Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ ?
ଯାହା ଶରୀରରେ ହଜମ ହୁଏ, ଶରୀର ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରେ, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଶରୀରରେ ଅନିଷ୍ଟ ବା କିଛି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ (Food) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଆମର ଔଷଧ ମାତ୍ର ଔଷଧ ଖାଦ୍ୟ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କ ରି ଥାନ୍ତି କା ର ଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କରୁ ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ପରି ଜଟିଳ ଉପାଦାନମାନ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏହି ଜଟିଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ତାହାକୁ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 1
ପରି ପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାକନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ (Digestive Tract) ରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ଵାରରେ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ଏହି ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ପାଚକ ରସ (Digestive Juice) କ୍ଷରିତ ହୋଇ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରି ଣତ କରେ ।

ଖାଦ୍ୟର ଏହି ସରଳୀକୃତ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ପାକନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ପରିପାକ

ମୁଖ ଗହ୍ଵର (Buccal cavity) :
ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଟି ବାଟ ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ । ଦାନ୍ତ ଏହାକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରେ । ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ରୁଟି ଓ ଭାତରେ ମଣ୍ଡଦ (Starch) ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ରହିଥାଏ । ଲାଳରେ ଥିବା ପାଚକ ରସ ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରେ । ଲାଳ ଖାଦ୍ୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପାଟି ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଆବଶ୍ୟକ । ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ଏବଂ ପାଟିରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଏବଂ ଜିଭ ସଫାକରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ପାଣିରେ ମୁହଁ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍ । ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କିପରି ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
  • ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘କ’ ରେ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ଭାତ ନିଆଯାଉ, ଏବଂ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘ଖ’ ରେ ଚାମଚେ ଭାତକୁ ୩୦-୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ଚୋବେଇବା ପରେ ନିଆଯାଉ ।
  • ଉଭୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ମି.ଲି. ପାଣି ମିଶାଯାଉ ।
  • ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଭାତ ଓ ପାଣି ମିଶ୍ରଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଙ୍ଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ତାକୁ ସାରଣୀ-୧ ରେ ଲେଖ ।
  • ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ପକାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣକର ଏବଂ ତାହାକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  • ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ, ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ

ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପୂର୍ବରୁ) ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପରେ) ଯଦି ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ତେବେ ତା’ର କାରଣ
କ ଧଳା ଗାଢ଼ ନୀଳ ଆୟୋଡି଼ନ ମଣ୍ଡଦ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନୀଳ ହୁଏ
ଖ ଧଳା ହାଲୁକା ନୀଳ ମଣ୍ଡଦ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା

ଲାଳର ଭାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ମଣ୍ଡଦ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ଶରୀରରେ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ (Digestive) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ପାଟିରେ ଆଂଶିକଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଖାଦ୍ୟନଳୀ / ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) :
ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ବେଳେ ଲାଳ ମଣ୍ଡଦକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ଏହାକୁ ଆର୍ଦ୍ର, ନରମ କରି ଗିଳିବାରେ ସହାୟତା କରିଥାଏ । ଜିଭ ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରାଇଥାଏ ଓ ଏହି ନରମ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖାଦ୍ୟନଳୀ ନାମକ ନମନୀୟ ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ଦେଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 2
ଖାଦ୍ୟନଳୀ କାନ୍ଥର ଧୀର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଳନ ଯୋଗୁଁ ତରଙ୍କ ପରି ଏକ ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ଗତି ଯୋଗୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ପାକସ୍ଥଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ସମଗ୍ର ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ଘଟେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ନେଇଯାଏ ।

ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) :

  • ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିକୂଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ ଘଟିଥାଏ । ମଜ୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚନ ରସ (Digestive Juice), ଅମ୍ଳ (Acid) ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମ (Mucus) ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।
  • ପାଚକ ରସ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରେ ଓ ଅନେକ କ୍ଷତିକାରକ ବୀଜାଣୁକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଏ । ଶ୍ଳେଷ୍ମା ପାକସ୍ଥଳୀର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ଅମ୍ଳଜନିତ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷାକରେ ।
  • ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ହଜମ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅର୍ଥ ତରଳ ପିଣ୍ଡରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଏହି ପିଣ୍ଡ ପରିପାକର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୁଏ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 3

ଭାବନା ଓ ମାନସିକ ଆବେଗ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ :
ମାନବ ଶରୀରରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କିପରି ଜାଣିଲେ ? ପାକସ୍ଥଳୀ କିପରି କାମ କରେ ତାହାର ଆବିଷ୍କାର ଅକସ୍ମାତ୍ ଘଟିଥିଲା । ୧୮୨୨ ମସିହାରେ, ଆଲେକ୍ସି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପେଟରେ ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଗୁଳି ବାଜିଥିଲା । ଡାକ୍ତର ୱିଲିୟମ୍ ବିଉମଣ୍ଟଙ୍କଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ତାଙ୍କର କ୍ଷତ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହୋଇ ନଥୁଲା, ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାୟୀ ଛିଦ୍ର ରହିଯାଇଥିଲା । ଏହି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଡାକ୍ତର ବିଉମଣ୍ଟ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପରିପାକ କିପରି ଘଟୁଛି ତାହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ପାରିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ସରଳୀକୃତ ହୁଏ ତାହା ସେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆମର ଭାବନା ବା ମାନସିକ ଆଲେକ୍ଟ୍ରି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍‌ଙ୍କ ଆବେଗ କିପରି ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 4

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ (Small Intestine) :
ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ରୂପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ମି. ଅଟେ । ଏଠାର କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ, ଯକୃତ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ରସ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟପିଣ୍ଡ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ଯକୃତରୁ ପିତ୍ତ କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ, ଏହା ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ, ଫଳରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ ଆହୁରି ସରଳ କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 5
ପରିପାକ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରୁ ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀରେ ପ୍ରବାହିତ ରକ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ କୁହାଯାଏ ।

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରେ ଥ‌ିବା ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ହଜମ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ରକ୍ତ ଏହାକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 6

ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବିକଳ୍ପ :
ସିଲିଆକ୍ (Celiac) ରୋଗରେ ଶରୀର ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ନାମକ ପୁଷ୍ଟିସାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ । ଗହମ, ବାର୍ଲି ଏବଂ ରାଇ (Rye) ରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ଥାଏ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ (ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ ଶୋଷିତ ହୁଏ) କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ । ଫଳସ୍ଵରୂପ, ଅନ୍ତନଳୀ ଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ପରିଚାଳନା କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି, ଗ୍ଲୁଟେନଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା । ଯଅ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ପ୍ରଭୃତି ମିଲେଟ୍‌ ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍‌ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଉତ୍ତମ ବିକଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 7

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large Intestine) :
ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ହେଲାପରେ, ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ 1.5 ମିଟର ଲମ୍ବର ବୃହଦନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଏହା ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଣି ଓ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ବର୍ଜ୍ୟପଦାର୍ଥକୁ ମଳ ଆକାରରେ ଅର୍ଦ୍ଧକଠିନ ପଦାର୍ଥରୂପେ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

ମଳ ବାହାରକୁ ନ ବାହାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳାଶୟରେ ରହିଥାଏ । ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଅକାଣ୍ଡିଆ ଶସ୍ୟ ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ବୃହଦନ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ମଳ ସହଜରେ ବାହାରିଯାଏ ।

ମଳ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଳଦ୍ଵାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ବହିଃଷ୍କରଣ (Egestion) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରିବା ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ପରିପାକ ତନ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ବାସ୍ତବରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଟେ ।

ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା :
ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଣୁଜୀବ ଥାଆନ୍ତି, ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ, ଯାହା ହଜମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେମାନେ ଆମର ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହଜମ ହୋଇ ନଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟକୁ, ବିଶେଷକରି ତନ୍ତୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି । ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ‘କିତ୍ସିତ ଖାଦ୍ୟ’ (ଯେପରିକି ଦହି, ଘୋଳଦହି, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, କାଞ୍ଜି, ଆଚାର, ଏଣ୍ଡୁରିପିଠା ଏବଂ ପାଖାଳ ଭାତ) ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସମାଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅଟେ ।

ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପାତନର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ପାଚନର ଗୁରୁତ୍ଵ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସ୍ଵୀକୃତ । ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥ, ‘ଚରକ ସଂହିତା’ରେ ସହଜରେ ପାଚନଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଚନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଦା, ଗୋଲମରିଚ ଏବଂ ଜିରା ଭଳି ମସଲାର ସୁବିଚାରିତ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି । ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି ମଧ୍ଯ ପାଚନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମଧ୍ଯ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ସଚେତନ ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଏଡ଼ାଇବା ।

ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଗାଈ ଏବଂ ମଇଁଷି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘାସ, କୁଟା ଇତ୍ୟାଦି ଖାଇବା ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳି ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପା କ ସ୍ଥଳୀ ର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ରୁ ମେନ୍ (Rumen)ରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ପାଚିତ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 8
ପରେ ଏହି ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପାଟିକୁ ‘ଫେରି ଆସେ ଓ ସେମାନେ ତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଚୋବାଇ ଚୋବାଇ ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋମନ୍ଥନ (ପାକୁଳି କରିବା) ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ (Ruminant) କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ୮ ଘଣ୍ଟା କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବାରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରେ । ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଅଧ୍ଵ ହଜମ ପାଇଁ ଗ୍ରାସନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ ।

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପାଚନତନ୍ତ୍ର :
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ । ଏମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ତଳକୁ ଏକ କୋଠରି ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଗିଜାର୍ଡ଼ (Gizzard) କୁହାଯାଏ । ଏହାର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଥୁଳନ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗିଳି ଦେଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 9
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାଚନ ନଳୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ପାଚିତ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ସଂଗୃହୀତ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇ ଶରୀର
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପାଚନ ତନ୍ତ୍ର ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ୱସନ (ମଣିଷ) :
ବାୟୁ ନେବା ଏବଂ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ । କେବଳ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି । ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ରହିଅଛି, ଏହାକୁ ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର (Respiratory system) କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 10
ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରରେ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ବିନିମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ । ଏହା ନାସାରନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଉ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନାସାପଥ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନାସାରନ୍ଧ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛୋଟ କେଶ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଧୂଳି ଏବଂ ମଇଳାକୁ ଧରିରଖେ । ଏଠାରୁ ବାୟୁନଳୀ ମାଧ୍ଯମରେ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (Lungs)କୁ ଯାଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବାୟୁନଳୀ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ଏହି ଦୁଇ ଶାଖା ଆହୁରି ଛୋଟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କୋଟରିକା (alveoli) ନାମକ ଛୋଟ ଛୋଟ ବେଲୁନ୍ ପରି ଥଳିରେ ଶେଷ ହୁଏ । ଆମର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଛାତିର ପଞ୍ଜରା ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

କରୋନା ଭୂତାଣୁ ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା :
ଯଦିଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଅନେକ ପରିମାଣରେ ଧୂଳି ଛାଣି ହୋଇ ରହିଯାଏ, ତଥାପି ଅନେକ ସମୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ କଣିକା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, COVID – 19 ମହାମାରୀ ସମୟରେ, SARS-CoV-2 ଭୂତାଣୁ ବା ଭାଇରସ୍ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ଗୁରୁତର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ, ଗୋଟିଏ ମଡ଼େଲ ତିଆରି କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ

  • ଢାଙ୍କୁଣି ଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ଚଉଡ଼ା ସ୍ଵଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ଏହାର ତଳ ଅଂଶ କାଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ଓ ବୋତଲର ଢାଙ୍କୁଣିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏକ ଆକାରର ଫାଙ୍କା ନଳୀ ନିଆଯାଉ । ନଳୀର ଦୁଇ କେନା ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଫୁଙ୍କାଯାଇ ନଥ‌ିବା ବେଲୁନ୍ ପୂରାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଭିତରକୁ ବାୟୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 11
  • ନଳୀର ସିଧା ପାଖକୁ ଢାଙ୍କୁଣି ମଧ୍ଯରେ ଗୋଟିଏ କଣା କରି ବୋତଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଓ ଢାଙ୍କୁଣିକୁ ମାଟି ଲଗାଇ ଭଲ ଭାବରେ ସିଲ୍ କରିଦିଆଯାଉ ଯାହା ଫଳରେ ଏହା ବାୟୁରୋଧୀ ହୋଇପାରିବ । ବୋତଲର ଖୋଲା ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପତଳା ରବର ଖଣ୍ଡ ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ବଡ଼ ରବର ବ୍ୟାଶ୍‌ରା ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ତଳ ଭାଗରେ ଲାଗିଥିବା ରବର ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ମଝିରୁ ତଳ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ପୁନଶ୍ଚ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିକୁ ତଳକୁ ଟଣାଯାଏ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଯାଏ ଓ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିଟ୍‌ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ (Inhalation) ନେବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯିବାରୁ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦ । (Diaphragm) ତଳକୁ ଗତିକରେ, ଫଳରେ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 12
ନିଃଶ୍ଵାସ (Exhalation) ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଗତି କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ଯଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ଓ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଫଳରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାୟୁ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ :
ଭାରତ ତଥା ବିଶ୍ଵର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବ୍ୟାୟାମ (ପ୍ରାଣାୟାମ) ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି । ଶ୍ଵାସନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣାୟାମ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ପଦ୍ଧତି । ଲଦାଖରେ, ଲୋକମାନେ ଟୁମୋ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ଏହି କୌଶଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ପାଗରେ ମଧ୍ଯ ଶରୀରକୁ ଉଷ୍ମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେହିପରି, ସୁସ୍ଥତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଭୀର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା
କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥାରେ ଲୟବଦ୍ଧ ଶ୍ଵାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଗଭୀର ଶ୍ଵାସ ସହିତ ଜପକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବଢ଼ିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 13
ଆମେ ନିଃଶ୍ଵାସରେ କ’ଣ ବାହାର କରୁ ?

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧ।ନ କରିବା
(ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯିବ।)

  • ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ରେ ସମାନ ପରିମାଣରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନ ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 14
  • ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ରେ ଏକ ସିରିଞ୍ଜ/ପିଚକାରୀ (ଚିତ୍ର ‘କ’) ବ୍ୟବହାର କରି ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଯାହା ସେହି ସମାନ ବାୟୁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅ ।
  • ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ରେ ବାରମ୍ବାର ତୁମ ମୁହଁ ଦେଇ ବାୟୁକୁ ଫୁଙ୍କି ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୂନ ପାଣି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ କ୍ଷୀର ଭଳି ଧଳା ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଏଥୁରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଇଥିବା ବାୟୁ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥାଏ ।

ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ଯମରେ ବାହାର ପବନ ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରେ ପ୍ର ବେଶ କରେ ଏବଂ କୋଟରିକାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । କୋଟରିକାର ପତଳା ପ୍ରାଚୀର ରକ୍ତପୂର୍ଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀଦ୍ଵାରା ଘେରି ର ହି ଥାଏ । ର କ୍ତ ଶ ରୀ ର ରୁ କୋଟରି କକୁ ଅଙ୍ଗାର କାମ୍ଳ (CO2) ଆଣିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ବାୟୁ ମଧ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ କୋଟରିକାରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସି ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଓ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 15
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ଆମର ଶରୀର ଏହାକୁ ଶର୍କର (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍)ରେ ପରିଣତ କରେ । ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ (୦) ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ୱସନ (Respiration) କୁହାଯାଏ ।
ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 16
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖରୁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ଏବଂ ନିଶ୍ଵାସରେ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ବାହାର କରିଥାଉ । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଶ୍ଵାସନ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଏହି ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ ହେବା ଓ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରେ । ସୁତରାଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରି ଯାଇଥାଏ ।

ଶ୍ଵାସନଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ୱସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଶରୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । କାରଣ ଶ୍ବସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ଚାଲିବା, ଦୌଡ଼ିବା, ଖେଳିବା ଏପରିକି ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୁଏ ।

ଆମ ଶରୀରରେ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ ପାଇଁ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ସଂସ୍ଥା (Circulatory System) ରହିଅଛି । ଏଥିରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ରକ୍ତ ଏବଂ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଧୂମପାନ ଓ ପରିବେଶ :
ଧୂମପାନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ । ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କର୍କଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ଵାସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁସ୍ଥତା ସମେତ ଗୁରୁତର ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧିକରେ । ଏହା ଲଗାତାର କାଶ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ସଂକ୍ରମଣର କାରଣ ହୁଏ । ଏହା ଧୂମପାୟୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ସହିତ ବାୟୁରେ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ନିର୍ଗତ କରେ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଧୂମପାନ କରୁ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଧୂମପାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯାହା ବିଶେଷକରି ପିଲା, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଏବଂ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ । ତେଣୁ ଧୂମପାନ ଏଡ଼ାଇବାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଚାରିପାଖର ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ମାଛ, ବେଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା :
ପକ୍ଷୀ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଗାଈ, ଛେଳି ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ମାଛ ଗାଲି (Gill) ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଥାଏ । ରକ୍ତ ଏବଂ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଗାଲିରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 17

  • ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଏବଂ ଜଳଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଗାଲି ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
  • ବେଙ୍ଗମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବାବେଳେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରା ଓ ପାଣିରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଚର୍ମଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
  • ଉପରୋକ୍ତ ଉପଯୋଜନ (Adoptation) ପ୍ରଣାଳୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଭୟ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସୁରରାଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମୟ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଉପଯୋଜିକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
  • ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଜିଆ ନିଜର ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ପୋଷଣ, ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ, ଶ୍ଵାସନ, ରେଚନ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଭୃତି ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Life process) କୁହାଯାଏ ।
  • ମାନବର ପରିପାକ ସଂସ୍ଥା ଏକ ପାକନଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ମାଟି, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର, ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଓ ମଳଦ୍ଵାର ଏବଂ ଏହା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯକୃତ ଏବଂ ଅଗ୍ନାଶୟ – ଏ ସମସ୍ତ ପାକନଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।
  • ପାଚନ ହୋଇଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର କାନ୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ ।
  • ଶୋଷିତ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ । ସେଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
  • ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ ପରିପାକ ନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରେ ।
  • ଗାଈ ଏବଂ ଛେଳି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଗିଳିଦିଅନ୍ତି ।
  • ପରେ, ଆଂଶିକ ଭାବରେ ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଟିକୁ ଫେରିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇଥାଏ ।
  • ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଭିତରକୁ ବାୟୁର ଯିବା (ପ୍ରଶ୍ଵାସ) ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାହାରକୁ ଆସିବା (ନିଃଶ୍ୱାସ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
  • ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର କୋଟରିକାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଘଟିଥାଏ ।
  • ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟବହରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।
  • ରକ୍ତସଂଚାଳନ ସଂସ୍ଥା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନ କରେ । ଏଥରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ପମ୍ପକରେ,
  • ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅପସାରଣ କରେ ।
  • ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ଵାସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କୌଶଳ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ସହିତ ଖାପଖାଇବା ପାଇଁ ଉପଯୋଜିତ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ସମୟର ପରିମାପ :
ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ଘଟଣା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଯଥା- ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ସେମାନେ ସମୟ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ସମୟ-ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ ଚକ୍ର ଦ୍ଵାରା ଏକ ‘ଦିନ’କୁ ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ସ୍ଵଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନ ମାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଜଳଘଡ଼ି, ବାଲି ଘଡ଼ି (Hour-glass) ଏବଂ ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୟ ଗଣନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ିରେ ଦିନବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକଦ୍ଵାରା ପଡ଼ିଥୁବା ବସ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ଥିତି ସହିତ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଳଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସମୟ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର ଭିତରକୁ କିମ୍ବା ବାହାରକୁ ଜଳର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରବାହ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଘଡ଼ିରେ, ‘ସମୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ପାତ୍ରରୁ ପାଣି ବାହାରକୁ ଆସୁଥିଲା । ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ, ନିମ୍ନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଭାସମାନ ହେଉଥିଲା । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା । ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପୁଣି ଭାସମାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ବାଲିଘଡ଼ିରେ, ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଏହାର ନିମ୍ନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ବାଲି ପ୍ରବାହ ଆଧାରରେ ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ହେଉଛି ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦାଗ ଦିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ମହମବତୀ ଯାହା ଜଳିବା ସମୟରେ ବିତିବା ସମୟ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 1

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ପଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ‘‘ସମ୍ରାଟ ଯନ୍ତ୍ର’’ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୟପୁରସ୍ଥ ଜନ୍ତର ମନ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏକ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଅଟେ, ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଉପକରଣ ରହିଛି । ପଥର ଘଡ଼ିର ଉଚ୍ଚତା ୨୭ ମିଟର, ଏହାର ଛାଇ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ପ୍ରାୟ ୧ ମିଲିମିଟର ଗତି କରେ ଏବଂ ୨ ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍କୁଲରେ ପଡ଼େ । ଯେକୌଣସି ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ପରି, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବା ‘ସୌର ସମୟ’ ମାପ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 2

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଜଳ ଘଡ଼ି ତିଆରି କରିବା

  • ଠିପି ଥ‌ିବା ଏକ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ (୧/୨ ଲିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼) ।
  • ଚିତ୍ର ‘କ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ମଝିରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
  • ଏଇ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି, ବୋତଲର ଠିପିରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
  • ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ତଳ ଅଧା ଅଂଶ ଉପରେ ଏକ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’) ।
    Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 3
  • ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଜଳ ସ୍ତର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି ବୁନ୍ଦା କାଳି କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର (ଚିତ୍ର ‘ଘ’) କରାଯାଉ ।
  • ବୋତଲର ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ଟପ୍ ଟପ୍ କରି ପଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ । ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ଜଳ ତଳ ପାତ୍ରରେ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ପରେ ଜଳର ସ୍ତର ଚିହ୍ନିତ କର । ଏବେ ତୁମର ଜଳ ଘଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା । ତୁମେ କ’ଣ ଏବେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ କି ଏହାକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ?
  • ତଳ ଅଂଶରୁ ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳ ଢାଳି ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଏହା ଅଙ୍କିତ ଏକ ଚିହ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିହ୍ନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ନେବ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଛାୟା ଏବଂ ଜଳ ଘଡ଼ି ଉଭୟ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା । ଛାୟା-ଆଧାରିତ ସମୟ ମାପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସର୍ବପ୍ରଥମେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମିଳିଥିଲା । (ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ-ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ରଚିତ ଏବଂ ସଂଶୋଧ ହୋଇଥିଲା) । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାଡ଼ିର ଛାୟା ମାପ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ବରାହମିହିର ପ୍ରାୟ ୫୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ । ଜଳ ଘଡ଼ିର ବର୍ଣନା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ସାର୍ଦ୍ଦୁଳକଣ୍ଠ ବାଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥରେ (ଆଦ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ) କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନଥିଲା କାରଣ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ପ୍ରବାହ ଗତିର ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ (ଚିତ୍ର-ଖ), ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କହିଥିଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ବୌଦ୍ଧ ମଠ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ନଗର-ଛକରେ ଘଟିବା-ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମୟ ନିରନ୍ତର ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ପାତ୍ର ବୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଢୋଲ, ଶଙ୍ଖ ବା ଘଣ୍ଟି ବାଜିବାଦ୍ଵାରା ସମୟର ସୂଚନା ଘୋଷଣା କରାଯାଉଥିଲା । ଯଦିଓ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟାଦ୍ଵାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା : ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ୧୬୫୬ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୬୫୭ ମସିହାରେ କ୍ରିଷ୍ଟିଆନ୍ ହାଇଜେନ୍ସ (୧୬୨୯–୧୬୯୫) ଦ୍ଵାରା ପେଟେଣ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଗାଲିଲିଓ ଗାଲିଲି (୧୫୬୪- ୧୬୪୨)ଙ୍କ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ ଯେ ଥରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଗାଲିଲିଓଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଛାତରୁ ଝୁଲି ରହିଥିବା ଏକ ଦୀପ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଆଗରୁ ପଛକୁ ଦୋଳାୟମାନ ହେଉଥିଲା । ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଗାଲିଲିଓ ଜାଣିଲେ ଯେ ଦୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୋଳାୟମାନ ପାଇଁ ସମାନ ସମୟ ନେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ସହିତ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପରେ ଗାଲିଲିଓ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥିଲା ସମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସମାନ ।

ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଣ୍ଟା :
ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ରେ ଏକ ଛୋଟ ଧାତୁ ବଲ୍ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ‘ବଚ୍‌’ କୁହାଯାଏ । ଏକ ଲମ୍ବା ସୂତାଦ୍ଵାରା ଏହି ବବ୍ ଝୁଲି ରହିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 4
ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏହାର ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବକ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକିଏ ଘୁଞ୍ଚାଯାଏ ଏବଂ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ଏହା ଦୋଳନ ଗତି ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହାର ଗତି ଆବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକୃତିର କାରଣ ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ଏହାର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ ।

ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବବ୍ ମଧ୍ଯମ ସ୍ଥିତି ‘୦’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚରମସ୍ଥିତି ‘କ’କୁ ଗତିକରେ, ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମସ୍ଥିତି ‘ଖ’କୁ ଗତିକରେ, ଏବଂ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘୦’କୁ ଫେରିଆସେ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବବ୍ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥତି ‘କ’ ରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥିତି ‘ଖ’ କୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ ‘କ’ କୁ ଫେରି ଆସେ ସେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରେ ।

ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଯେଉଁ ସମୟ ନେଇଥାଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

  • ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ଖଣ୍ଡେ ସୂତା, ହୁକ ଲାଗିଥୁବା ଭାରୀ ଧାତୁ ବା ପଥର (ବବ୍), ଏକ ଷ୍ଟପଚ୍/ ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ଏକ ରୁଲର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ଓ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ‘ବଚ୍‌’ ବନ୍ଧାଯାଉ ।
  • ସୂତାରେ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଧାରରେ ବନ୍ଧାଯାଉ ଯେପରି ଆଧାର ଏବଂ ବବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୂତାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସେ.ମି. ରଖାଯାଉ ।
  • ବବୁକୁ ଧୀରେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବବ୍ ଠେଲି ନ ହେବା ଏବଂ ସୂତା ଟାଣ ହେବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉ । ତୁମର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏବେ ଦୋଳନ କରିବ ।
  • ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି, ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥୁବା ସମୟ ମାପ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ୩ ରୁ ୪ ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ସମୟକୁ ୧୦ ଦ୍ଵାରା ବିଭକ୍ତ କରି ସାରଣୀରେ ଏହାକୁ ଲେଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଟଲମ୍ବର ସାରଣୀ
ସୂତାର ଲମ୍ବ = ୧୦୦ ସେ.ମି.

କ୍ର.ସଂ. ଦଶଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ) ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ
୧. ୨୦.୫ ୨.୦୫
୨. ୨୦.୬ ୨.୦୬
୩. १०.४ ୨.୦୪
୪. ୨୦.୬ ୨.୦୬

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ସମାନ ହେଉଛି । ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଏହାର ଲମ୍ବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ କିନ୍ତୁ ବତ୍‌ର ବସ୍ତତ୍ଵ ଉପରେ ନୁହେଁ । ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଆବର୍ଷରେ ରହିଥାଏ । ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏହି ଗୁଣ ସମୟ ମାପ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକ ନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି |

‘ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା’’ – ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ କ୍ୱାର୍ଟଡ୍ ଘଣ୍ଟା କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ସ୍ଫଟିକର କମ୍ପନ ତଥା ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରମାଣୁର ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ ତୀବ୍ର କମ୍ପନକୁ ଆଧାର କରି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଯଦିଓ ହାଇଜେନ୍ସଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତିଦିନ ୧୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରିପାରୁଥିଲା, ଆଜିର ପରମାଣୁ ବର୍ଷରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ହ୍ରାସ ପାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅଧିକ ପାଇଁ ଆହୁରି ଭଲ ଉନ୍ନତ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 5
ସମୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ SI ଏକକ :
ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ୍ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି s । ଏହାକୁ ମିନିଟ୍ (min) ଏବଂ ଘଣ୍ଟା (h) ଏକକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ।
୬୦ ସେକେଣ୍ଡ୍ = ୧ ମିନିଟ୍, ୬୦ ମିନିଟ୍ = ୧ ଘଣ୍ଟା

ସେକେଣ୍ଡ, ମିନିଟ୍ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଭଳି ସମୟର ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଲା ବେଳେ ଇଂରାଜୀ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ‘s’, ‘min’ ଏବଂ ‘h’ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ଏକବଚନରେ ଲେଖାଯାଏ । ବାକ୍ୟ ଶେଷ ବ୍ୟତୀତ ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣବିରାମ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସମୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ । ସେକେଣ୍ଡ୍ ପାଇଁ ‘sec’ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ‘hrs’ ଲେଖୁବା ଭୁଲ ।

ପୁରା କାଳରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗାତ ପୂରଣ ହୋଇ ବୁଡ଼ିବାକୁ ୨୪ ମିନିଟ୍ ଲାଗୁଥିଲା । ଏହି ଘଣ୍ଟା ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ ଏକକକୁ ଘଟିକା, ଘଟୀ ବା ଦଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସମୟ ମାପର ମାନକ ଏକକ ହୋଇଗଲା । ତେଣୁ, ଏକ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ଦିନକୁ ୬୦ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ବା ଘଟିକାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିରେ ଏହି ‘ଦଣ୍ଡ’ ସମୟ ଏକକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ମାପି ପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ, ଏକ ସେକେଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ମାପିବା ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯଥା : କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ, ସମୟ ମାପିବା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ, ଏକ ଦୌଡ଼ରେ କିଏ ଜିତିଲା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ସେକେଣ୍ଡର ଏକ ଶତାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ ହଜାର ଭାଗ (ମିଲି ସେକେଣ୍ଡ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ରେକର୍ଡ଼ କରିପାରିବ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ (ECG) ଉପକରଣ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହୃସ୍ପନ୍ଦନ ମିଲି ସେକେଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ସଂଗୀତରେ, ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସୁଗମ ପୁନର୍ବାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ହଜାର ହଜାର ଥର ଶବ୍ଦ ଧରି ରଖାଯାଏ । ଅନେକ ଉପକରଣ ଆହୁରି କମ୍ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋସେକେଣ୍ଡରେ (ସେକେଣ୍ଡର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ) ସଙ୍କେତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ବିଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆହୁରି ସଠିକ୍ ସମୟ-ମାପ ଉପକରଣ ବିକଶିତ କରିଚାଲିଛନ୍ତି । ଆମର ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାଜକୁ ସେତେ ଅଧିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଧୀର କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ :
ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହିଥାଉ, ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ ଗତି କରୁଛି, ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୁଝିଥାଉ ? ମନେକର ଏକ ସିଧା ଟ୍ରାକରେ ୧୦୦ ମିଟର ଦୌଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଖେଳାଳି ଏକତ୍ର ଆରମ୍ଭ ରେଖାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ଆଗ ଓ ପଛ ଭାବରେ ଦୌଡ଼ିଥାନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 6
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧ‌ିକ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥାଏ ।

ବେଗ (Speed)
ଏକକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବସ୍ତ ଦ୍ଵାରା ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ବେଗ କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 7
ବେଗର SI ଏକକ ମିଟର/ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାକୁ m/s ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ବେଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଏକକ ହେଉଛି କି.ମି. ଘଣ୍ଟା । ଏହାକୁ km/hr ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ସ୍ୱାତୀର ସ୍କୁଲ ତା’ ଘରଠାରୁ ୩.୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସାଇକେଲରେ ଚଢ଼ି ତା’ର ସ୍କୁଲରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାକୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଲାଗିଥିଲା । ସାଇକେଲର ବେଗ ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡରେ ଗଣନା କର ।
ସମାଧାନ :
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 8

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଗଣନା କରିବା

  • ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ରେଳ ସମୟସାରଣୀ ଦେଖାଯାଉ ।
  • ତୁମ ରହଣି ସ୍ଥାନର ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଥିବା ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
  • ଏହି ଟ୍ରେନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଅଟକିଛି ତା’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟକୁ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଟ୍ରେନ୍ ନେଇଥିବା
  • ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏଇ ଦୁଇ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ ।
  • ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ ଗଣନା କରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
  • ୪-୫ ଟି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟ୍ରେନ (ଯାତ୍ରୀ |ଏକ୍ସପ୍ରେସ/ସୁପରଫାଷ୍ଟ) ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
କ୍ର.ସଂ ଟ୍ରେନର ନାମ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନର ନାମ ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା (କି.ମି.) ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥ‌ିବା ସମୟ (ଘଣ୍ଟା) ଏହି ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ (କି.ମି./ଘଣ୍ଟା)
୧. ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଅମ୍ବାଲା ୫୦ ୦.୬ ୮୩
୨. ଅମୃତସର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଲୁଧୂନା ୯୦ ୧.୮ ୫୦
୩. ହିମାଲୟାନ୍ କୁଇନ୍ କାଲ୍‌ ୩୦ ୧.୦ ୩୦
୪. SMVD Katra ଏକ୍ସପ୍ରେସ ଜଳନ୍ଧର କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ ୧୨୦ ୧.୬ ୭୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ଚାରୋଟି ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ବେଗ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଅଟେ । ଏହାର ହାରାହାରି ବେଗ ୮୩ କି.ମି/ଘଣ୍ଟା ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ସ୍କୁଟର, ମୋଟରବାଇକ୍, କାର ଏବଂ ବସ୍ ଭଳି ଯାନବାହାନରେ ଏକ ଉପକରଣ ଅଛି ଯାହା ଗାଡ଼ିର ଗତିକୁ କିମି/ଘଣ୍ଟାରେ ମାପକୁ ଦେଖାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସିଡ଼ୋମିଟର କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ୋମିଟର ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପକରଣ, ଯାନବାହାନରେ ରହିଥାଏ ଯାହା ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା କିଲୋମିଟରରେ ମାପ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 9

ବେଗ, ଦୂରତା ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ :

ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 10

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଉଦାହରଣ-୧ : ରାଘବ ୫୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ବସ୍‌ରେ ପଡ଼ୋଶୀ ସହରକୁ ଯାଉଛି । ଯଦି ତା’ର ସେହି ସହରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୨ ଘଣ୍ଟା ଲାଗେ, ତେବେ ସେହି ସହର କେତେ ଦୂର ?

ସମାଧାନ :
ବସ୍‌ରା ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ = ୫୦ Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 11 × ୨ ଘଣ୍ଟା = ୧୦୦ କି.ମି.

ଉଦାହରଣ-୨ : ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ୯୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛି । ୩୬୦ କି.ମି. ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ ?

ସମାଧାନ :
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 12

ସମାନ ଓ ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି :

  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ରେଖକ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନ୍‌ର ଗତି ଏକ ରେଖକ ଗତିର ଉଦାହରଣ।
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ‘ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ତାହାର ଗତିକୁ ‘ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
  • ସାରଣୀରେ ସକାଳ ୧୦.୦୦ ଏବଂ ୧୧.୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ X ଏବଂ Y ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ୧୦ ମିନିଟ୍‌ ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ୍‌ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ସମୟ (AM) Train X Train Y
କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km) କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km)
୧୦.୦୦ ୦ ୦ ୦ ୦
୧୦.୧୦ १० ୨୦ ୨୦ ୨୦
୧୦.୨୦ ୪୦ १० ୩୫ ୨୦
୧୦.୩୦ ୬୦ ୨୦ ୫୦ ୧୫
୧୦.୪୦ ୮୦ ୨୦ ୭୫ ୨୫
୧୦.୫୦ ୧୦୦ ୨୦ ୨୫ ୨୦
୧୧,୦୦ ୧୨୦ ୨୦ ୧୨୦ ୨୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

  • ଟ୍ରେନ୍ X ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ସମାନ ରୈଖ୍ ଗତିରେ ଅଛି ।
  • ଟ୍ରେନ୍ Y ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅସମାନ ରୈଖକ ଗତିରେ ରହିଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସରଳ
  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ଷ କାଳ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ । ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘s’ ବା ‘ସେ’ ।
  • ଏକ ବସ୍ତର ହାରାହାରି ବେଗ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିବା ମୋଟ ଅତିକ୍ର।ନ୍ତ କରିଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା
  • ସମୟ ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା ।
    ବେଗ = Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 13
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗ ସହିତ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତ ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
  • ଯଦି ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତୁର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଅସମାନ ବୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
  • ବେଗର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡ ବା m/s ।
  • ଗତିଶୀଳ ଯାନର ବେଗ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ବିଡ଼ୋମିଟର ଓ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଓଡୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 2 Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 2 Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Questions

Class 7 Science Chapter 2 Extra Questions on Exploring Substances Acidic Basic and Neutral

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
Naman was playing in the garden when a red ant bit him on his hand. His mother rubbed moist baking soda on the affected area. What is the reason behind it?
Answer:
When a red ant bites, it injects formic acid into the skin which causes pain and irritation. This can be relieved by applying moist baking soda, which is basic in nature, as it neutralises the effect of acid.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
An experiment was set up with onion extract strips. Strip A was treated with tamarind water, Strip B with baking soda solution, and Strip C with distilled water. Predict the odour changes in all three strips.
Answer:
Onion extract acts as an olfactory indicator, which retains its odour in acidic and neutral solutions, while its odour fades in basic solutions. With tamarind water (acidic) and distilled water (neutral), the smell remains, while with baking soda solution (basic), the smell fades.

Question 3.
During a science experiment, Abhishek added orange juice and washing powder solution separately to two test tubes containing red rose extract. What colour changes (if any) would have been observed? State the nature of these substances.
Answer:
Orange juice changes the colour of the red rose indicator to a shade of red, while washing powder solution turns the red rose indicator green. Hence, the orange juice is acidic, while the washing powder solution is basic.

Question 4.
Why is it advised not to taste any unknown substance to test its nature?
Answer:
Tasting unknown substances is not recommended because they can be harmful. Some substances may be poisonous or can cause burns in the mouth. Instead of tasting, indicators like litmus paper, turmeric, or red rose extract should be used to test the nature of substances.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 5.
What will happen if a few drops of amla juice are added to a test tube containing red rose extract? What does this indicate about the nature of the amla juice?
Answer:
The colour of the red rose extract changes to a shade of red when a few drops of amla juice are added to it in a test tube. The colour change from deep pink to red indicates that amla juice is acidic in nature.

Question 6.
Amit wants to test the nature of the soil in his field. How can he test the nature of the soil using a hydrangea plant?
Answer:
The nature of the soil can be tested using the hydrangea plant as follows:

  • If blue-coloured flowers grow on the plant, this indicates that the soil is acidic in nature.
  • If pink-coloured flowers grow on the plant, this indicates that the soil is basic in nature.

Question 7.
Answer the following questions:
(i) What colour is obtained on a turmeric paper when it is dipped in a beaker containing a baking soda solution?
(ii) Using the litmus paper test, what can you conclude about the nature of the vinegar?
Answer:
(i) Red colour is obtained on the turmeric paper when it is dipped in a beaker containing baking soda solution, as it is basic in nature.
(ii) When a strip of blue litmus paper is dipped in the vinegar solution, it turns red. But when a strip of red litmus paper is dipped in the vinegar solution, it remains red. This indicates that vinegar is acidic in nature.

Question 8.
Between tamarind water and distilled water, which one is acidic? How can you confirm the same using red rose extract?
Answer:
Between tamarind water and distilled water, tamarind water is acidic. When a few drops of red rose extract are added to a test tube containing tamarind water, its colour changes to a shade of red, confirming the acidic nature of tamarind water. Whereas, when a few drops of the red rose extract are added to a separate test tube containing distilled water, there occurs no change in its colour, confirming the neutral nature of distilled water.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 9.
Do bases have a sour or a bitter taste? Can you confirm the basic nature of a substance using blue litmus paper? Justify your answer.
Answer:
Bases generally have a bitter taste. No, the basic nature of a substance cannot be confirmed using a blue litmus paper, as both basic as well as neutral solutions do not change the colour of blue litmus paper. Thus, it will be difficult to identify if the given substance is basic or neutral.

Question 10.
Predict what will happen if:
(i) turmeric strip is dipped in a test tube containing detergent solution
(ii) Blue litmus paper is dipped in a test tube containing tomato juice
Answer:
(i) The colour of the turmeric strip changes to red when dipped in a detergent solution.
(ii) The colour of the blue litmus paper changes to red when dipped in a test tube containing tomato juice.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Look at the figure given alongside which shows solutions taken in test tubes A, B, C and D. What colour is expected when a piece of red litmus paper is dropped in each test.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.1

Test Tube Nature of Solution Change in colour of red litmus
A
B
C
D
Neutral
Basic
Acidic
Neutral

Answer:
Test tube A: No change; Test tube B: colour changes to blue; Test tube C: No change; Test tube D: No change

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
The given box contains a few substances used in daily life.
Soap solution, baking soda solution, lemon juice, amla juice, sugar solution, tamarind water, vinegar, washing powder solution, salt solution, lime water, tomato juice, distilled water, orange juice Identify the nature of these substances and group them in the table given below:

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2
Answer:

Group A: Samples that change the colour of red rose extract to a shade of red Group B: Samples that change the colour of red rose extract to green Group C: Samples that do not affect the colour of red rose extract
Group A:
Samples that change the colour of red rose extract to a shade of red.
Lemon juice, amla juice, tamarind water, vinegar, tomato juice, and orange juice.
Group B:
Samples that change the colour of red rose extract to green.
Soap solution, baking soda solution, washing powder solution, and lime water.
Group C:
Samples that do not affect the colour of red rose extract
Sugar solution, salt solution, and distilled water

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 3.
(i) During a laboratory experiment, Karan added amla juice to a test tube and mixed it with a few drops of blue litmus solution. Then, he slowly added soap solution dropwise. What changes will he observe, and what did they prove?
(ii) Define the term acid-base indicators.
Answer:
(i) When a few drops of blue litmus solution are added to the test tube containing amla juice, the colour changes to red. When a few drops of soap solution are added to the same test tube, the red colour starts to fade. On further addition of the soap solution, the solution in the test tube turned blue. This experiment proved that the acidic nature of the amla juice is neutralised by the addition of soap solution. On further addition, the solution turned basic.
(ii) Substances that show different colours in acidic and basic solutions are known as acid-base indicators.

Question 4.
What do you mean by a neutralisation reaction? Explain with the help of two examples.
Answer:
The process in which an acid and a base present in sufficient quantities react with each other to form salt and water is called a neutralisation reaction.

Examples:

  • Lime water is added to acidic soil to neutralise it, which helps improve the growth of plants.
  • Moist baking soda is applied to an ant bite to neutralise the formic acid injected by it.

Question 5.
Answer the following questions.
(i) Ramesh used turmeric paper and red rose extract to test unknown solutions. How will these indicators help him in the identification of the nature of these solutions?
(ii) Name the acid present in (a) tomatoes, (b) tamarind.
Answer:
(i) Turmeric paper turns red upon the addition of a basic solution but shows no colour change with neutral or acidic solution. On the other hand, red rose extract turns green in basic solutions and a shade of red in acidic solutions. If the colour remains unchanged, the substance is neutral.
(ii) (a) Citric acid and oxalic acid (b) Tartaric acid

Question 6.
Jaivik, a class 7 student, tested the same solution P, using red litmus paper and then with red rose extract. The red litmus paper turned blue, and the colour of the red rose extract changed to green.
(i) Between orange juice and soap solution, what could be solution P? Give a reason for your answer.
(ii) A neutralisation reaction was carried out in a boiling tube. The boiling tube immediately became hot. What could be the possible reason for this?
Answer:
(i) Based on the given observations, solution P could be a soap solution, as it is basic in nature. Basic solutions turn red litmus paper blue and change the colour of red rose extract to green.
(ii) In the given case, the test tube immediately became hot due to the evolution of heat, as neutralisation reactions are always accompanied by the evolution of heat.

Question 7.
A group of students went to a nearby agricultural field that had a partition in the middle. They noticed that the plants weren’t showing proper growth. They collected the samples of soil from the left and right sides of the partition and prepared sample solutions marked A and B, respectively. Red rose extract is used as an indicator to test the nature of both sample solutions and following results are obtained:
(i) Sample solution A changed the colour of the red rose extract to a shade of red.
(ii) Sample solution B changed the colour of red rose extract to green.
Based on results, what inference can be drawn about the nature of soil in both the samples?
Answer:
(i) Since the sample solution A changed the colour of the red rose extract to a shade of red, it must be acidic in nature. Hence, the soil present on the left side of the partition is acidic in nature.
(ii) Since the sample solution B changed the colour of the red rose extract to green, it must be basic in nature. Hence, the soil present on the right side of the partition is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 8.
Identify (i) to (ix) in the given table.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.3
Answer:
(i) Red
(iii) Red
(iv) No change
(v) Blue
(vi) Green
(vii) No change
(viii) No change
(ix) No change

Question 9.
Sachin asked his classmate to prepare a solution using lime (chuna, i.e. calcium oxide). Name the solution obtained, and how is it prepared? How can he distinguish this solution from lemon juice?
Answer:
Lime water.
The following procedure can be followed to prepare lime water:

  • Take a small amount of lime (chuna, i.e. calcium oxide) in a clean container and mix it with water.
  • Stir the mixture well to dissolve as much calcium oxide as possible.
  • Cover the container with a lid and leave the mixture undisturbed for several hours or up to 24 hours so that the undissolved solid settles at the bottom.
  • Carefully pour the clear solution into another container without disturbing. The clear liquid (solution of calcium hydroxide) obtained is lime water.

It can be distinguished from lemon juice via a litmus test. Lime water, being basic, turns red litmus blue while lemon juice, being acidic turns blue litmus red.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Parvati is given three unknown solutions and a turmeric indicator. How can she identify which solution is acidic, which is basic, and which is neutral?
Answer:
Parvati should follow the following procedure:

  • Take three strips of turmeric paper indicator, and dip a paper strip in each of the solutions.
  • The solution that changes the colour of the paper to reddish-brown is basic.
  • Label this basic solution as A.
  • Now, test the remaining solutions on the turned reddish-brown turmeric paper.
  • If the reddish-brown colour disappears, the solution is acidic; label it as B. If there is no change, the solution is neutral; label it as C.

Question 2.
You are given three solutions: tamarind juice (P), sugar solution (Q), and soap solution (R). What will be your observations when you add
(i) a few drops of solution R to a small amount of red rose extract taken in a test tube?
(ii) a strip of blue and red litmus papers in solution P?
(iii) a strip of turmeric paper and red litmus paper in solution Q?
Answer:
(i) Solution R is a soap solution; thus, it is basic in nature. The colour of the red rose extract changes to green.
(ii) Solution P is tamarind juice; thus, it is acidic in nature. The colour of blue litmus paper turns red in this solution. There will be no change in the colour of red litmus paper.
(iii) Solution Q is a sugar solution; thus, it is neutral in nature. There will be no change in the colour of the turmeric paper indicator and red litmus paper.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 3.
(i) Form scientifically correct and meaningful sentences using the words given in each group.
(a) neutralises / base / acid / produce / salt / water / to / and / of / with / heat / evolution / along / the
(b) litmus / paper / blue / red / acid / turns
(c) litmus / natural / a / obtained / is / lichens / substance / from
(ii) A solution X turns blue litmus red, but shows no colour change with turmeric indicator. A solution Y turns red litmus blue, and changes the colour of turmeric indicator to red. What could be the nature of X and Y ? What will happen if a few drops of these solutions are added to small amounts of red rose extract taken in separate test tubes?
Answer:
(i) (a) Acid neutralises base to produce salt and water along with the evolution of heat.
(b) Acid turns blue litmus paper red.
(c) Litmus is a natural substance obtained from lichens.

(ii) Since X turns blue litmus red and does not change the colour of turmeric indicator, it must be an acidic solution. Since Y turns red litmus blue and turmeric indicator red, it must be a basic solution. Solution X will change the colour of the red rose extract to a shade of red, while solution Y will turn the red rose extract green.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Ritu and Kabir got excited when their science teacher showed them how to write secret messages using things present in the kitchen. First, they dipped a cotton earbud in lemon juice and wrote on white paper. At first, nothing could be seen. But when they sprayed a solution of a red rose extract indicator, the hidden writing slowly appeared.
(i) Why was lemon juice used to write the secret message?
(ii) What made the message appear when the paper was sprayed with a red rose extract indicator?
(iii) Name another substance that can be used to write the hidden message. Which indicator will you use to make the message visible?
OR
(iii) Can turmeric spray be used to reveal the secret message written using lemon juice? Explain.
Answer:
(i) Lemon juice being colourless, is suitable for writing secret messages as it becomes invisible when the paper dries, and becomes visible when exposed to an appropriate acid-base indicator.
(ii) When red rose extract is sprayed on lemon juice, it turns a shade of red, causing the message to become visible. This is because lemon juice is acidic and red rose extract turns a shade of red in acidic solutions.
(iii)

  • Vinegar can be used to write the message and blue litmus solution can be used as the indicator. On spraying, the message will appear red.
  • Soap solution can be used to write the message and red litmus solution can be used as the indicator. On spraying, the message will appear blue.

OR
(iii) Turmeric spray cannot be used as an indicator to reveal the secret message written using lemon juice, as it does not change its colour in acidic solutions.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
A farmer was worried about the low yield from his crops. He had been working hard, watering the plants regularly and using fertilisers, but still, the plants were not growing well. He spoke to an agricultural scientist for help. The scientist visited the field and took some samples of the soil for testing. After testing, he found that the soil was too acidic. The scientist explained that acidic soil prevents plants from taking in important nutrients, even if they are present in the soil.
(i) Name a substance that can be used to treat the acidity of the soil.
(ii) If the soil is basic, what should be added to the soil to cancel out its basic nature?
(iii) Name and define the process involved in treating the acidity/basicity of the soil.
OR
(iii) How did the soil become acidic? Is neutral soil the only requirement for plants to grow healthy?
Answer:
(i) Lime water, which is basic in nature, can be used to treat the acidity of the soil.
(ii) If the soil is too basic, organic matter like manure and composted leaves can be added to it. Organic matter releases acids that neutralise the basic nature of the soil.
(iii) The process involved in treating the soil is a neutralisation reaction.
A neutralisation reaction can be defined as the reaction between sufficient quantities of an acid and a base to produce salt and water. Heat is also evolved in this reaction.
OR
(iii) The excessive use of chemical fertilisers could have made the soil too acidic.
If the soil is neutral, the plants growing in it may still show poor health, which can be due to the deficiency of certain nutrients in the soil.

Question 3.
During a science activity, a group of students set out to prepare a natural indicator using red rose petals, following the instructions in their textbook. They collected fallen red rose petals, washed them with water, crushed them using a pestle and mortar, and soaked the crushed petals in hot water for a few minutes. After filtering the mixture, they obtained an extract, which they used as an acid-base indicator. The students labeled three transparent test tubes as P, Q, and R.

They added equal amounts of this extract to each test tube. Next, they introduced a few drops of three different solutions-amla juice, common salt solution, and baking soda solution-into the respective test tubes. They then carefully observed the colour changes. The students then got engaged in a discussion about their observations, relating them to the nature of the solutions and the behaviour of indicators.

(i) In addition to a red rose, name any other flower whose extract can also be used as an acid-base indicator.
(ii) Based on the given activity, select the correct statement from the following:
(a) The colour of the red rose extract changes to a shade of red in the test tube Q.
(b) The colour of the red rose extract changes to green in the test tube P.
(c) The colour of the red rose extract does not change at all in the test tube R.
(d) The colour of the red rose extract does not change at all in the test tube Q.
(iii) What colour change will you observe in test tube P when an excess of soap solution is added to it? Explain briefly.
OR
(iii) Is the nature of the solutions added to test tubes Q and R the same? Why or why not? Justify your answer based on the given activity.
Answer:
(i) Red hibiscus
(ii) (d) The colour of the red rose extract changes to a shade of red in test tube P, as amla juice is acidic in nature. The colour of the red ose extract does not change in test tube Q, as a common salt solution is neutral. The colour of the red rose extract changes to green in test tube R, as the baking soda solution is basic in nature.
(iii) Initially, when a few drops of amla juice are added to test tube P, the colour of the red rose extract changes to a shade of red. When an excess of soap solution is added to this test tube, the colour of the red rose extract gradually changes to green, as a soap solution is basic in nature.

OR

(iii) No, the nature of the solutions added to test tubes Q and R is not the same. In test tube Q, when a few drops of common salt solution are added, there is no change in the colour of the red rose extract. Whereas, in test tube R, the colour of the red rose extract changes to green upon the addition of a few drops of baking soda solution. This suggests that the common salt solution is neutral, while the baking soda solution is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Rohit, a student of class 7, was testing the nature of substances A, B, C, and D, using red litmus paper as shown in the picture along side.
(i) Based on the change in colour of red litmus paper, the possible substances A, B, C, and D are, respectively
(a) Lime water, distilled water, vinegar, amla juice
(b) Lemon juice, lime water, carbonated drink, soap solution
(c) Soap solution, lemon juice, distilled water, lime water
(d) Distilled water, soap solution, lime water, lemon juice
Answer:
(c) Substances A and D are basic in nature, as they turn red litmus paper blue; substances B and C can either be acidic or neutral, as there is no change in the colour of red litmus paper. Thus, the possible substances A, B, C, and D are soap solution, lemon juice, distilled water, and lime water, respectively.

(ii) How is litmus obtained from nature?
Answer:
Litmus is a natural substance obtained from lichens.

(iii) Considering the correct answer for part (i), explain what will be the change in colour if turmeric paper was used as an indicator instead of red litmus paper.
Answer:
Here, soap solution (A) and lime water (D) will change the colour of turmeric paper to red, while there will be no change in the colour of the turmeric paper in case of lemon juice (B) and distilled water (C).

OR

(iii) Based on your observations about solutions B and D in the given activity, will you expect a colour change when a few drops of these solutions are added to small amounts of red rose extract taken in separate test tubes? Explain briefly.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.4
Answer:
In the given activity, it can be observed that solution B did not change the colour of the red litmus paper. Hence, it could be acidic or neutral. If the solution B is acidic, the red rose indicator will turn to a shade of red. However, if this solution is neutral, there will be no change in the colour of the red rose indicator.
Solution D is basic in nature, as it turned red litmus blue. Hence, it will change the colour of red rose extract to green.

Question 2.
A student added red rose extract to two test tubes containing different unknown solutions. The colour changes observed are shown in the picture given below.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.5
(i) Which of these test tubes is most likely to contain the lime water and why?
Answer:
Test tube (B) is most likely to contain the lime water, as in this test tube, the colour of the red rose extract changes to green.

(ii) What colour change would be observed if turmeric paper is dipped in solution (B)?
Answer:
The turmeric paper will turn red, as solution in test tube (B) is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) Which test tube is likely to contain vinegar solution? Give a reason for your answer. What will happen if a few drops of this solution are placed on a strip of blue litmus paper?
Answer:
Test tube A is most likely to contain vinegar solution, as the colour of the red rose extract changes to a shade of red in this test tube. When a few drops of vinegar solution are placed over a strip of blue litmus paper, the colour of the paper changes to red.

OR

(iii) Based on the observed colour change, identify the nature of solutions in test tubes (A) and (B). Is red rose extract a natural or a synthetic indicator?
Answer:
Since the colour of the red rose extract changes to red in test tube (A), the solution present in this test tube is acidic. Since the colour of the red rose extract changes to green in test tube (B), the solution present in this test tube is basic. Red rose extract is a natural indicator.

Question 3.
Consider the following edible substances:
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.6
(i) The nature of which of the above substances can be identified using an onion extract indicator?
Answer:
None, because all of the substances contain acids. Onion extract, an olfactory indicator, can only detect basic substances in which the odour of the onion extract is not retained. It cannot distinguish between neutral and acidic substances, as it retains its odour in neutral and acidic media.

(ii) Do all these substances taste sour? Between acids and bases, what is likely to be present in these substances?
Answer:
Yes, all the given substances are sour in taste. Generally, acids are sour in taste, while bases are bitter in taste. Hence, acids are likely to be present in all the given.

(iii) Do the juices present in all these substances turn red litmus paper blue?
Answer:
No, the juices present in the given substances do not turn red litmus paper blue because they are acidic in nature.

OR

(iii) Name the acids or bases present in each of the given substances.
Answer:
The given substances contain acids represented as follows:

  • (A) – Ascorbic acid and citric acid
  • (B)- Citric acid and oxalic acid
  • (C) – Tartaric acid
  • (D) – Citric acid

Question 4.
The students of class 7 were provided with the given listed substances along with some indicators as shown in the image:
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.7
(i) Classify the given substances as acidic, basic and neutral.
Answer:
(i) Acidic- I, V and VII
Basic- II, III and IV
Neutral- VI

(ii) Name the indicators A, B and C.
Answer:
A- Turmeric paper
B – Red and blue litmus papers
C – Red rose extract

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) Select the incorrect statement regarding the change in colour of the given indicators when added to the given substances.
(a) Substances II, III, and IV change the colour of indicator A to red and indicator C to green.
(b) Substances I, V, and VII change the colour of the blue-coloured indicator B to red.
(c) Substances I, V, VI, and VII do not change the colour of indicator A.
(d) Substances II, III, and V change the colour of the red-coloured indicator B to blue.
Answer:
(d) Substances II and III are basic in nature. Thus, they change the colour of red litmus paper (B) to blue, while substance V, being acidic in nature, does not change the colour of red litmus paper (B).

OR

(iii) Which of the given indicators cannot be used to distinguish between substances VI and VII? Why?
Answer:
Turmeric paper indicator (A) and red litmus paper (B) cannot be used to distinguish between distilled water (neutral) and amla juice (acidic) because both acidic and neutral solutions have no effect on the colour of these indicators.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Objective: To determine the nature of given solutions using turmeric paper and blue litmus solution as indicators.
Materials required: Four different solutions in separate test tubes, turmeric paper strips, blue litmus solution, and droppers.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.8

Procedure:

  • Take a strip of turmeric paper and dip it into the solution A. Observe and record the colour change.
  • Add a few drops of blue litmus solution to solution A and observe the colour change.
  • Repeat the above steps for solutions B, C, and D.

(i) Classify the given solutions as acidic, basic and neutral.
Answer:
Solution A: 10 mL lime water +5 mL vinegar – Basic
Solution B: 5 mL baking soda +10 mL vinegar – Acidic
Solution C: 10 mL lime water + 5 mL distilled water – Basic
Solution D: 5 mL tap water +10 mL distilled water – Neutral

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(ii) Identify the solutions in which the colour of the turmeric paper changes to red.
Answer:
The colour of turmeric paper changes to red in basic solutions, i.e., A and C.

(iii) Which of the given solutions do not change the colour of the blue litmus paper, and why?
Answer:
The blue litmus paper changes its colour in acidic solution, but there is no change in its colour in basic as well as neutral solutions. Thus, solutions A, C and D do not change the colour of blue litmus paper.

OR

(iii) If lime water in A is replaced with lemon juice, what will be the change in colour of blue litmus paper and turmeric paper?
Answer:
If lime water in solution A is replaced with lemon juice, the resultant solution will become acidic and it will change the colour of blue litmus paper to red. Also, there will be no change in the colour of turmeric paper.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Questions for Practice

Question 1.
Vanita, a class 7 student, was provided with two solutions, i.e., I and II. Solution I was lime water, while solution II was a common salt solution. Which of the following statements about these solutions is correct?
(a) Solutions I and II cannot be differentiated using the turmeric paper indicator.
(b) Solution I will turn blue litmus paper red, while solution II will turn red litmus paper blue.
(c) Solutions I and II can be differentiated using the turmeric paper indicator.
(d) Solutions I and II will show the same colour change with the red rose extract.
Answer:
(c) Solution 1, i.e., lime water turns turmeric paper indicator red, while solution II, i.e., common salt solution does not change the colour of the turmeric paper indicator thus, they can be differentiated using this indicator.

Question 2.
Turmeric is a natural indicator. On adding its paste to acid and base separately, which colours would be observed?
(a) Yellow in both acid and base
(b) Yellow in acid and red in base
(c) Pink in acid and yellow in base
(d) Red in acid and blue in base
Answer:
(b) Yellow in acid and red in base

Question 3.
A few substances are grouped as: Common salt solution, curd, amla juice, orange juice, lemon juice, vinegar Which of the following is the odd one out in this group and why?
(a) Lemon juice, as it is acidic.
(b) Common salt solution, as it is neutral.
(c) Vinegar, as it is basic.
(d) Curd, as it is neutral.
Answer:
(b) Common salt solution is neutral, whereas all other substances are acidic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 4.
A science experiment was conducted in a school laboratory to determine the nature of various solutions.
Based on the observation table given alongside, select the correct statements from the following:
(i) Both solutions Y and Z are acidic in nature.
(ii) Solution W is basic in nature, and it can be a soap solution.
(iii) Both solutions X and Y are basic in nature.
(iv) Solution W is neutral, while solution Z is acidic in nature.
(v) Solution Y is acidic in nature, while solution Z is basic in nature.
(a) (i) and (ii)
(b) (i) and (iv)
(c) (iii) and (iv)
(d) (ii) and (v)

Solution Observation
W No colour change in any of the litmus papers
X Changed the colour of the turmeric indicator to red
Y Changed the colour of the red rose extract to green
Z Turned blue litmus paper red

Answer:
(c) Solution W is neutral, as it did not change the colour of any of the limus papers. Solution X is basic, as it changed the colour of the turmeric indicator to red. Solution Y is basic, as it changed the colour of the red rose extract to green. Solution Z is acidic, as it changed the colour of blue litmus paper to red.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): If a solution does not change the colour of red litmus paper, it must be neutral.
Reason (R): A basic solution turns the red litmus paper blue.
Answer:
(d) If a solution does not change the colour of red litmus paper, it is not always necessary that it must be neutral. The solution can also be acidic, as acidic solutions also do not change the colour of red litmus paper.

Question 6.
Assertion (A): Lime water is added to soil by farmers if the soil is too acidic.
Reason (R): Lime water is basic in nature.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
While playing in a playground, a red ant bit Ankita on her hand. Her hand turned red, and she immediately felt a burning sensation. What do you think was injected into her skin? What can be applied on the skin to neutralise its effect? Justify your answer.
Answer:
When a red ant bites, formic acid is injected into the skin. It can be neutralised by rubbing a paste of baking soda, as it is basic and therefore helps relieve the irritation.

Question 8.
A detergent solution, which we use every day, is considered basic in nature. Mention a real-life phenomenon that proves its basic nature.
Answer:
When a detergent solution is rubbed onto a white shirt with a turmeric stain, the colour of the stain changes to red. It is known that only basic solutions change the colour of the turmeric indicator to red. Therefore, a detergent solution is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 9.
A student of class 7 tested the nature of three household substances (P, Q, and R) using red and blue litmus papers. The observations are as follows:
P: Turns red litmus paper blue
R: No colour change in any of the litmus papers
Q: Turns blue litmus paper red
(i) Which of these substances is likely to contain lactic acid, and why?
(ii) Turmeric is a natural acid-base indicator. Which of the given substances cannot be distinguished using the turmeric indicator? Explain your answer briefly.
Answer:
(i) Substance Q is likely to contain lactic acid, as it turns blue litmus red.
(ii) Substances Q and R cannot be distinguished using the turmeric indicator. Q is acidic, as it turns the blue litmus paper red. While R is neutral, as it does not change the colour of any of the litmus papers. It is known that turmeric indicator turns red in basic solutions, but does not change its colour in either acidic or neutral solutions.

Question 10.
(i) Between the turmeric strip and the onion strip, which one is an olfactory indicator? Can both these strips be used to distinguish between acidic and neutral solutions? Give a reason for your answer.
Answer:
Between the turmeric strip and the onion strip, the onion strip is an of factory indicator as it changes its odour in acidic or basic medium. The turmeric strip is a visual indicator as it shows different colours in acidic or basic medium. None of these strips can be used to distinguish between acidic and neutral solutions. This is because the turmeric strip does not show any colour change in acidic and neutral solutions. Also, the odour of the onion strip is retained in both acidic and neutral solutions.

(ii) Is a common salt solution acidic, basic, or neutral? Give a reason for your answer.
Answer:
A common salt solution is neutral, as it does not change the colour of any of the litmus papers or any other indicators. In addition, it does not react with any acid or a base to undergo a neutralisation reaction.

Question 11.
During a science exhibition, students tested various household solutions using natural indicators such as blue litmus paper, red rose extract and turmeric paper to identify their acidic/basic nature. They noted that some indicators exhibited colour changes only in specific solutions, while others effectively distinguished between acidic, basic, and neutral substances.

(i) Which of the given indicators will not show any colour change in basic and neutral solutions?
Answer:
The colour of the blue litmus paper does not change in either basic or neutral solution.

(ii) Do red rose extract and turmeric paper show the same colour in a basic solution?
Answer:
No, the red rose extract and turmeric paper show different colours in a basic solution. Red rose extract turns green, while turmeric paper turns red in a basic solution.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) What is the colour of turmeric paper in an acidic solution? Does it show the same colour in a neutral solution?
Answer:
The colour of the blue litmus paper does not change in either basic or neutral solution.

OR

(iii) Which of the given indicators act as olfactory indicators? Give a reason for your answer.
Answer:
None of the given indicators act as an olfactory indicator. Rather, all these are visual acidbase indicators that show different colours in acidic and basic media. An olfactory indicator is an indicator that exhibits different odours in acidic and basic media.

Question 12.
(i) What are the natural sources of (a) acetic acid, and (b) lactic acid?
Answer:
(a) Vinegar
(b) Curd

(ii) Kritika was conducting a science experiment, with three different solutions, tomato juice, soap solution, and sugar solution. She tested each of these solutions using red rose extract. Tomato juice changed the colour of the red rose extract to a shade of red, soap solution changed the colour of red rose extract to green, while sugar solution caused no change in the colour of the red rose extract.

(a) Which of the given solutions will change the colour of the turmeric paper to red? Why?
Answer:
Since the soap solution changed the colour of red rose extract to green, it is basic in nature. Hence, it will change the colour of the turmeric paper to red.

(b) Which of the given solutions has the same nature as exhibited by vinegar? Why?
Answer:
Tomato juice has the same nature as exhibited by vinegar, as both are acidic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(c) Can you suggest any other indicator that can distinguish between a tomato juice and a soap solution?
Answer:
Litmus papers can be used to distinguish between a tomato juice and a soap solution. A tomato juice will turn bluc litmus paper red, while a soap solution will turn red limus paper blue.

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

କୋରାପୁଟ ତୁଳନାର ପୁରୀରେ ଶୀତ କମ୍ । କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଓ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଗରମ ହୁଏ କାହିଁକି ? ପୁରୀ ସମୁଦ୍ରର ନିକଟତର ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଲମ୍ବା ଉପକୂଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଫଳରେ ସେଠାରେ ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ର ଅନୁଭବ ହୁଏ ।

ଆମେ ସାଧାରଣତଃ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଓ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଗରମ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ । ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆମ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ । ପରିବେଶର ଜଳବାୟୁ ସାଧାରଣତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ହିଁ ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମ ହୋଇଥାଏ ।

ତାପ ପରିବହନ (Heat Transfer) :
ଗରମ ଅଂଶରୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତାପ ପରିବହନ (Heat transfer) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଯେଉଁ କଣିକା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ତାପକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କଣିକା ପାଖକୁ ପଠାଇଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଗତି କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ସ୍ଥିର ଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

ସତର୍କତା : ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 1

  • ପ୍ରାୟ ୧୫ ସେ.ମି. ଲମ୍ବର ଆଲୁମିନିୟମ କିମ୍ବା ଲୁହା ଭଳି ଏକ ଧାତୁର ପାତ ନିଆଯାଉ ।
  • ମହମ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତରେ ଚାରୋଟି ପିନ୍ ଲଗାଯାଉ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଭାବରେ ସଜାଯାଉ ଯେପରି ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଦୂରତା (ପ୍ରାୟ ୨ ସେ.ମି. ବ୍ୟବଧାନରେ), ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ରହିବେ ।
  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ପାତକୁ ଏକ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ସ୍ଥିର ରଖ୍ ଏବଂ ପିଗୁଡ଼ିକ I, I, II ଏବଂ IV ଭାବରେ ନାମାଙ୍କନ କରାଯାଉ । ଯଦି ଷ୍ଟାଣ୍ଡ୍ ଉପଲବ୍ଧ ନଥାଏ, ତେବେ ପାତଟିକୁ ଦୁଇଟି ଇଟା ମଧ୍ଯରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ମହମବତୀ କିମ୍ବା ସ୍ପିରିଟ୍ ଲ୍ୟାମ୍‌ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଗରମ କରାଯାଉ ।
  • ପିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ହେବ ? ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଲାଗି ରହିବେ କି ?
  • ପାତରୁ ପିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କ୍ରମରେ ଖସିବ ତାହା ଅନୁମାନ କର ।

ସାରଣୀ –୧ ରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ

ସାରଣୀ-୧ : ପିନ୍ ଖସିବା ପ୍ରଥମେ ଖସିବା ପିନ୍ ତୁମେ ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ତାହାର କାରଣ
ପୂର୍ବାନୁମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପିନ୍ – I ପିନ୍ – I ପ୍ରଥମେ ଖସିଲା ଏହା ମହମବତୀର ଶିଖା ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ମହମ ତରଳିଯିବାରୁ ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – II ପିନ୍ – II ଦ୍ଵିତୀୟରେ ଖସିଲା ପ୍ରଥମ ପିନ୍ ପଡ଼ିବା ପରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ପିନ୍ ନିକଟରେ ତାପ ପହଞ୍ଝାରୁ ମହମ ତରଳିବାରୁ ଏହା ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – III ପିନ୍ – III ଦ୍ଵତୀୟରେ ଖସିଲା ଦ୍ଵିତୀୟ ପିନ୍ ପଡ଼ିବା ପରେ ତୃତୀୟ ପିନ୍ ପାଖରେ ତାପ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ମହମ ତରଳିବାରୁ ଏହା ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – IV ପିନ୍ – IV ଶେଷରେ ଖସିଲା ଚତୁର୍ଥ ପିନ୍ ନିକଟରେ ତାପ ଶେଷରେ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ଏହା ଶେଷରେ ଖସିଲା

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ମହମବତୀର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତମ (ପିନ୍ I) ପ୍ରଥମେ ପଡ଼ିଲା । ତା’ପରେ ପିନ୍ II, III ଏବଂ IV ପଢୁଛି । ଏପରି କାହିଁକି ହେଲା ? କାହିଁକି ସମସ୍ତ ପିନ୍ ଏକା ସମୟରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ ? ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ, ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ ?

ତୁମେ ଭାବୁଛ କି, ଧାତବ ପାତରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଉଛି ? ତାପ ଯେତେବେଳେ ପାତ ଦେଇ ସଂଚରିତ ହୁଏ ଏବଂ ପିନ୍ I ପାଖକୁ ଯାଏ, ଏହାକୁ ଧରିଥିବା ମହମ ତରଳିଯାଏ ଏବଂ ପିନ୍ ଖସିଯାଏ । ଏଠାରେ ପାତର ଗରମ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ତାପ ଥଣ୍ଡା ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୁଏ । ଗରମ ଅଂଶକୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତାପ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 2
ଧାତୁ ଭଳି ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ତାପ ସହଜରେ ଗତି କରେ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଧାତୁକୁ ତାପର ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଷ୍ଟିଲ ଇତ୍ୟାଦି । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ତାପ ସହଜରେ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ତାପର କୁପରିବାହୀ (Insulator) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – କାଠ, କାଚ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ।

ସାରଣୀ – ୨ : ତାପ କୁପରିବାହୀ ଓ ସୁପରିବାହୀମାନଙ୍କର ତାଲିକା

କ୍ରମ ସଂଖ୍ୟା ପଦାର୍ଥ ତାପ ସୁପରିବାହୀ / କୁପରିବାହୀ
୧. ଇସ୍ପାତ କୁପରିବାହୀ
୨. କାଠ କୁପରିବାହୀ
୩. ବାୟୁ କୁପରିବାହୀ
୪. ତମ୍ବା କୁପରିବାହୀ
୫. କାଚ କୁପରିବାହୀ
୬. ଆଲୁମିନିୟମ କୁପରିବାହୀ
୭. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କୁପରିବାହୀ
୮. ଲୁହା କୁପରିବାହୀ
୯. ରବର କୁପରିବାହୀ
୧୦. ଜଳ କୁପରିବାହୀ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ଏପରି ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଲାଣି ଯାହା ବିଶେଷକରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନର ଗରମ ଓ ଶୀତ ଦିନର ଥଣ୍ଡା ସମୟରେ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣର ମୌଳିକ ଧାରଣା ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହି ପ୍ରକାର ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ଆମ ରାଜ୍ୟର ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେପରିକି ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଶୀତ ଦିନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ତୁଷାରପାତ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଘରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଉଷ୍ମ ରହିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଦୁଇଟି କାଠ ସ୍ତର ମଧ୍ଯରେ କିଛି ପଦାର୍ଥକୁ ଦେଇ କାନ୍ଥ ତିଆରି ହୁଏ । ସେଥୁରେ ଗୋବର ଏବଂ କାଦୁଅ ସହ କୁଟାକାଠି ମଧ୍ଯ ମିଶାଯାଇଥାଏ । ଯେହେତୁ କାଠ ଏବଂ କାଦୁଅ ତାପ କୁପରିବାହୀ, ଏହା ତାପ ପ୍ରବାହକୁ ରୋକିଥାଏ ଏବଂ ଶୀତଦିନରେ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଷ୍ମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଖରାଦିନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଥଣ୍ଡା ରହିଥାଏ ।

ପରିଚଳନ :
ଧୂଆଁ କାହିଁକି ଉପରକୁ ଉଠୁଛି, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆସ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା । କାଙ୍କ ଦାନ କରିବା

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 3

  • ଦୁଇଟି ଏକାଭଳି କାଗଜ କପ୍ ନିଆଯାଉ ।
  • ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ କାଠର ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ, କପ୍ ଦୁଇଟିକୁ ସଜଡ଼ାଯାଉ ଯାହାଦ୍ଵାରା କାଠଟି ଭୂସମାନ୍ତର ରହିବ ।
  • ସେଥୁରୁ ଗୋଟିଏ କପ୍ ତଳେ ଏକ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ଖ ଭଳି) ।
  • କପ୍‌ର ସ୍ଥିତିରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ତାହା ଦେଖ ।
  • ବାୟୁ ଗରମ ହେଲେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧ‌ିକ ସ୍ଥାନ ଅସ୍ଵୀକାର କରେ । ଫଳରେ ଏହା ହାଲୁକା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଧୂପ କାଠି ଜଳିଲେ ଧୂଆଁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଧୂଆଁ ହେଉଛି ଏକ ଉତ୍ତପ୍ତ ଗ୍ୟାସ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ମିଶ୍ରଣ ଯାହା ଜଳିବାଦ୍ଵାରା ବାହାରକୁ ବାହାରିଥାଏ ।
  • ଏହା ଚାରି ପାଖର ପବନ ଅପେକ୍ଷା ଧୂଆଁ ଉଷ୍ମ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଜଳ, ବାୟୁ ପରି ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଗରମ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପରିଚଳନ (Convection) କୁହାଯାଏ ।
  • ଜଳକୁ ଗରମ କଲେ ତଳେ ଥିବା ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ହାଲୁକା ହୁଏ ଓ ଉପରକୁ ଉଠେ ।
    Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 4

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 5

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

  • ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ ୫୦୦ ମି.ଲି. ବିକରରେ ଅଧାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ନିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର-କ) ।
  • ଏକ କାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ପୋଟାସିୟମ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍‌ର ଏକ ଦାନା ପାଣି ଭିତରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ବିକର ତଳେ ଏକ ଜଳନ୍ତା। ମହମବ ତୀ ର ଖ୍ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର (ଚିତ୍ର-କ) ।
  • ଜଳର ଉପର ସ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ବିକର ଭିତରେ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣି ଧାରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
  • ରଙ୍ଗୀନ ପାଣି ଧାର ଉପରକୁ ଉଠୁଛି ଓ ତଳକୁ ଖସୁଛି । (ଚିତ୍ର-କ) ଗରମ କଲେ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣିଧାର ବିକର ମଧ୍ୟଦେଇ ତଳୁ ଉପରକୁ ଉଠେ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵଦେଇ ତଳକୁ ଖସେ କାହିଁକି ?
  • ବିକରକୁ ଗରମ କଲେ ତଳେ ଥିବା ପାଣି ମଧ୍ୟ ଗରମ ହୁଏ । ବିକର ଗରମ ହେଲାପରେ ତଳେ ଥ‌ିବା ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ହାଲୁକା ହୁଏ ଏବଂ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ବିକରରେ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପାଣି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଭାରୀ, ଏବଂ ସେଥ୍ପାଇଁ ଉପରକୁ ଉଠୁଥ‌ିବା ପାଣିର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ତଳକୁ ଆସେ । ତା’ପରେ, ଏହି ପାଣି ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଏହି ଚକ୍ର ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗରମ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଜଳକଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତିଦ୍ଵାରା ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗରମ ହୁଏ । ଏହାକୁ ପରିଚଳନ କୁହାଯାଏ ।

ସ୍ଥଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ପବନ :
ମାଟି ଓ ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ମାଟିର ତାପମାତ୍ରା ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ମାଟି ଓ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ସମୟରେ ସମାନ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ନଥାଏ । ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗରମ ହୋଇଥାଏ, ସେହିପରି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ମାଟି ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଶୁଖୁଲା ପାଗରେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 6

  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ଦୁଇଟି ସମାନ ସମାନ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ।
  • ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରକୁ ମାଟିରେ ଅଧା ପୂରଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅଧା ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ଏକ ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ରଖାଯାଉ, ଯେପରି ଥର୍ମୋମିଟର ବଲ୍‌ବଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥ୍ବ ଏବଂ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ତଳ କିମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ ନଥିବ ।
  • ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡୁଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ୫ ମିନିଟ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ମାପି ସାରଣୀରେ ଲେଖ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ସାରଣୀ : ଉତ୍ତପ୍ତ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ସମୟ (ମିନିଟ୍‌ରେ) ମାଟିର ତାପମାତ୍ରା (°C ରେ) ଜଳର ତାପମାତ୍ରା (C ରେ)
୧. ୦ ୨୫ ୨୫
୨. ୫ ୨୭ ୨୬
୩. ୧୦ ୨୯ ୨୭
୪. ୧୫ ୩୨ ୨୮
୫. ୨୦ ୩୫ ୨୯

୨୦ ମିନିଟ୍‌ରେ, ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ଘର ଭିତରକୁ ଆଣିଲେ, ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ ଯେ ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗରମ ହେଲା । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗରମ ହୁଏ ।

ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ଭିତରକୁ ଆଣ ଏବଂ ଏହାକୁ ଥଣ୍ଡା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଛି, ଯେପରି ଏହା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ହୁଏ କି ? ମାଟି ଏବଂ ପାଣି ଗରମ ହେଲାପରେ, ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ଘର ହେବାକୁ ଦିଅ । ୨୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ତୁମେ ଦେଖୁବ ଯେ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ମାଟି ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହୋଇଥିଲା ।

ଲୋକମାନେ ଜଳଭାଗ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗର ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡା ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହାରରେ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 7
ଦିନବେଳେ ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ସ୍ଥଳଭାଗ ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ସ୍ଥଳଭାଗର ବାୟୁକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥାଏ, ତେଣୁ ଜଳଭାଗର ଶୀତଳ ବାୟୁ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏହି ଶୀତଳ ବାୟୁକୁ ସମୁଦ୍ର ପବନ (See Breeze) କୁହାଯାଏ ।

ଗରମ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସମୁଦ୍ର ପବନ ଲୋକଙ୍କୁ ଗରମରୁ ରକ୍ଷାକରେ ଓ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଘରଗୁଡ଼ିକର ଝରକାଗୁଡ଼ିକୁ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ମୁହଁକରି ରଖାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 8
ରାତିହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥଳଭାଗ, ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଜଳଭାଗର ବାୟୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥଳଭାଗର ଥଣ୍ଡା ବାୟୁ, ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ବହିଥାଏ । ଏହି ବାୟୁକୁ ସ୍ଥଳ ବାୟୁ (Land Breeze) କୁହାଯାଏ ।

ସମୁଦ୍ର ବାୟୁ ଓ ସ୍ଥଳବାୟୁର ଚଳନ ଯୋଗୁଁ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି ଯେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବାୟୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବିକିରଣ (Radiation) :
ଯେତେବେଳେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସିଧାସଳଖ ବା ଗରମ୍ ବସ୍ତୁରୁ ଆମ ପାଖକୁ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିକିରଣ (Radiation) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ତାପର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ମାଧ୍ଯମର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ । ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ତାପ ବିକିରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଖରାଦିନେ ଧଳା କିମ୍ବା ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ଓ ଶୀତ ଦିନରେ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ପୋଳ କାହିଁକି ଆରାମଦାୟକ ଲାଗେ ?
ଉ. ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ଉପରେ ପଡୁଥ‌ିବା ଅଧିକାଂଶ ତାପ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପିନ୍ଧିଲେ ଆମକୁ ଅଧିକ ଆରାମ ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ପୃଷ୍ଠଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ବକ ତାପ ଶୋଷଣ କରେ, ତେଣୁ ଆମେ ଶୀତଦିନରେ ଏଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ବକ ଆରାମ ଅନୁଭବ କରୁ ।

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକସାଙ୍ଗରେ ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଏବଂ ବିକିରଣ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ପାଣି ଗରମ ହେଉଥ‌ିବାବେଳେ ପରିବହନଦ୍ଵାରା ତାପ ନିଆଁରୁ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ପରିଚଳନଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଗରମ ହୁଏ । ଏଠାରେ ନିଆଁ ଓ ପାତ୍ରକୁ ଆମେ ଯେଉଁ ଉଷ୍ମତ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ ତାହା ବିକିରଣ ଦ୍ଵାରା ହିଁ ହୋଇଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସାଧାରଣତଃ ୩ ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ଯଥା :
I. ପରିବହନ (Conduction) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ କଣିବା ତାପ ଗ୍ରହଣ କରି ଗରମ ହୁଏ ଓ ନିକଟସ୍ଥ କଣିକାକୁ ତାପ ସଂଚାରଣ କରେ ।
II. ପରିଚଳନ (Convection) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପମାତ୍ରାର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ଗତିଦ୍ଵାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।
III, ବିକିରଣ (Radiation) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରେ ଏବଂ ଏଥ‌ିରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ଭୌତିକ ମାଧ୍ୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ ।

ଚିତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ – ବୁଖାରି :
ହିମାଳୟ ଭଳି ଅତ୍ୟଧ୍ୱକ ଶୀତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୀତଦିନେ ଘରକୁ ଗରମ ରଖୁବା ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ‘ବୁଖାରି’’ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସେଥୁରେ ଏକ ଲମ୍ବା ପାଇପ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁକୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଥାଏ । ଏହା ସହିତ ବୁଖାରି ରୋଷେଇ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏହାର ଉପର ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଚଟାଣ ଭଳି ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ବାସନକୁସନ ରଖ୍ ହୁଏ । ଏହା ଘରକୁ ଗରମ ରଖିବା ଓ ରୋଷେଇ କରିବା ସମୟରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରର ତନୋଟିଯାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଓ ବିକିରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 9

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ମହାସାଗର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ । ପର୍ବତ ଓ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାର, ବରଫ ଚାଦର ଏବଂ ହିମବାହ ରୂପରେ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଏହା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ରହିଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ମଧ୍ୟ ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ଉଵେଦନ (Transpiration) ଦ୍ଵାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ, ଏହା ଥଣ୍ଡା ହୋଇ ଘନୀଭୂତ ହୁଏ ଓ ମେଘରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ବୃଷ୍ଟିପାତ ରୂପରେ ମେଘରୁ ଏହା ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ତଳକୁ ଆସିଥାଏ ।

ଜଳର ନିରନ୍ତର ଗତି ଯାହାକି ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଉପରକୁ ଉଠିବା ଏବଂ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମାଧ୍ୟମରେ ତଳକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜଳଚକ୍ର ଆସି ମାଟି, ପଥର ଓ ଉଭିଦ ଦେଇ ଗତିକରି ଶେଷରେ ଜଳାଶୟକୁ ଫେରିଯିବା (Water Cycle) କୁହାଯାଏ ।

ଜଳଚକ୍ର ଜଳର ପୁନଃ ଭରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳ ପୂରଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ମୋଟ ଜଳର ପରିମାଣ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷାଜଳ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ପରିଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ କିମ୍ବା ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା
ବରାହମିହିର ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ଉଜ୍ଜୟିନୀ (ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ) ର ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗଣତଜ୍ଞ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବହି ‘ବୃହତ୍ ସଂହିତା’ରେ ସେ ଋତୁକାଳୀନ ବର୍ଷାର ପୂର୍ବାନୁମାନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଦେଇଥିଲେ । ଋତୁକାଳୀନ ବର୍ଷା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବାନୁମାନ କେତେକ ଉପାଦାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥୁଲା, ଯେପରିକି ମେଘ ଗଠନ, ପବନର ଶୈଳୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ।

ଜଳ କିପରି ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 10

  • ୧ ଲିଟର କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ତିନୋଟି ସ୍ଵଚ୍ଛ, ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ, ।
  • ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଝିରୁ କାଟି ଛୋଟ କରାଯାଉ ଏବଂ ବୋତଲ ଠିପିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟା ରଖାଯାଉ । ଚି ତ୍ର ରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଗୋଟିଏ ବୋତଲରେ କିଛି କାଦୁଅ ନିଆଯାଉ, ଦ୍ଵିତୀୟଟିରେ ବାଲି ଏବଂ ତୃତୀୟଟିରେ ପଥର ନିଆଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲରେ ୨୦୦ ମି.ଲି. ଜଳ ମିଶାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲରୁ କେତେ ଜଳ ବାହାରୁଛି ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲ ଦେଇ ବହିଯାଉଥ‌ିବା ଜଳକୁ ୧୦ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲ ଦେଇ ଆସୁଥ‌ିବା ଜଳର ପରିମାଣକୁ ତୁଳନା କରାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ସାରଣୀ : ଭୁପୃଷ୍ଠକୁ ଜଳ କିପରି ମାଟି ଭିତରେ ପଶେ

ବୋତଲ ଭିତରେ ଥବା ପଦାର୍ଥ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଜଳର ଝରିବା ପ୍ରଣାଳୀ (ଅତି ଧୀର/ଧୀର/ଦ୍ରୁତ) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଜଳର ଝରିବା ପ୍ରଣାଳୀ (ଅତି ଧୀର|ଧୀର/ଦ୍ରୁତ)
ବୋତଲ ୧ (କାଦୁଅ) ଅତି ଧୀର ଅତି ଧୀର
ବୋତଲ ୨ (ବାଲି) ଧୀର ଦ୍ରୁତ
ବୋତଲ ୩ (ଗୋଡ଼ି) ଧୀର ଦ୍ରୁତ

ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା ଯେ, ପାଣି, ଗୋଡ଼ି ବା ପଥର ଦେଇ ସବୁଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ବାଲି ଦେଇ ଧୀରେ ଓ ମାଟି ଦେଇ ସବୁଠାରୁ ଧୀରେ ପାଣି ତଳକୁ ଝରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 11
ଏଠାରେ ପଥର ବା ଗୋଡ଼ି ମଧ୍ଯରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ଵକ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାଲି ଏବଂ ମାଟିରେ କମ୍ ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ପଥର ନା ଗୋଡ଼ି ଦେଇ ଅଧୂକ ସହଜରେ ପାଣି ଝରିପାରେ । ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ମାଟି ଅନୁଯାୟୀ ତଳକୁ ତଳକୁ ପାଣିର ପ୍ରବାହ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅବଶୋଷଣ (Infiltration) କୁହାଯାଏ ।

ଯଦି ମାଟି ଏବଂ ପଥର ମଧ୍ଯରେ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଅଧିକ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଜଳପ୍ରବାହ ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ଯେଉଁ ପାଣି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରେ ଗୋଡ଼ି ତାହା ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଯାଏ । ପୃଷ୍ଠ ତଳେ ଥିବା ପଥରଗୁଡ଼ିକରେ ଥ‌ିବା ଅବଶିଷ୍ଟାଶ ଏବଂ ଖୋଲା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ଭୂତଳ ଜଳ ଭାବରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇରହେ ।

ଜଳର ଭୂତଳ ସ୍ତର ଏବଂ ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଓ ପଥର ମଧ୍ଯରେ ଜମି ରହୁଥିବା ଜଳକୁ ଭୂତଳ ସ୍ତର କୁହାଯାଏ । ଏହି ଜଳକୁ ଆମେ କିମ୍ବା ନଳକୂପ ଖୋଳି ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଜଳସ୍ତର ଅଳ୍ପ କେତେ ମିଟରରୁ ଶହ ଶହ ମିଟର ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 12
ଭୂତଳ ଜଳ ଅସୀମ ନୁହେଁ । ବଢୁଥ‌ିବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଭୂତଳ ଜଳ ଶୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ରୁତବେଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି । ଉଭିଦ ଆଚ୍ଛାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଂକ୍ରିଟ ପୃଷ୍ଠ ଜଳର ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ସୀମିତ କରୁଅଛି, ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳ ହ୍ରାସ ପାଉଅଛି ।

ଭୂତଳ ଜଳ ହ୍ରାସ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ ଏବଂ ପୁନଃଭରଣ ପିଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ କରାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଅଛି । ସୁତରାଂ ଜଳଚକ୍ରଦ୍ଵାରା ଭୂଗର୍ଭ ଜଳର ପୁନଃଭରଣ ହୁଏ ଓ ଏହାଦ୍ଵାରା ଭୂଗର୍ଭରେ ସ୍ଥାୟୀ ଯୋଗାଣ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଳର ଅଭାବରେ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ବିକଶିତ କରୁଛନ୍ତି । ଲଦାଖରେ ଲୋକମାନେ ବରଫ ସ୍ତପ ତିଆରି କରି ସେଥୁରେ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ ବରଫ ସ୍ତୁପ :
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଲାଦାଖରେ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଶୁଝାଏ । ଜଳର ଅଭାବ ଭରଣା କରିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ବରଫ ତରଳାଇବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ରହେନାହିଁ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଶୀତଦିନେ ଉପରେ ଥ‌ିବା ପର୍ବତରୁ ପାଣି ଝରଣା ଆକାରରେ କିମ୍ବା ପାଇପ୍ ଦେଇ ତଳକୁ ଅଣାଯାଏ । ଏହି ପାଣି ଉପରେ ଶୀତଳ ବାୟୁ ସିଞ୍ଚନ କରାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଥଣ୍ଡାପବନ ଏହା ଉପରେ ପଡ଼େ, ଅତ୍ଯନ୍ତ କମ୍ ତାପ ଯୋଗୁଁ ଏହା ବରଫ ଆକାରରେ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିଯାଏ । ଏହି ବରଫ ସ୍ତର ପରେ ସ୍ତର ଜମା ହୋଇ ଏକ ଉଚ୍ଚ, କୋଣ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ ବରଫ ସ୍ତୁପ କୁହାଯାଏ । ବରଫ ସ୍ତୁପ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଧୀରେ ତରଳିଯାଏ ଚାଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସାରା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 13

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବାର ତିନୋଟି ଉପାୟ ଅଛି – ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଏବଂ ବିକିରଣ ।
  • ବସ୍ତର ଉତ୍ତପ୍ତ ଅଂଶରୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ତାପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ଦିଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାପର ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ତାପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାପର କୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ ତାପ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସରେ ପରିଚଳନଦ୍ଵାରା ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ ।
  • ପରିଚଳନରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତିଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ । ପରିଚଳନର ଉଦାହରଣ ହେଲା ସ୍ଥଳ ପବନ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପବନ ।
  • ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତାପ ବିକିରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚେ ।
  • ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ପରିବେଶ ସହିତ ତାପ ବିନିମୟ ବିକିରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା କରନ୍ତି ।
  • ପରିବହନ ଏବଂ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଆବଶ୍ୟକ କିନ୍ତୁ ବିକିରଣ ପାଇଁ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।
  • ଘର ଓ ପୋଷାକ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣର ନୀତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
  • ଜଳର ନିରନ୍ତର ଗତି – ବାଷ୍ପ ଭାବରେ ଉପରକୁ ଏବଂ ଅବପାତ ମାଧ୍ୟମରେ ତଳକୁ, ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାଟି, ପଥର ଏବଂ ଗଛଲତା ମାଧ୍ୟମରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଳ ଉତ୍ସକୁ ଫେରିଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜଳଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।
  • ମାଟି ଏବଂ ପଥର ଦେଇ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନ୍ତଃପ୍ରବେଶ କୁହାଯାଏ ।
  • ଭୂତଳ ତଳ ହେଉଛି ସେହି ଜଳ ଯାହା ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପଥର ଛିଦ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ ।
  • ଭୂତଳ ସ୍ତର ଏବଂ ପଥର ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବା ଜଳକୁ ଭୂଗର୍ଭ ଜଳସ୍ତର କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 6 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଉଭିଦର ଜୀବନଚକ୍ର : ଉଭିଦର ଜୀବନଯାତ୍ରା ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ଗମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମିଳିଲେ ଚାରା ଉଭିଦ ତରୁଣ ଉଭିଦରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

ଉଭିଦ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସେଥ‌ିରେ କେତେକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ, ଯଥା – ଏହାର ଉଚ୍ଚତା, ପତ୍ରସଂଖ୍ୟା, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିହନରୁ ପୁନଶ୍ଚ ନୂତନ ଉଭିଦ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନଚକ୍ର : ଜନ୍ମ ପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି ଓ ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପରିପକ୍ବ ହେବାପରେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ଓ ଅଣ୍ଡାରୁ ଛୁଆ ଫୁଟି ବାହାରିଥାଏ । ମଣିଷ ପରି ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀମାନେ ସିଧାସଳଖ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନେ ସମୟ ସହ ବଢ଼ି ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ମଣିଷର ଜୀବନଯାତ୍ରା : ଏହାକୁ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ; ଯଥା – ଶୈଶବ, ବାଲ୍ୟକାଳ, କିଶୋରାବସ୍ଥା, ଯୌବନ(ବସ୍ଥା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଜୀବନକାଳରେ ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବୟସ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି : କିଶୋରାବସ୍ଥାର ଦିନଗୁଡ଼ିକ :
କିଶୋରାବସ୍ଥା : ଶୈଶବରୁ ଯୌବନାବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ଶରୀରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ । କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ଏକ ଅଭିନବ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ 10 ର 19 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏହା ମାନବ ଶରୀରକୁ ଯୌବନାବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଆଲୋଚନା କରିବା

ଗୋଟିଏ ଜାର୍ ଏବଂ କିଛି ଛୋଟ କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।

ପଞ୍ଚମରୁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିପାରୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ସେଥ‌ିରେ ଲେଖାଯାଉ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା, ବଳ, ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଦୟାକରି କୌଣସି କାଗଜରେ ତୁମ ନାମ ଲେଖୁବ ନାହିଁ ।

କାଗଜଗୁଡ଼ିକ ମୋଡ଼ି ଜାରେ ରଖାଯାଉ ।

କାଗଜଗୁଡ଼ିକ ମିଶିଯିବା ପାଇଁ ଜାର୍‌କୁ ଭଲ ଭାବରେ ହଲେଇ ଦିଅ । ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାଗଜ କାଢ଼ି ଖୋଲି ଦେଖ । କାଗଜରେ ଥ‌ିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ । କାଗଜଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ।

ସାରଣୀ : ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ଅତି ସାଧାରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୧. ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ
୨. ଓଜନ ଓ ଶକ୍ତି ଚେହେରା
୩. ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ

କିଶୋରାବସ୍ଥା ସାଧାରଣତଃ ଶୈଶବ ଓ ଯୌବନାବସ୍ଥା ମଧ୍ଯରେ ବିକାଶର ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ । ଶରୀରର ଗଠନ, ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶରୀର ଗଠନ, ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ପୁଅମାନଙ୍କର ବୟସ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇପାରେ ଯଥା – ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନଙ୍କର ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ, ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ଧ ଟିକେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଝିଅମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ଓଜନରେ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସ୍ତନର ବିକାଶ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 1

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ସ୍ଵରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ପୁଅମାନଙ୍କର ଗଳାରେ ଥିବା ସ୍ଵର ପେଟିକା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵର କର୍କଶ ହୁଏ । ଗଳାରେ ଥ‌ିବା ଏହି ସ୍ୱରପେଟିକା ଆମକୁ କଥା କହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ଗଳାରେ ଏକ ଗଣ୍ଠି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଆଦମଙ୍କ ଆପଲ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେବେ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । କିଶୋରୀ ଝିଅମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ଵର ପେଟିକାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ବଡ଼ ନ ହେବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵରରେ କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 2

ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କର ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଯେପରିକି କାଖ ଓ ଜନନାଙ୍ଗ ପାର୍ଶ୍ଵଦେଶରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଉଠିଥିବା କେଶ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ନିଶ ଏବଂ ଦାଢ଼ିରେ ପରିଣତ ହୁଏ । କିଛି ପୁଅଙ୍କ ଛାତି ଓ ପିଠିରେ ବି କେଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ, ପୁଣି କିଛି ପୁଅଙ୍କର ଶରୀରରେ କେଶର କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ନଥାଏ । ଏ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଭାବିକ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 3

ମୁହଁ ଚର୍ମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ବ୍ରଣ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ମୁହଁ ଚର୍ମରେ ବ୍ରଣ ଦେଖାଯିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା । ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଲାଲ ଚିହ୍ନ ବା ଗଣ୍ଠି ହେଉଛି ବ୍ରଣ । ଏହି ବୟସରେ ଚର୍ମରୁ ଅଧୂକ ତୈଳାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସ୍ରବଣ ହୁଏ ଯାହା ଚର୍ମର ଛିଦ୍ର ବନ୍ଦ କରିଦିଏ ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣ ହୋଇ ପରେ ବ୍ରଣ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ହୁଏ । ବାସ୍ତବରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ଚର୍ମରୋଗର ବ୍ରଣ ଏକ ଲକ୍ଷଣ ମାତ୍ର ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 4

ଆମେ ଜାଣି ରଖୁବା ଉଚିତ ଯେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମୁହଁର କେଶ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ବି ହେଉ, ତା’ର ସମୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିସର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଭାବିକ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ସ୍ଵାଭାବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମୁହଁର କେଶ ପରବର୍ତ୍ତନ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିସରକୁ ନେଇ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହାର ଅବଧୂ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥକ ହୋଇଥାଏ ।

ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଏବଂ ଛାତିରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଝିଅମାନଙ୍କ ସ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶରୀର ଯୌବନାବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାର ପ୍ରାକୃତିକ ସଂକେତ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବୟଃସଦ୍ଧି ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥାଏ । ଏହା ଏପରି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଯେଉଁଠାରେ କିଶୋର କେତେକ ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ସୂଚିତ କରୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା : ମନୁଷ୍ୟ ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଜନନ କରେନାହିଁ; ଏଥ‌ିପାଇଁ ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିପକ୍ଵତା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ମନୁଷ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ଘଟିବା ସହିତ ସେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହୁଏ । ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯଥା – ଶାରୀରିକ, ଭାବନାତ୍ମକ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।

ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ର : ଏହା କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ 28 ରୁ 30 ଦିନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଅନେକ ସୁସ୍ଥ ଝିଅଙ୍କର ଏହା 21 ରୁ 35 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜନନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ । ଋତୁଚକ୍ରର ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଋତୁସ୍ରାବ କୁହାଯାଏ । ଏହା 3 ରୁ 7 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ । 45 ରୁ 55 ବର୍ଷ ବୟସ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ।

ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମ ଧାରଣା :
ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଭୁଲ ଧାରଣା (ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ) ଅଛି ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ମନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ, ଲଜ୍ଜା, ଏପରିକି ଅପରାଧୀ ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏପରିକି (ଧାରଣା) ବିଶ୍ଵାସଗୁଡ଼ିକ କିଛି ଭ୍ରମ ଏବଂ ନିଷେଧକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି । ଏହି ଭ୍ରମ ଏବଂ ନିଷେଧ ଯୋଗୁଁ ଋତୁସ୍ରାବ ହେଉଥ‌ିବା ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଭାବରେ ଅଲଗା ରଖୁବା ପ୍ରଥା ଏବେ ବି ପ୍ରଚଳିତ । ଋତୁସ୍ରାବ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏପରି ଭ୍ରମଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଧାର ନାହିଁ । ଋତୁସ୍ରାବ ପ୍ରତି ଆମେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କଲେ ହିଁ ସମାଜ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜନନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ଏହା ଦ୍ଵାରା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଶୈଳୀ ଦିଆଯାଇପାରିବ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥା କେବଳ ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ ବରଂ ମାନସିକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ମଧ୍ଯ ସଂପୃକ୍ତ ଅଟେ ।

ଆସ ସାରଣୀରେ କିଛି ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବା । ତା’ସହିତ ଆଚରଣ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକା କରିବା ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କିଶୋରମାନଙ୍କଠାରେ ଆବେଗାତ୍ମକ ଓ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ମ ତାଲିକା କରିବା

ସାରଣୀ-୨ : ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଆଚରଣ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶର ଉପାୟ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରମୁଖ ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଚରଣ ଉପରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶର ଉପାୟ
୧. ମନୋଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସଂଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, କିମ୍ବା କ୍ରୀଡ଼ା ପରି ବିବିଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଆତ୍ମ-ଅନ୍ଵେଷଣ ସହିତ ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ନବୋଦ୍ଭାବନ ପ୍ରବୃଦ୍ଧିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା
୨. ତୀବ୍ର ଆବେଗ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ସହାନୁଭୂତି ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
୩. ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିବା, ବନ୍ଧୁତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଦଳ ଗଠନ କରିବା । ସୁସ୍ଥ ବନ୍ଧୁତ୍ଵକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା, ଯୋଗାଯୋଗ ଦକ୍ଷତା ଓ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା

ଶୈଶବ ତୁଳନାରେ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଆବେଗ ତୀବ୍ର ହୋଇଥାଏ । ଏହା କିଶୋରମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଆମର ଭାବନା ବା ଆବେଗ ଆମର ଆଚରଣ କାମକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଆମେ ଯଦି ବୁଝିପାରିବା, ତେବେ ଆମେ ଉତ୍ତମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବା ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇପାରି ବା ।

କିଶୋରାବସ୍ଥାକୁ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଅନୁଭବରେ ପରିଣତ କରିବା :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଯାତ୍ରା ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞତା ଅଟେ । ଜୀବନର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବା କୌତୂହଳ ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାୟ ସବୁକିଛିକୁ ଏକ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଦେଖ‌ିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ପୌଷ୍ଟିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା :
ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ – ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ : ଯେହେତୁ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ଘଟିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ପୋଷଣଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟାହାର ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏବଂ ଖେଳପଡ଼ିଆରେ ଭଳ ଖେଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆମକୁ ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ଶ୍ଵେତସାର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆମକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ସ୍ନେହସାର, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ, ତାଲିକା କରିବା

ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପଲବ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଧାର କରି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ, ସେଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଆମର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ-୩ : ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ, ଏଥିରେ ଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର କାର୍ଯ୍ୟ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ଆମେ ପାଉଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ବ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର କାର୍ଯ୍ୟ
୧. କ୍ଷୀର, ବାଜରା, ଦହି, ଛେନା ଓ ପନିର ….. କ୍ୟାଲସିୟମ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର …… ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା …….
୨. ଅଣ୍ଡା, ମାଂସ, ଡାଲି, ସୋୟା ଏବଂ ଡାଲିଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଦରକାରୀ ଆମିନୋ ଅମ୍ଳ, ଜୀବସାର ‘ଖ’ ଉପଯୁକ୍ତ ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଲାଭ ଓ ଶକ୍ତି ସ୍ତରରେ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା …..
୩. ପାଳଙ୍ଗ, ଶିମ୍ବ, କିସ୍‌ମିସ୍‌ ଓ ଡିମିରି ଭଳି ଶୁଖୁଲା ଫଳ ଲୌହ, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ, ପୋଟାସିୟମ ଓ ଜୀବସାର ରକ୍ତ ତିଆରି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା

ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସମାଜ :
କିଶୋର, ବିଶେଷ କରି ଝିଅମାନେ, କେବେ କେବେ ଲୌହ କିମ୍ବା ଭିଟାମିନ୍ B12 ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ରକ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ।

  1. ଏହି ପ୍ରକାରର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଅନ୍ଵେଷଣ କର ।
  2. ଆମ ଶରୀରରେ ଲୌହ ଅଭାବକୁ କିପରି ଦୂର କରିପାରିବା ?
  3. ଲୌହ ଅଭାବ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥିବା ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟର ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା :
ଡୋରୋଥ ହଜକିନ୍ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ । ସେ ଭିଟାମିନ୍ B12 ର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ନୋବେଲ୍‌ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ଓ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପାଇବାରେ ସେ ତୃତୀୟ ମହିଳା ଅଟନ୍ତି । ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣ କି ଯେ ମାନବ ଶରୀର ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଭିଟାମିନ୍ B12 ଆବଶ୍ୟକ । ଅସ୍ଵୀକାଂଶ ଭିଟାମିନ୍ ପରି, ଏହା ମାନବ ଶରୀରରେ ତିଆରି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଆମେ ବାହାରୁ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ହିଁ ଏହାକୁ ପାଇବାକୁ ହୋଇଥାଏ । ଏବେ ଭିଟାମିନ୍ B12 ର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 5

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା : ପୋଷଣ ବ୍ୟତୀତ, କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବିଶେଷକରି କାଖ ଏବଂ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର ପରିଚ୍ଛନତା ଆମକୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।

ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖୁବା ଉଭୟ ଆରାମ ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ । ଏହି ସମୟରେ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ
ରଖାଯାଇପାରିବ ।

ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ, ସରକାର ନିମ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି :
(i) ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଯୋଜନା (MHS) : ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କିଶୋରୀ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ କିମ୍ବା ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଯୋଜନାରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ ।

(ii) ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କିଶୋର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (RKSK) : କିଶୋର-କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ସମାଟ୍ରିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଏହି ଯୋଜନାର ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ମଧ୍ଯ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ସହପାଠୀ ଶିକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବରିଷ୍ଠ ଛାତ୍ରମାନେ କନିଷ୍ଠ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖୁବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରନ୍ତି !

(iii) ସୁବିଧା ସାନିଟାରୀ ନାପକିନ ପ୍ରୟାସ : ଏହି ପ୍ରୟାସ ଅଧୀନରେ, ଜନ ଔଷଧ କେନ୍ଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଲଭ ମୂଲ୍ୟରେ ଜୈବବିଘଟନଶୀଳ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ମହିଳା ଏବଂ କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା ଏହି ପ୍ରୟାସର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।

(iv) ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ପଦକ୍ଷେପ : ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜସ୍ଵ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଅଛି, ଯେପରିକି କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ‘ଶୁଚି ଯୋଜନା’ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ମାଗଣା ସାନିଟାରୀ (ଖୁସି) ନାପକିନ ଯୋଜନା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ମାଗଣା ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଅଛି ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ ଏବଂ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖେଳ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖୁବା ସହ ସହନଶକ୍ତି ତିଆରି କରେ ଓ ମାନସିକ ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 6

ସନ୍ତୁଳିତ ସାମାଜିକ ଜୀବନ : କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଭାବନାଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନିତ ଜୀବନର ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗଯୋଗ କରିବା ବେଳେ ଆମେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ଦାୟିତ୍ଵବାନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 7
ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୂଚନା ପାଇବା, ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା, ପରସ୍ପର ଭାବ ବିନିମୟ କରିବା ଏବଂ ତଥ୍ୟ ବିନିମୟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଛି । ସାମୂହିକ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଦାୟିତ୍ଵର ସହ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସମାଜ :
ସାଇବର ବୁଲିଂ ବା ସାଇବର ଧମକ ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣ ଯଥା : ଫୋନ୍, କମ୍ପ୍ୟୁଟର କିମ୍ବା ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରାମକ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇ, ମିଥ୍ୟା ଖବର ପ୍ରସାରଣ କରି କିମ୍ବା ବିନା ସମ୍ମତିରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଚୋରି ଓ ବିନିମୟ କରି ହଇରାଣ କରିବା । ଯଦି କେହି ତୁମକୁ ଏହିପରି ଧମକ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରେ, ତେବେ ତୁମେ ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା ଅସହାୟ ହେବନାହିଁ । ବରଂ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ନିଜର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିବା ତଥା ଅଭିଭାବକ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 8
ସେହିପରି, ଅନଲାଇନରେ କୌଣସି ଫଟୋ ଅପଲୋଡ଼ କରିବା କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୂଚନା ବିନିମୟ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ସଚେତନତା ପ୍ରସାର କରିବା

ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦଳ ହିସାବରେ କାମ କରି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୋଷ୍ଟର ଏବଂ ପାମ୍ପଲେଟ୍‌ ଡିଜାଇନ୍ କର ଏବଂ ଲଗାଅ । ଏହାପରେ ସାମୂହିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଆଧାରରେ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ−୪ : ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆରେ କ’ଣ କରିବା ଓ କ’ଣ କରିବା ନାହିଁ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା କରିବା କରିବା ନାହିଁ
୧. ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ ସଦୟ ହେବା ଅପରିଚିତ ଆଭାସୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଫଟୋ ସେୟାର କରିବା ନାହିଁ
୨. ପୋଷ୍ଟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଅପମାନସୂଚକ ତଥା ଆଘାତ ଦେଉଥ‌ିବା ଭଳି ମନ୍ତବ୍ୟ ପୋଷ୍ଟ କରିବା ନାହିଁ ।
୩. ଗୋପନୀୟତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ନିଜର ପାସ୍ୱାର୍ଡ଼ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶକାତର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବା ନାହିଁ ।

କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥଠାରୁ ଏଡ଼ାଇ ରହିବା – ‘ନା’ କହିବାକୁ ଶିଖିବା

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ କିଛି ଲୋକ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଉତ୍ତେଜନାର ସମୟ ହୋଇଥିବାରୁ କିଶୋର-କିଶୋରୀମାନେ ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ।

ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ କେବଳ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ନୁହେଁ ବରଂ ନିଶା ମଧ୍ଯ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦୁର୍ବ୍ଯସନ କୁହାଯାଏ । ଏଣୁ ପ୍ରଥମ ଥର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ମାଦକ ପଦାର୍ଥକୁ ନା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 9
ବିଡ଼ି/ସିଗାରେଟ୍ ଧୂଆଁ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରହିବା ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଅବସ୍ଥା

ତୁମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ତୁମର ଭବିଷ୍ୟତ ତୁମ ହାତରେ : ମାଦକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରିବାଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା, ଶକ୍ତିହ୍ରାସ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ କ୍ଷତି ଭାଳି ଗୁରୁତର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ।

ନିଶା ଅଭ୍ୟାସ ଦୂର କରିବାର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ପରିବାର ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ସମର୍ଥନ ଲୋଡ଼ିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକ ଯଥା ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିବା ସର୍ବଦା ବିଜ୍ଞତାର ସହିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ନିଶାମୁକ୍ତ ଭାରତ ଅଭିଯାନ : ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସଶକ୍ତିକରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଦ୍ଵାରା ନିଶାମୁକ୍ତ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଅଭିଯାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁବପିଢ଼ି, ମହିଳା ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବାର୍ତ୍ତା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ସଚେତନତା ପ୍ରସାର କରିବା । ବିଶେଷକରି, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅପବ୍ୟବହାର ରୋକିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଛି । ସରକାର ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ନିବାରଣ ଏବଂ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିଶାମୁକ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଜାତୀୟ ନିଶାମୁକ୍ତି ହେଲ୍ପଲାଇନ୍‌ ୧୪୪୪୬ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି ।

ହରମୋନ୍ : ମନ ଏବଂ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ହରମୋନ୍ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ହରମୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଶରୀରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥ‌ିବା କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ଏହା ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ବହନ କରେ ।

ହରମୋନ୍ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଓ ମସ୍ତଷ୍କରୁ ଆସୁଥିବା ସଙ୍କେତର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । କିଛି ହରମୋନ୍ ମନ ଏବଂ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ ରହି, ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଖୋଜି ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଶୈଶବରୁ ଯୌବନ ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମୟ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ୧୦ ବର୍ଷରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ୧୯ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ ।
  • କିଶୋରବସ୍ଥା ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ଜୈବିକ ଏବଂ ଆବେଗିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନିତ ।
  • ପୁରୁଷ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥକ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନରେ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ ନଥିବା ବୈଶିଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
  • ବୟଃସନ୍ଧି (Puberty) ସମୟରେ ଏକ ଶିଶୁର ଶରୀର ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଶରୀରକୁ ଉଭୟ ବାହ୍ୟ ଚେହେରା ଏବଂ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ପଡ଼େ ।
  • ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଶୋରାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଋତୁଚକ୍ର ଆରମ୍ଭଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୁଏ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତି ୨୮–୩୦ ଦିନରେ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ନିର୍ଗତ ହୁଏ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଋତୁସ୍ରାବ କୁହାଯାଏ । ଋତୁସ୍ରାବ ଯୌବନ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ୪୫-୫୫ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ହୁଏ ।
  • କିଶୋରୀମାନେ ଅନେକ ଆବେଗାତ୍ମକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ।
  • ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖୁବା ଏବଂ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା କିଶୋରମାନଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
  • ତମାଖୁ, ମଦ୍ୟ ଏବଂ ନିଶା ଔଷଧ ଭଳି ମାଦକଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶରୀର ଏବଂ ମନ ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ‘ନା’ କହିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ବୁଦ୍ଧିମାନର କାର୍ଯ୍ୟ ।
  • କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଶରୀରରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶରୀରରେ ଉତ୍ପାଦିତ କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ହରମୋନ୍ କୁହାଯାଏ ।
  • ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏବଂ ସଚେତନତା କିଶୋରମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ, ଆବେଗିକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଢଙ୍ଗରେ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 5 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ ।
ଯଥା :

  1. ବରଫରୁ ଜଳ : କଠିନ ବରଫ ତରଳରେ ପରିଣତ ହେବା ।
  2. କଢ଼ରୁ ଫୁଲ : ଫୁଲ ଗଛରେ କଢ଼ରୁ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ।
  3. ପାଣି ଥଣ୍ଡାରୁ ଗରମ : ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ଥଣ୍ଡା କମିଯିବା ।
  4. କଦଳୀ ପୋକ ଲାଗି ନଷ୍ଟ ହେବା : ଫଳ କିଛିଦିନ ପରେ ପଚିଯିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ପୁନର୍ବିଚାର କରିବା

ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଘଟୁଥିବା ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଆକାର, ଆକୃତି, ରଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଅଛି । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖି ।

ସାରଣୀ, ଆମ ଚାରିପାଖରେ ପରିଲକ୍ଷିତ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ଆକାର, ଆକୃତି, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ)
୧. ବରଫ ଖଣ୍ଡ ତରଳିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୨. ପନିପରିବା କାଟିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୩. ପାଣି ପୁଟାଇବା ଆୟତନ ହ୍ରାସ ପାଇବା
୪. ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା
୫. କାଗଜ ଖଣ୍ଡିଏ କାଟିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୬. ବିଟ୍ ରସକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇବା! ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୭. କାଠ ଜଳିବା ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୮. ଓଦା ଲୁଗା ଶୁଖାଇବା ଓଜନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୯. ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଟା ଗୁଳା ତିଆରି କରିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୧୦. ଅଟା ଗୁଳାକୁ ବେଲି ରୁଟି ତିଆରି କରିବା ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଯଥା – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ପରିବର୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଆମର ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଦର୍ଶନ, ଶ୍ରବଣ, ଘ୍ରାଣ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସ୍ଵାଦ) ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିଥାଉ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ

କାର୍ଯ୍ୟ-୨: ଆସ ତିଆରି କରିବା ଓ ଆଲୋଚନା କରିବା

(କ) କାଗଜ ସାହାଯ୍ୟରେ କିଛି ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିବା :

  • କିଛି କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ନିଆଯାଉ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ନୂଆ ନୂଆ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ଭଳି) ।
  • ଏହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେବା ପରେ ସେହି ସମାନ କାଗଜ ମିଳିବ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 1

(ଖ) ବେଲୁନ୍ ସହିତ ଖେଳିବା :

  • ବେଲୁନ୍‌ଟିଏ ନେଇ ତାକୁ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉ ।
  • ସେହି ପୂର୍ବର ଫୁଲି ନଥୁବା ବେଲୁନ ମିଳିବ ?
  • ଆଉ ଏକ ବେଲୁନ ନେଇ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ ତା’ର ମୁହଁକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରି ଯିବନାହିଁ । ଏବେ ଏହାକୁ ଏକ ପିନ୍ ଦ୍ଵାରା ଫୁଟାଅ ।
    ସତର୍କତା – ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ସାବଧାନ ରହିବ ପୂର୍ବର ସେହି ଫୁଲି ନଥୁବା

(ଗ) ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା :

  • ବେଲୁନ୍‌ ଫେରି ପାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉଛି ।
  • ଛୋଟ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡେ ନେଇ ପାଉଡ଼ର ପରି ଗୁଣ୍ଡ କରିଦିଆଯାଉ ।
  • ଏହି ଚକ୍ ପାଉଡ଼ରରୁ ପୂର୍ବର ସେହି ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବା ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଉପରୋକ୍ତ କ, ଖ ଓ ଗ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି କି ?
ଉ. ଏ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି କାଗଜ, ବେଲୁନ୍‌ର ରବର ଓ ଚକ୍ ପୂର୍ବପରି ସମାନ ରହିଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ (ଆକାରା ବା ଆକୃତି)ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ଜଳ କଠିନ, ତରଳ ଓ ବାଷ୍ପ ଏପରି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରିବ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରିବ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ । ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପଦାର୍ଥର କେବଳ ଆକାର, ଆକୃତି, ଅବସ୍ଥା ଭଳି ଭୌତିକ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Physical Change) କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ନ ରହିପାରେ !

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି କାଚ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଛୋଟ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ସେମାନଙ୍କୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
  • ‘କ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ କଳପାଣି ଏବଂ ‘ଖ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ଚୂନପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତ୍ର ଦୁଇଟି ଭିତରକୁ ଫୁଙ୍କି ପବନ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଓ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
    ସତର୍କତା – ଏହା କରିବା ସମୟରେ ପାଣି ବା ଚୂନପାଣିକୁ ଶୋଷିନିଅ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 2

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ତୁମେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
ଉ. କାଚ ପାତ୍ର ‘କ’ରେ ପାଣି ଭିତରେ ପବନ ଭରିବା ବେଳେ କେବଳ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ପାଣିର ରୂପରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ । କାଚ ପାତ୍ର ‘ଖ’ରେ ଚୂନପାଣି ଭିତରକୁ ପବନ ପଶିବାରୁ ଫୋଟକା ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଆମେ ଯଦି ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖ୍ ଦେଉଛେ ଏକ ଧଳାରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳକୁ ବସିଯାଇଛି, ଯାହା କିଛି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛି ।

ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଯକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Chemical Change) କୁହାଯାଏ ।

ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Chemical Reaction) କୁହାଯାଏ । ଏକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରୁ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Chemical Equation) ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

ଚୂନପାଣିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳେ ବସିଯାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଦର୍ଶାଯାଇ ପାରିବ ।

କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ୍ (ଚୂନପାଣି) + କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) → କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ + ଜଳ (ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ)

ଚୁନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାରରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ) ମିଶାଇଲେ ଗ୍ୟାସ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

  • ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାର କିମ୍ବା ଲେମ୍ବୁରସ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷାନଳରୀ (Test tube) ରେ ନିଆଯାଉ ।
  • ଏଥ‌ିରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବାସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍) ମିଶାଯାଉ ।

ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଫିସ୍‌ଫିସ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ସହ ବୁଦ୍‌ବୁଦ୍ ହୋଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିଏ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନପାଣି ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗ୍ୟାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଅ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୁଆ ହୋଇଯାଇଛି । ଯାହା ଭିନେଗାର ଓ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ବେକିଙ୍ଗସୋଡ଼ା)ର ମିଶ୍ରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।

ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରୁଛ ?
ଉ. ଏହା ସୂଚନା ଦିଏ ଯେ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ବ୍ୟବହୃତ ଛୋଟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଓ ନମନୀୟ ନଳୀ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇପାରିବ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 3
ଏହି ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ଚୂନପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଗ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ସମୀକରଣ ଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ ।

ଭିନେଗାର + ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ା → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ + ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଳଙ୍କି ଧରିବା :
କଳଙ୍କି (Rusting) ହେଉଛି ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯାହା ଲୌହ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଲ କିମ୍ବା କମଳା ରଙ୍ଗର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହାର ରାସାୟନିକ ନାମ ଆଇରନ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଅଟେ । କଳଙ୍କି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଉଭୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 4

ଦହନ :
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଫିତା ଜଳିଲେ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ନାମକ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହିତ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ + ଅକ୍ସିଜେନ୍ (ବାୟୁ) → ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ + ତାପ (ଧଳା ପାଉଡ଼ର) + ଆଲୋକ
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 5
ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଭୟ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାକୁ ଦହନ (Combustion) କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦହନଶୀଳ (Combustible) ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାଠ, କାଗଜ, ତୁଳା, କିରୋସିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଦହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଗଲେ, ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ ଓ ନିଆଁ ଲିଭାଇ ଦିଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି ଏକା ପ୍ରକାର ମହମବତୀ ଅଲଗା ଦୁଇଟି ଚଟକା ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ ଜଳାଯାଉ ।
  • ଗୋଟିକୁ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବାପରି ଏକ କାଚପାତ୍ରରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।

ମହମବତୀ ଦୁଇଟିର ଜଳୁଥିବା ଶିଖାରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛେ ଯେ, ଯେଉଁ ମହମବତୀ ଢଙ୍କା ଯାଇ ନଥିଲା (ଚିତ୍ର ‘କ’) ତାହା ନିରନ୍ତର ଜଳୁଛି, ଯେତେବେଳେ କି ଢଙ୍କା ଯାଇଥିବା ମହମବତୀ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) କିଛି ସମୟ ପରେ ଲିଭିଯାଇଛି ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 6
ଏମିତି କାହିଁକି ହୁଏ ?
ଉ. ଯେହେତୁ କାଚପାତ୍ରଦ୍ଵାରା ଢଙ୍କା ଯାଇଥ୍ ମହମବତୀ ନିରନ୍ତର ବାୟୁ ପାଉନାହିଁ, ଜଳୁଥିବା ଶିଖା ଶୀଘ୍ର ଲିଭିଗଲା । ଦହନରେ ସହାୟକ ହେଉଥ‌ିବା ବାୟୁର ସେହି ଉପାଦାନଟି ହେଉଛି ଅମ୍ଳଜାନ ।

  • ଢଙ୍କାଯାଇଥିବା ମହମବତୀର ପାତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିହେବ । ତୁମେ କିପରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ ?
  • ସେହି ପେଟ୍ରି ଡିସ୍‌ରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଚୂନପାଣି ମିଶାଇ ତୁମେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ । ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ ଯେ ତାହା ଦୁଧୂଆ ରଙ୍ଗକୁ ବଦଳି ଯାଇଛି । ମହମରେ ଥିବା ଅଙ୍ଗାରକ (କାର୍ବନ) ଓ ବାୟୁର ଅମ୍ଳଜାନଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଅନ୍ୟକଥାରେ, ଦହନ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ : ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଏ ତେବେ ଜଣେ ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟଟି କ’ଣ ?
ଉ. ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଗୋଟିଏ କମ୍ବଳ କିମ୍ବା ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଅ । ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଏ ଏବଂ ନିଆଁ ଲିଭିଯାଏ ।

ସତର୍କତା : କୃତ୍ରିମତନ୍ତୁ ନିର୍ମିତ କମ୍ବଳ (ସିନଥେଟିକ୍ କମ୍ବଳ) ବା ସିନଥେଟିକ୍ କପଡ଼ା କେବେବି ନିଆଁ ଲିଭେଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ତରଳି ଚର୍ମରେ ଲାଗିଯିବ ।

ପ୍ରକୃତିର ବିସ୍ମୟ : ଜୈବଦୀପ୍ତି
ବିଳମ୍ବିତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ବା ପ୍ରାନ୍ତରରେ କିଛି କୀଟଙ୍କଠାରୁ ଆଲୋକ ବାହାରୁଥୁବାର ତୁମେ ହୁଏତ ଦେଖୁଥ‌ିବ । ଏହି କୀଟଗୁଡ଼ିକୁ ଖଦ୍ୟୋତ (ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ) କହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଆଲୋକ ଏକ ରାସାୟନିକ ପରି ବ ର୍ଷ ନ ଦ୍ଵାର। ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସଜୀବଙ୍କଠାରେ ଏହି ପ୍ରକାର ତାପ ବିନା ଆଲୋକ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଜୈବଦୀପ୍ତି (Bioluminescence) କହନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 7
ଦହନ ପାଇଁ ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ଯଥେଷ୍ଟ କି ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ ।
ଚିମୁଟାରେ ଖଣ୍ଡେ କାଗଜ ଧରି ଜଳୁଥିବା ଦିଆସିଲି କାଠି ନିକଟକୁ ଅଣାଯାଉ । ଏଥିରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ନିଆଁ ଲାଗିଯିବ । ତୁମେ କହିପାରିବ କି ଜ୍ଵଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆମେ ନିଆଁ ଆବଶ୍ୟକ କରୁ ?

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

‘ଆଉ ଖଣ୍ଡିଏ କାଗଜ ନିଆଯାଉ’ ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବିନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଆସିବା ପରି କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କର (ଚିତ୍ର- କ) । କିଛି ସମୟ ସେଠାରେ ଏହାକୁ ଧରି ରଖ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 8
ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ସେହି କାଗଜକୁ ଧୂଆଁ ନିର୍ଗତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେ ଉଛି ଏବଂ ତା ପରେ ଏଥିରେ ନି ଆଁ ଲାଗିଯାଉଛି (ଚିତ୍ର-ଖ) । ଏଣୁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ଯ ଜଳିପାରିବ ।

ଦହନ ପାଇଁ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । କାଗଜ ଉପରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଜବକାଚ (ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ) ଦ୍ଵାରା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ପକାଇଲେ କାଗଜରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଇଥାଏ, ସୁତରାଂ ଗୋଟିଏ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳିପାରିବ ।

ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ତାପମାତ୍ରା (Ignition temperature) କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିବା ପାଇଁ 3 ଟି କାରକ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା –

  1. ଏକ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବା ଇନ୍ଧନ (Fuel),
  2. ଅମ୍ଳଜାନ,
  3. ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା (ଆବଶ୍ୟକ ତାପ)

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ମହମବତୀର ଜ୍ଵଳନ ସମୟରେ ମହମବତୀର ମହମ ତରଳିଯାଏ ଓ ବତୀ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଶିଖାର ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ମହମ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ । ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳି ଶିଖା ସୃଷ୍ଟିହୋଇଥାଏ ।

ସମାନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିପାରିବ କି ?
ମହମବତୀଟିଏ ଜଳିବା ବେଳେ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ? ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଚିନ୍ତା କର, ଯୁଗ୍ମ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର କର ଓ ବିନିମୟ କର ।

ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଜଳୁଥିବା ମହମବତୀ ବିଷୟରେ କ’ଣ ସବୁ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ବିଶ୍ଲେଷଣ କର ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 9
ମହମ ତରଳିବା, ଘନୀଭୂତ ହେବା ଏବଂ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳିବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଏଥୁରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲୁ ଯେ, ମହମବଦୀ ଜଳିବାରେ ଉଭୟ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େ :
ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େଙ୍କର ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଛି । ସେ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହମବତୀର ରାସାୟନିକ ଇତିହାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ବକ୍ତୃତାମାଳା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଫାରାଡ଼େ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ନିମନ୍ତେ ମହମବତୀ ହେଉଛି ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ବସ୍ତ । ସେ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗଳନ, ବାଷ୍ପୀଭବନ ଓ ଦହନ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବେ ବୁଝାଇଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 10

ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଟନ୍ତି କି ?
ଥରେ କୌଣସି ଜିନିଷର କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା ପରେ ଆମେ କ’ଣ ଏହାକୁ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇବା କି ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସନ୍ଧାନ କରିବା

ଆମେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଛେ ସେସବୁକୁ ଆଉଥରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବସ୍ତ ବା ପଦାର୍ଥକୁ ଆମେ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖୁଥିଲେ ସେହି ରୂପରେ ଫେରିପାଇବା ? ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ : ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇପାରିବ କି ?

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୂଳ ଅବସ୍ଥା ଫେରି ପାରିବ (ହଁ/ନା)
୧. ପନିପରିବା କାଟିବା ହଁ
୨. ପାଣି ଫୁଟାଇବା ନା
୩. ଗନ୍ଧକ ହଁ
୪. ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା ନା
୫. ଗୋଟିଏ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ନା
୬. ପାଣିରେ ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ହଁ
୭. ପଥର ହଁ

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 11
ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆମ ପଦାର୍ଥର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି ପାଇଥାଉ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତୀ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : ବରଫରୁ ପାଣି ଓ ପୁନଶ୍ଚ ବରଫରେ ପରିଣତ ହେବା ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଆମ ପଦାର୍ଥକୁ ଆଉ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇପାରିବା ନାହିଁ ତାହାକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କଟାଯାଇଥିବା ପନିପରିବା ତାହାର ପୂର୍ବ ଆକୃତିକୁ ଫେରି ପାରିବ ନାହିଁ ।

ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ କି ?
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 12
ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ : (a) କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା, (b) ଗଛରେ ଫଳ ପାଚିବା, (c) ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆମ ପାଇଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : (a) ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା, (b) ସଂରକ୍ଷଣ ବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା, (c) ରୂପା ଗହଣା କଳା ପଡ଼ିଯିବା ।

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମାନବର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିବେଶଗତ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଉଦାହାରଣ : (a) ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଦହନରୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ, (b) ଶିଳ୍ପଜାତ ଆବର୍ଜନାରୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ମନ୍ଥର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 13

ଶିଳାର ଅବକ୍ଷୟ :

  • ପର୍ବତ ପାଦଦେଶରେ ଜମା ହେଉଥ‌ିବା ବାଲି, ମାଟି, ପଥର ସମୂହକୁ ଅପକ୍ଷେପ କୁହାଯାଏ ।
  • ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଳା ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
  • ଜଳବାୟୁର ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଗଛମାନଙ୍କର ଚେର ବୃଦ୍ଧି, ଏପରିକି ଶିଳା ଫାଟରେ ଜଳ ବରଫ ହୋଇ ଜମିବା କାରଣରୁ ଶିଳା ସବୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥାଏ ।
  • ଜଳ ଓ ଜଳରେ ଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶିଳା ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
  • ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଶିଳାର ରାସାୟନିକ ସଂଗଠନରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ଶିଳାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୂହକୁ ଶିଳା ଅବକ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶେଷର ମୃତ୍ତିକା ତିଆରି କରେ ।

କ୍ଷୟ (Erosion) :
ଶିଳାଗୁଣ୍ଡ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଅବକ୍ଷେପ ସବୁ ଭାଙ୍ଗି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପବନ, ଜଳସ୍ରୋତ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ବାଲି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ୍ଷୟ (Erosion) କୁହାଯାଏ ।

ଭୂସ୍ଖଳନ ସମୟରେ ମୁଭିକା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ନଦୀର ପଥର ଓ ବାଲିଗରଡ଼ା ସବୁ ଜଳସ୍ରୋତରେ କ୍ରମାଗତ କ୍ଷୟଯୋଗୁଁ ଚିକ୍କଣ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।

ଯେତେବେଳେ ପବନ ବା ଜଳସ୍ରୋତର ବେଗ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଶିଳାକ୍ଷୟ ଯୋଗୁ ଏସବୁ ବାହିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ପଦାର୍ଥ ସାଗର ବା ହ୍ରଦର ନମ୍ନ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଯାଆନ୍ତି । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜମାହୋଇ ଏହା ନୂତନ ଶିଳାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହା ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଭୌତିକ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ଓ କୌଣସି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥାଏ ।
  • ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
  • ଦହନ, ରନ୍ଧନ ଓ କଳଙ୍କି ଧରିବା ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଦହନ ହୋଇଥାଏ, ସେମାନେ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ବା ଉଭୟ ଦହନ ସମୟରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
  • ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ନିଆଁ ଧରିପାରେ, ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ ।
  • କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ କେତେକ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ନୁହଁନ୍ତି
  • କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଯୋଗୀ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଯେପରି ନୁହଁନ୍ତି ।
  • ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତିକରି ଶିଳା ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଗଠିତ ହୁଏ ।
  • ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ପବନଦ୍ୱାରା ହେଉଥ‌ିବା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 4 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ଭନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ କାମରେ ଲାଗୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଲୁହା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଲୁହାକାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଆମର ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା କଟୁରୀ, କୁରାଢ଼ି, ଦାଆ, ହାତୁଡ଼ି, ଶାବଳ, କୋଦାଳ, କୋଡ଼ି, ପନିକି ଓ କୋରଣା ଇତ୍ୟାଦି ଜିନିଷ ସେମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୁହା ଧାତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଲୁହା ଖଣ୍ଡକୁ ଚୁଲ୍ଲାରେ ଗରମକରି ଏହା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ, ଏକ ହାତୁଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ପିଟି ବିଭିନ୍ନ ଆଳନ୍ଦିର କରାଯାଇଥାଏ ।

ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଧର୍ମ :
ନମନୀୟତା (Malleability) :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 1

  • କିଛି ଅବ୍ୟବହୃତ ତମ୍ବା ଓ ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ, ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା, ମଟର ଦାନା ପରି ଛୋଟ ଗନ୍ଧକ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ କାଠ ଖଣ୍ଡଟିଏ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ନେଇଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ସେଗୁଡ଼ିକ ଚକ୍ରଚକ୍ କରୁଛି କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତ ନା ନରମ ?
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ କରି ଯେ କୌଣସି ଏକ ଶକ୍ତ ଚଟାଣ ଉପରକୁ ନେଇ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟାଯାଉ ।
  • ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ଯଥା – ତମ୍ବା, ଲୁହା, ଏଲୁମିନିୟମ ଇତ୍ୟାଦି ନମନୀୟ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟିଲେ ବା ଆଘାତ କଲେ ଏହା ପତଳା ଚଦରରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଧାତୁର ଏହି ଗୁଣକୁ ନମନୀୟତା କୁହାଯାଏ ।
  • ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ନମନୀୟତା ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ସୁନା ଓ ରୂପା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଧାତୁ ।
  • କରିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସାରଣୀ–୧ : ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତର ବାହ୍ୟରୂପ, କଠିନତା ଏବଂ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟିବାର ପ୍ରଭାବ
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 2

ସାମଗ୍ରିକ ଅବଲୋକନ (Holistic Lens) :

ଭାରତ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଗତି ଉପରେ ଲୁହାର ପ୍ରଭାବ
ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ‘ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ : ଭାରତ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ’ରେ, ତୁମେ ହରପ୍ପା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିଛ । ସେମାନେ ତମ୍ବା ଏବଂ ସୁନା ଭଳି ଧାତୁର ବ୍ୟବହାର କିପରି କରିହେବ ତାହା ଜାଣିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବାସନକୁସନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଳଙ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ତଥାପି ହରପ୍ପାମାନେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାତୁ ଲୁହା ବ୍ୟବହାର କରୁଥୁବାର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ତୁମେ କ୍ଵଚିତ୍ ପାଇବ, ଯଦିଓ ଏବେ ଲୁହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଦେଖୁଛ । କାରଣ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୁହା ବ୍ୟବହାର ହେବା ପାଇଁ ବହୁତ ସମୟ ଲାଗିଲା ।

ତଥାପି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲୁହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେବା ପରେ, ଭାରତରେ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଗତିରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଲୁହା ଶକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁଁ, ଏଥିରୁ ତିଆରି ହଳ ଭଳି କୃଷି ଉପକରଣ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ଉନ୍ନତ ଥିଲା ।

ସାଧାରଣତଃ ଏହା ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେ ଲୁହା ତୁଳନାରେ ତମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା । ଲୁହା ପୂର୍ବରୁ ତମ୍ବା ଆବିଷ୍କାର ହେବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
ଉ. ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନେ ତମ୍ବା ଓ ସୁନାର ବ୍ୟବହାର ଜାଣିଥିଲେ । ବାସନକୁସନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରିରେ ତମ୍ବା ଓ ସୁନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଲୁହାର ବ୍ୟବହାର ସଂପର୍କରେ କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ତମ୍ବା, ଲୁହା, ଆଳୁମିନିୟମ୍ ଆଦି ଧାତୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବା ଚକ୍ରଚକ୍ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି । ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗୁଣକୁ ଧାତବ ଔଜଲ୍ୟ ବା ଧାତବ ଦୀପ୍ତି କହନ୍ତି । ତମ୍ବା, ଆଲୁମିନିୟମ ଓ ଲୁହା ଆଦି ଧାତୁ ଅଟନ୍ତି । କୋଇଲା, ଗନ୍ଧକ, କାଠର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ନାହିଁ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ପରି ଏତେ ଶକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧାତୁ ଅଟନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସବୁ ଧାତୁ କଠିନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି । ପ୍ରକୃତରେ ସୋଡ଼ିୟମ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ପରି କିଛି ଧାତୁ ଏତେ ନରମ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ସାହାଯ୍ୟରେ କାଟି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିହେବ । ପାରଦ ହେଉଛି ଏକ ଧାତୁ ଯାହା ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳିଥାଏ ।

ତମ୍ବା ଖଣ୍ଡ, ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ ଓ ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ପିଟିବା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଚେପ୍‌ଟା ହୋଇଗଲା । ଅନ୍ୟ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଥିଲା । ପଦାର୍ଥର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ପିଟି ଚେପ୍‌ଟା ବା ପତଳା ଚଦରରେ ପରିଣତ କରିହୁଏ ତାହାକୁ ନମନୀୟତା (Malleability) କୁହନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ନମନୀୟତା ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ।

କିଛି ମିଠା ଉପରେ ଚକ୍ ଚକ୍ କରୁଥିବା ଜରିରେ ଖାଦ୍ୟ ପୁଡ଼ିଆ ହୋଇ ଆସୁଥ‌ିବା ରୁପାର ଅତି ପତଳା ଆବରଣ ଦିଆଯାଇଥିବା ଓ ଆଲୁମିନିୟମ ଦେଖୁଥ୍ । ରୁପା ଓ ଆଲୁମିନିୟମର ନମନୀୟତା ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏସବୁ ସମ୍ଭବ ହେଉଛି । ସୁନା ଓ ରୂପା ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଧାତୁ ।

ଖଣ୍ଡିଏ କୋଇଲା କିମ୍ବା ଟିକିଏ ଗନ୍ଧକ ଏହି ନମନୀତା ଧର୍ମ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗୁର ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । କାଠ, ଚେପ୍‌ଟା ଓ ପତଳା ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ କାଠ ନମନୀୟ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗୁର ନୁହେଁ ।

ତନ୍ୟତା (Ductility) :

  • ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣରେ ତମ୍ବା କିମ୍ବା ଆଲୁମିନିୟମ ତାର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
  • ହାର, କାନଫୁଲ, ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ଧାତବ ତାରରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବୀଣା, ସିତାର, ଗୀଟାର, ଭାଓଲିନ ଆଦି ତାରଯୁକ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଧାତବ ତାର ହିଁ ସୁନ୍ଦର ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟିକରିଥାଏ । ଧାତୁକୁ ଟାଣି ତାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ । ଧାତୁର ଏହି ଗୁଣକୁ ତନ୍ୟତା କୁହାଯାଏ ।
  • ରୂପାର ଏହି ତନ୍ୟତା ଗୁଣକୁ ଆଧାର କରି ଆମ ରାଜ୍ୟର କଟକରେ ତାରକସି ଶିଳ୍ପ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି । ତେଣୁ କଟକକୁ ସିଲ୍‌ଭର ସିଟି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
  • ସୁନା ଏତେ ତନ୍ୟ ଯେ ୧ ଗ୍ରାମ୍ ସୁନାରୁ ପ୍ରାୟ ୨ କି.ମି. ଲମ୍ବା ତାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିହେବ ।
  • ଧାତୁର ତନ୍ୟତା ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଧାତବ ତାରରୁ ଚା’ ଛଣା ତିଆରି କରିହୁଏ ।
  • କୋଇଲା (କାର୍ବନ), ଗନ୍ଧକ, ଫସ୍‌ଫରସ୍ ପରି ଅଧାତୁର ଏହି ତନ୍ୟତା ଗୁଣ ନଥାଏ ।

ଷ୍ଟିଲ ଏକ ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଯାହା ଧାତୁ (ଲୁହା) ଓ ଅଧାତୁ (କାର୍ବନ)ର ମିଶ୍ରଣରେ ତିଆରି । ଷ୍ଟିଲରେ ତିଆରି ତାର ଖୁବ୍ ଶକ୍ତ ଓ ଭାରି ଜିନିଷକୁ ଧରି ରଖୂପାରେ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଝୁଲା ପୋଲ ଓ ଟ୍ରେନରେ ଷ୍ଟିଲ୍ ତାର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହିପରି ଏକ ଝୁଲା ପୋଲ କଟକର ଧବଳେଶ୍ଵରରେ ତୁମେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇବ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 3

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ନିନାଦତା (Sonority) :
ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଚାମଚ, ପ୍ଲେଟ କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରାଟିଏ ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା କିମ୍ବା କାଠଖଣ୍ଡ ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିଲେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଚଟାଣରେ ପକାଇବାବେଳେ ସାବଧାନତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ ।

  • ଗୋଟିଏ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଚାମଚ, ଏକ ମୁଦ୍ରା, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା ଓ କାଠ ଖଣ୍ଡଟିଏ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଚଟାଣ ଉପରକୁ ପକାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଧ୍ଵନିରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
  • ଧାତବ ଚାମଚ ଓ ମୁଦ୍ରା ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିବା ବେଳେ କିଛି ସମୟ ଧରି ଲାଗିରହୁଥ‌ିବା ଗମ୍ଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ କୋଇଲା ଓ କାଠ ଖଣ୍ଡ ମାନ୍ଦା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଧାତୁମାନଙ୍କର ଏହି ଗମ୍ଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ଵନି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଗୁଣକୁ ନିନାଦତା କହନ୍ତି ଏବଂ ଧାତୁମାନେ ନିନାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।

ଘୁଙ୍ଗୁରର ରୁଣୁଝୁଣୁ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଘଣ୍ଟିରୁ ଟଂଟଂ ଶବ୍ଦ ଧାତୁର ନିନାଦତା ଗୁଣ ଯୋଗୁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ତାପ ପରିବହନ (Conduction of heat) :

  • ରୋଷେଇ ଘରେ ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଲୁମିନିୟମ, ତମ୍ବା ଆଦି ଧାତୁରେ ରନ୍ଧନ ପାତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।
  • ପଦାର୍ଥର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ତାପର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣକୁ ତାପ ପରିବହନ କହନ୍ତି । ତାପ ପରିବହନ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ତାପ ପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା (ପରୀକ୍ଷଣ)

  • ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ କାଚ ପାତ୍ର ଟିଏ ଧାତବ ଚାମଚ ରଖାଯାଉ ।
  • ଏଥିରେ ଗରମ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
  • ସମାନ ଆକାର ଓ ମୋଟେଇର ଗୋଟିଏ ଧାତବ ଚାମଚ ଓ ଗୋଟିଏ କାଠ ଚାମଚ ନିଆଯାଉ ।
  • ଉଭୟ ଚାମଚକୁ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଗରମ ଜଳ ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଦୁଇ ମିନିଟ୍ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଚିତ୍ରରେ ଥବାଭଳି ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାମଚ ଦ୍ଵୟର ଉପର ମୁଣ୍ଡକୁ ସାବଧାନତା ସହ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 4

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ଧାତବ ଚାମଚଟି କାଠ ଚାମଚ ଅପେକ୍ଷା ହାତକୁ ଅଧ‌ିକ ଗରମ ଲାଗୁଛି, ଯଦିଓ ଉଭୟ ଚାମଚକୁ ସମାନ ତାପମାତ୍ରାର ଜଳରେ ସମାନ ସମୟ ପାଇଁ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଧାତବ ପଦାର୍ଥରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଧାତବ ଚାମଚ ଅପେକ୍ଷା କାଠ ଚାମଚରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଭାବରେ ହୋଇଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ତାପ ସୁପରିବାହୀ (good conductor) ହୋଇଥିବାବେଳେ କାଠ ବା ଅଧାତୁ ତାପ କୁପରିବାହୀ (poor conductor) ଅଟନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବୁଝି ପାରୁଥିବା ଯେ କାହିଁକି ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁରେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ବେଣ୍ଟ କାଠ ବା ଅନ୍ୟ ତାପ ଅପରିବାହୀ (non-conductor) ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ (Conduction of Electricity)

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ସଂରଚନା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା

ଟେଷ୍ଟରର ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ପାଇଁ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ପାତ, ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା, ମଟର ଦାନା ଆକାରର ଗନ୍ଧକ ଖଣ୍ଡ, ଏକ ଲମ୍ବା ତାର, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା, ଖଣ୍ଡେ ଶୁଖୁଲା କାଠ, ଖଣ୍ଡିଏ ପଥର, ଗୋଟିଏ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ଦାଗ ଲିଭା ରବର (Eraser) ଏବଂ ଛୋଟ ନାଇଲନ ରଶି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ନେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥରେ ଟେଷ୍ଟରକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ । ଏହି ପରୀକ୍ଷାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ ବା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ ପରିବହନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ବସ୍ତୁ / ସାମଗ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ବଲ୍‌ବ ଜଳେ/ କଳେ ନାହିଁ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର କୁପରିବାହୀ
୧. ଆଲୁମିନିୟମ ପାତ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୨. ଲୁହାକଣ୍ଟା ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୩. ଗନ୍ଧକ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୪. କୋଇଲା ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୫. ଶୁଖୁଲା କାଠ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୬. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୭. ପଥର ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୮. ତମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣ ଅପରିବର୍ତିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୯. ରବର ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୧୦. ନାଇଲନ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ

 

  • ଆଲୁମିନିୟମ, ଲୁହା ଓ ତମ୍ବା ତିଆରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୋଗ ଦ୍ଵାରା କୋଇଲା, କାଠ, ପଥର, ରବର ଓ ନାଇଲନ ରଶି ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ବଲ୍‌ବଟି ଜଳୁଥିବାବେଳେ ଗନ୍ଧକ, ବଲବ୍‌ ଜଳିପାରୁ ନାହିଁ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ସହଜରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରାଇଥା’ନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ କହନ୍ତି । ବିପରୀତ କଥାରେ, ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥସବୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରର କୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • ସ୍ଫୁଡ୍ରାଇଭର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆବରଣ ଓ ରବର ଗ୍ଲୋଭ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର କୁପରିବାହୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିସିଆନମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବାୟୁ ଓ ଜଳର ପ୍ରଭାବ : ଲୁହା

  • ଲୁହାରେ ତିଆରି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ କିଛି ଦିନ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିରହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
  • ଲୁହା ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଏ ସେତେବେଳେ ଲୁହା ଉପରେ ଧୂସର ବର୍ଣ୍ଣର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଏହାକୁ ଲୁହାର କଳଙ୍କି ଲାଗିବା କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଚକ୍ ଚକ୍ କରୁଥିବା କିଛି ଲୁହା କଣ୍ଟା ନିଆଯାଉ । ଯଦି ତୁମେ ପୁରୁଣା ଲୁହା କଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ତେବେ ଏହା ଉପରେ ଥ‌ିବା ବାଦାମୀ ଆବରଣକୁ ଖଣ୍ଡେ ବାଲି କାଗଜରେ ଘଷି ସଫା କରାଯାଉ ।

ତିନୋଟି ସଫା ଓ ଶୁଖୁଲା କାଚ ବୋତଲ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ମୁହଁକୁ ଭଲଭାବରେ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଠିପି କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀଗୁଡ଼ିକରେ କ, ଖ ଓ ଗ ଚିହ୍ନ ଲଗାଯାଉ ।

ତିନୋଟି ଲୁହାକଣ୍ଟା ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ସୂତା ଦ୍ଵାରା ବନ୍ଧାଯାଉ ।

ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ଓ କିଛି ସିଲିକା ଜେଲ୍ ‘କ’ ଚିହ୍ନିତ କାଚ ବୋତଲରେ ରଖ୍ ଠିପିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବନ୍ଦ କରିଦିଅ (ଚିତ୍ର ‘କ’ ଭଳି) । ସଲିକା ଜେଲ୍ ବାୟୁକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଆଯାଉ । କେତେକ ଔଷଧ ବୋତଲ, ପାଣି ବୋତଲ, ଜୋତାଡ଼ବା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଶୁଷ୍କ ରଖୁବା ପାଇଁ ସେଥୁରେ ଏହି ସିଲିକା ଜେଲ୍‌ର ଛୋଟ ପାଉଚ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 5
ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ‘ଖ’ ଚିହ୍ନିତ ବୋତଲରେ ରଖୁ ଏଥ‌ିରେ ସଦ୍ୟ ଫୁଟାଯାଇ ଥଣ୍ଡା କରାଯାଇଥିବା ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଯେପରିକି କଣ୍ଟାଟି ଜେଲ୍‌ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଡ଼ି ରହିବ । (ଫୁଟାଇବାଦ୍ଵାରା ଜଳରୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ ବାହାରି ଯାଏ) । ବର୍ଷ ମାନ ଏଥ୍ ରେ ଯେକୌଣସି ତେଲରୁ କିଛି ପକାଯାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଜଳ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ତେଲର ଏକ ସ୍ତର ରହି ଜଳ ମଧ୍ଯକୁ ବାୟୁର ପ୍ରବେଶକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବ । ବୋତଲଟି ଠିପି ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବନ୍ଦ କରାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଆଉ ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ‘ଗ’ ଚିହ୍ନିତ ବୋତଲରେ ରଖୁ ସେଥ‌ିରେ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଯେପରିକି କଣ୍ଟାଟି ଜଳରେ ଆଂଶିକ ବୁଡ଼ିରହିବ । ଏହାକୁ ଠିପି ନଦେଇ ଖୋଲା ରଖୁ ଦିଆଯାଉ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଲୁହାକଣ୍ଟାଟି ଉଭୟ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିପାରିବ । (ଚିତ୍ର ଗ ଭଳି)

କାଚ ବୋତଲଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ୮ ରୁ ୧୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖାଯାଉ ଓ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର ।

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ

ସାରଣୀ : ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବ

କାଚ ବୋତଲ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯବେକ୍ଷଣ
ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି (ହଁ/ନା) ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି (ହଁ/ନା)
କ ନା ହଁ ବାଦାମୀ ବର୍ଷରେ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଖ ହଁ ନା ବାଦାମୀ ବର୍ଷରେ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଗ ହଁ ହଁ ବାଦାମୀ ଓ ଧୂସର ବର୍ଷର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
କାଚ ବୋତଲ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ରେ ଥିବା ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ କୌଣସି ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମି ନାହିଁ ।

ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଲୁହାକଣ୍ଟାକୁ କେବଳ ଶୁଖୁଲା ବାୟୁ (ବୋତଲ ‘କ’) କିମ୍ବା କେବଳ ପାଣି (ବେତଲ ‘ଖ’) ରେ ରଖ‌ିଲେ ଏହା ଉପରେ ବାଦାମି ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମା ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବିବର୍ତ୍ତୀକରଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବୋତଲ ‘ଗ’ ରେ ଥିବା ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମିବା ପାଇଁ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ଦାୟୀ । ଜମିଥିବା ଏହି ଧୂସର ପଦାର୍ଥକୁ କଳଙ୍କି (rust) କହନ୍ତି । ଲୁହାରେ ତିଆରି ବସ୍ତ ଉପରେ କଳଙ୍କି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କଳଙ୍କି ଧରିବା କୁହାଯାଏ ।

ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଖୋଲା ରହିଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ରଙ୍ଗହୀନ ହେବାର ଦେଖାଯା’ନ୍ତି । ତମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଉପରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ କିମ୍ବା ରୂପା ବସ୍ତୁ ଉପରେ କଳା ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଘଟିଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଏକ ଧାତୁ ତାକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଉପାଦାନ ଯଥା ବାୟୁ, ଜଳ, ଅମ୍ଳ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଧାତୁଟିର ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୟ ଘଟିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷାରଣ ବା କ୍ରମକ୍ଷୟ (corrosion) କୁହାଯାଏ ।

ଲୁହାର କଳଙ୍କି ଧରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇପାରିବ । ରଙ୍ଗ କରିବା, ତେଲ ଲଗାଇବା, ଗ୍ରୀକ୍ କରିବା ଏବଂ ଲୁହା ଉପରେ ଦସ୍ତା ଧାତୁର ଏକ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତର ଲଗାଇବା ଭଳି ଅନେକ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ଲୁହାର କଳଙ୍କିରୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଜିଙ୍କ୍ର ଏକ ପତଳା ସ୍ତରର ଆଚ୍ଛାଦନଦ୍ଵାରା ଷ୍ଟିଲ୍ ଏବଂ ଲୁହାକୁ କଳଙ୍କି ଲାଗିବାରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଜିଙ୍କ୍ ଲେପନ (ଗାଲଭାନାଇଜିଙ୍ଗ୍) କୁହାଯାଏ ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାରିତା ! ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ଲୌହ ସ୍ତମ୍ଭଟି ୧୨୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧୂକ ସମୟ ପୂର୍ବେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୮ ମିଟର ଏବଂ ଓଜନ ୨୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମିଂରୁ ଅଧିକ । ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ପବନ, ବର୍ଷା ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭରେ ପ୍ରାୟ କୌଣସି କଳଙ୍କି ନାହିଁ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 6

ଅନ୍ୟ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାୟୁ ଓ ଜଳର ପ୍ରଭାବ

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ସତର୍କତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଚଷମା ପିନ୍ଧିବେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଦୂରତାରେ ରହିବେ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 7
୩-୪ ସେ.ମି. ଲମ୍ବର ଖଣ୍ଡିଏ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଫିତା ନେଇ ଏହାକୁ ବାଲି କାଗଜରେ ଘଷି ସଫା କରାଯାଉ ।

ଚିମୁଟାରେ ଫିତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡଟିକୁ ସ୍ପିରିଟ୍ ବତୀ କିମ୍ବା ମହମବତୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳାଯାଉ ।
ମ୍ୟାଗ୍ନେସୟମ ଫିତାଟିକୁ ଜଳିବାକୁ ଦିଆଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଫିତାଟି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଧଳା ଶିଖା ସହ ଜଳି ଧଳା ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଗୋଟିଏ ନିରୀକ୍ଷଣ କାଚରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ଏହା ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
2Mg + O2 → 2MgO
ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍‌ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଫଳରେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ଦୁଇ ଚାରି ଟୋପା ଉଷ୍ମ ଜଳ ମିଶାଇ ଭଳ ଭାବରେ ଘାଣ୍ଟିଦିଆଯାଉ ଓ ଏହାର ପ୍ରକୃତି ଯାଞ୍ଚକଲେ ଏହା ଲାଲ ଲିଟମସ୍‌କୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ କରିଦେବ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସାଧାରଣତଃ ଧାତବ ଅକସାଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି ।

ସୋଡ଼ିୟମ ଧାତୁକୁ କିରୋସିନରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥାଏ । କାରଣ ଏହି ଧାତୁ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଜଳିଯାଇଥାଏ ଏବଂ ସୋଡ଼ିୟମ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କ ରି ଥାଏ । କି ରେ । ସି ନ୍ ରେ ବୁଡ଼ାଇ ର ଖ୍ ବଦ୍ଵାରା ସୋଡ଼ିୟମ୍‌ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିପାରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ସର୍ବଦା କିରୋସିନ୍ ବୋତଲରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 8
ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସହ ଗନ୍ଧକ (ଅଧାତୁ) ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚରେ (ଏକ ବେଣ୍ଟବାଲା ଧାତବ ଚାମଚ ଯେଉଁଥରେ ପଦାର୍ଥ ମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦରେ ଉତ୍ତପ୍ତ କରିବା ବା ଜଳାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିହୁଏ) ଅଳ୍ପ ଗନ୍ଧକ ଗୁଣ୍ଡ ନିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘କ’ ଭଳି) । ଯଦି ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚଟିଏ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ ତେବେ କୌଣସି ଏକ ବୋତଲର ଧାତବ ଠିପି ଚାରିପଟେ ଧାତବ ତାର ଗୁଡ଼ାଇ ତାହାକୁ ଚାମଚ ଆକାରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’ ଭଳି) ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 9
ଏହାକୁ ଏକ ଶିଖାରେ ଗରମ କରାଯାଉ ଏବଂ ଗନ୍ଧକ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ମାତ୍ରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ଚାମଚଟିକୁ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ବା ଗ୍ୟାସ୍‌ ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଢାଙ୍କିଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’ ଭଳି) ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 10
୩-୪ ମିନିଟ ପରେ ଢାଙ୍କୁଣୀ କାଢ଼ି ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚ ବାହାରକୁ ଅଣାଯାଉ, ଗ୍ୟାସ୍ ଜାରରେ ଅଳ୍ପ ପାଣି ମିଶାଯାଉ ଓ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପୂର୍ବପରି ଘୋଡାଇ ଦେଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ହଲାଇଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯିବ । ଏହି ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ନୀଳ ଲିଟମସ୍ କାଗଜ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଏହା ନାଲି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେବ । ତେଣୁ ଏହି ଦ୍ରବଣ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସଲଫର (ଗନ୍ଧକ), ବାୟୁରେ ଜଳିଲେ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲେ ସରଫ୍ଲୋରସ୍ ଏସିଡ଼୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 11
ସଲଫର + ଅକ୍ସିଜେନ → ସଲଫର ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ଼
ସଲଫର ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ଼ + ଜଳ → ସଲଫ୍ଲୋରସ୍ ଅମ୍ଳ

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଯନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ କିଛି ସଲଫର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆଯାଉ ।
  • ଏଥୁରେ ଅଳ୍ପ ଜଳ ମିଶାଯାଉ ।
  • ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
  • ସଲଫର୍ ଓ ଫସ୍‌ଫରସ୍ ପରି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ଓ ଜଳରେ ଧାତୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଫସ୍‌ଫରସ୍‌କୁ ଜଳରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଅମ୍ଳଜାନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏଥରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଏ ।
  • ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ନରମ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଫିକା । ସେମାନେ ନମନୀୟ, ତନ୍ୟ କିମ୍ବା ନିନାଦ୍ୟ ନୁହନ୍ତି । ଆଉ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ କୁପରିବାହୀ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧାତୁ (Non-metals) କହନ୍ତି । ଅଧାତୁମାନଙ୍କୁ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ।

ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁମାନେ ମୌଳିକ ପଦାର୍ଥର ଉପବର୍ଗ (sub-category) ଅଟନ୍ତି । ଏକ ମୌଳିକ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଧ‌ିକ ସରଳତର ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୧୮ଟି ମୌଳିକ ଆମର ଜ୍ଞାତ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଗଠନର ମୂଳ ଏକକ ଅଟନ୍ତି । କେତେକ ମୌଳିକ ପ୍ରକୃତିଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ କୃତ୍ରିମ ଭାବରେ ତିଆରି ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର :

  • ଧାତୁମାନଙ୍କର କେତେକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଗୁଣ ଯେପରିକି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହିତା ଏବଂ ଅଧୂକ ଦୃଢ଼ତା ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଧାତୁର ବ୍ୟବହାର ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇଥାଉ । ସେହିପରି ଅଧାତୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ରହିଛି ।
  • ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଅମ୍ଳଜାନ (oxygen) ନେଉ, ଯାହା ଏକ ଅଧାତୁ । ଅମ୍ଳଜାନ ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ।
  • ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅଙ୍ଗାରକ ବା କାର୍ବନ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଧାତୁ, କାରଣ ଏହା ଜୀବଜଗତର ମୂଳ ଗଠନ ଏକକ । ଏହା ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର ଓ ଶ୍ଵେତସାରର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଯାହା ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ।
  • ସାର ଓ ଅନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ (Nitrogen) ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ।
  • କ୍ଲୋରିନ୍ (Chlorine) ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଧାତୁ ଯାହାକୁ କ୍ଲିଚିଂ ପାଉଡ଼ର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଜଳ ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଧାତୁ । ଏହାର ଦ୍ରବଣକୁ କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ବିଶୋଧକ (Antiseptic) ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଅନେକ ଧାତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଧାତୁ (ଦୁଇ ବା ଅଧୁକ ଧାତୁ କିମ୍ବା ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ମିଶ୍ରଣ) ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା ବାସନକୁସନ, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ, ଉପକରଣ ଆଦି ତିଆରି ନିମନ୍ତେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟନ୍ତି । କେତେକ ବିଶେଷ ଧାତୁ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି (ଯେପରିକି ଜିରକୋନିୟମ), ବିମାନ ନିର୍ମାଣ (ଟାଇଟନିୟମ) ଇତ୍ୟାଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଭାରତରେ ଅନେକ ଧାତୁ, ବିଶେଷକରି ଲୁହା ଓ ଆଲୁମିନିୟମର ପୁନଃଚକ୍ରଣ କରାଯାଇ ଆବର୍ଜନା ହ୍ରାସ ଓ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଉପଲବ୍‌ଧତା ବଜାୟ ରଖାଯାଇପାରୁଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଆଧାରରେ ପୃଥକ୍ କରାଯାଏ ।
  • ସାଧାରଣତଃ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅଧିକାଂଶ ଅଧାତୁ ଅନୁଜ୍ଜ୍ୱଳ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ – ନମନୀୟ ତନ୍ୟ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଏସବୁ ଗୁଣ ନଥାଏ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ, କିନ୍ତୁ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କୁପରିବାହୀ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି କ୍ଷାରୀୟ ।
  • ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି ଅମ୍ଳୀୟ ।
  • ସାଧାରଣତଃ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
  • ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷାରଣ କୁହାଯାଏ ।
  • ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି ।
  • ଦୁଇ ବା ଅଧ୍ବକ ଧାତୁ କିମ୍ବା ଧାତୁ ସହିତ ଅଧାତୁର ମିଶ୍ରଣକୁ ମିଶ୍ରଧାତୁ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମିଶ୍ରଧାତୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା ବାସନକୁସନ, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ଓ କଳକାରଖାନାର ଅନେକ ଉପକରଣ ଆଦି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 3 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଘରକୁ ଆଲୋକୀକରଣ କରିବା, ଘରକୁ ଥଣ୍ଡା ବା ଗରମ ରଖୁବା, ମୋବାଇଲ ଚାର୍ଜ କରିବା, ଟିଭି ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଆମେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଉ ।

ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଯାନବାହନ (electric vehicle) ର ଚଳପ୍ରଚଳ ପାଇଁ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରପାତିଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଚାହିଦା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଯଥା ପବନ କଳରୁ ପବନ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି, ସୌର ପ୍ୟାନେଲଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଶ୍ମିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଜଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ଵାରା, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ କିମ୍ବା କୋଇଲା ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏହିସବୁ ଉତ୍ସରୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ପରିବାହୀ ତାର ମାଧ୍ୟମରେ ବାସଗୃହ ଓ କାରଖାନାକୁ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଆମ ଘରେ ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ବା ଉପକରଣ ଚଳେଇବା ପାଇଁ ଆମେ କାନ୍ଥରେ ଥ‌ିବା ପ୍ଲଗ୍ ଓ ସୁଇଚ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁ । ତଥାପି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ହେଲେ, ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଏବଂ ସହଜରେ ନେବା ଆଣିବା କରିହେଉଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ସ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା । ଆସ, ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ‘ଭଳି ଏକ ସାଧାରଣ ଯନ୍ତ୍ରରୁ ଆମେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ।

ଇନ୍ଧନ : ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେଟଲ, ମିକ୍ସର ଗ୍ରାଇଣ୍ଡର, ଟୋଷ୍ଟର, ଓଭନ୍, ମାଇକ୍ରୋୱେଭ୍ ଆଲୋକୀକରଣ : ଘର, ଅଫିସ୍, ଗଳିରାସ୍ତା, ବଜାର, କଳକାରଖାନା
ଗମନାଗମନ : ଟ୍ରେନ୍, ବସ୍, କାର୍, ସ୍କୁଟର, ଲିଫ୍ଟ, ଏସ୍କାଲେଟର
ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡା : ପଙ୍ଖା, ରୁମ୍ ହିଟର, ଇମର୍ସନ ରଡ଼, ଗିଜର, ଫ୍ରିଜ୍, ଏୟାରକଣ୍ଡିସନର ମନୋରଞ୍ଜନ : ଟେଲିଭିଜନ, ରେଡ଼ିଓ
ଯୋଗାଯୋଗ : ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ : ୱାଟରପମ୍ପ, କ୍ରେନ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର

ସତର୍କତା : ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖୁଣ୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିପଦ ସଙ୍କେତ ଲୋକଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇଥାଏ । ଯଦି ଆମେ ସତର୍କତାର ସହିତ ବ୍ୟବହାର ନ କରିବା ତେବେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆମ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ଘର କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ ସହିତ ଲାଗିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏପରିକି ଛୋଟ ପୋର୍ଟେବଲ୍ ଜେନେରେଟର ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । କୌଣସି ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ କେବଳ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍, କାନ୍ଥ ଘଣ୍ଟା, ରେଡ଼ିଓ ବା ରିମୋଟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ବ୍ୟାଟେରୀ କିମ୍ବା ସେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 1
ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ନିଆଯାଉ ।
ଏହାକୁ ଯନ୍‌ର ସହିତ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଲେ ଏକ ଲ୍ୟାମ୍ପ ଓ ଏକ ସୁଇଚ୍ ଦେଖୁପାରିବା ।

  • ସ୍ଵିଚ୍କୁ ଆଗକୁ ଖସାଇ ଓ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳୁଛି ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଇଟ୍‌କୁ ପଛକୁ ଖସାଇ ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଆଣ ଏବଂ ଟର୍ଚ୍ଚକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳୁନାହିଁ ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିବ ଯେ ସୁଇଚ୍‌ର ପ୍ରଥମ ସ୍ଥିତିରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳିଲା ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ଥିତିରେ ଜଳିଲା ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ, ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ଟିକୁ ଖୋଲିଦେଲେ ଟର୍ଚଲାଇଟ୍ ଭିତରେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ସେଲ୍ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ।

ଗୋଟିଏ ସରଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥର ଉପାଦାନ
ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ (Electric cell) :

କାର୍ଯ୍ୟ –୨ : ଆସ ଗ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ ନେଇ, ଏହାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଦେଖ । ତୁମେ ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ ଉପରେ ଏକ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ (+) ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ (–) ଲେଖାଥ‌ିବାର ଦେଖୁବ ? ଏହାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଛୋଟ ଧାତବ ଟୋପି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଣ୍ଡରେ ଚଟକା ଧାତବ ପଦାର୍ଥଟିଏ ଲାଗିଥ‌ିବାର ଦେଖୁବ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 2
ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷରେ ଦୁଇଟି ଅଗ୍ର ଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର, ଅନ୍ୟଟି ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର । ଆମେ ନେଇଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷରେ ଧାତୁ ଟୋପି ହେଉଛି ବୈଦ୍ୟୁତିକ କୋଷର ଯୁକ୍ତ (+) ଓ ଅନ୍ୟଟି (ଚଟକା ଧାତବ ପଦାର୍ଥ) ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର । ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ ହେଉଛି ସୁବିଧାରେ ନେବା ଆଣିବା କରି ହେଉଥ‌ିବା (Portable) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ।

ବ୍ୟାଟେରୀ : ଏକ ଟର୍କରେ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ କୋଷର ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ଗୋଟିଏରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ରଖାଯାଇଥାଏ । ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ କୋଷ ଏପରି ସଂଯୋଗକୁ ବ୍ୟାଟେରୀ କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଦୁଇଟି କୋଷ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ନିଅ । ଏହାର କୋଷ ଥିବା କୋଠରିକୁ ଖୋଲି କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରାଯାଉ ।

ପ୍ରଥମ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ପଛରେ ଗୋଟିଏର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ରଖ୍ ସ୍ଵିଚ୍ ଅନ୍ କଲେ ଦେଖୁବା ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳୁଛି । ପୁଣି କୋଷ ଦୁଇଟିକୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅଲଗା କ୍ରମରେ ରଖିଲେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳିବ ନାହିଁ ।

ଟର୍ଚ୍ଚରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା କ୍ରମରେ ରଖୁଲେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳେ । ଦୁଇଟି କୋଷର ଅଗ୍ର କିପରି ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଗୋଟିଏ କୋଷର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ଅନ୍ୟ କୋଷର ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳିଥାଏ । ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ କୋଷର ଏହିପରି ସଂଯୋଗକୁ ବ୍ୟାଟେରୀ କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 3
ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଯନ୍ତ୍ର ଉପକରଣ ପାଇଁ ଆମେ ଗୋଟିଏରୁ ଅଧିକ କୋଷ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ତେଣୁ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧ‌ିକ କୋଷକୁ ଏକାଠି ସଂଯୋଗ କରୁ । ଅଧିକ କୋଷ ସଂଯୋଗ କରିବାଦ୍ଵାରା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ‌ିକ ସମୟ ଧରି ଅଧୂକ ଶକ୍ତି ପାଇଥାଏ ।

ଗୋଟିଏ ସେଲ୍ ବା କୋଷକୁ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟାଟେରୀ କହୁ । ଆମର ମୋବାଇଲ ଫୋନକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ସେଲ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ବ୍ୟାଟେରୀ ବ୍ୟବହାର କରୁ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବତୀ
ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଲ୍ୟାମ୍ପ (Incandescent Lamp) :

  • ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ନେଇ ତା’ର ବତୀକୁ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ । କାଚ ବଲ୍‌ବ ମଝିରେ ଏକ ସରୁ ପତଳା ତାର ଲାଗିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ ।
  • ଟର୍ଚ୍ଚକୁ ଜଳାଇଲେ ବଲ୍‌ବ ମଝିରେ ଥିବା ପତଳା ତାର ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଏହି ସବୁ ପତଳା ତାରକୁ ବଲ୍‌ବର ଫିଲାମେଣ୍ଟ କୁହାଯାଏ ।
    Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 4

ଫିଲାମେଣ୍ଟଟି ଦୁଇଟି ମୋଟା ତାର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଗୋଟିଏ ମୋଟା ତାର ବଲ୍‌ବର କଡ଼ରେ ଥ‌ିବା ଧାତବ ଖୋଳ ସହିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ତଳ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଧାତବ ଶୀର୍ଷ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି । ବତୀ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଏଇ ଦୁଇଟି ତାର ଏପରି ରଖାଯାଇଛି ଯେପରିକି ପରସ୍ପରକୁ ଆଦୌ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ ନାହିଁ । ବଲ୍‌ବର ଫିଲାମେଣ୍ଟ ହିଁ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ଏଲ୍‌ଇଡ଼ି (LED) ବତୀ :
ଆଜିକାଲି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଅଧୁକାଂଶ ଟର୍ଚ୍ଚରେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ତାପଦୀପ୍ତ ବଲ୍‌ବ ବଦଳରେ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତକାରୀ ଡାୟୋଡ଼ LED (Light Emitting Diode) ଲ୍ୟାମ୍ପ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 5

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା

କୌଣସି ରଙ୍ଗର LED ବଲ୍‌ବ ନେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଦେଖାଯିବ ଯେ, ଏହା ଭିତରେ କୌଣସି ଫିଲାମେଣ୍ଟ ରହିନାହିଁ ।

LED ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ଦୁଇଟି ତାରର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଦେଖ‌ିଲେ, ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଲମ୍ବା ଦିଶୁଛି । ତାପଦୀପ୍ତ ବଲ୍ସବ ପରି LED ରେ ଫିଲାମେଣ୍ଟ ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ଅଗ୍ର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଏବଂ ଲମ୍ବା ତାର ସହିତ ସଂଲଗ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟଟି ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଏବଂ ଛୋଟ ତାର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ । ଗୋଟିଏ ଟର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଅଧୁକ LED ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 6
ବିଦ୍ୟୁତ କୋଷ, ବ୍ୟାଟେରୀ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବତୀ ବ୍ୟବହାର କରି ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍‌ ଜଳାଇ ପାରିବା ।

ବ୍ୟାଟେରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବତୀଟିଏ ଜଳାଇବା :

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ : ଆସ ତିଆରି କରିବା

ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଉପକରଣ : ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍, ଟର୍ଚ୍ଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ଏକ ତାପଦୀପ୍ତ ବଲ୍‌, ଏକ ସେଲ୍ ଧାରକ, ବତୀଧାରକ ଏବଂ ଚାରି ଖଣ୍ଡ ତାର ନିଅ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାରର ଉଭୟ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ପ୍ରାୟ ୧ ସେ.ମି. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆବରଣ ଖୋଲି ଧାତୁ ବାହାର କରାଯାଉ ।

ଧାରକର ଦୁଇ ଅଗ୍ର ସହିତ ଦୁଇଟି ତାର ସଂଲଗ୍ନ କରାଯାଉ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 7
ଧାରକରେ ସେଲ୍‌କୁ ଏପରି ଭାବରେ ରଖ ଯେପରି ଏହାର ବିଯୁକ୍ତାତ୍ମକ ଅଗ୍ର ଧାରକର ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଥ‌ିବ । ଏକ ସେଲ୍ ଧାରକ କିମ୍ବା ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଟେପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଦୁଇଟି ତାରକୁ ସେଲ୍ ସହିତ ସମାୟୋଜନ କରାଯାଉ ।

ବଲ୍‌ବ ଧାରକର ସ୍କୃ ସହିତ ଦୁଇଟି ତାର ସଂଲଗ୍ନ କରି ଧାରକକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲାଇ ଧାରକରେ ଲ୍ୟାମ୍ପ୍କୁ ସଂଯୋଗ କର । ଯଦି ଏକ ବତୀ ଧାରକ ଉପଲବ୍ଧ ନଥାଏ, ତେବେ ବତୀର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଦୁଇଟି ତାର ସଂଲଗ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଟେପ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 8
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ସେଲ୍‌କୁ ବଲ୍‌ବ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା :

  • ଆମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ କରିବା – ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ । ବିଲ୍‌ବ ଏବଂ ସେଲ୍‌କୁ କିପରି ସଂଯୋଗ କରାଯାଇ ପାରିବ ତାହାର କିଛି ଉପାୟ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ବତୀ ଜଳିବ କି ନାହିଁ ପୂର୍ବାନୁମାନ କର ଏବଂ ସାରଣୀରେ ତୁମର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଲେଖାଯାଉ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ବଲବ୍ ଏବଂ ସେଲ୍‌ ସଂଯୋଗ କରି ବଲ୍‌ବ ଜଳୁଛି କି ନାହିଁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖ । ଯେଉଁ ବଲ୍‌ବଗୁଡ଼ିକ ଜଳିବ, ସେମାନଙ୍କର ଉପର କାଚକୁ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ କରାଯାଉ ।

ସାରଣୀ : ବତୀ ଜଳାଇବାର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 9
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ସାରଣୀର କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ୧ ଓ ୬ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜଳିବ ନାହିଁ । ଯେଉଁଟି ବଲ୍‌ ଜଳି ପାରିବ ସେଠାରେ ପରିପଥ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି । ଯେଉଁଠି ବଲ୍‌ ଜଳିବ ନାହିଁ ସେଠାରେ ପରିପଥ ବିଛିନ୍ନ ଅଛି ।

ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ :
ଏକ ବତୀ ବା ବଲ୍‌ର ଦୁଇ ଅଗ୍ରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସେଲ୍‌ର ଦୁଇ ଅଗ୍ର ସହିତ ଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ବଲ୍‌ ଜଳିଥାଏ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହା ବଲ୍‌ବ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହ କରିବା ନିମିତ୍ତ ଏକ ପଥ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ବଲ୍‌ବଟି ଜଳେ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 10
ଏକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥ ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍‌ର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ରରୁ ବିଯୁକ୍ତ (-) ଅଗ୍ର ଆଡ଼କୁ ହୋଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତୀ ଓ ସେଲ୍‌ର ଉଭୟ ଅଗ୍ର ପରିବାହୀ ତାରଦ୍ଵାରା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବତୀର ଫିଲାମେଣ୍ଟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବଲ୍‌ବକୁ ଜଳାଏ । ଗୋଟିଏ ତାପଦୀପ୍ତ ବତୀରେ କେଉଁ ଅଗ୍ର ବ୍ୟାଟେରୀରେ ଯୁକ୍ତ (+) ବା ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ତାହା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ଫିଲାମେଣ୍ଟରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଲ୍‌ବ ଜଳୁଥ‌ିବ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ବେଳେବେଳେ ତାପଦୀପ୍ତ ବତୀ ସେଲ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ବଲ୍‌ବ ଜଳେ ନାହିଁ । ଆମେ କହୁ ବଲ୍‌ବଟି ଫ୍ୟୁଜ୍ ହୋଇଯାଇଛି କାରଣ ଫିଲାମେଣ୍ଟଟି ଛିଡ଼ି ଯାଇଥାଏ । ଛିଡ଼ା ପିଲାମେଣ୍ଟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ତେଣୁ ବତୀଟି ଜଳିପାରେ ନାହିଁ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ LED ଜଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା

କାର୍ଯ୍ୟ –୭ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

  • ଦୁଇଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍, ଯେକୌଣସି ରଙ୍ଗର ଗୋଟିଏ LED, ଗୋଟିଏ ସେଲ ଧାରକ ଏବଂ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାର ନିଆଯାଉ ।
  • ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାରଖଣ୍ଡର ଉଭୟ ଅଗ୍ରରୁ ପ୍ରାୟ ଏକ ସେଣ୍ଟିମିଟର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କାଟି ଦିଅ ଯେପରି ଧାତୁ ଅଂଶ ଦେଖାଯିବ ।
  • ଦୁଇଟି ତାରକୁ ସେଲ୍ ଧାରକ ସହ ସଂଯୋଗ କରାଯାଉ ।
  • ଦୁଇଟି ସେଲ୍‌କୁ ଧାରକରେ ଯୋଡ଼ିଦିଅ, ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସେଲ୍ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ଧାରକର ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବ । ଏବେ ବ୍ୟାଟେରୀ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା ।
    Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 11
    Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 12

କେଉଁଟି ବ୍ୟାଟେରୀର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର କିପରି ସ୍ଥିର କରିବ ?
ଉ. ସେଲ୍‌ର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ଧାରକର ଯେଉଁ ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବ ତାହା ଧାରକର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ଏବଂ କୋଷର ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ଧାରକର ଯେଉଁ ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବ ତାହା ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ।

ବ୍ୟାଟେରୀ ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ରରେ ଥ‌ିବା ତାରକୁ LED ର ଲମ୍ବା ତାର ସହିତ ଏବଂ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ରରେ ଥ‌ିବା ତାରକୁ LED ର ଛୋଟ ତାର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ କଲେ LED ଜଳୁଛି ।

ଉପରୋକ୍ତ LED ସଂଯୋଗର ବିପରୀତ ତାର ଦୁଇଟିକୁ ଅଦଳବଦଳ ପୂର୍ବକ ସଂଯୋଗ କରି ଦେଖୁଲେ LED ଜଳିବ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ପ୍ରଥମ ସଂଯୋଗରେ LED ଜଳିଲା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂଯୋଗରେ LED ଜଳିଲା ନାହିଁ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି LED ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ LED ର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର (ଲମ୍ବା ତାର) ବ୍ୟାଟେରୀ ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ସହ ଓ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର (ଛୋଟ ତାର) ବ୍ୟାବେରୀ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ସେତେବେଳେ LED ରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ LED ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ LED ଜଳେ । LED ର ଠିକ୍ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ଦେଖୁବା ଉଚିତ ।

ବେଳେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, କେତେକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତିରେ କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଉପକରଣର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଲଗା ଯାଇଥାଏ । ତେବେ ସେଲ୍‌ର ଅଗ୍ରଗୁଡ଼ିକ କିପରି ସଂଯୋଗ କରାଯାଇଥାଏ ? ଯଦି ବ୍ୟାଟେରୀ କୋଠରି ମଧ୍ୟରୁ ଭଲ ଭାବରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବ ଦେଖୁବ ଗୋଟିଏ ସେଲ୍‌ର ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ଅନ୍ୟ ସେଲ୍‌ର ବିଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର ସହ ଏକ ମୋଟା ଧାତବ ପଟିଦ୍ଵାରା ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥ‌ିବ । ସଠିକ୍ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ ତା’ ଭିତରେ + ଓ – ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ବିଦ୍ୟୁତ ସୁଇଚ୍

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ତିଆରି କରିବା

ଗୋଟିଏ ସୁଇଚ୍ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚକୁ କିପରି ଜଳାଏ ବା ବନ୍ଦ କରେ ସେ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ।

ଦୁଇଟି ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍, ଗୋଟିଏ ସେଫଟି ପିନ୍ ବା କାଗଜ କ୍ଳିପ୍, ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ତାର ଏବଂ ଖଣ୍ଡେ କାର୍ଡବୋର୍ଡ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

ଗୋଟିଏ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍‌କୁ ସେଫଟି ପିନ୍‌ କଣାରେ ଭର୍ତ୍ତି କରି କାର୍ଡବୋର୍ଡ ଉପରେ ଲଗାଅ, ଯେପରି ସେଫ୍‌ଟି ପିନ୍ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୂରି ପାରିବ । ଅନ୍ୟ ପିନ୍ ଡ୍ରଇଂ ପିଟିକୁ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ଉପରେ ଏପରି ଲଗାଅ ଯେପରି ସେଫ୍‌ଟି ପିନ୍‌ ମୁକ୍ତ ଅଗ୍ରଟି ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରୁଥ‌ିବ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 13
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍ ସହିତ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ତାରଦ୍ଵାରା ସଂଯୋଗ କରାଯାଉ । ଏବେ ସୁଇଚ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୯ : ଆସ ସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ, ବତୀ (ବଲ୍‌ବ) ଓ ସୁଇକୁ ସଂଯୋଗ କଲେ ବତୀ ଜଳିବ ନାହିଁ ।

ସେଫଟିପିନ୍ ମୁକ୍ତ ଅଗ୍ରଟିକୁ ଘୂରାଅ ଯେପରିକି ଏହା ଅନ୍ୟ ଡ୍ରଇଂ ପିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ । ବତୀ ଜଳୁଛି କି ନାହିଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ସେଫ୍‌ଟି ପିନ୍ ଭଭୟ ଡ୍ରଇଂ ପିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ପରିପଥ କୌଣସି ଫାଙ୍କା ନ ଥାଇ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ଆମେ ଏହାକୁ ସୁଇଚ୍‌ ଅନ୍ ଅବସ୍ଥା କହିଥାଉ । ଯେତେବେଳେ ପରିପଥ ମୁଦିତ (on) ଥାଏ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ସେଲ୍‌ର ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ରରୁ ବିଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ବଲ୍‌ବକୁ ଜଳାଏ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 14
ଯେତେବେଳେ ପରିପଥଟି ମୁକ୍ତ (off) ଥାଏ ସେଫ୍‌ଟି ପିନ୍ ଦ୍ଵିତୀୟ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍‌କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳ ପରିପଥରେ ଥ‌ିବା ଫାଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହକୁ ବାଧା ଦିଏ ଏବଂ ବତୀ (ବଲ୍‌ବ) ଜଳେ ନାହିଁ । ଏହି ଅଫ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ କହିବା ପରିପଥ ଖୋଲା (ମୁକ୍ତ) ଅଛି ।

ପରିପଥର ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସୁଇଚ୍‌କୁ ଲଗା ଯାଇପାରିବ । ସ୍ଵିଚ୍ ଗୋଟିଏ ସରଳ ଯନ୍ତ୍ର ଯାହା ପରିପଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ବା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଏ । ଘରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରପାତିରେ ଏହିପରି ସ୍ଵିଚ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯେକୌଣସି ଆକାରର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥର ଚିତ୍ର : ଗୋଟିଏ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନକୁ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ସଂକେତ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପାଦାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ସଙ୍କେତ
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 15
ବିଦ୍ୟୁତ ସେଲ୍‌ର ସଙ୍କେତରେ ଲମ୍ବା ରେଖାଟି ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ଓ ଛୋଟ ରେଖାଟି ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ରକୁ ସୂଚାଏ । LED ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଙ୍କେତରେ ଥିବା ତ୍ରିଭୁଜ ସଙ୍କେତଟି ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ସୂଚାଏ । ଦୁଇଟି ତୀର ଚିହ୍ନ LED ଦ୍ଵାରା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥ‌ିବାର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 16
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରିବାଦ୍ଵାରା ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥ ଆଙ୍କିବା ଓ ବୁଝିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରି ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥର ଉପସ୍ଥାପନକୁ ପରିପଥ ଚିତ୍ର (Circuit diagram) କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ପରିପଥ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା : ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଓ ଏକ LED ର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥ ଚିତ୍ର ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶା ସଙ୍କେତକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ତାପଦୀପ୍ତ ବତୀ ଯାଇଛି !
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 17
ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକାଲ୍ ଆୟୋଗ (IEC), ଆମେରିକୀୟ ଜାତୀୟ ଷ୍ଟାଣ୍ଡାର୍ଡ ଅନୁଷ୍ଠାନ (ANSI) ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକାଲ୍ ଓ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋନିକ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନଙ୍କ ଅନୁଷ୍ଠାନ (IEEE) ଇତ୍ୟାଦି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଂସ୍ଥାମାନେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରି କାଲ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ଅଂଶ ପାଇଁ ମାନକ ସଙ୍କେତ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସଙ୍କେତ ସବୁକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଶିଳ୍ପ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସହଜରେ ବୁଝି ପାରୁଛନ୍ତି ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ଓ ବିଦ୍ୟୁତରୋଧୀ (ଅପରିବାହୀ) ପଦାର୍ଥ

  • ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତାର ପାଇଁ ଆମେ କାହିଁକି ଧାତବ ତାର ବ୍ୟବହାର କରୁ ?
  • ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାରଗୁଡ଼ିକୁ କାହିଁକି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବା ରବର ଆବରଣ ଦିଆଯାଇଥାଏ ?
    ଉ. ମନେକର ଆମେ ଧାତୁ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ସାମଗ୍ରୀରେ ତାର ତିଆରି କରିବା । ଏହି ପରିପଥରେ ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ତାକୁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଗତି କରିବ ନାହିଁ ।

ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା
ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍‌ର ଏକ ଅଗ୍ରକୁ ଗୋଟିଏ ବତୀ (ବଲ୍‌ବ)ର ଏକ ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୋଗ କରି ସେଲ୍‌ର ଓ ବତୀର ଅନ୍ୟ ଅଗ୍ରଦ୍ଵୟରେ ତାର ଲଗାଇ ଖୋଲା ରଖାଯାଉ ।

ଦୁଇ ତାରର ମୁକ୍ତ ଶେଷାଗ୍ରକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଉ । ଯଦି ବଲ୍‌ବ ଜଳୁଛି ତା’ହେଲେ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଟେଷ୍ଟର ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା । ଏହି ଟେଷ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରି କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବା ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ଧାତବ ଚାମଚ, ମୁଦ୍ରା, ସୋଲ ନିର୍ମିତ ପଦାର୍ଥ, ରବର, କାଚ, ଚାବି, ପିନ୍‌କଣ୍ଟା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସ୍କେଲ୍, କାଠଖଣ୍ଡ, ଆଲୁମିନିୟମ୍ ପାତ୍ର, ମହମବତୀ, ସିଲେଇ ଛୁଞ୍ଚ୍, କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼, କାଗଜ ଓ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ସୀସା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ସଂଯୋଗ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଲ୍‌ବ ଜଳୁଛି କି ନାହିଁ ଦେଖ । ଦୁଇ ତାରର ଅଗ୍ରଦ୍ଵୟ ଯେପରି ସିଧା ସଂଯୁକ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଥ୍ୟପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବାକୁ ହେବ ।
Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ 18
ଏହି ପରୀକ୍ଷଣର ଅନୁଧ୍ୟାନକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା ।

ସାରଣୀ : ବିଦ୍ୟୁତ ପରିବାହୀ ଓ ବିଦ୍ୟୁତରୋଧୀ ବସ୍ତୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

କକ୍ର.ନଂ ବାସ୍ତୁ କେଉଁଥରେ ତିଆରି ବତୀ ଜଳୁଛି (ହଁ/ନା) ସିଦ୍ଧାନ୍ତ(ପରିବାହୀ/ପ୍ରତିରୋଧୀ)
୧. ବାଡ଼ି କାଠ ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୨. ସ୍କେଲ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ଧ ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୩. ଚୁଡ଼ି କାଚ ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୪. କାଗଜ ପଟି କାଗଜ ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୫. ମହମବତୀ ମହମ ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୬. ଚାବିକାଠି ଧାତୁ ହଁ ପରିବାହୀ
୭. ଇରେଜର ରବର ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ
୮. ମୁଦ୍ରା ଧାତୁ ହଁ ପରିବାହୀ
୯. ତମ୍ବା ତାର ଧାତୁ ହଁ ପରିବାହୀ
୧୦. ରୁମାଲ କନା ନା ପ୍ରତିରୋଧୀ

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର । ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହେବା ସମୟରେ କିଛି ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ବତୀ ଜଳେ । ଏହାର କାରଣ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ, ସେହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ବତୀ ଜଳେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବତୀ ଜଳେ ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ସହଜରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରେ ତାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ତାକୁ କୁପରିବାହୀ ବା ବିଦ୍ୟୁତରୋଧୀ କୁହାଯାଏ ।

ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ, ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଯଥା – ଲୁହା, ତମ୍ବା, ସୁନା, ରୂପା ଇତ୍ୟାଦି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବାହୀ ଓ ସେଥିପାଇଁ ତାର ତିଆରି ପାଇଁ ଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଯଥା –କାଠ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, କାଗଜ, କାଚ ଇତ୍ୟାଦି ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ରୋଧୀ ଅଟନ୍ତି ।

ରୂପା, ତମ୍ବା ଓ ସୁନା ହେଉଛି ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ଅତି ଉତ୍ତମ ପରିବାହୀ । କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓ ଅଧ୍ବକ ଯୋଗାଣ ନିମନ୍ତେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତାରଗୁଡ଼ିକ ତମ୍ବାରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍, ରବର ଓ ଚିନାମାଟିରେ ତିଆରି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ରୋଧୀ । ତେଣୁ ତାରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ପଦାର୍ଥଦ୍ଵାରା ଆବୃତ କରାଯାଇଥାଏ । ପରିବାହୀ ଓ ବିଦ୍ୟୁତରୋଧୀ ଉଭୟ ଆମ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ତାର, ସୁଇଚ୍, ପ୍ଲଗ-ସଂଯୋଜକ ସଂଯୋଗକାରୀ ଓ କଣା ଥିବା ପ୍ଲଗ୍ (socket) ଗୁଡ଼ିକ ପରିବାହୀରେ ତିଆରି । ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଧକ୍କାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ତାର ଉପରେ ପ୍ଲଗର ଉପର ଅଂଶ ଓ ସୁଇଟ୍‌ରେ ରବର, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବା ଚିନାମାଟିର ଆବରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ଆମ ଶରୀର ବିଦ୍ୟୁତ୍ରର ପରିବାହୀ, ଆମ ଶରୀରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ (ସକ୍ ଲାଗିଲେ) ଆମର ବହୁତ କ୍ଷତି ହୁଏ, ଏପରିକି ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ସର୍ବଦା ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଯନ୍ତ୍ରର ସହିତ ବ୍ୟବହାର କର । ଓଦା ହାତରେ ସୁଇଚ୍, ପ୍ଲଗକୁ ଛୁଇଁବ ନାହିଁ ଓ ଓଦା ଅଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯନ୍ତ୍ରପାତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବ ନାହିଁ । ଭଙ୍ଗା ପ୍ଲଗ୍, ଭଙ୍ଗା ସୁଇଚ୍, ଅତି ପୁରୁଣା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସରଞ୍ଜାମଗୁଡ଼ିକୁ ଆଦୌ ବ୍ୟବହାର କରିବ ନାହିଁ କି ଛୁଇଁବ ନାହିଁ ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷ (cell) ବା ବ୍ୟାଟେରୀରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ କାନ୍ଥରେ ଲାଗିଥିବା ପ୍ଲଗ୍ ଥ‌ିବା ସକେଟ୍‌ରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ?
ଉ. ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟାଟେରୀରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯନ୍ତ୍ରପାତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ୍ DC (Direct Current) ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ । ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଆମ ଘରକୁ ଆସିଥାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ରୋତ ବା AC (Alternating Current) କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ରୋତଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉପକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 3 Notes Odia Medium ବିଦ୍ୟୁତ୍ : ଏହାର ପରିପଥ ଓ ଉପାଦାନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେଲ୍ ହେଉଛି ସହଜରେ ସୁବିଧାରେ ନେବା ଆଣିବା କରି ପାରୁଥିବା ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ।
  • ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷରେ ଦୁଇଟି ଅଗ୍ର ଥାଏ, ଗୋଟିଏ ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର ଅନ୍ୟଟି ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ।
  • ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ବତୀରେ ଥ‌ିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପତଳା ତାରକୁ ଫିଲାମେଣ୍ଟ କୁହାଯାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ ଏହା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ ।
  • ଗୋଟିଏ LED ର ଦୁଇଟି ଶେଷାଗ୍ର ଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଯୁକ୍ତ (+) (ଲମ୍ବା ତାର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ) ଅନ୍ୟଟି ବିଯୁକ୍ତ (–) (ଛୋଟ ତାର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ) ।
  • LED ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।
  • ଗୋଟିଏ LED ର ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ର (ଲମ୍ବା ତାର) ବ୍ୟାଟେରୀର ଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ର (+) ସହ ଏବଂ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର (ସାନ ତାର) ବ୍ୟାଟେରୀର ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ LED ଆଲୋକ ଦିଏ ।
  • ସୁଇଚ୍ ଏକ ସରଳ ଯନ୍ତ୍ର ଯାହା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଏ ଅଥବା ବନ୍ଦ କରାଏ ।
  • ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୋଷରେ ମୁଦିତ ପରିପଥରେ (Closed electrical circuit) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ଯୁକ୍ତ (+) ଅଗ୍ରରୁ ବିଯୁକ୍ତ (–) ଅଗ୍ର ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ।
  • ବୈଦ୍ୟୁତିକ ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରି ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥର ଉପସ୍ଥାପନକୁ ପରିପଥ ଚିତ୍ର (circuit diagram) କୁହାଯାଏ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରେ ତାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ତାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର କୁପରିବାହୀ ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ରୋଧୀ କୁହାଯାଏ ।

Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି

Go through BSE Odisha Class 8 Science Notes Odia Medium and Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି to understand important concepts and topics more clearly.

8th Class Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିତ୍ତିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ’
ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୁଣଦାନାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ କଣିକାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ।
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଅଛି ଏବଂ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରୁଛି ତାହାକୁ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।

ପଦାର୍ଥ କାହାକୁ ନେଇ ଗଠିତ
କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
(i) ଏକ ଚକ୍ ଖଡ଼ି ନିଆଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ଦୁଇଖଣ୍ଡ କରାଯାଉ ।
(ii) ହାତରେ ଭାଙ୍ଗିବା କଷ୍ଟକର ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚକ୍‌ଟିକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଜାରି ରଖାଯାଉ ।
(iii) ଏହିପରି ମିଳିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପେଷଣ ଯନ୍ତ୍ର (Mortar and pestile) ବ୍ୟବହାର କରି ପେଷି ଦିଆଯାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଚକ୍ ଖଣ୍ଡ ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିବ ।
(iv) ଏକ ବର୍ଷକ ଗ୍ଲାସ ସାହାଯ୍ୟରେ ଚକ୍ରର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(v) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟ ଦାନା (grain) ଏବେ ବି ଏକ ଚକ୍ କଣିକା (speck of chalk) ଅଟେ ।
(vi) ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ ଚୂର୍ଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଣିକା ଏବେ ବି ସମାନ ପଦାର୍ଥରେ ଗଠିତ ।
(vii) ଚକ୍ ପେଷିବା ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ପେଷିବା ଦ୍ଵାରା ଚକ୍ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହା ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଯେଉଁଥରେ କେବଳ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚକ୍ କଣିକାର ଆକାର ଆହୁରି ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 1
ଚିତ୍ର. (କ) ଚକ୍ ଖଡ଼ି (ଖ) ଚକ୍ ଖଡ଼ି ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲା
(viii) ଏହି ଚକ୍ ଚୂର୍ଣ୍ଣର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ପେଷଣ ଦ୍ଵାରା ଆହୁରି ଛୋଟ ଛୋଟ କଣିକାରେ ଭଙ୍ଗାଯାଇ ପାରିବ । ଆସ କଳ୍ପନା କରିବା ଯେ ଏହି ପୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିବା ଦ୍ଵାରା ଶେଷରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବ ଯେଉଁଠି ଚକ୍ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଭାଙ୍ଗି ହେବ ନାହିଁ ।
(ix) ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ ହେଉଛି ମୌଳିକ ସଂରଚନାତ୍ମକ ଏକକ (building blocks) ଯେଉଁଥୁରୁ ଚକ୍ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ।
(x) ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଏକକଗୁଡ଼ିକୁ ଚକ୍‌ର ଗଠନକାରୀ କଣିକା (constituent particle) କୁହାଯାଏ ।
ଏକ ଗଠନକାରୀ କଣିକା ହେଉଛି ମୌଳିକ ଏକକ ଯାହା ଏକ ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ବଡ଼ଖଣ୍ଡକୁ ଗଠନ କରେ ।
ଚକ୍ ପରି ବାଲି ଏବଂ ମାଟିର କଣିକା, ବଡ଼ ପଥରର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଏକକ ନୁହେଁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଉପାଦାନ ବା କଣିକାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 2
ଚିନି ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲେ କ’ଣ ଘଟେ, ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ପାନୀୟ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
(ii) ଏଥ‌ିରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଚିନି ପକାଇବା ପରେ ପାଣିକୁ ଘାଣ୍ଟିବା ନାହିଁ ।
(iii) କାଚ ପାତ୍ର ପାଣିର ଉପର ସ୍ତରରୁ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଚାମଚ ପାଣି ନେଇ ଚାଖୁ, ପାଣି ମିଠା ଲାଗିବ ନାହିଁ ।
(iv) ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣିକୁ ଘାଣ୍ଟିବ ।
(v) ପୁଣି ଥରେ ଉପର ସ୍ତରରୁ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ପାଣି ଚାଖୁବା । ସ୍ଵାଦରେ କିଛି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜଣାପଡ଼ିବ । ଏହାର ସ୍ଵାଦ ପୂର୍ବ ପାଣିଠାରୁ ମିଠା ହେବ । ଜଳରେ ଚିନି ମିଳେଇବା
(vi) ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯିବା ପରେ ପାଣିର ଉପର ସ୍ତରର ସ୍ଵାଦ ମିଠା ହେଉଥୁବାରୁ, ଦ୍ରବଣରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ କରିହୁଏ ଆମେ ଦ୍ରବଣରେ କୌଣସି ଚିନି କଣିକା ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ ।
(vii) ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଦେଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ଵାଦ ଦ୍ଵାରା ତା’ର ଉପସ୍ଥିତି ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ ।
ଯେତେବେଳେ ଚିନି ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ, ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଯାହାକୁ ଆଉ ପୁନର୍ବାର ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ଚିନିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଗଠିତ ।
(viii) କାର୍ଯ୍ୟ ୧ ଏବଂ ୨ ଏହି ଧାରଣାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ ଯେ ପଦାର୍ଥ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ । ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଛୋଟ ଯେ ସାଧାରଣ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁପାରିବ ନାହିଁ ।
(ix) କ୍ଷୁଦ୍ର ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଧ‌ିକାର କରନ୍ତି । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ (interparticle spaces) କୁହାଯାଏ ।

ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ (Interparticle attraction) – ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦ୍ଵାରା ଦୃତ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହନ୍ତି ତାହାକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କହନ୍ତି । ଏହି ଆକର୍ଷଣ ବଳ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଦୂରତାରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବଳ ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଏ । ଏହି ବଳ ଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ।

ପରମାଣୁ (Atom) – ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କଣାଦ ପ୍ରଥମେ ପରମାଣୁର ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ, ପଦାର୍ଥ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅବିଭାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କଣିକା ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ, ଯାହାକୁ ପରମାଣୁ କୁହାଯାଏ । ତାଙ୍କର ଏହି ଧାରଣା ‘ବୈଶେଷିକ ସୂତ୍ର’’ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ।
କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି :

କାର୍ଯ୍ୟ – ୩ : ଆସ ଜାଣିବା
(i) ଲୁହାଖଣ୍ଡ, ସୈନ୍ଧବ ଲବଣ, ପଥର, କାଠଖଣ୍ଡ, ଚାବିକାଠି ଏବଂ ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ ପ୍ରଭୃତି କଠିନ ପଦାର୍ଥ କହନ୍ତି ।
(ii) ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର, ଆକୃତି ଓ ଆୟତନ ଥାଏ ।
(iii) ଏହି ପଦାର୍ଥରେ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥାଏ ।
(iv) ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେତୁ ଏହି କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥାଆନ୍ତି ।
(v) ଏହି ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଯୋଗୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି ନ କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
(vi) କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ଆଘାତ ପାଇଲେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ ନ କରି କେବଳ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକମ୍ପିତ କିମ୍ବା ଦୋଳିତ (Vibrate or Oscillate) ହୁଅନ୍ତି ।

Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି

କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ (Melting point) :
କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଏହି କମ୍ପନ ଏତେ ତିବ୍ର ହୋଇଥାଏ ଯେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳ
ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରେ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 3
କଠିନରୁ ତରଳର ରୂପାନ୍ତରର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତୀକ ଚିତ୍ର

ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ ତାହାକୁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ କହନ୍ତି ।
ସାଧାରଣତଃ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାରେ ଥାଆନ୍ତି (ବରଫ ଏକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ, କାରଣ ବରଫର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ, ଜଳର କଣିକା ତୁଳନାରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଦୂରତାରେ ରହନ୍ତି ।)
ଯେଉଁ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ମଧ୍ଯରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ଦୁର୍ବଳ, ସେମାନଙ୍କର ଗଳନାଙ୍କ କମ୍ ହୋଇଥାଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣବଳ ଅଧିକ ଥିଲେ ଏହାର ଗଳନାଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

ନିମ୍ନରେ କେତୋଟି କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ ଦିଆଗଲା ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 4

ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Liquid) :
(i) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକର ନଥାଏ । ଏହା ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରହେ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ ।
(ii) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ ।
(ii) ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତୁଳନାରେ ସାମାନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ କିନ୍ତୁ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ରହିବାପାଇଁ ଏହି ବଳ ଯଥେଷ୍ଟ ।
(iv) ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର ନଥାନ୍ତି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ଏବଂ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଏହି ତାପମାତ୍ରାକୁ ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (boiling point) କହନ୍ତି ।
(v) ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ ଠାରୁ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ଯ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଏହି ଧୀର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ (evaporation) କହନ୍ତି ।
(vi) ତରଳପଦାର୍ଥ ପ୍ରବାହମାନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରବାହି (Fluid) କହନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୪ : ଆସ ଖୋଜିବା ଓ ଜାଣିବା
ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ତିନୋଟି ସଫା ଏବଂ ଶୁଖୁଲା ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନିଆଯାଉ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ, ଖ ଏବଂ ଗ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 5
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ପାତ୍ରରେ ପାଣି ନେବା
(ii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ 200 ମି.ଲି. ସ୍ତର (୧, ୨, ୩)କୁ ମାର୍କର ବ୍ୟବହାର କରି କିମ୍ବା କାଗଜର ଏକ ପତଳା ପଟି ଅଠାରେ ଲଗାଇ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
(iii) ପାତ୍ର ‘କ’ରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
(iv) ପାଣିକୁ ଢାଳି ନ ଦେଇ ପାତ୍ର ‘କ’ରୁ ପାତ୍ର ‘ଖ’ କୁ ସତର୍କତା ସହ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଉ ଏବଂ ପାଣିର ଆକୃତି ଏବଂ ସ୍ତର ଦେଖାଯାଉ ।
(v) ଏବେ, ସମାନ ପାଣିକୁ ପାତ୍ର ‘ଖ’ରୁ ପାତ୍ର ‘ଗ’କୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି ଏହାର ଆକୃତି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ତରକୁ ପୁଣି ଥରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
(vi) ଆମେ ଦେଖୁବା ଯେ ପାଣି ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଢାଳି ଦିଆଯାଏ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ । ତେଣୁ, ତରଳ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନେ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ରହନ୍ତି ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି । ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରୁଥିବାରୁ ଏପରି ହୁଏ ।
(vii) ତିନୋଟି ପାତ୍ରରେ ଜଳସ୍ତର 200 ମି.ଲି. ଥିବାରୁ ଆୟତନରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ, ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ଅଛି । (ଯଦି ଏକ ପାତ୍ର ସଫା ନ ଥାଏ, ତେବେ କିଛି ପାଣି ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଲାଗି ରହିପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଢାଳିବା ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପାତ୍ରରେ ଜଳସ୍ତର 200 ମି.ଲି. ରୁ ଟିକିଏ କମ୍ ହୋଇପାରେ) ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 6
ପାଣି ଭିତରେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଘୁଞ୍ଚାଇବା
(viii) ତରଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସୀମିତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରିପାରିବେ । ତେଣୁ, ଆମେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ଯେ ତରଳର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ରହିଥାଏ ।

ତରଳ ପଦାର୍ଥର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (Boiling point) :
ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ, ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଫୁଟିବା ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଚାପରେ ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଫୁଟି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଏହାର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ କହନ୍ତି । କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ଏତେ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଯେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କମିଯାଏ । ଶେଷରେ ଉପାଦାନ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବାଷ୍ପ କିମ୍ବା ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେବଳ ତରଳର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ନଘଟି ସମଗ୍ର ବସ୍ତତ୍ଵରେ ଘଟିଥାଏ । ତେଣୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ବାଷ୍ପୀଭବନ (Evaporation) :
ତରଳଗୁଡ଼ିକର ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ତାପମାତ୍ରାରେ ହୋଇଥାଏ । ଏପରିକି ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ବାଷ୍ପ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହି ଧୀର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କହନ୍ତି । ବାଷ୍ପୀଭବନର ପରିମାଣ ତାପମାତ୍ରା, ଚାପ, ବାୟୁପ୍ରବାହ, ବାୟୁର ଆର୍ଦ୍ରତା ପ୍ରଭୃତି କାରକଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥା (Gaseous State) :
ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର, ଆକୃତି କିମ୍ବା ଆୟତନ ନଥାଏ । ଏହାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ବା ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ବହୁତ ବେଶୀ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ସର୍ବନିମ୍ନ । ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ସର୍ବଦା ପ୍ରବହମାନ ହେତୁ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରବାହି (Fluid) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
(i) ଗ୍ୟାସର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆୟତନ ନଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବାପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଦୁଇଟି ସ୍ଵଚ୍ଛ ଗ୍ୟାସ ଜାର କିମ୍ବା କାଚ ବିକର ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
(ii) ଧୂପକାଠି ଜାଳି କିଛି ଧୂଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉ ।
(iii) ଧୂଆଁ ଉପରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘କ’ କୁ ଓଲଟା କରି ଧରାଯାଉ ।
(iv) ଗ୍ୟାସ ଜାରଟିରେ ଧୂଆଁ ଭର୍ତ୍ତି କରି ରଖାଯାଉ ।
(v) ଏହାକୁ ଓଲଟାଇ ଏକ କାଚ ପ୍ଲେଟ୍ ଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
(vi) ଆଉ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘ଖ’ କୁ ଓଲଟା ଧରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ଗ୍ୟାସ ଜାର ‘କ’ ଉପରେ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖୁଥ‌ିବ। କାଚ ପ୍ଲେଟ ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଖାଯାଉ ।
(vii) କାଚ ପ୍ଲେଟକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାହାର କରାଯାଉ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଉଭୟ ଗ୍ୟାସ ଜାର ଯଥେଷ୍ଟ ପାଖାପାଖୁ ଅଛି ଏବଂ ଧୂଆଁ ବାହାରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଫାଙ୍କ ନାହିଁ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 7
ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ଭିତରେ ଧୂଆଁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ
(viii) ଗ୍ୟାସ ଜାର ‘ଖ’ ଭିତରେ ଧୂଆଁ କିପରି ବ୍ୟାପିଥାଏ ତାହା ଦେଖାଯାଉ ।
(ix) ଧୂଆଁ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ‘ଖ’ରେ ଥିବା ସେମାନେ ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଲବ୍ଧ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ରଖନ୍ତି । ତରଳ ପରି ତାହାର ଆକୃତି ମଧ୍ଯ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।
(x) ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଗ୍ୟାସରେ ଥ‌ିବା କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଦିଗରେ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ ନଗଣ୍ୟ । ଫଳସ୍ଵରୂପ, ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଆୟତନ ନାହିଁ ।
(xi) ଧୂପକାଠିର ଧୂଆଁ ବଦଳରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ବାଷ୍ପ ବ୍ୟବହାର କରି ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ – ୬ : ଆସ ପରୀଷଣ କରିବା
ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥା (କଠିନ, ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ)ର ଧର୍ମ ଓ ଗୁଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ କ’ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହା ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା
(i) ଛୁଞ୍ଚି ନ ଲାଗିଥିବା ଏକ ସିରିଞ୍ଜ ନିଆଯାଉ । ସିରିଞ୍ଜର ଭିତର ଅଂଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରିତ କରି ବାହାରକୁ ଟଣାଯାଉ ।
(ii) ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ଥିବା ପବନକୁ ବାହାରକୁ ନ ଯିବାପାଇଁ ଆମେ ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ସିରିଞ୍ଜର ଖୋଲା ପ୍ରାନ୍ତ ଉପରେ ରଖୁ ।
(iii) ବାହାର କୁ ଟଣା ଯାଇ ଥ୍ ବ। ଭି ତ ର ଅଂଶକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭିତରକୁ ଠେଲାଯାଉ ।
(iv) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ଆୟତ ନ ପାଉଛି । ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ବାୟୁର ହ୍ରାସ
(v) ସିରିଞ୍ଜକୁ ଭିତର ପଟକୁ ଠେଲି ବାୟୁକୁ ସଙ୍କୁଚିତ କଲେ, କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପାଖକୁ ଆସିବାପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଵାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ସ୍ଥାନ ଥାଏ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ ।
(vi) ଯଦି ଆମେ ସିରିଞ୍ଜକୁ ଭିତର ପଟକୁ ଠେଲିବା ବନ୍ଦ କରିବା, ତେବେ ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଭିତର ନଳୀଟି ପୁଣି ତାର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଯାଏ । ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କଲେ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କଲେ ଦେଖ‌ିବା ଜଳ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।
(vii) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଗ୍ୟାସର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଅଧିକ ହେତୁ ଏହା ଚାପ ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା
ଆୟତନ ହ୍ରାସ କଲା । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜଳ କଣିକା ମଧ୍ଯରେ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ କମ୍ ଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବ ନଗଣ୍ୟ ହେଲା । ଏଣୁ ଆନ୍ତଃକଣିକାସ୍ଥାନ ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥାର ନିୟାମକ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 8
ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାର ସିରିଞ୍ଜର ପିଷ୍ଟନ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୭ : ଆସ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା
ଜଳର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କାସ୍ଥାନ ଏଥ‌ିରେ ଦ୍ରବିଭୂତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଲ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ, ଏହା ଜାଣିବାପାଇଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା–
(i) ଏକ କାଚପାତ୍ର ନିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ଅଧା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପାଣିର ସ୍ତରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
(ii) ଏଥ‌ିରେ ଦୁଇ ଚାମଚ ଚିନି ମିଶାଯାଉ ।
(iii) କାଚ ପାତ୍ରରେ ନୂତନ ଜଳସ୍ତର ‘ଖ’ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
(iv) ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାପାଇଁ ଏକ କାଚଦଣ୍ଡ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାଣିକୁ ଗୋଳାଯାଉ
(v) ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିବା ଜଳସ୍ତର ‘ଖ’ ତୁଳନାରେ ଜଳସ୍ତର ‘ଗ’ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ କି ହ୍ରାସ ପାଇବ ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
(vi) ଏହି ଜଳସ୍ତରକୁ ପୁଣି ଥରେ ‘ଗ’ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 9
ଜଳସ୍ତରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
(vii) ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଚିନି ମିଶାଗଲେ ପାଣିର ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧିପାଏ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ପରେ ଏହା କିଛି ପରି ମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ । ଚିନି ଯେହେତୁ ଦ୍ରବଣର ଆୟତନ ପାଣି ଏବଂ ଚିନିର | କଣିକା ଆୟତନର ସମଷ୍ଟି ଅପେକ୍ଷା କମ୍ । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଛି । ଦ୍ରବୀଭୂତ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥାଏ ।

(viii) ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଅଛି ଯାହା ସେଥୁରେ ଦ୍ରବିଭୂତ ପଦାର୍ଥ (ଚିନି, ଲୁଣ, ଗ୍ଲୁକୋଜ ଇତ୍ୟାଦି)ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦଖଲ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 10
ପାଣିରେ ଚିନି କଣିକା ବଣ୍ଟନର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚିତ୍ର

ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା :
ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା (କଠିନ, ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ) ଭେଦରେ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ –
ବ।ଲି ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ । ଏଣୁ ଜଳଥିବା ଏକ ପାତ୍ରରେ ବାଲି ପକାଇଲେ ଏହା ପାତ୍ରର କିଛି ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରି ଜଳସ୍ତରର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧିକରେ । କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ କମ୍ ହେତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଗତି କରନ୍ତି ନାହିଁ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କେତେକ ସ୍ଥଳରେ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥ‌ିରେ ବାୟୁମଧ୍ଯ ନଥାଏ ।

ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ଅଧ୍ଵ ଓ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଏହା ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 11
ପଦାର୍ଥର ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଚିତ୍ର

କାର୍ଯ୍ୟ – ୮ : ଆସି ପରୀଷଣ କରିବା
ଜଳରେ ଥିବା କଣିକାମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗତି ଜାଣିବାପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା :
(i) ଜଳଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଥ‌ିରେ କିଛି ପୋଟାସିୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍ ଦାନା ଚାମଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ପକାଯାଉ ।
(ii) ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ସେହି ଦାନାରୁ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର କିଛି ଛଟା ବାହାରୁଥୁବା ଆମେ ଦେଖ‌ିବା ।
(iii) କିଛି ସମୟ ପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଗୋଲାପୀ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
(iv) ଏପରି ହୋଇଥାଏ କାରଣ ଜଳ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି ଶୀଳ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଏହି କଣି କ।ରୁ ଡ଼ି କ ପ୍ରଥମେ ପୋଟାସି ୟମ୍ ପରମାଙ୍ଗାନେଟର ଦାନାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ସମଗ୍ର ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଏହା ବିସ୍ତାରିତ କରନ୍ତି ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 12
(କ) ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗର ଧାରା ବିସ୍ତାରିଣ
(ଖ) କାଚ ପାତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯିବ।
(v) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଜଳପରି ତରଳ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି କରନ୍ତି ।

ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ବୃଦ୍ଧିପାଏ :
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(i) ଆମେ ତିନୋଟି ସଫା କାଚପାତ୍ର ନେବା ।
(ii) ଗୋଟିକରେ ଗରମପାଣି, ଦ୍ଵିତୀୟ ପାତ୍ରରେ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ପାଣି ଏବଂ ତୃତୀୟ ପାତ୍ରରେ ବରଫ ଭଳି ଥଣ୍ଡାପାଣି ନେବା ।
(iii) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ପୋଟାସିୟମ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍‌ର ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏ ଛୋଟ ଦାନା ପକାଇବା ।
(iv) କିଛି ସମୟପରେ ଦେଖାଯିବ ଗରମ ପାଣିରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ଥିବା ଜଳ କଣିକା ତୁଳନାରେ ଦ୍ରୁତତର ହେବ । ବରଫଭଳି ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ସର୍ବନିମ୍ନ ହେବ ।
(v) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ତାପମାତ୍ର ବୃଦ୍ଧିପାଇଲେ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧିଘଟେ ।

Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି

ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ଗତିର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ –
କାର୍ଯ୍ୟ ୯ : ଆସ ଜାଣିବା
(i) କୋଠରୀର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଏକ ଧୂପକାଠି ଜଳାଯାଉ ।
(ii) କିଛି ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷାକରି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
(iii) ଆମେ ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ସୁଗନ୍ଧ ବାରିପାରିବା ନାହିଁ ।
(iv) ଯେତେବେଳେ କୋଠରୀର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଧୂପକାଠି ଜଳାଯାଏ, ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କେବଳ ଧୂପକାଠି ଚାରିପାଖରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(v) ଅଳ୍ପ ସମୟ ପରେ ଆମେ ସାରା କୋଠରୀରେ ସୁଗନ୍ଧ ବାରି ପାରିବା । ଏପରି ହୋଇଥାଏ, କାରଣ ସୁଗନ୍ଧର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର କୋଠରୀକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ ।
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 13
ଧୂପକାଠି ଜାଳିବା
(vi) ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ବାୟୁ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ଗତି କରୁଛନ୍ତି । ବାୟୁକଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସୁଗନ୍ଧର କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଘାତ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମଗ୍ର କୋଠରୀରେ ବ୍ୟାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

ସାବୁନ୍ କିପରି ପୋଷାକପତ୍ରରୁ ତେଲର ଦାଗ ଛଡ଼ାଇଥାଏ :
ପୋଷାକରେ ତେଲ ଦାଗ ଛଡ଼ାଇବାରେ ଆମେ ଏହାକୁ ଜଳରେ ପକାଇ ସାବୁନ ବ୍ୟବହାର କରି ଧୋଇଥାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଅନେକ ସାବୁନ୍ କଣିକା କପଡ଼ା ଉପରେ ଥିବା ତେଲ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଘେରି ରହିଥାଏ । ସାବୁନ କଣିକାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତ ତେଲ ସହ ଓ ଅନ୍ୟପ୍ରାନ୍ତ ଜଳସହ ଲାଗିରହେ । ଫଳରେ ଏହା ତେଲକୁ ଉଠାଇନେଇ ଧୋଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି (Thermal Energy) ର ପ୍ରଭାବ :
(i) ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଏହି ଦୂରତା ମଧ୍ଯ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଫଳରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ତାପ ଶକ୍ତି ପଦାର୍ଥର ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ।
(ii) କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାମାନଙ୍କର ତାପୀୟ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ନିକଟରେ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଗତି ଲଘୁ କମ୍ପନରେ ସୀମିତ ରହେ ।
(iii) ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ କମାଇବାପାଇଁ ତାପଶକ୍ତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯାହା କଠିନକୁ ତରଳରେ ପରିଣତ କରେ । ଆନ୍ତଃକଣିକା ବ୍ୟବଧାନ ସାମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିପାଇ ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ହ୍ରାସ କରେ ଯାହା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ସୀମିତ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯରେ ଗତିକରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦିଏ ।
(iv) ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ କମାଇବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଗତି କରିବାପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଥାଏ । ଏଣୁ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ, ଆକର୍ଷଣବଳ ଓ କଣିକାର ଗତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଭୂମିକା ବହନ କରେ ।

ପଦାର୍ଥର ତିନୋଟି ଭୌତିକ ଅବସ୍ଥାରେ କଣିକାମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତିଗତ ତୁଳନା :
Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି 14

ପରମାଣୁ ଓ ଅଣୁ (Atoms and Molecules) :
ସମଗ୍ର ଉପଲବ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ଦେଖାଯାଏ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ଗଠନ କରୁଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରମାଣୁ ଓ ଅଣୁ । ସୁନା, ରୂପା, ତମ୍ବା, ସୋଡ଼ିୟମ, ପୋଟାସିୟମ ପରି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକା ପରମାଣୁ ଏବଂ ଏମାନଙ୍କର ସ୍ଵାଧୀନ ସ୍ଥିତି ଅଛି । ଉଦ୍‌ଜାନ, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ପ୍ରଭୃତି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତମ କଣିକା ପରମାଣୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ରହି ନପାରି ଯୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ହୋଇରହନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଣୁ । ଜଳ, ଏମୋନିଆ, ମିଥେନ ପରି ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକା ଅଣୁ । ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ପରମାଣୁକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଆମେ ଯାହା ଜାଣିଲୁ

  • କଣିକା (Particle) – ଆମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଭାଙ୍ଗି କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଖଣ୍ଡ କଲେ ଶେଷରେ ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ରଖଣ୍ଡ ଗୁଡ଼ିକ ମିଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ କଣିକା ଅଟନ୍ତି । ସେହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦାନା ସଦୃଶ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟିରେ ପଦାର୍ଥ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
  • ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ – ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ ବସ୍ତରେ ତିଆରି ସେଗୁଡ଼ିକ ମୌଳିକର ସଂରଚନାତ୍ମକ ଏକକ (building blocks) ଏବଂ ଏହି ଏକକ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠନକାରୀ କଣିକା (constituent particle) କହନ୍ତି ।
  • ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଓ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ – ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଏବଂ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକର୍ଷଣ ବଳକୁ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ କହନ୍ତି ।
  • ପରମାଣୁ (Atom) — ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କଣାଦ ପଦାର୍ଥର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କଣିକୁ ନେଇ ପରମାଣୁର ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ ପରମାଣୁ ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅବିଭାଜ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କଣିକା ଯାହାକୁ ସେ ‘ବୈଶେଷିକ ସୂତ୍ର’ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ।
  • କଠିନ ପଦାର୍ଥ (Solids) – କଠିନ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଓ ଆୟତନ ଥାଏ । ପଦାର୍ଥର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ରହିଥାନ୍ତି । କଣିକାମାନଙ୍କର କେବଳ କମ୍ପନ କିମ୍ବା ଦୋଳନ ଗତି ଦେଖାଯାଏ । କଠିନ ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ ଏହା ତରଳ ହୁଏ । ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ତରଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ପଦାର୍ଥର ଗଳନାଙ୍କ (melting point) କହନ୍ତି ।
  • ତରଳ ପଦାର୍ଥ (Liquids) – ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥାଏ । ଯେଉଁ ପାତ୍ରରେ ତରଳ ରଖାଯାଇଥାଏ, ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସେହି ପାତ୍ରର ଆକାର ଧାରଣ କରେ । ତରଳ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ଥାଏ । ତରଳର କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ବଳ, କଠିନ ପଦାର୍ଥ ତୁଳନାରେ କମ୍ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସୀମା ଭିତରେ ଅନାୟାସରେ ଗତି କରିପାରନ୍ତି । ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ଏହା ଗ୍ୟାସୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଯେଉଁ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଫୁଟି ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ତରଳର ସ୍ଫୁଟନାଙ୍କ (boiling point) କହନ୍ତି ।
  • ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥ (Gases) – ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ବା ଆୟତନ ନଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ବକ କିନ୍ତୁ ଆନ୍ତଃ କଣିକା ବଳ ବହୁତ କମ୍ । ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆକାର ଓ ଆୟତନ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ଉଭୟ ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ନଥୁବାରୁ ଏବଂ ସେମାନେ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ବହିଯାଉଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାହମାନ (Fluid) କହନ୍ତି ।
  • କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି – ପଦାର୍ଥକୁ ଗରମ କଲେ ଏହାର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଗତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି । ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କଣିକାମାନଙ୍କର ଗତିର ବେଗ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ କଣିକା ମାନଙ୍କର ଗତିର ବେଗ ହ୍ରାସ ପାଏ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 2 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଫେବୃଆରୀ ମାସ ୨୮ ତାରିଖରେ ଜାତୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ଦିବସ ଅବସରରେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବିଜ୍ଞାନ ମେଳାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା ।

ମହେଶ ଓ ଜ୍ୟୋତି ଖଣ୍ଡେ ଧଳା ଜଣେ ସ୍ଵେଚ୍ଛାସେବୀ ସେହି ଧଳା କାଗଜ ଦେଇ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ ।

କାଗଜ ଉପରକୁ କିଛି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ପକାଇଲେ । ଫଳରେ କାଗଜ ଉପରେ ଲେଖାଥିବା ‘ବିସ୍ମୟକର ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତକୁ ସ୍ଵାଗତ’ ବାକ୍ୟଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲା । ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ ଓ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ;

ଏପରି କାହିଁକି ହେଲା । ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ?
ମହେଶ ଓ ଜ୍ୟୋତି ଧରିଥିବା ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ କିଛି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ସିଞ୍ଚନ କରିବା ଫଳରେ ତା ଉପରେ ଲେଖା ହୋଇଘଲା ‘ବିସ୍ମୟକର ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତକୁ ସ୍ଵାଗତ’’ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ସିଞ୍ଚନ ପାଇଁ ହଦଳୀ ଦ୍ରବଣ (ହଳଦୀ ପାଣି) ଓ ଲେଖୁବା ପାଇଁ ସାବୁନ ଦ୍ରବଣ (ସାବୁନ ପାଣି) ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ । କାରଣ, ହଳଦୀ ବର୍ଷ ସାବୁନ ପାଣି (କ୍ଷାରୀୟ) ସହ ମିଶିବା ଦ୍ଵାରା ଲାଲ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହେବ ଏବଂ ରେଖାଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯିବ ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 1
ପଦାର୍ଥ (Substances) : ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ଆମେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିପାରିବା ଯଥା – ଅମ୍ଳୀୟ (Acidic), କ୍ଷାରୀୟ (Basic) ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ (Neutral) ।

ଅମ୍ଳ : ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥକୁ ଚାଖୁଲେ ଖଟା ଲାଗେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳ । ଅମ୍ଳ ଶବ୍ଦଟି ଏକ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ ‘ଆସିଡ଼ସ୍’ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଖଟା । ଲେମ୍ବୁରସ, କମଳାରସ, ଭିନେଗାର ଇତ୍ୟାଦି ଅମ୍ଳ ଅଟେ ।

କ୍ଷାରକ : ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଚିକ୍‌କଣ (Soapy) ଲାଗୁଥ‌ିବା କ୍ଷାରିଆ ସ୍ବାଦଯୁକ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ କ୍ଷାରକ କୁହାଯାଏ । ଖାଇବା ସୋଡ଼ା, ଚୂନପାଣି, ସାବୁନ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ଷାରକ ଅଟନ୍ତି ।

ନିରପେକ୍ଷ : ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳ କିମ୍ବା କ୍ଷାରକ ନୁହେଁ, ତାହାକୁ ନିରପେକ୍ଷ ବା ପ୍ରଶମିତ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ଯଥା-ଜଳ, ଚିନିପାଣି, ଲୁଣପାଣି ଇତ୍ୟାଦି ।

ସୂଚକ : ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ଵାରା କୌଣସି ପଦାର୍ଥର ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କୁହାଯାଏ । ଏହି ସୂଚକ ପଦାର୍ଥର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା ହଳଦୀ, ମନ୍ଦାରଫୁଲ ଆଦି ସୂଚକ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । କ୍ଷାରକୀୟ ଗୁଣ ଜାଣିହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚକ କ୍ଷାରକୀୟ ପଦାର୍ଥର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ । ଲିମସ୍, ସୂଚକ ପଦାର୍ଥର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ କୌଣସି ଦ୍ରବଣ ଅମ୍ଳୀୟ କିମ୍ବା କ୍ଷାରୀୟ କିମ୍ବା ନିରପେକ୍ଷ ତାହା ଜାଣିହୁଏ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ : ଯେଉଁସବୁ ସୂଚକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳିଥାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ କୁହାଯାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ଲିଟମସ୍, ହଳଦୀ, ଲାଲ ଗୋଲାପ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ, ଲାଲ ବନ୍ଧାକୋବି ପତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଲିଟ୍‌ସ୍ ପେପର :

  • ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ, ଯାହାକୁ ଦ୍ରବଣଟି ଅମ୍ଳୀୟ ବା କ୍ଷାରୀୟ ଚିହ୍ନିବା ପାଇଁ ସୂଚକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
  • ପାତିତ ଜଳରେ ଏହାର ରଙ୍ଗ ପାଟଳ, ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ମିଶିଲେ ଏହାର ରଙ୍ଗ ଲାଲ ଏବଂ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ମିଶିଲେ ଏହାର ରଙ୍ଗ ନୀଳ ହୁଏ ।
  • ଏହା ଦ୍ରବଣ କିମ୍ବା କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ରୂପରେ ମିଳେ । ଏହି କାଗଜକୁ ଲିମସ୍ କାଗଜ କୁହାଯାଏ । ଏହି କାଗଜ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଯଥା – ନାଲି ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜ ଓ ନୀଳ ଲିସ କାଗଜ ।

ପ୍ରକୃତି ଆମ ବିଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷାଗାର

ସୂଚକ ଭାବରେ ଲିଟ୍‌ସ୍ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସଂଗୃହୀତ ପଦାର୍ଥ :
ଲେମ୍ବୁରସ, ସାବୁନ୍ ପାଣି, ଅଁଳାରସ, ହଦଳୀପାଣି, ଭିନେଗାର, ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବଣ, ଚୂନପାଣି କଳପାଣି, ଲୁଗା ସଫା ଗୁଣ୍ଡ, ଚିନି ପାଣି ଓ ଲୁଣ ପାଣି ।

  • ଗୋଟିଏ ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜର ଖଣ୍ଡେ ପଟି ନେଇ ଏହାକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଉ ।
  • ଏହାକୁ ସଫା ଶୁଖୁଲା ଓ ଧଳା ଟାଇଲ ଉପରେ ବିଛାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ଚିତ୍ର (କ) ଭଳି ଡ୍ରପରରେ କିଛି ଦ୍ରବଣ ନେଇ ତଳେ ବିଛା ଯାଇଥିବା ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବୁନ୍ଦା ପକାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 2

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

  • ଆମେ କିଛି ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍‌ର କାଗଜ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଦେଖୁଲୁ ।
  • ଚିତ୍ର (ଖ) ଅନୁସାରେ ଏହିଭଳି ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଲାଲ ଲିଟ୍ସ୍ କାଗଜ ଉପରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରାଯାଉ ।
  • ଆମ ଅନୁଧ୍ୟାନକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା ।
    Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 3

ଚୂନପାଣି କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ?

  • କ୍ୟାଲସିୟମ ହାଇଡ୍ରୋକ୍‌ସାଇଡ଼ର [Ca(OH)2] ଦ୍ରବଣକୁ ସାଧାରଣତଃ ଚୂନପାଣି କୁହାଯାଏ ।
  • କିଛି ଚୂନ (କ୍ୟାଲସିୟମ ଅକସାଇଡ଼ CaO) ନେଇ ସ୍ଵଚ୍ଛ ପାଣିରେ ଭଲ ଭାବରେ ଗୋଳାଯାଉ । ଏହାକୁ ସେହିପରି ପ୍ରାୟ ଏକ ଘଣ୍ଟା ସ୍ଥିର ରଖାଯାଉ । ଦ୍ରବଣରେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଥ‌ିବା ଅଦ୍ରବୀଭୂତ ଚୂନକୁ ଛାଣି ବାହାର କରାଯାଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଚୂନପାଣିର ଦ୍ରବଣ ମିଳିଥାଏ । ଚୂନ ପାଣିର ରାସାୟନିକ ନାମ ହେଉଛି କ୍ୟାଲସିୟମ ହାଇଡ୍ରିକସାଇଡ଼ ଓ ଏହାର ସଂକେତ ହେଉଛି Ca(OH)2 ।

ସାରଣୀ ୧: ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଲିଟମସ କାଗଜ ବ୍ୟବହାର କରି କ୍ରମିକ ନମୁନା ପଦାର୍ଥର ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍‌ର ନମୁନାର ପ୍ରକୃତି ପରୀକ୍ଷା ଓ ପରୀକ୍ଷାଲବ୍‌ଧ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ନମୁନା ପଦାର୍ଥର ନାମ କାଲ ଲିଟ୍ସ୍ର କାଗଜର ରଙ୍ଗ ଲାଲ ଲିଟ୍ସ୍ କାଗଜର ରଙ୍ଗ ପ୍ରକୃତି
୧. ଲେମ୍ବୁ ରସ ଲାଲ ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଅମ୍ଳୀୟ
9. ସାବୁନ ପାଣି ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ନୀଳ କ୍ଷାରୀୟ
୩. ଅଁଳା ରସ ଲାଲ ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଅମ୍ଳୀୟ
୪. ଭିନେଗାର ଲାଲ ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଅମ୍ଳୀୟ
୫. ଲ ବଙ୍ଗ ଲାଲ ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଅମ୍ଳୀୟ
୬. ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣ ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ନୀଳ କ୍ଷାରୀୟ
୭. ଚୂନ ପାଣି ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ନୀଳ କ୍ଷାରୀୟ
୮. କଳ ପାଣି ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ପ୍ରଶମିତ (ନିରପେକ୍ଷ)
୯. ଲୁଗା ସଫା ପାଉଡ଼ର ଦ୍ରବଣ ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ନୀଳ କ୍ଷାରୀୟ
୧୦. ଚିନି ପାଣି ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ପ୍ରଶମିତ (ନିରପେକ୍ଷ)
୧୧. ଲୁଣ ପାଣି ନୀଳ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ପ୍ରଶମିତ (ନିରପେକ୍ଷ)
୧୨. ହଳଦୀ ପାଣି ଲାଲ ଲାଲ (ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ) ଅମ୍ଳୀୟ

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ନମୁନାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଗଲା :
ପ୍ରଥମ ଭାଗ (କ) : କେତେକ ନମୁନା ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍‌କୁ ଲାଲ କରେ – ଯାହା ଅମ୍ଳୀୟ
ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ (ଖ) : କେତେକ ନମୁନା ଲାଲ ଲିଟ୍‌ସ୍‌କୁ ନୀଳ କରେ – ଯାହା କ୍ଷାରୀୟ
ତୃତୀୟ ଭାଗ (ଗ) : କେତେକ ନମୁନା ଉଭୟ ଲିଗ୍‌ସ୍ କାଗଜ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ନାହିଁ – ଯାହା ନିରପେକ୍ଷ

କ୍ଷାରୀୟ

ସାରଣୀ ୨ : ସାରଣୀ ୧ ର ନମୁନା ସବୁକୁ ପରୀକ୍ଷା ପରେ ପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଲେଖାଗଲା ।

ଭାଗ ‘କ’ (ଅମ୍ଳୀୟ) ଭାଗ ‘ଖ’ (କ୍ଷାରୀୟ) ଭାଗ ‘ଗ’ (ନିରପେକ୍ଷ)
ଲେମ୍ବୁରସ, ଅଁଳାରସ, ସାବୁନ ପାଣି, ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର କଳ ପାଣି, ଚିନି ପାଣି,
ତେନ୍ତୁଳି ରସ, ଭିନେଗାର, ଦ୍ରବଣ, ଚୂନ ପାଣି, ଲୁଗା ସଫା ଲୁଣ ପାଣି
ହଳଦୀ ପାଣି ପାଉଡ଼ର ଦ୍ରବଣ

ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଲିଟମସ କାଗଜ କ’ଣ ? ଏହା ଉପରେ କେତେକ ନମୁନା ଦ୍ରବଣ ପକାଇଲେ ତା’ର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ କାହିଁକି ?

ଖୋଜି ବାହାର କରିବା :
ଲିଟ୍‌ସ୍ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପଦାର୍ଥ । ଏହା ଲାଇକେନ୍‌ରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ମିଳିଥାଏ । ଯଥା : (୧) ଦ୍ରବଣ ଆକାରରେ ଓ (୨) କାଗଜ ପଟି ଆକାରରେ । ଲିଗ୍‌ମସ୍ କାଗଜ ଦୁଇଟି ରଙ୍ଗରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ । ଯଥା – ଲାଲ ଓ ନୀଳ ।

ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜକୁ ଲାଲ କରିଦିଏ ତାହା ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର, ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଲାଲ ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜକୁ ନୀଳ କରିଦିଏ ତାହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର । ଯେହେତୁ ଅମ୍ଳୀୟ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଲିଟ୍‌ସ୍‌ର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ ତାହାକୁ ଅମ୍ଳ-ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ କୃତ୍ରିମ ପଦାର୍ଥ ଅଛି ଯାହାକୁ କି ସୂଚକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ସଂଶ୍ଲେଷିତ କୃତ୍ରିମ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବିଜ୍ଞାନାଗାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ସଂପର୍କ ବୁଝିବା ଓ ଅନସନ୍ଧାନ କରେ କରିବା

ବର୍ତ୍ତମାନ ସାରଣୀ ୨ ରେ ଥ‌ିବା ଭାଗ – କ, ଖ ଓ ଗ ର ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ କରାଗଲା । ଭାଗ ‘କ’ ରେ ଥିବା ଲେମ୍ବୁରସ, ଅଁଳା ରସ, ତେନ୍ତୁଳି ପାଣି ଓ ଭିନେଗାର ନୀଳ ଲିଟମସକୁ ଲାଲ କରିଦିଏ । ସେ ସବୁକୁ ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଭାଗ ‘ଖ’ ରେ ଥ‌ିବା ସାବୁନ ଦ୍ରବଣ, ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣ, ଚୂନ ପାଣି ଓ ସାବୁନ୍ ପାଣି ଲାଲ ଲିଟ୍‌ସ୍‌କୁ ନୀଳ କରିଦିଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ।

ଭାଗ ‘ଗ’ ରେ ଥିବା କଳ ପାଣି, ଚିନି ପାଣି ଓ ଲୁଣ ପାଣି କୌଣସି ଲିଟ୍‌ସ୍ କାଗଜର ରଙ୍ଗ ବଦାଳାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତି କ’ଣ କହିପାରିବ ? ଏହି ପାଦର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳୀୟ ବା କ୍ଷାରୀୟ ନୁହଁନ୍ତି । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନିରପେକ୍ଷ (ନିଉଟ୍ରାଲ) ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।

ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :
ଭାଗ ‘କ’ ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଖଟା । ଏଥର ଆମେ କହିପାରିବା, ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥର ସ୍ଵାଦ ଖଟା ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଅମ୍ଳ ରହିଛି । ସେମାନେ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 4
ନିମ୍ନସ୍ଥ ଦ୍ରବ୍ୟରେ କି କି ଅମ୍ଳ ରହିଛି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଗଲା ।

ଲେମ୍ବୁ – ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଦହି – ଲାକ୍‌ଟିକ୍ ଅମ୍ଳ, ତେନ୍ତୁଳି – ଟାଟାରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଅଁଳା – ଆସକରବିକ୍ ଅମ୍ଳ ଓ ସାଇଟ୍ରିକ ଅମ୍ଳ, ଭିନେଗାର – ଏସିଟିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଟମାଟୋ – ସାଇଟ୍ରିକ ଅମ୍ଳ ଓ ଅକ୍‌ଲିକ୍ ଅମ୍ଳ ।

ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :
ଭାଗ ‘ଖ’ ରୁ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ନେଇ ପରୀକ୍ଷା କଲେ ନିମ୍ନ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା –
କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣତଃ ହାତକୁ ଚିକ୍କଣ ଲାଗେ । କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଵାଦ ସାଧାରଣତଃ ପିତା ବା କଷା । କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପିତା ବା କଷା ଦ୍ରବ୍ୟରେ କ୍ଷାରୀୟ ଉପସ୍ଥିତ ନଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – କଲାରାର ସ୍ଵାଦ ପିତା, କିନ୍ତୁ ସେଥ‌ିରେ କ୍ଷାରୀୟ ଗୁଣ ନଥାଏ ।

ସୂଚକ ଭାବରେ ଲାଲ ଗୋଲାପ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଗୋଲାପ ପାଖୁଡ଼ାରୁ ନିଷ୍କର୍ଷକ ପ୍ରସ୍ତୁତି

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 5

  • ବାହାରେ ତଳେ ପଡ଼ିଥ‌ିବା ଗୋଲାପ ଫୁଲର କେତେକ ପାଖୁଡ଼ା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ସେ ପାଖୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିରେ ଭଲ ଭାବରେ ଧୋଇ ସଫା କରାଯାଉ ।
  • ହେମଦସ୍ତା ଓ ପୁଆ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ ପାଖୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଚି ଦିଅ ।
  • ତା’ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଉ ।
  • କାଚ ପାତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛେଚା ହୋଇଥ‌ିବା ଗୋଲାପ ଫୁଲର ପାଖୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ବୁଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଥୁରେ ଗରମ ପାଣି ଢଳାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ସତର୍କତା – ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅଭିଭାବକଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି କରାଯିବ ।
କାଚପାତ୍ରଟିକୁ ଘୋଡ଼ଣି ଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼େଇ ରଖାଯାଉ । ପାଣି ରଙ୍ଗୀନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (୫-୧୦ ମିନିଟ୍) ଅପେକ୍ଷା କର । ତାପରେ ଛାଣି ଦିଆଯାଉ ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 6
ଛାଣିବା ପରେ ସଂଗୃହୀତ ତରଳ ପଦାର୍ଥ (ନିଷ୍କର୍ଷକ) ଅମ୍ଳ କ୍ଷାରକ ସୂଚକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ସ ଖୋଜିବା

  • ଗୋଲାପ ପାଖୁଡ଼ାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନିଷ୍କର୍ଷର ୧୦-୨୦ ବୁଦା ଲେଖାଏଁ ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ବା ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚ ବୋତଲରେ ରଖ । ତାକୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ନାମ ଦିଅ ।
  • ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ୨୦-୩୦ ବୁନ୍ଦା ଲେମ୍ବୁ ରସ ନେଇ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ-‘କ’ରେ ଓ ୨୦-୩୦ ବୁନ୍ଦା ସାବୁନ ପାଣି ନେଇ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ-‘ଖ’ରେ ପକାଅ ।
  • ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ଏବଂ ରଙ୍ଗରେ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ତାକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖ । ଅନ୍ୟ ନମୁନାକୁ ନେଇ ଏହି ପରୀକ୍ଷାକୁ ପୁଣି ଥରେ କର ଓ ସାରଣୀରେ ଲେଖ ।
    Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 7

ସାରଣୀ–୩ : ଲାଲ ଗୋଲାପରୁ ସଂଗୃହୀତ ନିଷ୍କର୍ଷକ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ନମୁନାର ପ୍ରକୃତି ପରୀକ୍ଷଣ

କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ନମୁନାର ନାମ ନମୁନା ମିଶାଇବା ପରେ ଗୋଲାପରୁ ସଂଗୃହୀତ ରସର ରଙ୍ଗ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି
୧. ଲେମ୍ବୁ ରସ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଅମ୍ଳୀୟ
9. ସାବୁନ ପାଣି ବା ସାମ୍ପୋ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ କ୍ଷାରୀୟ
୩. ଅଁଳା ରସ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଅମ୍ଳୀୟ
୪. ଭିନେଗାର ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଅମ୍ଳୀୟ
୫. ସୋଡ଼ା ପାଣି ସବୁଜ ରଙ୍ଗ କ୍ଷାରୀୟ
୬. ଚିନି ପାଣି ବର୍ଣ୍ଣ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ନିରପେକ୍ଷ
୭. ଲୁଣ ପାଣି ବର୍ଣ୍ଣ ଅପରିବର୍ତିତ ନିରପେକ୍ଷ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଲାଲ ଗୋଲାପ ଫୁଲରୁ ସଂଗୃହୀତ ପଦାର୍ଥରୁ ପ୍ରକୃତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଓ ଅମ୍ଳ କ୍ଷାର ସୂଚକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରିବ । ଲାଲ ଗୋଲାପ ସଂଗୃହୀତ ଦ୍ରବଣ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଓ କ୍ଷାରକୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ହାଇଡ୍ରୋଙ୍କିଆ ଗଛ ସମ୍ପର୍କ ରେ : ହାଇଡ୍ରୋଙ୍କିଆ (hydrangea) ଗଛ ହାଇଡ୍ରା ଙ୍ଗି ଆ ହିମାଳୟର ଥଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳ ରାଜ୍ୟ ମାନଙ୍କରେ ବଢ଼ିଥା’ନ୍ତି । ମୃତ୍ତିକାର ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ଏହି ଗଛରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଫୁଟିଥାଏ । ଅମ୍ଳୀୟ ମାଟିରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗର କ୍ଷାରକୀୟ ମାଟିରେ ଗୋଲାପି କିମ୍ବା ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 8

ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚକ ଭାବେ ହଳଦୀ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା

  • ଗୋଟିଏ ଚଟକା କାଚ ପାତ୍ର (Petridish) କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଏକ ଚାମଚ ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ ରଖ୍ ସେଥ‌ିରେ କମ୍ ପାଣି ମିଶେଇ ଏକ ପେଷ୍ଟ ତିଆରି କରାଯାଉ ।
  • ଯନ୍ତ୍ରର ସହିତ ଏକ ଫିଲ୍ମର କାଗଜକୁ ସେ ହଳଦୀ ପେଷ୍ଟରେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ହେଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
  • ତା’ ପରେ ଫିଲ୍ମର କାଗଜକୁ ବାହାର କରି ଶୁଖାଯାଉ ।
  • ସେହି ହଳଦିଆ ଫିଲ୍ମର କାଗଜକୁ କାଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରାଯାଉ । ଏବେ ଆମେ ତାକୁ ହଳଦୀ କାଗଜ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।
    Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 9

ସାରଣୀ–୪ : ହଳଦୀ କାଗଜ ସାହାଯ୍ୟରେ ନମୁନାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି ପରୀକ୍ଷା

କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ନମୁନାର ନାମ ବୁନ୍ଦାଏ ନମୁନାକୁ ପକେଇଲା ପରେ ହଳଦୀ କାଗଜର ରଙ୍ଗ ନମୁନାର ପ୍ରକୃତି
୧. ଲେମ୍ବୁ ରସ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅମ୍ଳୀୟ
9. ସାବୁନର ଦ୍ରବଣ ଲାଲ ବର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷାରୀୟ
୩. ଅଁଳା ରସ (ଆସ୍‌କରବିକ୍ ଅମ୍ଳ) ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅମ୍ଳୀୟ
୪. ଚୁନପାଣି ଲାଲ ବଣ୍ଣ କ୍ଷାରୀୟ
୫. ଚିନିପାଣି ଲୁଣପାଣି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ନିରପେକ୍ଷ
୬. ସୋଡ଼ାପାଣି ଲାଲ ବଣ୍ଣ କ୍ଷାରୀୟ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ ‘ହଳଦୀ କାଗଜକୁ’ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ । କିନ୍ତୁ ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ହଦଳୀ କାଗଜକୁ ସୂଚକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ = ପାରିବ ନାହିଁ ।

  • ଧଳା ସାର୍ଟର ଲାଗିଥିବା ତରକାରି ଦାଗ (ହଳଦିଆ) ଛଡ଼େଇବା ପାଇଁ ସାବୁନ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଏହାର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଇ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ ହେବ । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ହଳଦୀ ବର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସାବୁନ ପାଣି (କ୍ଷାରକ) ଆସିଲେ ଏହା ଲାଲ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
  • କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣ ସହ ମିଶିଲେ ହଳଦୀ ହଳଦୀକୁ ସବୁଜ ମସଲା କୁହାଯାଏ କାହିଁକି ?

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ :
କାଗଜରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇ ଲାଲ ବର୍ଷରେ ପରିଣତ ହେବ । ହଳଦୀ ହେଉଛି ‘ଅଦା’ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଯାହାକି ଭାରତ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଚାଷ କରାଯାଇଥାଏ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକଶିତ ଖାଦ୍ୟର ରଙ୍ଗ ଓ ସ୍ଵାଦ ଭଲ ହେବା ପାଇଁ ଦଳଦୀକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ହଳଦୀକୁ ଔଷଧ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ କେତେକ ପାରମ୍ପରିକ ଘରୋଇ ଉପଚାର ପାଇଁ ହଳଦୀକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

ଗୁରୁପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଅଶ୍ୱିନୀ ତା’ର ଗୁରୁଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବା ପାଇଁ ଧଳା କାଗଜରେ ଏକ କୃତଜ୍ଞତା ପତ୍ର (greeting card) ତିଆରି କଲା ହଳଦୀ ପେଷ୍ଟକୁ ଧଳା କାଗଜରେ ଲେପି ତାକୁ ଶୁଖାଇଲା । ଓଡ଼ିଆରେ ସେହି କାଗଜ ଉପରେ ସାରଣୀର ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ନେଇ ନିଜର ବାର୍ତ୍ତା ଲେଖୁଲା ।

ବାର୍ତ୍ତା ଲେଖୁବା ପାଇଁ କେଉଁ ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିବ ।
ଉ. ବାର୍ତ୍ତା ଲେଖୁବା ପାଇଁ ସାବୁନ ଦ୍ରବଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଘ୍ରାଣସୂଚକ କ’ଣ ? : ଅମ୍ଳ ଓ କ୍ଷାରକ ମାଧ୍ୟମରେ କେତେକ ପଦାର୍ଥ ଅଛି ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଗନ୍ଧରେ ମଧ୍ଯ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘ୍ରାଣସୂଚକ (olfactory predicator) କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କିଛି ପରିଷ୍କାର କଟା ପିଆଜ ଓ ଏହା ସହିତ କିଛି ପରିଷ୍କାର କପଡ଼ା ବା ଫିଲ୍ଡର କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।
  • ପାତ୍ରଟିକୁ ଭଲଭାବରେ ବନ୍ଦ କରି ଗୋଟିଏ ରାତି ରଖାଯାଉ ।
  • ପରଦିନ ସକାଳୁ ସେ ପାତ୍ରଟିକୁ ଖୋଲି ସେଥୁରୁ ଦୁଇଖଣ୍ଡ କପଡ଼ା ବା କାଗଜ ନେଇ ତା’ର ଗନ୍ଧକୁ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
  • ସେ ଦୁଇଖଣ୍ଡ କାଗଜକୁ ପରିଷ୍କାର ଚଟାଣ ଉପରେ ରଖାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡ କାଗଜ ଉପରେ କେତେ ଟୋପା ତେନ୍ତୁଳି ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଉପରେ କେତେ ଟୋପା ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବଣ ପକାଯାଉ ଯେମିତିକି ପୂରା କପଡ଼ା ଖଣ୍ଡ ବା କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ଉପରେ ଖେଳେଇ ହୋଇଯିବ ।
  • ଦ୍ରବଣ ପକେଇବା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଗନ୍ଧରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହଳଦୀ ପାଣି ଓ ବେକିଙ୍ଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
  • ତୁମ ଅନୁଧ୍ୟାନକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
  • ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଅମ୍ଳୀୟ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ନେଇ ପରୀକ୍ଷା କରି ତା’ର ଫଳାଫଳକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ, ଗନ୍ଧକୁ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ ଏବଂ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
କ୍ରମିକ ନମ୍ବର ପଦାର୍ଥ କ୍ଷାରୀୟ/ ନିରପେକ୍ଷ ମାଧ୍ୟମରେ ଗନ୍ଧ ଅମ୍ଳୀୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଗନ୍ଧ
୧. ପିଆଜ ତୀବ୍ର/କଡ଼ା ଗନ୍ଧ ହ୍ରାସ ପାଏ ବା ବଦଳିଯାଏ
9. ଅଦା ତୀବ୍ର/କଡ଼ା ଗନ୍ଧ ହ୍ରାସ ପାଏ ବା ବଦଳିଯାଏ
୩. ପଚା ମାଛ ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଲୋପପାଏ
୪. ଲ ବଙ୍ଗ ଗନ୍ଧ ରୁହେ ଗନ୍ଧ ହ୍ରାସ ପାଏ ବା ବଦଳିଯାଏ

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ଆଧୁନିକ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ସେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଗବେଷଣା କରି ଡକ୍ଟରେଟ ଉପାଧ୍ ପାଇଥିଲେ ଓ ତା’ପରେ ଭାରତ ଫେରିଲେ । ଭାରତରେ ଉଚ୍ଚତର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରିଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 10
୧୯୦୧ ମସିହାରେ ସେ ଔଷଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଭାରତରେ ଏକ ଔଷଧ କମ୍ପାନୀ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ସେ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନର ଇତିହାସ ଲେଖୁ ପୁରାତନ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର ସଫଳତା ଓ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଆଧୁନିକ ଜନସମାଜରେ ପ୍ରଚାର କରାଇଥିଲେ ।

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରାୟ ଜଣେ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ଯେ କି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ମାତୃଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ କରାଇବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ ।

ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ ସହ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ମିଶିଲେ କ’ଣ ହୁଏ ?

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ପରୀକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ଅନୁସନ୍ଧାନ

  • ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗୋଟିଏ ବୁନ୍ଦା ଲେମ୍ବୁରସ ନେଇ ଓ ସେଥ‌ିରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ବୁନ୍ଦା ପାଣି ମିଶାଯାଉ । ଏହାର ରଙ୍ଗକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  • ଗୋଟିଏ ବୁନ୍ଦା ନୀଳ ଲିଟ୍‌ସ୍ ଦ୍ରବଣ ଏଥୁରେ ମିଶାଯାଉ ।
  • ଏହାର ରଙ୍ଗରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି । ଏହା ଲାଲ ଦେଖାଯାଉଛି ।
  • ଡ୍ରପର ସାହଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ଭିତରକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁନ୍ଦା ବୁନ୍ଦା କରି ଚୂନ ପାଣି ପକାଯାଉ ଓ ପରୀକ୍ଷାନଳୀଟିକୁ ବୃତ୍ତାକାର ଗତିରେ ଜଳଭଉଁରି ଭଳି ଘୂରାଯାଉ ।
  • ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ଓ ଏହା ନୀଳ ଦେଖାଯାଉଛି ।
  • କିଛି ସମୟ ଏମିତି କଲାପରେ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ ଲାଲରୁ ନୀଳକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ।
    Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 11
  • ପୁଣି ସେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ଭିତରକୁ ଗୋଟିଏ ବୁନ୍ଦା ଲେମ୍ବୁରସ ପକାଯାଉ । ତୁମେ କହିପାରିବ କି କାହିଁକି ଏହି ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ?

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଯେତେବେଳେ ଲେମ୍ବୁରସରେ ନୀଳ ଲିସ୍ ଦ୍ରବଣ ମିଶାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ ଲାଲ ହୋଇଗଲା । ଚୂନ ପାଣି ମିଶାଇଲା ପରେ ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ ଲାଲରୁ ନୀଳ ହୋଇଗଲା । ଏଥିରୁ ଜଣାଗଲା ଯେ, ପରୀକ୍ଷାନଳୀରେ ଥ‌ିବା ଦ୍ରବଣ ଆଦୌ ଅମ୍ଳୀୟ ନଥିଲା । ଚୂନ ପାଣି ମିଶାଇବାଦ୍ଵାରା ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଅମ୍ଳ ପ୍ରଶମିତ (Neutral) ହୋଇଗଲା ।

ଅଦି ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣକୁ କ୍ଷାରକୀୟ ଦ୍ରବଣ ସହ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମିଶାଯାଏ ତେବେ ମିଶ୍ରିତ ଦ୍ରବଣର ପ୍ରକୃତି ଅମ୍ଳୀୟ ନୁହେଁ କି କ୍ଷାରକୀୟ ନୁହେଁ । ଉକ୍ତ ଦ୍ରବଣଟି ପ୍ରଶମିତ ବା ନିରପେକ୍ଷ (Neutral) ପଦାର୍ଥ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିରପେକ୍ଷୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଏକ ନୀରପେକ୍ଷୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଉତ୍ତାପର ନିର୍ଗମନ ସହ ଲୁଣ ଓ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ଅମ୍ଳ + କ୍ଷାରକ → ଲୁଣ (ଲବଣ) + ଜଳ + ତାପ
ଲବଣାମ୍ଳ (HCI) + ସୋଡ଼ିୟମ ହାଇଡ୍ରେକସାଇଡ଼ (NaOH) → ଖାଇବା ଲୁଣ (NaCI) + ଜଳ (H2O) + ତାପ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ନିରପେକ୍ଷୀକରଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ଉଦାହରଣ :

ପରିସ୍ଥିତି – ୧:
କୀର୍ତି ବଗିଚାରେ ବସିଥିଲା । ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍ ଏକ ନାଲି ପିମ୍ପୁଡ଼ି ତାକୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଲା । ତା’ର ଚର୍ମ ନାଲି ପଡ଼ିଗଲା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲା । କୀର୍ତ୍ତିର ଭାଇ ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିଥ‌ିବା ଜାଗାରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ବୋଳି ଦେଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମୁକ୍ତ ହେଲା ।

ତୁମେ ଏହାର କାରଣ ବିଷୟରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିଛ କି ?
ଉ. ଯେତେବେଳେ ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼େ ସେତେବେଳେ ସେ ଜାଗାରେ ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ (ଫର୍ମିକ୍ ଅମ୍ଳ) ଚର୍ମ ଭିତରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ । ବେକିଂ ସୋଡ଼ା କ୍ଷାରକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଘଷିବା ଫଳରେ ଅମ୍ଳର ପ୍ରଭାବକୁ ନିରପେକ୍ଷୀକରଣଦ୍ଵାରା ପ୍ରଶମିତ କରାଯାଇପାରିଲା ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 12
ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିଲେ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ କ’ଣ କରନ୍ତି ?
ଉ. ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିଲେ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଖାଇବା ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣ ବା ଦାନ୍ତଘଷା ପେଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି ।

ପରିସ୍ଥିତି – ୨ :
ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ାର ତୀବ୍ର ଜନ୍ତ୍ରଣା
କୃଷକମାନଙ୍କ ପୋର୍ଟାଲ (କୃଷି, ସହଯୋଗ ଓ କୃଷକ କଲ୍ୟାଣ ବିଭାଗର ଅନଲାଇନ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ)ରେ ଜଣେ କୃଷକଙ୍କର ଜିଜ୍ଞାସା ଥିଲା ‘ମୋ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଆଜିକାଲି ଭଲରେ ବଢ଼ିପାରୁନାହାନ୍ତି’’ ।
ଉ. ଅନେକ ଆଲୋଚନା ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ଗଛ ଭଲ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ମୁଭିକାରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ରାସାୟନିକ ସାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ହେଉଛି ଏହାର କାରଣ । ଏହା ଦ୍ଵାରା ମାଟି ଅମ୍ଳୀୟ ହୋଇ ଗଛ ବଢ଼ିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ଏହି କୃଷକଙ୍କୁ ଆମେ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗାଇପାରିବା ?
ଉ. ମାଟି ଅମ୍ଳୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଥ‌ିରେ ଚୂନ ବା ମାଟି କ୍ଷାରୀୟ ହୋଇଥିଲେ, ସେଥ‌ିରେ ରାସାୟନିକ ସାର କିମ୍ବା କ୍ଷାରକ ଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଜୈବିକ ସାର କିମ୍ବା କମ୍ପୋଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

ଯେଉଁ ମୁଭିକା ଅଧ‌ିକ ଅମ୍ଳୀୟ ସେ ମୃତ୍ତିକାରେ ଗଛ ଭଲ ବଢ଼ିପାରେ ନାହିଁ । ଏହି ପ୍ରକାର ମୃତ୍ତିକାରେ ଚୂନ ମିଶାଇ ପ୍ରତିକାର କରାଯାଇପାରିବ, କାରଣ ଚୂନ ହେଉଛି କ୍ଷାରକ ।
Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ 13
ଯଦି ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷାରୀୟ ହୋଇଥାଏ ତେବେ ତା’ର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଜୈବିକ ଖତ ଓ ଗଛର ପତ୍ରରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କମ୍ପୋଷ୍ଟକୁ ସେ ମାଟିରେ ମିଶାଇବା । ଏହିସବୁ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ମୃତ୍ତିକାକୁ ଅମ୍ଳୀୟ ପଦାର୍ଥ ଯୋଗାଇ ଏହାର କ୍ଷାରୀୟ କୁଣକୁ ହ୍ରାସ କରି ନିରପେକ୍ଷ କରିଥାଏ ।

ମାଟିର ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବା ବେଳେବେଳେ ମୃର୍ତ୍ତିକା ନିରପେକ୍ଷ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ । ତଥାପି ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଭାବରୁ ସେ ମୃତ୍ତିକାରେ ବଢ଼ୁଥ‌ିବା ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ରୁଗ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ।

ପରିସ୍ଥିତି – ୩ :
ଅଶ୍ଵିନୀର ସାଙ୍ଗ ମାନସର ଘର ଏକ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ନିକଟରେ । ମାନସ ତା’ର ସାଙ୍ଗକୁ କହିଲା ଘର ପାଖରେ ଥ‌ିବା ଏକ ହ୍ରଦରେ ମାଛ ସଂଖ୍ୟା ଦିନକୁ ଦିନ ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ।

ଏହାର କାରଣ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ ?
ଉ. ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳର କଳକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ଆବର୍ଜନା ସବୁ ହ୍ରଦରେ ମିଶୁଥିବାରୁ ହୁଏତ ଏପରି ଘଟୁଛି ।

ଯଦି କଳକାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ଆବର୍ଜନା ଅମ୍ଳୀୟ ତେବେ କ’ଣ କଲେ ମାଛମାନେ ନିରାପଦରେ ବଢ଼ିପାରିବେ ?
ଉ. ଆବର୍ଜନାଗୁଡ଼ିକୁ ହ୍ରଦକୁ ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ଵାରା (ଯଥା – ଚୁନ ପାଣି ମିଶାଇବା) ନିରପେକ୍ଷୀକରଣ କରି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ।

Class 7 Science Chapter 2 Notes Odia Medium ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥର ଅନୁସନ୍ଧାନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଆମ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅମ୍ଳୀୟ, କ୍ଷାରୀୟ, ନିରପେକ୍ଷ (ନିଉଟ୍ରାଲ) ପଦାର୍ଥ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରିବ ।
  • ଲାଇକେନ, ଲାଲାଗୋଲାପ, ଲାଲମନ୍ଦାର, ଗୋଲାପି କୋବି ଓ ହଳଦୀ ଇତ୍ୟାଦିରେ ରସ ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।
  • ଅମ୍ଳୀୟ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥର ରଙ୍ଗ ସୂଚାଉଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଅମ୍ଳ-କ୍ଷାର ସୂଚକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
  • ଅମ୍ଳ ନୀଳ ଲିଟମସ୍‌କୁ ଲାଲ କରିଦିଏ ଓ କ୍ଷାରକ ଲାଲ ଲିଟମସ୍‌କୁ ନୀଳ କରିଦିଏ ।
  • ଲାଲ ଗୋଲାପର ରସ ଅମ୍ଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଓ କ୍ଷାରୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଏ । ହଳଦିର ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ କ୍ଷାରୀୟ ପଦାର୍ଥରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅମ୍ଳୀୟ ଓ ନିରପେକ୍ଷ ପଦାର୍ଥରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ ।
  • ଅମ୍ଳ ଓ କ୍ଷାର ପରସ୍ପରକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଲବଣ ଓ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି ସହ ତାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
  • ନାଲି ପିମ୍ପୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ିବା, ଅମ୍ଳୀୟ ବା କ୍ଷାରୀୟ ମୃତ୍ତିକାର ପ୍ରତିକାର ଏବଂ ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଆବର୍ଜନା ଆଦି ସାଧାରଣ ଦୈନନ୍ଦିନ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ନିରପେକ୍ଷୀକରଣଦ୍ଵାରା ସମାଧାନ ହୋଇପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 1 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ:

ଜିଜ୍ଞାସାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା । ଆମେ ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା, ପରୀକ୍ଷା କରିବା, ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ଓ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ପକ୍ଷୀ ଡେଣାର ଉଡ଼ାଣ ହିଁ ଉଡ଼ାଜାହାଜ ତିଆରିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି, ଉଡ଼ିବାର ସ୍ଵପ୍ନ ମଧ୍ଯ ସରଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ବିଜ୍ଞାନ ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଜାଣିବାର ଆଗ୍ରହକୁ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ ଓ ଅଜ୍ଞାତକୁ ଜାଣିବାରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ମାନସିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ 1
ବିଜ୍ଞାନ ଏକ ନିରନ୍ତର ଅନ୍ଵେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ଆମ ପରିବେଶର ଆହ୍ଵାନଗୁଡ଼ିକ ସହ ପରିଚୟ କରିବା, ଏକ ପୋଷଣୀୟ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ବିଜ୍ଞାନର ଭୂମିକା ସହାୟକ ହେବ । ପଦାର୍ଥବିଜ୍ଞାନ, ରସାୟନବିଜ୍ଞାନ, ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଓ ଭୂବିଜ୍ଞାନ ପରି
ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ପରସ୍ପର ସହ ନିବିଡ଼ଭାବେ ସଂପର୍କିତ ଯାହା ଆମକୁ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେବ ।

ଜ୍ଞାନ କହିଲେ କୌଣସି ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ବା ଅବଗତ ହେବାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁ ବା ବିଷୟ ଯାହା, ତାହାକୁ ସେହି ରୂପରେ ଜାଣିବା ହିଁ ଜ୍ଞାନ ଅଟେ । ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ରୂପରେ ଜାଣିଲେ ତାହା ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ ।

ଜ୍ଞାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଯଥା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ, ଆମେ ଆମ ଶରୀରର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦ୍ଵାରା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥାଉ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅଟେ । ପରୋକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ମିଳେ ନାହିଁ । ଏହା ଅନୁମାନ ସାହାଯ୍ୟରେ ମିଳିଥାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନ କହିଲେ ଶୋଧୁତ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅନେକ ସମୟରେ ଶୋଧୃତ ଓ ପ୍ରମାଣିତ ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ । ସୁତରାଂ, ପ୍ରମାଣିତ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ବିଜ୍ଞାନ ଅଟେ । ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା ବିଜ୍ଞାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ

ବୈଜ୍ଞାନିକ ହେବା ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରାକୃତିକ ଗୁଣ । ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ତାହାର ସ୍ଵଭାବଗତ ଲକ୍ଷଣ । ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକର ମୌଳିକ ଗୁଣ ହେଉଛି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ ତା’ ଚାରିପଟେ ଘଟୁଥ‌ିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣାବଳୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ । ଯାହା ସେ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ, ତାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଚାଲେ ।

କୌଣସି ଘଟଣା କାହିଁକି ଘଟୁଛି, ତାହା ପଛରେ କାରଣ କ’ଣ ରହିଛି ତାହା ଜାଣିବାପାଇଁ ତା’ର ଇଚ୍ଛା ତାକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ତରକୁ ନେଇଯାଏ । କୌଣସି ଘଟଣା ଆପେ ସଂଗଠିତ ହୁଏ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ । ଏହାହିଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚେତନା ।

ବୈଜ୍ଞାନିକ ନିକ ହେବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଜରୁରୀ, କିନ୍ତୁ ତା’ଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଜରୁରୀ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବନାର ବଶବର୍ତୀ ହେବା । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବନା ବ୍ୟକ୍ତିର ଚିନ୍ତାରେ, କଥାରେ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାନର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ଆଦିମ ମନୁଷ୍ୟର ମନରେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇଥିବା କାହିଁକିର ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ବିଜ୍ଞାନ । ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ବିକାଶ ତାହାକୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ତରକୁ ଉନ୍ନତ କରିଛି । ବିଜ୍ଞାନର ଅନୁଗାମୀ ହେବା ଏକ ସାଧନା । ଯେଉଁମାନେ ବିଜ୍ଞାନକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସୀ ଓ ବିବେକହୀନ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ସମାଜରେ ସେହିମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉନ୍ନତ, ଯେଉଁମାନେ ବିଜ୍ଞାନର ଅନୁଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଚେତନାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ଯଦି ଆମେ ଜିଜ୍ଞାସାର ପୃଷ୍ଠା ଲେଉଟାଇବା ତେବେ ଆମ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷୀପରି ଉଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିବ ଓ ନୂତନ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ବିସ୍ମୟକର ଅନ୍ଵେଷଣ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ନେଇ ଆକାଶରେ ପହଞ୍ଚାଇବ ।

Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ

ଅନୁସନ୍ଧାନ କେବଳ ନୂତନ ତଥ୍ୟକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହାକି ଜାଣିବାର ଆଗ୍ରହକୁ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତକୁ ଜାଣିବାରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ମାନସିକତା ସୃଷ୍ଟି
କରିଥାଏ ।

ମନୁଷ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଗତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଓ ସମାଜ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଟେ । ଆମ ପରିବେଶର ଆହ୍ୱାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ପରିଚିତ ହେବା ଏବଂ ଏକ ପୋଷଣୀୟ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ବିଜ୍ଞାନର ଭୂମିକା ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ, ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନ, ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଭୂବିଜ୍ଞାନ ପରି ଅନେକ ଉପବିଷୟକୁ ନେଇ ବିଜ୍ଞାନ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଉପ-ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହ ନିବିଡ଼ଭାବେ ସମ୍ପର୍କିତ, ଯାହା ଆମକୁ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଖାଦ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଅମ୍ଳଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି, ସାଇଟ୍ରିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଆସ୍‌କରବିକ୍ ଅମ୍ଳ, ଟାରଟାରିକ୍ ଅମ୍ଳ ଓ ଅକ୍‌ଲିକ ଅମ୍ଳ ।

ଆମର ବୟସ ବୃଦ୍ଧିସହ ଶରୀରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ବଞ୍ଚିରହିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କଠାରେ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଶ୍ଵାସନ, ରେଚନ ଓ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।
Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ 2
ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ସେଥୁରୁ କେତୋଟି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତୀ ଓ କେତୋଟି ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇପାରେ । ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କଠାରେ ଜୈବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂଗଠିତ ହୁଏ । ଶରୀରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମ ଶରୀରକୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ସହ ଶ୍ଵାସନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ସଂଚାଳନ ପାଇଁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । କେବଳ ପ୍ରାଣୀ କାହିଁକି, ଉଭିଦର ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଘଣ୍ଟା ଓ ଡିଜିଟାଲ୍ ଘଣ୍ଟା ଆସିବା ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ତା’ର ଛାଇ ଅନୁସାରେ ସମୟ ନି ର୍ୟ ୟ କରାଯାଇଥିଲା ।

Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ

ଆଲୋକ ଓ ତା’ର ଛାୟା କେବଳ ସମୟ ଦେଖୁବା କିମ୍ବା କଣ୍ଢେଇ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ପ୍ରକୃତରେ ଆଲୋକ ଆମକୁ ଦେଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଆଲୋକର ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଆମେ ବହୁବିଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛେ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ବହି ପଢ଼ି ପାରୁଛୁ) । ଆଲୋକର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ଆମେ ଆମର ବିଶ୍ଵ ବିଷୟରେ ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବୁଝିପାରୁଛେ । ଆଲୋକ ଓ ଛାୟା କେବଳ ଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପଦାର୍ଥର ନୁହେଁ ବୋଲି ଆମେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଜାଣିପାରିବା ।
Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ 3
ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣିହୁଏ । ଅବଶ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀର ଦିନ ଓ ରାତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ଆଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଏସବୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ପୃଥୁବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ କିପରି ଗତି କରୁଛି, ସେହିପରି ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପଟେ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ କିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଛି ଜାଣିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ଆଲୋକ ଆମକୁ ଦେଖ‌ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଆଲୋକର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ଆମେ ଆମର ବିଶ୍ଵ ବିଷୟରେ ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବୁଝିପାରୁଛେ । ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜାଣିହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ 5
ସରଳ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ କୌତୁକିଆ ପରୀକ୍ଷାରୁ ଆଶାନୁରୂପ ଫଳାଫଳ ନ ମିଳିଲେ ଆମକୁ ଆହୁରି ଅଧ‌ିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପରାରିବାକୁ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ମିଳିବ ।
Class 7 Science Chapter 1 Notes Odia Medium ଚିର ବିକାଶଶୀଳ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତ 6
ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ହେଲେ ଆଗ୍ରହୋଦ୍ଦୀପକ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟିକରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ସବୁବେଳେ ହିଁକି ଓ କିପରି’’ ଘଟୁଛି, ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି ତାହାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ହେବ ।

ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଅନୁସନ୍ଧାନ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ନିମ୍ନରେ ଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ ର କର ।

ବିଦ୍ୟାଳୟରେ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତର କରିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଆମେ ଏହାର ବିପରୀତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ।