ଆଦି ଗଛର ମୂଳରୁ ନୂତନ ଗଛ ବା ଲତା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।
• ଟିସୁ ପୋଷଣ ଏକ ଉନ୍ନତ କୌଶଳ ଯେଉଁଠାରେ ଉଭିଦ ଟିସୁର ଛୋଟ ଖଣ୍ଡକୁ ଏକ ଜୀବାଣୁହୀନ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଚାଷ କରାଯାଇ ଅନେକ ନୂତନ ଉଦ୍ଭଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥାଏ ।
• ଉଦାହରଣ : ଆର୍କାସିଆ ଓ ୟୁକାଲିପଟାସ ।

Question 3.
ଘର, ସ୍କୁଲ କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ବଗିଚାରେ ଚାଷ ହେଉଥ‌ିବା ପାଞ୍ଚଟି ଗଛର ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ସେମାନଙ୍କ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କି ଏକ ଚିତ୍ର ପୁସ୍ତକ ତିଆରି କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛର ନାମ ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ସମୟସୀମା ଲେଖ ।
Answer:

Question 4.
ପ୍ରଜାପତିର ଜୀବନ ଚକ୍ରର କିଛି ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହିତ ସମାନ କି ?
Answer:

ଉଭୟ ଅଣ୍ଡା ଦେଉଥ‌ିବାବେଳେ ପ୍ରଜାପତି ଗଛର ପତ୍ରରେ ଅଣ୍ଡା ଦିଏ କିନ୍ତୁ ମଶା ମଇଳା ଓ ସ୍ଥିର ଜଳରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ ।

Question 5.
ତୁମ ମତରେ ପରିବେଶ, କୀଟପତଙ୍ଗଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ କି ? କୀଟପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ପରିବେଶର କାରକଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ତାଲିକା କର ।
Answer:
କୀଟପତି ଙ୍ଗ ମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଚକ୍ର ରେ ରୂପ ପରି ବ ଉଁ ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମେଟାମ ଫେସି ସ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ପରିବେଶର ବିଭିନ୍ନ କାରକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

1. ତାପମାତ୍ରା : ଏହା ବିକାଶର ଗତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଗତିକୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତ କରୁଥିବାବେଳେ ଥଣ୍ଡା ବିକାଶକୁ ବିଳମ୍ବିତ ବା ବନ୍ଦ କରିଥାଏ ।
2. ଆର୍ଦ୍ରତା : ଏହା କୀଟପତଙ୍ଗ ମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ନଷ୍ଟହେବା କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ।
3. ଖାଦ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧତା : ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ । ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ବିକାଶକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ ।
4. ବାସସ୍ଥାନ ଅବସ୍ଥା : ପରି ବେଶରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବଞ୍ଚିବା ହାରକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ।
5. ଜୈବିକ କାରକ : ଶି କାରୀ କୀଟପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବା ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[4, ଶ୍ଵାସନ, ଅଙ୍କୁରିତ, ପ୍ରଜନନ, ନିଃଶ୍ଵାସ]

(a) ଶରୀର ଭିତରୁ ବାହାରକୁ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ନିଃଶ୍ଵାସ

(b) ନିଃଶ୍ଵାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଶ୍ୱସନ

(c) ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ______ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ପ୍ରଜନନ

(d) ରେଶମ ପୋକର ଜୀବନ ________ ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତିକରେ ।
Answer:
4

(e) ଯେତେବେଳେ ଏକ ମଞ୍ଜି ଗଜାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ______ ହେଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଅଙ୍କୁରିତ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ନିଷ୍କାସନ, ପ୍ରଶ୍ଵାସ, ପାଣି ଓ ଲୁଣ, 10 ରୁ 15, କିରୋସିନ ତେଲ]

(a) ବାହାର ବାୟୁ ଶରୀର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପ୍ରଶ୍ଵାସ

(b) ଝାଳରେ ______ ଉପାଦାନ ରହିଥାଏ ।
Answer:
ପାଣି ଓ ଲୁଣ

(c) _______ ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ପତଳା ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
Answer:
କିରୋସିନ ତେଲ

(d) ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତ ବାହାର କରିବାକୁ ________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ନିଷ୍କାସନ

(e) ବୟସ୍କ ମଶା ________ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରେ ।
Answer:
10 ରୁ 15

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ମାଂସଭୋଜୀ, ସ୍ତୋମ୍, 4, ଖୋଳପା ]

(a) ଡ୍ରୋସେରା ହେଉଛି ଏକ ______ ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦ ।
Answer:
ମାଂସଭୋଜୀ

(b) ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ଥିବା ______ ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ।
Answer:
ସ୍ତୋମ୍

(c) ମଞ୍ଜିର ବାହ୍ୟ ଆଚ୍ଛାଦନକୁ _____ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଖୋଳପା

(d) ଅଙ୍କୁରଣ ପରେ ଚାରାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ _____ ଆବଶ୍ୟକ ।
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ

(e) ମଶାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରର ____ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି ।
Answer:
4

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ଉଭିଦର ଚଳପ୍ରଚଳର ଅନ୍ୟତମ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଫୁଲ ଫୁଟିବା ।
Answer:
(✓)

(b) ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଦ୍ଦୀପନାର ପ୍ରତି କ୍ରି ୟା ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(c) ପେଟୁନିଆ ଗଛର ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଅନାବଶ୍ୟକ । ।
Answer:
(✗)

(d) ଜିନି ଆ ଗଛର ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ଧାରିଆ ପରିବେଶ ଆବଶ୍ୟକ ।
Answer:
(✓)

(e) ଉଦ୍ଭଦକୁ ମାଟି ଉପରେ ସିଧା ରଖୁଲେ ମୂଳ ତଳକୁ ଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ମାଂସଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦ ପୋଷଣ ପାଇଁ କୀଟପତଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(b) ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(c) କୋଲିୟସ୍ ଗଛର ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ ।
Answer:
(✗)

(d) ଉଦ୍ଭଦକୁ ଓଲଟା ମାଟି ଉପରେ ରଖୁଲେ ଚେର ଉପରକୁ ଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(✗)

(e) ଅଣ୍ଡା ଦେଉଥ‌ିବା ମଶା ସହିତ ସ୍ଥିର ଜଳର ସମ୍ପର୍କ ନଥାଏ ।
Answer:
(✗)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ଜୀବର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି ।
Answer:
(✓)

(b) ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(c) ଲାର୍ଭା ଓ ପ୍ୟୁପା ମଶା ଜୀବନ ଚକ୍ରର ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(d) ମଶାର ଲାର୍ଭା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଜଳର ପୃଷ୍ଠକୁ ଆସିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(e) ମଶାର ପ୍ୟୁପା ପାଣିରେ ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

‘କ’, ‘ଖ’ ଓ ‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ	ଗ
ମଶା	ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା	ଲାଞ୍ଜ
ରେଶମ ପୋକ	ଗୋଡ଼	ଟାଡ଼ପୋଲ୍
ବେଙ୍ଗ ଅଣ୍ଡା	ଅଣ୍ଡା ଓ ଲାର୍ଭା	ଖଦି ଓ ଗ୍ରାମୋଦ୍ୟୋଗ
ବେଙ୍ଗଫୁଲା	ଜେଲି ଭଳି ପଦାର୍ଥ	ପ୍ୟୁପା ଓ ବୟସ୍କ ମଶା

Answer:

କ	ଖ	ଗ
ମଶା	ଅଣ୍ଡା ଓ ଲାର୍ଭା	ପ୍ୟୁପା ଓ ବୟସ୍କ ମଶା
ରେଶମ ପୋକ	ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା	ଖଦି ଓ ଗ୍ରାମୋଦ୍ୟୋଗ
ବେଙ୍ଗ ଅଣ୍ଡା	ଜେଲି ଭଳି ପଦାର୍ଥ	ଟାଡ଼ପୋଲ୍
ବେଙ୍ଗଫୁଲା	ଗୋଡ଼	ଲାଞ୍ଜ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ପ୍ୟୁପା : କୀଟ :: ବେଙ୍ଗଫୁଲା : ______
Answer:
ବେଙ୍ଗ

(b) ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ : ଅଣ୍ଡା :: ଦ୍ଵିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ______
Answer:
ବେଙ୍ଗଫୁଲା

(c) ମାଛ : ଜଳଚର :: ବେଙ୍ଗ : ______
Answer:
ଉଭୟଚର

(d) ମଶା ଅଣ୍ଡା : ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ : ଲାର୍ଭା ପ୍ୟୁପାରେ ପରିଣତ ହେବା : ______
Answer:
ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

(e) 3 ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ : 4 ର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟ :: ପ୍ୟୁପା : ______
Answer:
ବୟସ୍କ ମଶା

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ଲେଖ ।
(a) ଚଳନ (Movement) :
Answer:
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତାରେ ବୃଦ୍ଧି ଜୀବର ଚଳନ ଅଟେ ।

(b) ମାଂସଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦ (Carnivorous plant) :
Answer:
ଏହି ଉଦ୍ଭଦ ନିଜର ପୋଷଣ ପାଇଁ କୀଟପତଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଉଦ୍ଭଦ କୀଟକୁ ତାହାର ମୁନିଆ କଣ୍ଟାରେ ଲଗାଇ ରଖିଦିଏ ।

(c) ପ୍ରଶ୍ଵାସ (Inspiration) :
Answer:
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ବାହାର ବାୟୁ ଶରୀର ଭିତରକୁ ନେଉ, ତାହାକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସ କୁହାଯାଏ ।

(d) ନିଃଶ୍ଵାସ (Expiration) :
Answer:
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଆମେ ଶରୀର ଭିତରୁ ଯେଉଁ ବାୟୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଥାଉ ତାହାକୁ ନିଃଶ୍ଵାସ କୁହାଯାଏ ।

(e) ଶ୍ୱସନ (Respiration) :
Answer:
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ନିଃଶ୍ଵାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।

(f) ଷ୍ଟୋମାଟା (Stomata) :
Answer:
ସବୁଜ ପତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରଛିଦ୍ରକୁ ଷ୍ଟେମାଟା କୁହାଯାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟଦେଇ ଉଭିଦ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ କରିଥାଏ ।

(g) ନିଷ୍କାସନ (Excretion) :
Answer:
ଝାଳରେ ପାଣି ଓ ଲୁଣ ରହିଥାଏ, ଏହା ଶରୀରର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତ ଭାବେ ଶରୀର ବାହାରକୁ ବାହାରି ଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିଷ୍କାସନ କୁହାଯାଏ ।

(h) ଉଦ୍ଦୀପନା (Stimulus) :
Answer:
କୌଣସି ଜିନିଷ ବା ଘଟଣା, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଜୀବ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ, ତାହାକୁ ଉଦ୍ଦୀପନା କୁହାଯାଏ ।

(i) ପ୍ରଜନନ (Reproduction) :
Answer:
ଜୀବ ଶରୀରର ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଜନନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ନୂତନ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

(j) ଅଙ୍କୁରଣ (Germination) :
Answer:
ଯେତେବେଳେ ଏକ ମଞ୍ଜି ଗଜାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେ ବେଳେ ଏହା ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ବାୟୁ, ଜଳ, ଆଲୋକ
ଆବଶ୍ୟକ ।

(k) ଲାର୍ଭା (Larva) :
Answer:
ମଶା ଅଣ୍ଡାରୁ ଲାର୍ଭା ବାହାରିଥାଏ । ଅଣ୍ଡାର ଆକୃତି ଲାର୍ଭାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଲାର୍ଭା ମ୍ପ୍ୟୁପାରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ । ଲାର୍ଭା ଆକାରରେ ବଢ଼ି ତୁଃପାରେ ପରି ଣତ ହୋଇଥାଏ ।

(l) ପ୍ୟୁପା (Pupa) :
Answer:
ମଶା ଲାର୍ଭା କ୍ରମଶଃ ବିକଶିତ ହୋଇ ପ୍ୟୁପାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ରେଶମ ପୋକର ଲାର୍ଭା ସୂତା ଭଳି ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଗୁଡ଼ାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଏହାକୁ ପୁଂପା କୁହାଯାଏ ।

(m) ବେଙ୍ଗଫୁଲା (Spawn) :
Answer:
ବେଙ୍ଗ ଜୀବନ ଚକ୍ରର 2 ୟ ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଅବସ୍ଥା । ଏହାର l ମ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଞ୍ଜ ଥାଏ ଓ ପରେ ଲାଞ୍ଜ ସହ ଆଗଗୋଡ଼ ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବଢ଼ି ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ବେଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 2.
ମାଂସଭୋଜୀ ଉଭିଦ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଏହି ଉଭିଦ ନିଜର ପୋଷଣ ପାଇଁ କୀଟପତଙ୍ଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଥା’ନ୍ତି । ଡ୍ରୋସେର। ଏପରି ଉଭିଦର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଏହି ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ କେଶ ଭଳି ଲମ୍ବା ଓ ମୁନିଆ କଣ୍ଟା ରହିଥାଏ । କୌଣସି କୀଟ ପତ୍ର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମୁନିଆଁ କଣ୍ଟାରେ ଲାଗିଯାଏ ଓ ପରେ ଖାଦ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 3.
ଉଭିଦର ଚଳନ ଅଛି କି ? ଏହା କେତେ ପ୍ରକାର ?
Answer:
ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଯାଏ, ଏହାକୁ ଆଲୋକାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ଉଭିଦର ଚେର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତିଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ପୃଥ‌ିବୀର କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯାଏ ଏହାକୁ ଜ୍ୟାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ଲାଜକୁଳୀ ଲତାର ପତ୍ର ସ୍ପର୍ଶଦ୍ଵାରା ସଂକୁଚିତ ହୋଇଥାଏ, ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶାନୁବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ଉଦ୍ଭଦ୍ର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ କି ?
Answer:
ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛିଦ୍ରକୁ ଷ୍ଟେମାଟା କୁହାଯାଏ । ଏହି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଉଭିଦ ବାଷ୍ପ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଉଭିଦ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ; କିନ୍ତୁ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ବା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ସମୟରେ ଏହା ଓଲଟା ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ଜୀବ ଶରୀରରେ ନିଷ୍କାସନ କିପରି ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ ?
Answer:
ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚର୍ମରେ ଥ‌ିବା ସ୍ବେଦଗ୍ରନ୍ଥି ଦ୍ଵାରା ପାଣି ଓ ଲୁଣ ମିଶ୍ରିତ ଜଳକୁ ଝାଳ ଆକାରରେ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି । ପରିସ୍ରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍କାସନର ଏକ ଉତ୍ପାଦ ଅଟେ । ଗୋଲାପ ଓ ଘାସ ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ଆକାରରେ ବାହାରିଥାଏ, ଏହା ଉଦ୍ଭଦର ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଅଟେ ।

Question 6.
ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉଦ୍ଦୀପନାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦିଅନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ଲାଜକୁଳୀ ଲତାକୁ ଛୁଇଁବା ଏକ ଉଦ୍ଦୀପନା, ପତ୍ର ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା । ମଶା ଚର୍ମ ଉପରେ ଆଘାତ କରିବା ଏକ ଉଦ୍ଦୀପନା, ହାତ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ କୁଣ୍ଡାଇବା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା । ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଉଦ୍ଭଦ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରିବା ଏକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅଟେ ।

Question 7.
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜୀବକୁ ମୃତ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଜୀବିତ ରହିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳ (ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ) ଉପଲବ୍ଧ ଥ‌ିବା ସତ୍ତ୍ବେ ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଅକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ମୃତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 8.
କେଉଁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଜୀବ କୁହାଯାଏ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର କିଛି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଥାଏ, ଯଥା – ଚଳପ୍ରଚଳ, ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ବୃଦ୍ଧି, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା, ନିଷ୍କାସନ, ପ୍ରଜନନ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ । ଏହି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ନ ଥିଲେ ତାହାକୁ ନିର୍ଜୀବ କହିପାରିବ ।

Question 9.
କେଉଁ କାରକମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଜଳ : ମଞ୍ଜିର ବାହ୍ୟ ଆଚ୍ଛାଦନକୁ ଖୋଳପା କୁହାଯାଏ । ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି ମଞ୍ଜିର ଖୋଳପାକୁ ନରମ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଭିତରେ ଥ‌ିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଭୃଣକୁ ଏକ ଚାରା ଉଦ୍ଭଦରେ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ବାୟୁ ଓ ମାଟି : ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ବାୟୁର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ । ମଞ୍ଜି ମୃଭିକା ସ୍ଥାନରେ ମିଳୁଥିବା ବାୟୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ମାଟି କଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଫାଙ୍କା ବଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।.

ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧାର ବ୍ୟବସ୍ଥା : ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକାଂଶ ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅଙ୍କୁରଣ ପରେ ଚାରାର ଅଧ‌ିକ ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 10.
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୂଳ ଓ କାଣ୍ଡର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ତାହାକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷଣ ଚିତ୍ର ସହ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:

ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ନିମ୍ନ ଫଳାଫଳ ମିଳିଥାଏ –

• ଉଦ୍ଭଦକୁ ସିଧା ରଖିଲେ ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ କାଣ୍ଡ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।
• ଉଦ୍ଭଦକୁ ଓଲଟା ରଖିଲେ ମୂଳ ବଙ୍କାହୋଇ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ ଓ କାଣ୍ଡ ବଙ୍କା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । (iii) ଉଭିଦକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ମିଳିଲେ ଆଲୋକ ଆସୁଥୁବା ଦିଗରେ ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ମୂଳ ତଳକୁ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥାଏ ।

Question 11.
‘‘ଉଭିଦ ଉଦ୍ଦୀପନାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ଏବଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ”? – ଏହା କେଉଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ କିପରି ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ ?
Answer:

• ଜଗଦୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ନାମକ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପରୋକ୍ତ ତଥ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରୀକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ।
• ଆଲୋକ, ଉତ୍ତାପ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଭଳି ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ଉଦ୍ଭଦ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେ ‘କ୍ରୋସ୍କୋଗ୍ରାଫ’ ନାମକ ଏକ ଉପକରଣ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
• ଏହି ଉପକରଣଦ୍ଵାରା ଗଛ କେତେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ିଥାଏ, ତାହା ସେ ମାପି ପାରୁଥିଲେ ।

Question 12.
ବିନ୍ ଗଛର ଜୀବନଚକ୍ରର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିନ୍ ମଞ୍ଜି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ମାଟିରେ ପୋତାଯାଏ ।
(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରଣ ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗଛରେ ପତ୍ର ଧରେ ।
(iv) ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗଛରେ ଫୁଲ ଧରିବା, ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ।
(v) ପଞ୍ଚମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗଛରେ ଫଳ ଧରେ ।
(vi) ଷଷ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଗଛର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥାଏ ।

Question 13.
ବିନ୍ ଗଛର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରବାହ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର ।
Answer:

Question 14.
ମଶା ବଂଶବୃଦ୍ଧିକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ପାଣିରେ କିରୋସିନ୍ ତେଲ ସିଞ୍ଚନ କାହିଁକି କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
(i) ବାଡ଼ି ବଗିଚାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ପାଣି ଜମି ରହୁଥିଲେ ମଶା ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ।
(ii) ମଶାର ଲାର୍ଭା ଏବଂ ପ୍ୟୁପା ବାରମ୍ବାର ଜଳପୃଷ୍ଠକୁ ଆସି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥା’ନ୍ତି ।
(iii) କିରୋସିନ୍ ତେଲ ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ପତଳା ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏହି ସ୍ତର ବାୟୁରୁ ଜଳକୁ ଅଲଗା କରିଥାଏ ଏବଂ ଲାର୍ଭା ଓ ପ୍ୟୁପାର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
(iv) ଫଳରେ ଜୀବନ ଚକ୍ର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ ମଶାର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥାଏ ।

Question 15.
ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ଏକ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏହା କିପରି ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ବୁଝାଅ ।
Answer:

(i) ମଶାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଚକ୍ରର 4ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି । ଯଥା (iii) ପ୍ୟୁପା, (iv) ବୟସ୍କ ମଶା
(ii) ପ୍ୟୁପାରୁ ବାହାରୁଥିବା ବୟସ୍କ ମଶା ପାଣି ପୃଷ୍ଠରେ କିଛି ସମୟ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ଉଡ଼ିଯାଏ । ବୟସ୍କ ମଶା 10 ରୁ 15 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିପାରେ ।
(iii) ଗୋଟିଏ ମଶା 1ମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଣ୍ଡା, 2ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଭାର୍ଭା, 3ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ୟୁପ ଏବଂ 4ର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ମଶାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ।
(iv) ବୟସ୍କ ମାଇ ମଶା ସିଧାସଳଖ ପାଣି ଉପରେ କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟରେ ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଜୀବନ ଚକ୍ରକୁ ଜାରି ରଖନ୍ତି ।
(v) ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମଶାର ଶରୀରର ଆକୃତି ଏବଂ ଗଠନରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

Question 16.
ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନରେ ରେଶମ କୀଟର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ରେଶମ ପୋକର ଜୀବନ ଚକ୍ର 4 ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଲା
(a) ଅଣ୍ଡା, (b) ଲାର୍ଭା, (c) ପ୍ୟୁପା, (d) ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ।

(ii) ଅଣ୍ଡାରୁ ଲାର୍ଭା ବାହାରିଥାଏ, ଯାହା ପରେ ଆକାରରେ ବଢ଼ିଥାଏ ।
(iii) ପ୍ୟୁପାରେ ପରିଣତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଲାର୍ଭାଗୁଡ଼ିକ ସୂତା ପରି ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟିକରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଗୁଡ଼େଇ ଦିଅନ୍ତି ।
(iv) ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ତନ୍ତୁ ଯାହା ରେଶମ କପଡ଼ା ତିଆରିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
(v) ଭାରତରେ ଖଦି ଓ ଗ୍ରାମୋଦ୍ୟୋଗ ଆୟୋଗ (KVIC) ଅନେକ ରେଶମ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ଅଛନ୍ତି ।

Question 17.
ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ର କିପରି ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ, ଚିତ୍ର ସହ ବୁଝାଅ । କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହା ଏକ ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ ଅଟେ ।
Answer:

(i) ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ର 4ଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
(ii) ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଣ୍ଡା ଅବସ୍ଥା ଭୃଣାବସ୍ଥାକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ ।
(iii) ଦ୍ଵିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବେଙ୍ଗଫୁଲା, ଯାହାର ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଞ୍ଜ ରହିଥାଏ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଞ୍ଜ ସହ ଆଗ ଗୋଡ଼ ଦେଖାଯାଏ ।
(iv) ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବେଙ୍ଗ ଛୁଆ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଯାହାର ପଛଗୋଡ଼ ବାହାରିଥାଏ ।
(v) ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଛୁଆ ବେଙ୍ଗଟି ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
(vi) ବେଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶ ପାଇଁ ଜଳଭାଗ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗର ଆବଶ୍ୟକତା ରହୁଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ ଅଟେ ।

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium ପୃଥକୀକରଣର ପଦ୍ଧତି to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 9 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
(କ) ଛାଣିବା
(ଖ) ବାଛି ଅଲଗା କରିବା
(ଗ) ବାଷ୍ପୀକରଣ ହେବା
(ଘ) ଅବକ୍ଷୟ ହେବା
Answer:
(ଖ) ବାଛି ଅଲଗା କରିବା

Question 2.
ନିମ୍ନ ଲି ଖତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସାଧାରଣତଃ ମନ୍ଥନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରି ଅଲଗା କରାଯାଏ ?
(କ) ପାଣିରୁ ତେଲ
(ଖ) ପାଣିରୁ ବାଲି
(ଗ) କ୍ଷୀରରୁ ଲହୁଣୀ
(ଘ) ବାୟୁରୁ ଅମ୍ଳଜାନ
Answer:
(ଗ) କ୍ଷୀରରୁ ଲହୁଣୀ

Question 3.
ପରିସ୍ରବଣ ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ କେଉଁ କାରଣ ଆବଶ୍ୟକ ?
(କ) ଉପକରଣ ଆକାର
(ଖ) ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି
(ଗ) ଛିଦ୍ରର ଆକାର
(ଘ) ମିଶ୍ରଣର ତାପମାତ୍ରା
Answer:
(ଗ) ଛିଦ୍ରର ଆକାର

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ (✓) କିମ୍ବା ଭୁଲ (✗) କାରଣ ସହ କୁହ । ଭୁଲ ଉକ୍ତିଟିକୁ ସଂଶୋଧନ କର ।

(କ) ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରୁ ଲୁଣ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଖରାରେ ରଖାଯାଏ ।
Answer:
(✓)
ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ଅଟେ । କାରଣ ଖରାରେ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଯିବ ଏବଂ ମୂଳ ପାତ୍ରରେ କଠିନ ଲୁଣ ରହିଯିବ ।

(ଖ) ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନର ମାତ୍ରା କମ୍ ହେଲେ ହିଁ ହାତରେ ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
Answer:
(✓)
ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ଅଟେ, କାରଣ ମିଶିଥ‌ିବା ଉପାଦାନର ମାତ୍ରା କମ୍ ଥ‌ିବାରୁ ହାତରେ ବାଛିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

(ଗ) ମୁଢ଼ି ଏବଂ ଚାଉଳର ମିଶ୍ରଣର ମିଶ୍ରଣକୁ ଘଷିବା ଦ୍ଵାରା ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବା ।
Answer:
(✗)
ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଅଟେ, କାରଣ ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ଉଡ଼ାଇବା କିମ୍ବା ପାଛୁଡ଼ିବାଦ୍ଵାରା ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ ।
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ମୁଢ଼ି ଓ ଚାଉଳର ମିଶ୍ରଣକୁ କୁଲାରେ ପାଛୁ ଡ଼ି ବ। ଦ୍ଵା। ର। ଅ ଲ ଗ କରାଯାଇପାରିବ ।

(ଘ) ସୋରିଷ ତେଲ ଏବଂ ଲେମ୍ବୁ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ଆସ୍ରବଣଦ୍ଵାରା ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ ।
Answer:
(✓)
ଉକ୍ତିଟି ଠିକ ଅଟେ, କାରଣ ତେଲ ଓ ପାଣିର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଲଗା ଅଟେ ।

(ଙ) ଚାଉଳ ଚୂନା ଏବଂ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଚାଲୁଣୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
(✗)
ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଅଟେ । ଚାଉଳ ଚୁନା ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ପରି ସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତିରେ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ ।
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ଚାଉଳ ଚୂନା ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ପରି ସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Question 5.
ସ୍ତମ୍ଭ-1 ରେ ଥ‌ିବା ମିଶ୍ରଣଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତମ୍ଭ-2 ରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ପୃଥକୀକରଣ କରିବା ପଦ୍ଧତି ସହିତ ଯୋଡ଼ ।

Answer:

ସ୍ତମ୍ଭ-1	ସ୍ତମ୍ଭ-2
(କ) ମୁଗ ସହ ବେସନର ମିଶ୍ରଣ	(ଘ) ଚଲାଇବା
(ଖ) ପାଣିରେ ଚକ ପାଉଡ଼ର ମିଶ୍ରଣ	(ଙ)ପରିସ୍ରବଣ
(ଗ) ଆଳୁ ସହ ମକାର ମିଶ୍ରଣ	(କ) ହାତରେ ବାଛିବା
(ଘ) କାଠଗୁଣ୍ଡ ସହ ଲୁହା ଗୁଣ୍ଡର ମିଶ୍ରଣ	(ଖ) ଚୁମ୍ବକୀୟ ପୃଥକୀକରଣ
(ଙ) ପାଣିରେ ତେଲର ମିଶ୍ରଣ	(ଗ) ଆସ୍ରବଣ

Question 6.
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥରୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଛଣା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବ ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ କଠିନ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଭାରୀ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ପାତ୍ରର ନିମ୍ନଭାଗରେ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରହି ଯାଆନ୍ତି ସେତେବେଳେ ଆସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହି କଠିନ ଓ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇଥାଏ । କଠିନ କଣକାଗୁଡ଼ିକ ପାତ୍ରର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ରହିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ପରିଷ୍କାର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ରର ଉପରିଭାଗରେ ରହିଥାଏ, ତେ ଣୁ ଆସ୍ର ବ ଣ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହାକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ବାଲି ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣକୁ ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଅଲଗା କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 7.
ତୁମ ନାକରେ ଥିବା କେଶର ଉପସ୍ଥିତିକୁ କୌଣସି ପୃଥକୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କରିପାରିବ କି ?
Answer:
ହଁ, ନାକରେ ଥ‌ିବା କେଶ ପ୍ରାକୃତିକ ଫିଲଟର (ଛଣା ଯନ୍ତ୍ର) ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । କେଶର ଉପସ୍ଥିତ ଯୋଗୁଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଧୂଳିକଣା ତଥା ଦୂଷିତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଛାଣିହୋଇ ନାକ ପୁଡ଼ାରେ ରହିଯାଏ ।

Question 8.
କୋଭିଡ଼ -19 ମହାମାରୀ ସମୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମାସ୍କ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ସାଧାରଣତଃ, ଏହା କେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ? ଏହି ମାସ୍କର ଭୂମିକା କ’ଣ ?
Answer:
କୋଭିଡ଼- 19 ସମୟରେ ଆମେ ପିନ୍ଧୁଥ‌ିବା ମାସ୍କ ସାଧାରଣତଃ କଟନ (କପାସୂତା), ସଂଶ୍ଳେଷିତ ତନ୍ତୁରୁ ପ୍ରସ୍ତତ ସୂତା ବା ପଲିପ୍ରପିଲିନ୍ ରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ମାସ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ହେଉଛି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଭାସିବୁଲୁଥିବା ରୋଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଓ ଭାଇରସ୍ ଆଦିକୁ ସୁସ୍ଥଲୋକର ଶରୀର ମଧ୍ୟକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟିକରିବା ଓ ରୋଗ ବ୍ୟାପିବାକୁ ନଦେବା ।

Question 9.
ଆଳୁ, ଲୁଣ ଓ କାଠଗୁଣ୍ଠ ଯୁକ୍ତ ମିଶ୍ରଣ ତୁମକୁ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ମିଶ୍ରଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ସୋପାନ – 1 : ପ୍ରଥମେ ଆଳୁକୁ ହାତରେ ବାଛି ଅଲଗା କରିବା ।
ସୋପାନ – 2 : ଲୁଣ ଓ କାଠଗୁଣ୍ଠ ମିଶ୍ରଣରେ ପାଣି ମିଶାଯାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଲୁଣ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ।
ସୋପାନ – 3: ପରି ସ୍ରବଣ ପଦ୍ଧତି ରେ ଏହି ମିଶ୍ର ଣରେ ଥ‌ିବା କାଠ ଗୁଣ୍ଡକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ ।
ସୋପାନ – 4 : ବାଷ୍ପୀଭବନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରି ଲୁଣ ପାଣିରେ ଥିବା ଜଳକୁ ବାଷ୍ପ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ପାତ୍ରରେ ଲୁଣ ଅବଶେଷ ଆକାରରେ ରହିଯିବ ।

Question 10.
ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଲୀଲା ଶୀର୍ଷକ କାହାଣୀ ପଢ଼ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବିକଳ୍ପକୁ ଠିକ୍ଠିହ୍ନ (✓) ଦିଅ । ପାରାଗ୍ରାଫ୍ ପାଇଁ ତୁମ ପସନ୍ଦର ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଶୀର୍ଷକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର ।

ଲୀଲା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ସହ ଚାଷ ଜମିରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲା ଯେ, ସେମାନେ ପିଇବା ପାଣି ଘରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି । ବାପାଙ୍କୁ ଶୋଷ/ ଭୋକ ଲାଗିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିକଟସ୍ଥ ପୋଖରୀରୁ କିଛି ପାଣି ଶସ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥିଲା । ପାତ୍ରରେ କିଛି ପାଣି ଭରିବା ପରେ ସେ ଦେଖୁଲା ଯେ ପାଣିରେ କାଦୁଅ ମିଶିଛି ଏବଂ ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ/ଅନୁପଯୁକ୍ତ । ପାଣିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର କରି ରଖୁଲା ଏବଂ ତା’ପରେ ସେ କାଗଜ/ ମସଲିନ କପଡ଼ା ବ୍ୟବହାର କରି କାଦୁଅ ପାଣିକୁ ଛାଣି/ମନ୍ଥନ ରଖୁଲା । ଏହାପରେ ଲୀଳା ଏକ ଆବଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ପାଣିକୁ ପ୍ରାୟ 10 ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା କଲା | ଫୁଟାଇଲା । ଥଣ୍ଡା କରିବା/ଫୁଟିବା ପରେ ସେ ଏହାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଛାଣି/ମନ୍ଥନ କରି ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ / ଅନୁପଯୁକ୍ତ କରିଥିଲା । ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଏହି ପାଣି ପିଆଇଥିବାରୁ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତା’ର ପ୍ରୟାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଲୀଲା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ସହ ଚାଷ ଜମିରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲା ଯେ, ସେମାନେ ପିଇବା ପାଣି ଘରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି । ବାପାଙ୍କୁ ଶୋଷ (✓)/ଭୋକ ଲାଗିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିକଟସ୍ଥ ପୋଖରୀରୁ କିଛି ପାଣି(✓)/ଶସ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥିଲା । ପାତ୍ରରେ କିଛି ପାଣି ଭରିବା ପରେ ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ପାଣିରେ କାଦୁଅ ମିଶିଛି ଏବଂ ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ | ଅନୁପଯୁକ୍ତ(✓) । ପାଣିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର କରି ରଖୁଲ ଏବଂ ତା’ପରେ ସେ କାଗଜ/ମସଲିନ(✓) କପଡ଼ା ବ୍ୟବହାର କରି କାଦୁଅ ପାଣିକୁ ଛାଣି (✓)|ମନ୍ଥନ ରଖୁଲା । ଏହାପରେ ଲୀଳା ଏକ ଆବଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ପାଣିକୁ ପ୍ରାୟ 10 ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା କଲା|ଫୁଟାଇଲା(✓) । ଥଣ୍ଡା କରିବା(✓)| ଫୁଟିବା ପରେ ସେ ଏହାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଛାଣି(✓)/ ମନ୍ଥନ କରି ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ (✓) ଅନୁପଯୁକ୍ତ କରିଥିଲା । ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଏହି ପାଣି ପିଆଇଥିବାରୁ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତା’ର ପ୍ରୟାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।

ଉପଯୁକ୍ତ ଶୀର୍ଷକ : ପାଣିକୁ ପରିଷ୍କାର ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଲୀଲାର ଚତୁର ସାମାଧାନ ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(କ) ତଳେ କଠିନ, ଓଜନିଆ ପଦାର୍ଥ ବସିଯିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବକ୍ଷେପଣ

(ଖ) ଜଳରେ ଥିବ। ହାଲୁକ। ପଦାର୍ଥକୁ ______ ପ୍ରଣାଳୀରେ ପୃଥକ୍ କରାଯାଏ ।
Answer:
ଆସ୍ରବଣ

(ଗ) ଚାହାରୁ ଚାହା ଗୁଣ୍ଡ ପୃଥକ୍ କରି ବାର ପ୍ରଣାଳୀକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପରିସ୍ରବଣ

(ଘ) ଜଳ ବାଷ୍ପ ହେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବାଷ୍ପୀକରଣ

(ଙ) କ୍ଷୀରରୁ ଲହୁଣୀ ପୃଥକ୍ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ମନ୍ଥନ ପ୍ରଣାଳୀ

(ଚ) ଚୁମ୍ବକ ଓ ଅଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଲଗା କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଚୁମ୍ବକୀୟ ପୃଥକୀକରଣ ପ୍ରଣାଳୀ

ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ (✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(କ) ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରୁ ଲୁଣ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଖରାରେ ରଖାଯାଏ ।
Answer:
(✓)

(ଖ) ଚାଉଳ ଚୁନା ଓ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ଅଲଗା କରିବା ପାଇଁ ଚାଲୁଣୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
(✗)

(ଗ) ସୋରିଷ ତେଲ ଓ ଲେମ୍ବୁ ପାଣିର ମିଶ୍ରଣକୁ ଆସ୍ରବଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ଵାରା ଅଲଗା କରାଯାଇପାରିବ ।
Answer:
(✓)

(ଘ) ମୁଢ଼ି ଓ ଚାଉଳର ମିଶ୍ରଣକୁ କୁଲାରେ ପାଛୋଡ଼ି ବାଦ୍ଵାର। କରାଯାଇପାରିବ ।
Answer:
(✓)

(ଙ) ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନର ମାତ୍ରା କମ୍ ହେଲେ ହିଁ ହାତର ବାଛିବା ପ୍ରଣାଳୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।
Answer:
(✓)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ସଂପର୍କ ବାଛ ।

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମୁଗ ସହ ବେସନର ମିଶ୍ରଣ	ହାତରେ ବାଛିବା
ପାଣିରେ ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର ମିଶ୍ରଣ	ଚୁମ୍ବକର ପୃଥକୀକରଣ
ଆଳୁ ସହ ମକାର ମିଶ୍ରଣ	ଆସ୍ରବଣ
କାଠଗୁଣ୍ଡ ସହ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର ମିଶ୍ରଣ	ପରି ସ୍ରବଣ
ପାଣିରେ ତେଲର ମିଶ୍ରଣ	ଚଲାଇବା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମୁଗ ସହ ବେସନର ମିଶ୍ରଣ	ଚଲାଇବା
ପାଣିରେ ଚକ୍ ପାଉଡ଼ର ମିଶ୍ରଣ	ପରିସ୍ରବଣ
ଆଳୁ ସହ ମକାର ମିଶ୍ରଣ	ହାତରେ ବାଛିବା
କାଠଗୁଣ୍ଡ ସହ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର ମିଶ୍ରଣ	ଚୁମ୍ବକର ପୃଥକୀକରଣ
ପାଣିରେ ତେଲର ମିଶ୍ରଣ	ଆସ୍ରବଣ