Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 3 Electricity: Circuits and Their Components Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 3 Electricity: Circuits and Their Components Extra Questions

Class 7 Science Chapter 3 Extra Questions on Electricity: Circuits and Their Components

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
In a torch, two cells are connected but the bulb does not glow. A friend suggests reversing the direction of the cells. Explain how reversing one cell can help the bulb to glow?
Answer:
If one cell is placed wrongly, like terminals may touch each other, so the two cells do not form a proper battery and current does not flow. Reversing one cell makes the positive terminal of one touch the negative terminal of the other, forming a battery, so current flows and the bulb glows.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 2.
What is the function of a switch in an electric circuit? Can a switch be made entirely of plastic?
Answer:
A switch is used to complete (close) or break (open) an electric circuit, thereby controlling the flow of current. A switch cannot be made entirely of plastic because the part that completes the circuit must be a conductor (usually metal); plastic can be used only as the insulating cover.

Question 3.
List the components required to light a bulb in an electric circuit and to turn it ON and OFF.
Answer:
To light a bulb in a circuit and to turn it ON and OFF, we need an electric cell (or battery), a bulb, connecting wires, and a switch.

Question 4.
Figure given below shows a bulb with its different parts marked as 1, 2, 3, 4 and 5. Which of them label the terminals of the bulb?
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.2
Answer:
Labels 3 and 4 mark the terminals of the bulb.

Question 5.
Mehul opens an old torch bulb and observes a very thin wire stretched at the centre of the glass bulb.
(i) What is this thin wire called?
(ii) Is this component present in an LED?
Answer:
(i) The very thin wire inside the torch bulb is called the filament.
(ii) No. This component is not present in an LED.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 6.
What is a circuit diagram? Why do we use circuit diagrams instead of real pictures of components?
Answer:
A circuit diagram is a drawing of an electric circuit using standard symbols for its components. We use circuit diagrams because they are simple, clear, and easy to draw and understand, and they show connections more neatly than real pictures.

Question 7.
Paheli wanted to light a torch bulb using a cell. She did not have connecting wires, so she used two strips of aluminium foil instead. Will the bulb glow? Explain how.
Answer:
Yes, the bulb will Aluminium foil is a good conductor of electricity, so the two foil strips can act like connecting wires. One strip should connect one terminal of the cell to one terminal of the bulb, and the other strip should connect the other terminal of the cell to the other terminal of the bulb.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Short Question Answer

Question 1.
In the science lab, students were given two cells and asked to light a bulb. What can be the possible ways of connecting the two cells, and in which of those cases will the bulb glow?
Answer:
Two cells can be connected end-to-end in two ways. Correct connection: The positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the other cell. The two free terminals are then connected to the bulb. In this case, the cells act together as a battery, current flows in the closed circuit, and the bulb glows.
Wrong connection: If the cells are placed so that positive terminal of one cell is connected to the positive terminal of the other cell or negative to negative, the cells do not add up to form a useful battery for the circuit, and the bulb does not glow.

Question 2.
(i) Explain how the two terminals of a lamp are formed at its base.
(ii) Riya makes the circuit shown in the figure. The bulb does not glow. What two changes must be made in the circuit to make the bulb light up?
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.4
Answer:
(i) One thick support wire from the filament is connected to the metal case at the base, and the other support wire is connected to the metal tip at the centre of the base. These two metal parts act as the two terminals of the lamp.
(ii) To make the bulb light up, Riya must do the following two things:

  • Arrange the two cells correctly to form a battery, i.e., the positive terminal of one cell should touch the negative terminal of the other.
  • Close the switch so that the circuit becomes complete (closed circuit).

Question 3.
Figures A and B, show a bulb connected to a cell in two different ways.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.5
(i) What will be the direction of the current through the bulb in both the cases? (Q to P or P to Q)
(ii) Will the bulb glow in both the cases?
(iii) Does the brightness of the glowing bulb depend on the direction of current through it?
Answer:
(i) The direction of the current through the bulb in Fig. (A) is from Q to P, and in Fig. (B) is from P to Q.
(ii) Yes, because the circuit is complete and current flows in both cases.
(iii) No, the brightness of the glowing bulb does not depend on the direction of current flow.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 4.
Examine the given circuit carefully and answer the questions that follow.
(i) Give a reason why the given circuit doesn’t result in the bulb glowing.
(ii) What component is missing from the given circuit?
(iii) Draw a corrected circuit diagram along with the missing component.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.6
Answer:
(i) The bulb is not glowing because the circuit is incomplete, i.e., there is a gap in the wire connection from the negative terminal of the cell to the terminal of the bulb.
(ii) A switch is missing from the circuit.
(iii)
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.7

Question 5.
Aanchal is making a working model of a room light. She uses a cardboard sheet, two cells, a bulb, a switch, and connecting wires to make a simple circuit. When the switch is turned ‘ON’, the bulb does not glow.
(i) Explain how she should test whether the cells are responsible for the bulb not glowing.
(ii) If the cells are found to be in proper working condition, what else might be wrong, and how would she fix it?
Answer:
(i) To test the cells, Aanchal can connect them in a simple test circuit using a known working bulb and two wires. If the bulb glows, the cells are working. She should test each cell separately in the same way to find whether any cell is weak or discharged.
(ii) If the cells are in good condition, then the bulb may be fused, a wire connection may be loose or wrongly joined, the wire ends may still have insulation, or the switch may not be making proper contact. She should tighten all connections, remove insulation from the wire ends, ensure the bulb is fitted properly, check the switch contacts, and replace the bulb if its filament is broken. Once the circuit is complete, the bulb will glow when the switch is turned ON.

Question 6.
Answer the following questions:
(i) Draw an electric circuit diagram using symbols that satisfy the following conditions:

  • The battery contains two electric cells.
  • The switch is in the OFF position.
  • Two electric bulbs are connected next to each other in the same path.

(ii) Will the bulbs glow in the circuit you have drawn? Give a reason for your answer.
(iii) Imagine that the switch is turned ON, but one of the bulbs in the series gets fused. Will the other bulb glow? Explain your answer.
Answer:
(i)
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.8

(ii) No, the bulbs will not glow. Because the switch is OFF, the circuit is open, so there is no complete path for current from one terminal of the battery to the other.
(iii) No, the other bulb will not glow. In the given circuit, all components are in a single path. When one bulb is fused, its filament breaks and the circuit becomes open. Since no current can flow through the circuit, the remaining bulb also cannot glow.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 7.
In the circuit diagram shown alongside, [Problem Solving Skill]
(i) will the lamp ‘L’ glow, if the switch ‘S’ is turned on? Why?
(ii) will the lamp glow if LED is removed from the circuit?
(iii) can switch S be placed between LED and lamp L? Will the lamp glow after changing the place of the switch and turning it ON?
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.10
Answer:
(i) No, lamp L will not glow because the LED is wrongly connected.
(ii) Yes, the lamp will glow.
If the LED is removed and the circuit is completed properly, current can flow directly through the lamp when the switch is ON. Therefore, the lamp will light up.
(iii) Yes, the switch can be placed between the LED and the lamp but the lamp will still not glow due to the wrong connection of the LED.

Question 8.
Answer the following questions:
(i) Describe the simple tester circuit you can build to find out whether daily-use objects are conductors or insulators. Draw a neat and labelled circuit diagram to support your answer.
(ii) Using this tester circuit, what observations would you expect when you test the following items: a steel spoon, a rubber band, a pen, a plastic scale, an eraser and a coin?
Answer:
(i) A simple tester can be made by connecting a cell, a small bulb and two wires in series, leaving two free wire ends as test points. When an object is placed between these two free ends, it becomes part of the circuit. If the bulb glows, the object is a conductor; if it does not, the object is an insulator.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.9
(ii) Steel spoon: bulb glows ⇒ conductor
Rubber band: bulb does not glow ⇒ insulator
Pen: bulb does not glow ⇒ insulator
Plastic scale: bulb does not glow ⇒ insulator
Eraser: bulb does not glow ⇒ insulator
Coin: bulb glows ⇒ conductor

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Neha’s torch would not glow even with a new cell during her camping trip. She observed that the torch needed more than one cell.
(i) Why do you think a torchlight uses multiple cells instead of one?
(ii) What would be the result if she put multiple cells in an incorrect arrangement?
(iii) Even though the placement of cells is important in a torchlight, the direction of the current does not affect the working of the bulbs. Why?
Answer:
(i) A torchlight uses a battery of multiple cells, because it provides more energy and lasts longer than a single cell. Using multiple cells ensures that the torchlight glows brighter and works for a longer period of time, during activities like camping or emergencies.
(ii) If the cells are placed incorrectly, the current will not flow as intended, and the torch may not work.
(iii) The filament inside the bulb operates regardless of whether the current flows in one direction or the other, the filament simply heats up and glows when current flows through it.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 2.
In a simple circuit, an LED does not glow. The teacher says, “Don’t change anything except the way the LED is connected.” When the student reverses its terminals, it glows.
(i) What does this tell us about LEDs?
(ii) How is the above behaviour of LED different from that of an incandescent bulb?
(iii) Draw a simple circuit diagram using a cell, a switch, an LED and a bulb connected in series.
Answer:
(i) This shows that an LED allows current to pass only in one particular direction. If its terminals are connected in the wrong way, current does not flow through it and it does not glow. When the terminals are reversed, current flows through the circuit and the LED glows.
(ii) An incandescent bulb glows whenever current passes through its filament, no matter which way it is connected to the cell. Its working does not depend on the direction of current, unlike an LED, which glows only when connected in the correct direction.
(iii)
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.11
Question 3.
In the circuit shown below there are five identical lamps and five switches.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.12

(i) If S2, S3, and S4 are turned ON, but all the other switches are OFF. Which lamp(s) will glow?
(ii) If S1, S2, and S3 are turned ON, but S4 and S5 are OFF. Which lamp(s) will glow? Explain your answer.
(iii) Which switches must be in the ON position to make L1, L2, and L3 glow simultaneously?
(iv) Redraw this circuit, replacing the lamps L1 and L2 with LEDs so that these LEDs glow when all switches are ON except S5.
Answer:
(i) If S3, S2 and S4 are turned ON while all others are OFF, lamps L1 and L3 will glow.
(ii) When S1, S2 and S3 are ON and S4, S5 are OFF, none of the lamps will glow. This is because there is no closed path for current when S4 and S5 are OFF.
(iii) To make L1, L2 and L3 glow simultaneously, switches S1, S2, S3, and S4 must be turned ON.
(iv)
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.13

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Aman wants to light a bulb using a battery of two cells. He tries two different methods to make the battery:
Method 1: He connects the positive terminal of one cell to the negative terminal of the other.
Method 2: He connects both positive terminals together.

(i) What must be kept in mind while connecting cells together in a circuit?
Answer:
The positive terminal of one cell should be connected to the negative terminal of the next cell.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

(ii) Draw a circuit diagram for the method in which the bulb glows.
Answer:
The bulb glows in method 1. The circuit diagram is as follows (assuming a switch is also used in the circuit)

(iii) In which method, the bulb does not glow? Why?
Answer:
The bulb does not glow in method 2, when both positive terminals of the cells are connected together. The cells cancel out their electrical energy. Since no energy is supplied to move the current, the bulb does not glow.

OR

(iii) What is the effect on the bulb when two electric cells are connected in a circuit in place of a single cell?
Answer:
When two cells are connected correctly in place of one, the current in the circuit increases and the bulb glows brighter.

Question 2.
During a science workshop, three students, Kabir, Arun and Aryan, were provided with identical electrical components: two cells, one lamp, one LED, one switch, and connecting wires. They were instructed to assemble a working electrical circuit using these materials. However, they arranged the components in different ways.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.14
(i) In which of the setups, when the switch is turned ON, will the bulb continue to glow irrespective of the manner in which the LED is connected?
(a) Kabir’s and Aryan’s setup
(b) Arun’s and Aryan’s setup
(c) Arun’s setup only
(d) Aryan’s setup only
Answer:
(b) In these setups, the bulb is not in series with the LED. Therefore, when the switch is turned ON, the bulb receives current directly from the cells and continues to glow irrespective of the way the LED is connected.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

(ii) In which case will the bulb glow irrespective of whether the switch is turned ON or OFF?
(a) Kabir’s and Aryan’s setup
(b) Arun’s and Aryan’s setup
(c) Arun’s setup only
(d) Kabir’s setup only
Answer:
(c) In Arun’s setup, the switch is not connected in the bulb’s circuit. Hence, the bulb remains connected to the cells and glows whether the switch is in the ON or OFF position.

(iii) Will the LED glow in Kabir’s experimental setup? State Yes or No and give a reason if it glows, or suggest a corrective measure if it does not glow.
Answer:
No. In Kabir’s circuit, the LED is connected in reverse. An LED allows current to flow only in one direction. Therefore, the LED does not glow and the flow of current in the circuit stops.
Correction: The LED connection should be reversed so that its longer leg is connected to the positive terminal of the cell.

OR

(iii) Identify and define the component whose position has been changed between Aryan’s setup and Arun’s setup.
Answer:
The the component whose position has been changed between Aryan’s setup and Arun’s setup is switch. A switch is a simple device used to open or close an electric

Question 3.
Neeraj designed an electric circuit as shown below.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.15
He filled the gap in the circuit with four different objects, one at a time. The table shows Neeraj’s findings.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.16
(i) Which question can be answered through Neeraj’s activity? Circle ‘Yes ‘ or ‘No’ for the correct response.

Can this question be answered? Yes or No
(a) Are metals good conductors of electricity? Yes/No
(b) Are non-metals bad conductors of electricity? Yes/No
(c) Do all electric circuits contain an electric bulb? Yes/No

Answer:
(a) Yes
(b) Yes
(c) No

(ii) Which safety measure must Neeraj follow during the activity?
(a) Wear an apron
(b) Wear a face mask
(c) Wear a pair of goggles
(d) Wear a pair of rubber gloves
Answer:
(d) Wear a pair of rubber gloves

(iii) Neeraj repeated the activity using the same four objects. This time the bulb did not glow for any of the four objects. What could be the most likely reason for this?
Answer:
The bulb may not glow for any of the objects if:

  • The battery (cell) is exhausted and cannot supply current.
  • The bulb is fused, so it will not glow even if the circuit is complete.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Observe the electric circuit given below.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.17
(i) When the switch S is moved to the ON position, which of the components in the circuit will glow?
(a) L1 and LED 2 Only
(b) L2 and LED 1 Only
(c) All four components
(d) None of them
Answer:

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

(ii) When the switch S is turned ON, trace the path of current starting from the positive terminal of the cell.
Answer:
When the switch S is turned ON, the current starts from the positive terminal of the cell, goes to point A, then flows through LED 2, then through lamp L1 to point B, then passes through the switch S, and returns to the negative terminal of the cell. No current flows through the upper branch because LED 1 blocks it.

(iii) To make lamp L2 glow without changing the position of the cell or the switch or L2 itself, what change should be made in the circuit?
Answer:
To make lamp L2 glow without changing the position of the cell or the switch or L2 itself, reverse LED 1 so that it is connected in the correct direction. Then current will pass through the upper branch and L2 will glow.

OR

(iii) Suppose the cell is taken out and inserted again with its positive and negative terminals interchanged, while everything else is kept the same. When switch S is ON in this new situation, which of the four components (LED 1, LED 2, L1, and L2) will glow?
Answer:
If the cell is inserted again with its terminals interchanged, the direction of current reverses. In this case, LED 1 becomes correctly connected, so current flows through the upper branch and LED 1 and L2 glow. LED 2 becomes reverse connected, so LED 2 and L1 will not glow.

Question 2.
Four circuit arrangements are shown below.
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.18
(i) In which of the given arrangements will the lamp glow?
Answer:
The lamp will glow only in arrangement (B).

(ii) In arrangement (C), what should be placed instead of a wooden piece to make the lamp glow?
Answer:
To make the lamp glow, an object which is a conductor of electricity should be placed in place of the wooden piece. For example, a steel spoon or a metal key.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

(iii) If in arrangement (B), the lamp is replaced by an LED, will the circuit work and the LED glow? Explain.
Answer:
Yes, the circuit will work provided that the LED is connected in the correct direction, with its longer leg (positive terminal) connected to the positive terminal of the cell. If connected in reverse, it will not glow.

OR

(iii) In arrangement (D), what change should be made in the connections so that the lamp glows?
Answer:
In arrangement (D), connect the two cells correctly to make a proper battery by joining the positive terminal of one cell to the negative terminal of the other. Then connect the bulb to the two free terminals of the battery (one free + and one free –).

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Question 1.
Objective: To observe how the arrangement of cells affect the working of a bulb in an electric circuit.
Materials required: One small bulb with a holder, two cells, connecting wires with bare ends, a cardboard base, and a switch (optional).

Procedure:

  • Fix the bulb holder on a cardboard base.
  • Now arrange two cells by connecting the positive terminal of the first cell to the negative terminal of the second cell.
  • Connect the free positive terminal of this battery to one terminal of the bulb holder and the free negative terminal to the other terminal of the bulb holder using connecting wires.

Observe whether the bulb glows.

  • Now disconnect the circuit.
  • Finally, arrange the two cells by connecting the positive terminal of the first cell to the positive terminal of the second cell.
  • Connect the free negative terminals of both cells to the terminals of the bulb holder using connecting wires.

Observe whether the bulb glows.
(i) What conclusion can be drawn from this activity?
Answer:
A bulb glows only when two cells are connected in the correct order to form a battery. If the cells are connected incorrectly, electric current does not flow through the circuit and the bulb does not glow.

(ii) If someone connects the two terminals of a single cell directly by a wire without any bulb or device in between, is it considered harmful for the cell? Explain briefly.
Answer:
Connecting the two terminals of a single cell directly by a wire without any bulb or device in between makes a huge current flow directly through the wire, which heats the wire and quickly discharges or damages the cell, and may even melt the wire’s insulation.

OR

(ii) What will happen if a battery of three cells is used instead of two?
Answer:
If three cells are connected properly in series instead of two, more current flows through the bulb, so the bulb will glow brighter (If too many cells are used, the bulb may get damaged or fuse.)

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

(iii) Draw the circuit diagram for the case where the bulb is connected to two cells and glows.
Answer:
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.19

Electricity: Circuits and Their Components Extra Questions for Practice

Question 1.
Which of the following options correctly describes the direction of conventional electric current in a simple circuit containing a battery and a bulb?
(a) From the negative terminal of the battery, through the bulb, back to the positive terminal of the battery.
(b) From the bulb to the battery and then back to the bulb.
(c) From the positive terminal of the bulb, through the battery, back to the negative terminal of the bulb.
(d) From the positive terminal of the battery, through the bulb, back to the negative terminal of the battery.
Answer:
(d) Conventional electric current flows from the positive terminal of the battery, through the bulb, and back to the negative terminal of the battery.

Question 2.
A technician has to make a safe plug and connecting wire using the materials given: copper, aluminium, plastic, rubber, and ceramic. Which combination is most appropriate?
(a) Pins/connectors: plastic; outer cover: copper
(b) Pins/connectors: copper; outer cover: plastic
(c) Pins/connectors: rubber; outer cover: aluminium
(d) Pins/connectors: ceramic; outer cover: copper
Answer:
(b) Pins/connectors should be made of copper because it is a good conductor of electricity, and the outer cover should be made of plastic because it is an insulator and provides safety.

Question 3.
Which of the following statements are correct?
(i) An electric cell has two terminals, positive and negative.
(ii) A battery is a source of electrical energy, but a single cell is not.
(iii) In a battery, the positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the next cell.
(iv) In an electric circuit with a cell and bulb, current originates from the bulb.
(a) (i), (ii) and (iii) only
(b) (i) and (iii) only
(c) (i) and (ii) only
(d) (i), (ii), (iii) and (iv)
Answer:
(b) A single cell is also a source of electrical energy; a battery is simply a combination of two or more cells. In an electric circuit with a cell and a bulb, the current originates from the source of electrical energy, i.e., the cell.

Question 4.
A student connects a bulb to a battery of two cells using wires, but the bulb does not glow. Which of the following could be the possible reasons?
(i) The connections are loose.
(ii) The filament of the bulb is broken.
(iii) The cells are new.
(iv) The cells are connected incorrectly while forming the battery.
(a) (i) only
(b) (i), (ii) and (iii) only
(c) (i), (ii) and (iv) only
(d) (i) and (iii) only
Answer:
(c) (i), (ii) and (iv) only

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): A bulb glows only when the circuit is complete.
Reason (R): The bulb glows because air inside it conducts electricity and produces light.
Answer:
(c) A is true but R is false.

Question 6.
Assertion (A): Copper wire is used to connect different components in an electric circuit.
Reason (R): Copper is a conductor and allows electric current to pass through it easily.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of.

Question 7.
Why does a torch lamp glow only in one position of its switch?
Answer:
A torch lamp glows only in one position of its switch because, in the ON position, the circuit is complete and electric current can flow through the lamp, while in the OFF position, the circuit is open and current cannot flow.

Question 8.
Why should electrical switches not be touched with wet hands?
Answer:
Electrical switches should not be touched with wet hands because if water from wet hands comes in contact with the conductive parts of the appliance or switch, it can allow electric current to pass through the body, as tap water conducts electricity. This may result in an electric shock and can be dangerous. Therefore, electrical switches should always be handled with dry hands.

Question 9.
Observe the picture of the bulb given alongside and answer the following questions.
(i) Mark the filament and terminals of the bulb in the picture.
(ii) How does an incandescent bulb glow when electric current passes through it?
(iii) Does it matter which terminal of an incandescent lamp is connected to the positive or negative terminal of a cell?
Electricity Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3.20
Answer:
Observe the picture of the bulb given alongside and answer the following questions.
(i) Mark the filament and terminals of the bulb in the picture.
(ii) How does an incandescent bulb glow when electric current passes through it?
(iii) Does it matter which terminal of an incandescent lamp is connected to the positive or negative terminal of a cell?

Question 10.
(i) What is a circuit diagram?
(ii) Draw the circuit symbol of a battery having 3 cells.
Answer:
(i) What is a circuit diagram?
(ii) Draw the circuit symbol of a battery having 3 cells.

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 3

Question 11.
Ravi is preparing a night-lamp model for a school exhibition using a cell, a switch, connecting wires, a torch bulb and an LED. He makes a circuit using the cell, switch and the LED, but the LED does not glow even when the switch is ON. He then replaces the LED with an incandescent bulb and the bulb glows. Ravi reconnects the LED by interchanging its two terminals, and this time the LED glows.
Later, Ravi decides to use two cells to make the night-lamp brighter, but after adding the second cell, the torch bulb does not glow.
(i) What would happen if one of the connecting wires becomes disconnected?
(ii) Why did the incandescent bulb glow even when the LED did not glow in the initial setup?
(iii) After adding the second cell, the bulb did not glow. What possible mistake in connecting the two cells could have caused this?
Answer:
Ravi is preparing a night-lamp model for a school exhibition using a cell, a switch, connecting wires, a torch bulb and an LED. He makes a circuit using the cell, switch and the LED, but the LED does not glow even when the switch is ON. He then replaces the LED with an incandescent bulb and the bulb glows. Ravi reconnects the LED by interchanging its two terminals, and this time the LED glows.
Later, Ravi decides to use two cells to make the night-lamp brighter, but after adding the second cell, the torch bulb does not glow.
(i) What would happen if one of the connecting wires becomes disconnected?
(ii) Why did the incandescent bulb glow even when the LED did not glow in the initial setup?
(iii) After adding the second cell, the bulb did not glow. What possible mistake in connecting the two cells could have caused this?

OR

(iii) What does the LED glowing only after interchanging its terminals indicate about the nature of an LED? Write one difference between an LED and an incandescent bulb.
Answer:
What does the LED glowing only after interchanging its terminals indicate about the nature of an LED? Write one difference between an LED and an incandescent bulb.

Question 12.
(i) Describe how to make a simple electric switch using easily available materials.
(ii) Name any four materials-two conductors and two insulators-commonly found around you.
Answer:
(i) Describe how to make a simple electric switch using easily available materials.
(ii) Name any four materials-two conductors and two insulators-commonly found around you.

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 12 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ରଶ୍ମିତା ଦେଖୁଥିଲା ଯେ ନଡ଼ିଆ ଗଛର ଛାଇ ସକାଳ ସମୟରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ, ମାତ୍ର ଅପରାହ୍ନରେ ଛାଇର ଆକାର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଏହାର କାରଣ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗତି ଯୋଗୁଁ ଛାଇର ଆକାର ସାନ ବା ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (Rotation of the Earth) :
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଉଦୟ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ସକାଳ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଥିଲାପରି ଜଣାଯାଏ । କାରଣ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରେ କିନ୍ତୁ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିବାରୁ ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼େ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ମୁହଁ କରି ‘ମେରି–ଗୋ ରାଉଣ୍ଡ’’ରେ ବସ । ଜଣେ ସାଙ୍ଗକୁ କୁହ, ସେ ଧୀରେ ତୁମକୁ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବୁଲାଇବ । ‘‘ମେରି–ଗୋ-ରାଉଣ୍ଡ’’ ବୁଲିଲା ବେଳେ ତୁମେ ଚାରିଆଡ଼କୁ ଚାହଁ । ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଘୂରିଲା ପରି ତୁମକୁ ଜଣାପଡୁଛି କି ? ସେମାନେ କେଉଁ ଦିଗରେ ଗତି କଲାଭଳି ତୁମକୁ ଜଣାପଡୁଛି ? ତୁମେ ଏବେ ଯେତେବେଳେ ଚାରିପାଖର ବସ୍ତ୍ର ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ଘୂରିଲା ପରି ଜଣାପଡୁଥିଲା ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 1
‘ମେରି –ଗୋ – ରାଉଣ୍ଡ’ରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ବୁଲିଲାବେଳେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗଛ ବା କୋଠା ଉପରେ ନଜର ସ୍ଥିର ରଖ । ସେ ଗଛଟି କେଉଁ ଦିଗରେ ବୁଲୁଛି, ତୁମେ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରୁଛ କି ?

ଗଛଟି ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରି ବୁଲିବା ପରି ମନେହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟା ଦିଗରେ ବୁଲୁଛି । ଗଛଟି ତୁମ ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଉଛି ଏବଂ ତା’ପରେ ଆଉ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

‘ମେରି–ଗୋ-ରାଉଣ୍ଡ’ରେ ଆମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆସ ବର୍ତ୍ତମାନ ଚିନ୍ତା କରିବା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସକାଳେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଦିନ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଗତି କରି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ଏଥୁରୁ କ’ଣ ବୁଝିବା ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଛି ? ନା ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜେ ଘୂରୁଛି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡୁଛି । ମାତ୍ର ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରେ କିନ୍ତୁ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାହୁଁଥ‌ିବାରୁ ଆମକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୃତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼େ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 2
ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ମହାଶୂନ୍ୟରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣ ନ କରେ । ପୃଥ୍ବୀର ଅକ୍ଷ ତାହାର ଭୌଗୋଳିକ ଉତ୍ତର ମେରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇଛି । ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରାୟ 24 ଘଣ୍ଟାରେ ଥରେ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ । ଉତ୍ତର ମେରୁର ଉପରୁ ଦେଖ‌ିଲେ ପୃଥ‌ିବୀ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଘଣ୍ଟା କଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରୁଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ ।

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି ବସ୍ତର ଏପରି ଏକ ଗତି, ଯେଉଁଥରେ ଏହାର ସବୁ ଅଂଶ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଏହି ରେଖାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ (Axis of Rotation) କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଗ୍ଲୋବ୍ ନିଅ । ତୁମ ଅବସ୍ଥାନ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ତା’ ଉପରେ ଏକ ଷ୍ଟିକର ଲଗାଅ ।
  • ଉତ୍ତର ମେରୁ ଉପରୁ ଦେଖିଲାବେଳେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗ୍ଲୋବ୍‌କୁ ତା’ର ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଘଣ୍ଟାକଣ୍ଟାର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ ।
  • ତୁମେ ଚିହ୍ନଟ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ କିପରି ଘୂରୁଛି ତାହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଥର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପରେ ପୁଣି ତାହା ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରି ଆସୁଛି ବୋଲି ନୀରିକ୍ଷଣ କର ।
  • ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର କର ।
    Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 3
  • ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଏକ ଅନ୍ଧାର କୋଠରି ଭିତରକୁ ଯାଅ । ଏବେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଜାଳି (ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଥିବା ଭଳି) ଏହାଠାରୁ ପାଖାପାଖୁ ୧.୫ ମିଟର ଦୂରରେ ଗ୍ଲୋବ୍‌କୁ ରଖ । ଏଥର ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁ ପାରୁଛ ଯେ ଗ୍ଲୋବର ଅଧା ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟ ଅଧିକ ଅନ୍ଧାରରେ ରହୁଛି ବୋଲି ?
    Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 4
  • ଯେଉଁ ପାଖରେ ଆଲୋକ ପଡୁଛି ପୃଥ‌ିବୀର ସେହି ଅର୍ଥ ଭାଗରେ ଏହା ଦିନ ସମୟ ଏବଂ ବାକି ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ରାତି ସମୟ ହୋଇଥାଏ ।
  • ଭାରତରେ ପୂର୍ବଭାଗରେ ପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଏବଂ ତା’ପରେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହୁଏ । ଟର୍ଚ୍ଚକୁ ଡାହାଣ ପାଖରେ ରଖ୍ ଗ୍ଲୋବରେ ଭାରତରେ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଦେଖ୍
  • ଗ୍ଲୋବକୁ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ ଏବଂ ପରେ ତା’ର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଘୂରାଅ । କେଉଁ ଦିଗରେ ଘୂରାଇଲାବେଳେ ଭାରତର ପୂର୍ବପାର୍ଶ୍ଵରେ ପ୍ରଥମେ ଆଲୋକ ପଡୁଛି ?
  • ତୁମେ ଯେବେ ଗ୍ଲୋବକୁ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଅକ୍ଷ ସହ ପୂର୍ଶନ କରାଇବ, ତୁମେ ଦେଖିବ ଯେ ଆଲୋକ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିଁ ପଡୁଛି ।
  • ଏବେ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଗ୍ଲୋବ୍‌ଟିକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲାବେଳେ ଗ୍ଲୋବର ଷ୍ଟିକର ଲଗାଇଥିବା (ତୁମର ଅବସ୍ଥାନ) ଅଂଶକୁ ଭଲକରି ଦେଖ । ଏହା କ’ଣ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଓ ରାତିର ଆବର୍ତ୍ତନ ସମୟ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତିକରେ ?
  • ତୁମେ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିବା ସ୍ଥାନ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକିତ ଅଂଶରେ ରହେ ସେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଅଂଶରେ ରହିଲେ ରାତି ହୁଏ ।
  • ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦିନ ଓ ରାତି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ଯେଉଁ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡୁଥାଏ ପୃଥ‌ିବୀର ସେହି ପାଖରେ ଦିନ ଓ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରାତି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
    Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 5

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ (Axis of Rotation) : ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହେଉଛି ବସ୍ତୁର ଏପରି ଏକ ଗତି, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏହାର ସବୁ ଅଂଶ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ବୃତ୍ତାକାର ପଥରେ ଗତି କରେ । ଏହି ରେଖାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ବିଷୁବ ରେଖା ଉପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁକରି ଠିଆ ହେଲେ ପଛପଟେ ଦକ୍ଷିଣମେରୁ ରୁହେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାନରେ ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଡାହାଣ ପାଖରେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦେଖାଯାଏ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 6
ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହେଲାପରି ଦେଖାଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବଦିଗରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଏହା ପରେ ରାତି ହୋଇଥାଏ ଓ ଆକାଶରେ ତାରାମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ।

ଘଣ୍ଟାର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ :
ପୂର୍ବରୁ ‘ସମୟ ଓ ଗତିର ପରିମାପ’ ଅଧ୍ୟାୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗାଲିଲିଓ କିପରି ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ବର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ତୁମେ ଶିଖୁଛ । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆଉ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ହାଇଜିନ୍ସ (Huygens) ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ଘଣ୍ଟାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏହି ବିଶେଷ ଧର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆଉ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଲିଓନ ଫୋକାଲ୍ସ (Leon Foucault) ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ସରଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏକ ଦୀର୍ଘ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଫୋକାଲ୍ଟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ନିମିତ୍ତ ଏହି ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ତାଙ୍କ ନାଁରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଛାତରୁ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ସୂତାରେ ଖୁବ୍ ଓଜନିଆ ବଟ୍ ଦେଇ ଝୁଲା ଯାଇଥିଲା । ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ନୂତନ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟ ଭବନର ଗୋଟିଏ ସ୍କାଇଲାଇଟରୁ ୨୨ ମିଟର ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ଫୋକାଲ୍ଟ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଝୁଲା ଯାଇଅଛି । ଏହି ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଶାଳତା ସହିତ ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଐକ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 7

ପୃଥ‌ିବୀ ଯେହେତୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଅଛି, ତେଣୁ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ତାରାକାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ଗତି କରିବା ପରି ଆମକୁ ଜଣାପଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷର ଦିଗ ଧ୍ରୁବ ନକ୍ଷତ୍ରର ଅତି ନିକଟ ଆଡ଼କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଚାହିଁଲେ ଧ୍ରୁବ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକାଶରେ ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାପରି ଦେଖାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ସମସ୍ତ ତାରା ତା’ର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଘୂରିଲାପରି ଦେଖା’ଯାନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ପୂର୍ବଦିଗରେ ଉଦୟ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଅସ୍ତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ଘୂରୁଥିବାର ଏପରି ଦେଖାଯାଏ ।

ତାରକା ପଦାଙ୍କ (Star Trails) : ମହାକାଶୀୟ ଚିତ୍ର ଉତ୍ତୋଳନକାରୀମାନେ ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ୟାମେରାର ମୁହଁ ଖୋଲାରଖୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଫଟୋ ଉଠାନ୍ତି । ଏହି ଫଟୋ ଚିତ୍ରରେ ତାରାକାଗୁଡ଼ିକର ସ୍ପଷ୍ଟ ଗତି ବୃତ୍ତର ଚାପ ଭଳି ଲିପିବଦ୍ଧ ହୁଏ । ଏହାକୁ ତାରକା ପଦାଙ୍କ କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତର ଦୈନିକ ଗତି : ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତୁ ଯେପରିକି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଦୈନିକ ଗତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ସମେତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗଣିତଜ୍ଞ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟାୟ’ ରଚନା କରିଥିଲେ । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟାୟରେ ‘ଗୋଲପାଦ’ର ୯ମ ଶ୍ଳୋକରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଯୋଗୁ ତାରାମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀୟମାନ ଗତି ହେଉଛି ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
” ଅନୁଲୋମଗତର୍ବୋସ୍ଥ ପଶ୍ୟତ୍ୟଚଳମଂ ବିଲୋମରଂ ଯଦ୍ଵତ୍ ।
ଅଚଳାନିଭାନି ତଦ୍ଵତ୍ ସମପଶ୍ଚିମଗାନି ଲଙ୍କାୟାମ୍ ।।’’

ଅର୍ଥାତ୍ ଡଙ୍ଗାରେ ବସି ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ପଛକୁ ଗତି କରିବାର ଦେଖେ, ସେହିପରି ଲଙ୍କାର ଅଧିବାସୀମାନେ ସ୍ଥିର ତାରାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରୁଥିବାର ଦେଖନ୍ତି ।

ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟରେ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପାଇଁ ୨୩ ଘଣ୍ଟା ୫୬ ମିନିଟ୍ ୪.୧ ସେକେଣ୍ଟ୍ (ଆଧୁନିକ ଏକକରେ) ସମୟ ନିଏ ବୋଲି ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥିବା ମୂଲ୍ୟ ସହ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ନିକଟତମ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ (Revolution of Earth) :
ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖେ ଘୂରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ପରିକ୍ରମଣ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ବସ୍ତର ଅନ୍ୟ ଏକ ବସ୍ତ ଚାରିପାଖରେ ଗତି । ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ଘୂର୍ଣ୍ଣନଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବସ୍ତୁଟି ପରିକ୍ରମଣ କରେ, ତାହାକୁ କକ୍ଷପଥ (Orbit) କୁହାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୩୬୫ ଦିନ ୬ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରୁ ରାତି ଆକାଶର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଦୃଶ୍ୟ :
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅସ୍ତ ହୁଏ ଓ ରାତି ଆକାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଯୋଗୁଁ ଏ ହା ହୋଇଥାଏ । ଯେହେତୁ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ନିରନ୍ତର ଘୂରୁଛି, ବର୍ଷକ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ଚାହିଁଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ରାତି ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।8
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 8
ଭାରତର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ‘ତାପି’ ଉପତ୍ୟକାରେ ଭିଲ୍ ଓ ପାଓ୍ବାରା ନାମକ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତି ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଆକାଶରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ରର ଢାଞ୍ଚା ଦେଖୁ ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ଆଗମନର ସୂଚନା ପାଉଥିଲେ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁଚକ୍ର :
ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଅକ୍ଷ ଏହାର ସିଧା ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହା ସାମାନ୍ୟ, ପ୍ରାୟ 23.5 ଢଳିକରି ରହିଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଢଳିରହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ଅକ୍ଷସହ ଢଳିରହିବା ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଆକୃତି ହିଁ ଋତୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 9

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ଜୁନ୍ ମାସରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଆଡ଼କୁ ଢଳିଥାଏ । ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦୂରରେ ରହେ । ପୃଥ‌ିବୀର ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ଆକୃତି ଯୋଗୁଁ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ କମ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ବିଚ୍ଛୁରିତ କରିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଷ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧ୍ବକ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 10
ଏହି ଜୁନ୍ ମାସରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ 12 ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧ‌ିକ ସମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ପାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ । ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ପରିସ୍ଥିତି ବିପରୀତ ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ଶୀତଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହେବାସହ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏଣୁ ଦିନ ଛୋଟ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 11
ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ତୁଳନାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଋତୁ ଏବଂ ଦିନର ସମୟ ଅବଧୂ ଓଲଟା ହୋଇଥାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଜୁନ୍ ମାସରେ ଶୀତଋତୁ ଏବଂ ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ଘଟେ ? : ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ହୁଏ, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ଦୁଇଟି ଭୁଲ କାରଣ ଦିଆଯାଏ ।
୧. ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଢଳିଥାଏ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତର ହୋଇଥାଏ ।
୨. ପୃଥିବୀର କକ୍ଷପଥ ଏକ ଅଣ୍ଡାକାର ପଥ । ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରରୁ ସାମାନ୍ୟ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ତେଣୁ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଥାଏ ।

ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂରତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ ବହୁତ କମ୍ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଋତୁ କାହିଁକି ଘଟେ ତାହା ଏହି କାରଣ ନୁହେଁ । ପ୍ରକୃତରେ, ଜାନୁଆରୀରେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅୟନାନ୍ତ ଓ ଶୀତ ଅୟନାନ୍ତ : ଜୁନ୍ ୨୧ ତାରିଖରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଦିନ ହୁଏ । ଏହାକୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଅୟନାନ୍ତ (Summer Solstice) କୁହାଯାଏ । ଏହା ପରେ କ୍ରମେ ଦିନର ଅବଧୂ ଛୋଟ ଏବଂ ରାତି ବଡ଼ ହୁଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ଦିନ ଓ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ରାତି ଡିସେମ୍ବର ୨୨ ପାଖାପାଖୁ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଶୀତ ଅୟନାନ୍ତ (Winter Solstice) କୁହାଯାଏ । ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ ତାରିଖ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୩ ତାରିଖରେ ଦିବା ସମୟ ଓ ରାତ୍ର ସମୟ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ଲେଖାଏଁ ହୋଇଥାଏ । ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ବସନ୍ତ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ (Spring equinox) ଓ ଶରତ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ (Autumn equinox) କୁହାଯାଏ ।

ମେରୁରେ ଦିନ ଓ ରାତି : ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୧ ତାରିଖ କ୍ରାନ୍ତିପାଦ ଦିନରେ ଉତ୍ତର ମେରୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ଛଅ ମାସ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ନିରନ୍ତର ରହିଥାଏ । ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୨ ତାରିଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୁଏ । ଦକ୍ଷଣମେରୁରେ ଏହାର ବିପରୀତ ଘଟଣା ଘଟେ । ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ନିରନ୍ତର ୬ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପାଆନ୍ତି । ବର୍ଷର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସମୟ ଅନ୍ଧକାର ରହେ । ମେରୁରେ ୬ ମାସ ଆଲୋକ ଆଉ ୬ ମାସ ଅନ୍ଧାର ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ବିଷୁବରେଖାରେ ସବୁବେଳେ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ଦିନ ଓ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ରାତି ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ମାସରେ ବିଷୁବରେଖାରେ ପଡୁଥ‌ିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ତୀବ୍ରତାରେ ଅତି କମ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଥାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୁବରେଖା ନିକଟରେ ଥ‌ିବାରୁ ସେଠାରେ ଋତୁଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାବ ବେଶୀ ଅନୁଭୂତ ହୁଏନାହିଁ । ଅପରପକ୍ଷରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଯଥା (i) ସ୍ଥାନୀୟ ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, (ii) ମହାସାଗରର ପ୍ରଭାବ ଏଠାରେ ବେଶୀ ମାତ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ (Solar Eclipse and Lunar Eclipse) :
ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ । ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିବା ପରି ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଯେତେବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରହିଥାଏ, ତାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକକୁ ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଦେଇ ନଥାଏ, ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ତୁମ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ତୁମଠାରୁ ୫ ମିଟର ଦୂରରେ ଠିଆ ହେବାକୁ କୁହାଯାଉ । ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ନିଆଯାଉ ।

ଏବେ ଗୋଟିଏ ଆଖ୍ ବନ୍ଦ କର ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ହାତ ବଢ଼େଇ ତୁମ ଆଖ୍ ସହିତ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠି ଉପରକୁ କରି ଦେଖାଅ । (ଚିତ୍ର ପରି) ତୁମେ କ’ଣ ବନ୍ଧୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡକୁ ତୁମ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠିଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦନ କରିପାରିବ ?

ତୁମର ବୃଦ୍ଧାଙ୍ଗୁଠିର ଆକୃତି ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତୁଳନାରେ ଅତି ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ବି, ତୁମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁରା ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କରିପାରିବ । ଏହା କିପରି ସମ୍ଭବ ? ଆମ ଆଖୁକୁ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା କୌଣସି ବସ୍ତର ଆକୃତିକୁ ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକୃତି କୁହାଯାଏ । ଏହା ବସ୍ତୁର ଭୌତିକ ଆକାର ଓ ଆମଠାରୁ ଦୂରତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଯେହେତୁ ବୁଢ଼ାଙ୍ଗୁଠିର ଅବସ୍ଥାନ ଆମ ବନ୍ଧୁଙ୍କଠାରୁ ବହୁତ ପାଖରେ, ବୁଢ଼ାଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକୃତି ସମାନ ଭଳି ଜଣାଗଲା ।

ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକାର ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, କାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାରରେ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ପୃଥ‌ିବୀର ବହୁତ ନିକଟରେ ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କଲା ଭଳି ଜଣା ପଡ଼ିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 12

ମହାଜାଗତିକ ବିରଳ ଘଟଣା : ଯଦିଓ ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ରଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଆକାରରେ ବଡ଼, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତୀୟମାନ ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବହୁତ ଛୋଟ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବରୋଧ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଯେତେବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ଶୁକ୍ର ଗତି କରେ, ଏହା ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର କଳାବିନ୍ଦୁ ଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ମୁହଁ ଉପର ଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଏହା ଶୁକ୍ରଗ୍ରହର ଅତିକ୍ରମ ବା ଚଳନ (Transit of Venus) ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣା ଏକ ବିରଳ ଘଟଣା ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଅବସ୍ଥିତି ନିମ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାଇ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଛୋଟ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ଧାରରେ ରହେ ଏବଂ ଏଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କୌଣସି ଅଂଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇ ନଥାଏ । ଏଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ (Total Solar Eclipse) ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 13
ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଂଶିକ ଅବରୋଧ କରେ, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କେବଳ କିଛି ଅଂଶ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୁଏ ଓ ସେଠାରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷକମାନେ ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପୃଥ‌ିବୀରେ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ପହଞ୍ଚି ନ ପାରିବାରୁ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଚାରିଆଡ଼ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 14
ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରର ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଗତି ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାଇ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଗତିକରେ, ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ କେବଳ କିଛି ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରୁ ଦୂରେଇଯିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଆମେ ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ ।

ଆଂଶିକ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ପରେ ଦିନର ଆଲୋକ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥାଏ । ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷବେଳକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ମୁଦ୍ରିକା ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ । ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ହୀରକ ବଳୟ (Diamond ring) କୁହାଯାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗର ନିରାପଦ ଦର୍ଶନ (ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍) : ଆମ ଆଖୁକୁ କିଛି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି କେହି କେହି ହୁଏତ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଖାଲିଆସ୍‌ରେ ଦେଖୁବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିପାରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଏପରି କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ପରାଗ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛୁରିତ ହେଉଥ‌ିବା ଆଲୋକର ତୀବ୍ରତା ଏତେ ଅଧିକ ଯେ ଏହା ଆଖୁକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଅନ୍ଧତ୍ଵ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ । ତେଣୁ ପରାଗ ସମୟରେ ଖାଲିଆସ୍‌ରେ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖ‌ିବା ମନା ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗକୁ ଚଷମା, ବାଇନାକୁଲର କିମ୍ବା ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଦେଇ ଦେଖ‌ିବା ନିଷେଧ ଅଟେ । ସାଧାରଣତଃ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍‌ମାନଙ୍କରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ‘ଉପରାଗ ଦର୍ଶନ’ ନାମକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ସବୁଠାରୁ ଭଲ ପ୍ରୟାସ ଅଟେ ।

ପରଦାକାନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି : ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ଗୋଟିଏ ପରଦା ଉପରେ ପକାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କର । ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମୟରେ ଏକ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା କଷ୍ଟକର ବ୍ୟାପାର । ଏହି ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିବାକୁ ଦର୍ପଣ ଧରିବା ପାଇଁ ଚଳନଶୀଳ ଷ୍ଟାଣ୍ଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଗୋଟିଏ ଫମ୍ପା ବଲ୍‌ ନେଇ ସେଥ‌ିରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର କର । ଏହାକୁ ସ୍ଥିର ରଖୁବା ପାଇଁ ଏହାର ଅଧାଅଂଶ ବାଲି ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଏହା ସହିତ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଦର୍ପଣ (ଏସ୍ଟ୍ରୋଡ଼ୋରୀ ଦର୍ପଣ) ଲଗାଅ । ବଲ୍ଟିକୁ ଅଠାଳିଆ ବୃତ୍ତ ଆକୃତିର ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପଥରେ ରଖ । ଯେପରି ଏହା ସହଜରେ ପରିକ୍ରମଣ କରିପାରିବ । ଏହାକୁ ଏପରି ସ୍ଥାନିତ କର, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଛବି ପରଦାର କାନ୍ଥରେ ପଡ଼ିବ । ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ଦର୍ପଣ ଗୋଟିଏ ସବୁଜ ବଲ୍ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ।

ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟକୁ ନେଇ ସାରା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ ଯେପରିକି ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ରନ୍ଧାବଢ଼ା, ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଘରୁ ପଦାକୁ ନ ବାହାରିବା ପ୍ରଭୃତି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଯେହେତୁ ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ସଂଗଠିତ ହେବାର ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ଜାଣିସାରିଲେଣି, ତେଣୁ ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କଥାକୁ ଭୟ କରିବା ଅନୁଚିତ ଅଟେ । ଗ୍ରହଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ ଓ ପରାଗ ସମୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ : ସଂସ୍କୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଜାଗତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ‘ଗ୍ରହଣ’’ ବା ଉପରାଗ କୁହାଯାଏ । ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଗାଣିତିକ ଗଣନାଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣର ପୂର୍ବାନୁମାନ ନିମିତ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା ଓ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଉଲ୍ଲିଖୂତ ଗ୍ରନ୍ଥ ହେଉଛି ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ’’ ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ କବିତା ପରମ୍ପରାରେ ଲିଖ୍ । ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଣୀତ ୧୮୯୯ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’’ର ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗର ସଠିକ୍ ସମୟର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ବହୁବର୍ଷଧରି କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି ଓ ଜନସାଧାରଣରେ ଗୃହୀତ ହେଉଅଛି ।

ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥବୀ ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବାରୁ, ବେଳେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ିବାକୁ ପୃଥ‌ିବୀ ବାଧା ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟାରେ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ (Total Lunar Eclipse) କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାହାରକୁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଅଂଶ ଈଷତ୍ ଲାଲବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିଛି ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାଇରେ ଥାଏ ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟାଶ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ଘଟଣାକୁ ଆଂଶିକ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ କୁହାଯାଏ । ଆମେ ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ଦେଖିପାରିବା ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

1990 ମସିହା ଜାନୀୟାରୀ ୫ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ଉଦ୍‌ଘାଟିତ ହୋଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିଭାଗଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏହା ପରିଚାଳିତ । ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଅଟେ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିଷ ଗଣନା ପଦ୍ଧତିକୁ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍, ଭୁବନେଶ୍ଵର ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲା ।
Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ 15
ଏହି ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍ ୧୨ ମିଟର ବ୍ୟାସ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଗୋଲାକାର ବିଜ୍ଞାନକେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ୧୭୮ ଜଣ ଏକ ସମୟରେ ବସି ମହାକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରିବେ । ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ରୂପାନ୍ତରଣ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି କେନ୍ଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ବହୁବିଧ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ବିଶେଷକରି ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ କର୍ମଶାଳା ଓ ମହାକାଶ ଅଧ୍ୟୟନ କର୍ମଶାଳା ଆୟୋଜନ କରାଯାଇ ଆକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ବିଭାଗଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏହା ପରିଚାଳିତ ହେଉଅଛି ।

ସୌର ମାନମନ୍ଦିର : ତାମିଲନାଡୁର କୋଦାଇକେନାଲରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୌରମାନମନ୍ଦିର ୧୮୯୯ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ମାନମନ୍ଦିର । ବିଗତ ଶତାତ୍ତ୍ଵିକ ବର୍ଷ ଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହି କେନ୍ଦ୍ର ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରି ଆସୁଅଛି । ଉଜ୍ଜୟିନୀ ସ୍ଥିତ ମାନମନ୍ଦିର ଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରାଚୀନତମ ମହାକାଶ ଅଧ୍ୟୟନ କେନ୍ଦ୍ର ଯାହା ୧୮ ଶହ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହାରାଜା ସଇ ଜୟସିଂହ ଦ୍ଵିତୀୟଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ସୱାଇ ଜୟସିଂହ ଯନ୍ତର ମନ୍ତର ନାମରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାକାଶ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ଦିଲ୍ଲୀ, ଜୟପୁର, ବାରଣାସୀ ଏବଂ ମଥୁରାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଜୟପୁର ସ୍ଥିତ ଯନ୍ତର ମନ୍ତର ୟୁନେସ୍କୋ (Unesco) ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଛି ।

ଏମ୍. କେ. ଭାଇନୋବାପୁ : ଏମ୍. କେ. ଭାଇନୋବାପୁ (M. K. Vainu Bappu)ଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ କୁହାଯାଏ । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ବହୁବିଧ ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ନୈନିତାଲରେ ଥ‌ିବା ମାନୋରା ଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର କାଭାଲୁର୍‌ରେ ସ୍ଥାପିତ ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ କୃତି । କାଭାଲୁର ମାନମନ୍ଦିର ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ । ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ଯାତ୍ରାକରି ସେ ସୌରପରାଗ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଅଧ୍ୟୟନ ସହ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଉଲ୍‌କା ଆବିଷ୍କାର କରିଛନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ଥରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ ।
  • ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବକୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (ଆବର୍ତ୍ତନ) ଯୋଗୁ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଦିନରାତି ହୁଏ ।
  • ଆବର୍ତ୍ତନ ଗତିଯୋଗୁ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭୃତି ଗତି କଲାଭଳି ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି ।
  • ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ) ପାଇଁ ଏକ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗେ । ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ଅକ୍ଷ ଏହାର କକ୍ଷପଥ ସହ ସିଧା ନୁହେଁ, ଏହା ସାମାନ୍ୟ ଢଳି ରହିଛି ।
  • ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଲାକାର ଆକୃତି ଏବଂ ଏହାର କକ୍ଷ ସହ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଅକ୍ଷ ଢଳି ରହିବା ଯୋଗୁଁ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ । ଏହାର କକ୍ଷପଥ ଏକ ଅଣ୍ଡାକୃତି ପଥ ।
  • ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର କକ୍ଷପଥରେ ଗତି କଲାବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ରହିଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରାଗ ହୁଏ । ଉପରାଗ ବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵାରା ଅବରୋଧ ହୁଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।
  • ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପୃଥ‌ିବୀ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ହୁଏ । ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆଲୋକର ଉତ୍ସ :
ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠରୁ ଆଲୋକ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଆଲୋକର ଉତ୍ସ କୁହାଯାଏ ।

ଆମ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯିଏ ନିଜର ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରେ । ଏହା ସହ ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଏବଂ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 1
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବାରୁ ଏହା ଆଲୋକୀକରଣର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ।

ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ :

  • ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ ।
  • ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କାରଣ ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ

ଆଲୋକ ଏକ ସରଳ ରେଖାରେ ଗତିକରେ :

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
  • ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ (ଆଲୋକ ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
  •  ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କର । ପରଦାରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ସ୍ଥାନ ପାଇପାରୁଛ କି ? ଯେତେବେଳେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ନ ଥାଏ, ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁ ପାରିବା ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 2
  • ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

ଆଲୋକର ଉତ୍ସ

  • ଆମ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଉତ୍ସ, ଯାହାର ଆଲୋକ ଚାରିଆଡ଼େ ବିକିରିତ ହୋଇଥାଏ ।
  • ତାରା, ବିଜୁଳି, ଘଡ଼ଘଡ଼ି, ପ୍ରାକୃତିକ ଅଗ୍ନି ଓ କିଛି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିଥାନ୍ତି ।
  • ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଣିଷମାନେ ନିଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଜାଣିଥିଲେ, ଯାହାକି କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକୀକରଣ ପ୍ରାଥମିକ ରୂପ ଥିଲା ।
  • ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସର ଉଦ୍ଭାବନ ହେବା ଫଳରେ ମନୁଷ୍ୟର ବିଦ୍ୟୁତଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ହୋଇପାରିଛି ।
  • ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରୁଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତ କୁହାଯାଏ । ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିହୀନ ବସ୍ତୁ । ଏହା ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ପଡ଼ିଲେ ଏହା କେବଳ ତାହାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।

ଆଧୁନିକ LED (Light Emitting Diode) ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଲ୍ୟାମ୍ପ ତୁଳନାରେ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ । ଏହି LED ଲ୍ୟାମ୍ପ କମ୍ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ମାତ୍ର ଖୁବ୍ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ । LED ଲାଇଟ୍ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ଵାରା କେବଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍ କମ୍ ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ମଧ୍ୟ । ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଭାରତ ସରକାର ଦେଶବ୍ୟାପୀ LED ବଲ୍ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି । ବ୍ୟବହାର ପରେ LED ଲ୍ୟାମ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଆବର୍ଜନାରେ ନ ଫିଙ୍ଗି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ବା ପୁନଃଚକ୍ରିତ କରାଯିବା ଉଚିତ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ଆଲୋକର ସରଳରେଖକ ଗତି :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅବସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ତିନୋଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳ ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖୋଳ ଭିତର ଟ୍ରେରେ ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ତିନିଟି ଦିଆସିଲି ଖୋଳକୁ ସିଧା ଏକ ରେଖାରେ ଏପରି ସଜାଇ ରଖ ଯେପରି ଛିଦ୍ର ତିନୋଟି ଠିକ୍ ଭାବରେ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ରହିବେ ।
  • ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଜଳାଇ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଗତି କରିପାରୁଛି । ଏଠାର ଟର୍ଚ୍ଚ ଲଇଟ୍‌ (ଆଲୋକର ଉତ୍ସ) ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହ ଏକା ଉଚ୍ଚତାରେ ରହୁଛି ।
  • ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ପରଦା ରଖାଯାଉ । ଏହି ପରଦାରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକ ଚିହ୍ନିତ ସ୍ଥାନ ପାଇବ । (ଏଠାରେ ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାରେ ସଜାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ) ଦିଆସିଲି ଖୋଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଖୋଳକୁ ଟିକିଏ ଏପଟ ସେପଟ, ଉପର ତଳ କଲେ ତିନୋଟି ଛିଦ୍ର ଏକ ରେଖାରେ ରହିବ ନାହିଁ ଓ ଆମେ ପରଦାରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍ ଆଲୋକକୁ ଦେଖୁରିବା ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଏକ ନମନୀୟ ସଫା ଲମ୍ବା ସିଧା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରାଯାଉ ।
ଏବେ ପାଇପକୁ ବଙ୍କା କରି ‘ମହମବତୀର ଶିଖାକୁ ଏହି ବଙ୍କା ପାଇପ୍ ମଧ୍ୟଦେଇ ଦେଖ‌ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମହମବତୀର ଶିଖା ଦେଖପାରିବା ନାହିଁ ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 3
ସିଧା ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ତୁମେ ମହମବତୀ ଶିଖା ଦେଖିହେବ, କିନ୍ତୁ ବଙ୍କା ନଳୀ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ଯେ, ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।

ସତର୍କତା : କେବଳ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଲେଜର ବ୍ୟବହାର କର ନାହିଁ । ଏକ ନିମ୍ନଶକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ଲେଜର ପଏଣ୍ଟର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ । ଲେଜର ବିମ୍ସକୁ ସିଧା ସଳଖ କୌଣସି ଲୋକର ଆଖରେ ପକାଅ ନାହିଁ, ଏହା ଆଖୁକୁ ଗଭୀର କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ । ଏକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ନିକ୍ଷେପ କର । (କ୍ଷୀର ମିଶାଇବା ଦ୍ଵାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ) । ତୁମେ କ’ଣ ବିମ୍ ଏକ ସଳଖ ରାସ୍ତାରେ (ସିଧା) ଗତି କରେ ବୋଲି ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି ? ତଥାପି, ବେଳେବେଳେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପାତ୍ରର କୌଣସି କୋଣ ପାଖରେ ବଙ୍କା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଉଚ୍ଚଶ୍ରେଣୀରେ ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧୂକ କଥା ଶିଖୁବ ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 4
କ୍ଷୀର ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟକୁ ଲେଜର ରଶ୍ମି ଲେଜର ବିମ୍ ଜଳମିଶା କ୍ଷୀର ଦେଇ ଦେଖୁଛ ? ପାଣି ଭିତରେ ଲେଜର

ସ୍ଵଚ୍ଛ, ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକ :

  • ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ ଯଥା – କାର୍ଡବୋର୍ଡ, କାଗଜ, କାଚ, ଟ୍ରେସିଂପେପର ମୋଟା କପଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ଏହି ସବୁ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଆଲୋକ କିପରି ଗତି କରେ ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
  • ଏକ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀକୁ ଯାଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଜଳାଇବା । ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ପକାଇବା ଯେପରିକି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ଦେଖୁରିବା । କାନ୍ଥରେ ଏକ କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ରଖ୍ ତାହାକୁ ପରଦା କରି ତା’ ଉପରେ ଆଲୋକ ପକାଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଲୋକ ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବା ।
  • ଆମେ ଏଥର ଏହି ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ସଂପାଦନ କରିବା । ଗୋଟିଏ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଓ ଅନ୍ୟଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ।
  • ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ମଧ୍ୟରେ ରଖୁ ଆଲୋକ କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି ଓ କେଉଁ ବସ୍ତ ଦେଇ ଗତି କରୁନାହିଁ ତାହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ସାରଣୀ–୧ : ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ

ସାମଗ୍ରୀ ସ୍ଵଳ୍ପ/ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଳ୍ପ/ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ଆଲୋକ ଗତି କରିବ (ପୂର୍ଣ/ଆଂଶିକ/ଆଦୌ ନୁହେଁ)
ମୋର ଅନୁମାନ ମୋର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ଅସ୍ବଚ୍ଛ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ
କାଗଜ ଅସ୍ବଚ୍ଛ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତିକରିବ ନାହିଁ ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ
କାଚ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆଲୋକପୂର୍ଣ ଭାବରେ ଗତିକରିବ ଆଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରିବ
ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ଅର୍ବସ୍ୱଚ୍ଛ ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିବ
ମୋଟା କପଡ଼ା ଅସ୍ବଚ୍ଛ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରିବ ନାହିଁ ଆଲୋକ ଗତି କରିବ ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଉକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ – ଆଲୋକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗତି କରିଥାଏ । ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀରେ ଆଲୋକ ଆଂଶିକ ଗତି କରିଥାଏ । ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ମାଧ୍ୟମ ଦେଇ ଆଲୋକ ଆଦୌ ଗତି କରି ନଥାଏ ।

ଛାୟା ଗଠନ :

  • ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ । ଯେତେବେଳେ ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ଆଲୋକ ର ଗତିପଥରେ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଆଲୋକର ଏକ ଅବରୋଧୃତ ଅଂଚଳ ସୃଷ୍ଟିହୁଏ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ । ଏହା ହିଁ ହେଉଛି ବସ୍ତର ଛାୟା ।
    Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 5
  • ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
  • ଅର୍ଦ୍ଧସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ହାଲୁକା ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।
  • କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ଆକାରର କିଛି ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା (ସ୍କ୍ରିନ) ମଧ୍ଯରେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ରଖାଯାଇ ନିମ୍ନ ସାରଣୀର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ପରଦାରେ ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାର ଅନୁସାରେ ନିଜର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ସାରଣୀ : ଛାୟାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

କାର୍ଯ୍ୟ ଛାୟା ସମ୍ପର୍କରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପରଦା ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ବସ୍ତୁଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଛି ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଟର୍କଟିର ସୁଇଚ୍ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ପରଦା ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ ଛାୟାର ଆକୃତି ହ୍ରାସ ପାଇବ
ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଥ‌ିବାବେଳେ ବସ୍ତୁଟିକୁ ଟର୍ଚ୍ଚ ପାଖକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ ଛାୟାର ଆକୃତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ
ବସ୍ତୁଟି ଢଳି ରହଛି, ଟର୍ଚ୍ଚ ଓ ପରଦା ସ୍ଥିର ଅଛି ଛାୟାର ଆକୃତି ଓ ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ
ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଇଛି ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

  • ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଆଲୋକକୁ ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼ିବାକୁ ବାଧାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ବସ୍ତୁର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
  • ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ଏକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଏକ ପରଦା ଆବଶ୍ୟକ ।
  • ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଲେ, ଛାୟାର ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଛାୟା ପୁତ୍ତଳିକା ଆମ ଐତିହ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଅଂଶ ହୋଇ ଆସିଅଛି । ଏହି କଳାରେ ସମତଳ ଭାବରେ କଟା ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ (ଯାହାକୁ ଛାୟାପିତୁଳା କୁହାଯାଏ ।) ଏକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ଓ ପରଦା ମଧ୍ଯରେ ରଖାଯାଏ । ସଖୀ କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ଏପଟ ସେପଟ କରି କଣ୍ଢେଇ ନଚାଉଥିବା ଲୋକଟି କଣ୍ଢେଇ ଓ ଆଲୋକକୁ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ କଳାକୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଭିନୟ ଦେଖୁ ଦର୍ଶକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ, ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ । ଏହି ଯେମିତିକି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ‘ଚରମାବାହୁଳୀ ନାଟ୍ୟ’, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ‘କିଲୁ ବୋୱେ’ ଏବଂ ‘ଥୋଲୁ ବୋFଲତା’ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ‘ତୋଗାଲୁ ଗୋୟେୟାଟା’, ଓଡ଼ିଶାର ‘ରାବଣ ଛାୟା’, କେରଳର ‘ଥୋଲପାକୋଠୁ’ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର ‘ବୋମାଲାଟାମ୍’ ଇତ୍ୟାଦି । ଏହି ନାଟ୍ୟ ପରିବେଷଣ କେବଳ ଯେ ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ତାହା ନୁହେଁ ବରଂ ଏହା ସମାଜକୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 6

ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ :
ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁଟି ପଲିସ୍ ହୋଇଥିବା ଷ୍ଟିଲ୍‌ ପ୍ଲେଟ୍ ଭଳି ଏକ ଚକଚକିଆ ବସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ପରଦାରେ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ମାତ୍ର କାନ୍ଥର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଆଲୋକିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଏ । ଏପରି ହେବାର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଚକ୍‌କ୍ କରୁଥିବା ଏକ ଷ୍ଟିଲ୍‌ ପ୍ଲେଟ କିମ୍ବା ସମତଳ ଦର୍ପଣଟିଏ ନି ଆଯାଉ ।
  • ଦର୍ପଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଏପରିଭାବେ ଦେଖାଅ, ଯେଉଁ କାନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡୁନାହିଁ, ସେହି କାନ୍ଥରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପଡ଼ିବ ।
  • ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ କାନ୍ଥ ଉପରେ ପକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ । କାନ୍ଥରେ ଏକ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଦେଖାଯିବ ।
  • ଏଥୁରୁ ଜଣାଯିବ ଯେ, ଚକଚକିଆ ପ୍ଲେଟ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ, ଏହା ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଚି ।
    Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 7

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଚକଚକିଆ ପୃଷ୍ଠରେ ବା ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ତା’ର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ । ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଏହି ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁ ଦର୍ପଣରେ ଆମେ ନିଜର ମୁହଁ ଦେଖିପାରୁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ସହ ଲାଗିଥିବା ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ, ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍, ଗୋଟିଏ ପାନିଆ, ଖଣ୍ଡିଏ ଧଳା କାଗଜ ଏବଂ ଖଣ୍ଡେ କଳାରଙ୍ଗର କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।

କଳା କାଗଜ ନେଇ ପାନିଆର ଗୋଟିଏ ଖୋଲା ଧାର (ସରୁ ଛିଦ୍ର) ଛାଡ଼ି ବାକି ସମସ୍ତ ଧାରକୁ ଭଲ ଭାବେ କଳାକାଗଜରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ ।

ଟେବୁଲ ଉପରେ ଧଳା କାଗଜଟିକୁ ଖୋଲି ଲଗାଯାଉ । କଳା କାଗଜ ଲଗା ପାନିଆକୁ ଏହି ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଧରି ରଖାଯାଉ ଏବଂ ସରୁ ଛିଦ୍ର ଉପରେ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ପକାଯାଉ । ପାନିଆଁ ଓ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟକୁ ଏପରି ଏପଟ ସେପଟ କରି ଦେଖାଯାଉ ଯେପରି କଳାକାଗଜ ଢଙ୍କା ହୋଇ ନଥ‌ିବା ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଆଲୋକ ଧଳା କାଗଜ ଉପରେ ପଡ଼ି ଏକ ରେଖା ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ (ଚିତ୍ର-କ ଭଳି) ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 8
ଆଲୋକ ରଶ୍ମିର ଗତିପଥରେ ଦର୍ପଣଟିକୁ ରଖ୍ ପାନିଆକୁ ସ୍ଥିର ରଖୁ ପାନିଆର ଫାଙ୍କ ଦେଇ ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ରୁ ନିର୍ଗତ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଛି । ଏଥ‌ିରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ତା’ର ଦିଗ ବଦଳାଉଛି । ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁଁ ଏପରି ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : – ପରୀକ୍ଷଣ

ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ଗୋଟିଏ କଲମ ନିଆଯାଉ ।

ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ଧରି ରଖାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ସେହି କଲମ ଭଳି ଆଉ ଗୋଟିଏ କଲମ ଥ‌ିବାଭଳି ଦେଖାଯାଉଅଛି । ଦର୍ପଣ ପଛ ପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ କଲମ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖୁଥୁବା କଲମର ଛବି ବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅଟେ ।

ଏବେ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ କଲମଟିର ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର କଲମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ (ଛବି) ର ଆକାର ଦେଖ୍ ତୁଳନା କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ କୌଣସି ବସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଛବିର ଆକୃତି ଓ ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ସମାନ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 9
ଏଥର ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କଲମ ରଖୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଛବିକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ଜଣାଯିବ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ସିଧା ଦେଖାଯାଉଛି । କଲମର ଅଗ୍ରଭାଗ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉପରେ ଥିବାର ଦେଖାଯାଉଛି । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ସଳଖ ପ୍ରତିଛବିକୁ ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସିଧା ହୋଇଥାଏ ।

ଏବେ ଦର୍ପଣ ପଛରେ ଏକ ପରଦା ଭୂଲମ୍ବ ଭାବରେ ରଖାଯାଉ । ଏହାକୁ ଚାରି ପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚାଯାଉ । ପରଦାରେ ପ୍ରତିଛବି ମିଳିବ ନାହିଁ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ପରଦା ରଖ୍ ଏହି କ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ । କାରଣ ଏହି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅବାସ୍ତବ (Virtual) ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 10
ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣ୍ଠଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଅର୍ଥାତ୍ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ବାମହାତ ଟେକିଲେ ତୁମର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଡାହାଣ ହାତ ଟେକିବାର, ଅର୍ଥାତ୍ ତୁମର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵପରି ହୋଇଥାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

  • ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ଓ ସଳଖ ହୋଇଥାଏ ।
  • ବସ୍ତୁର ଆକୃତି ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକୃତି ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
  • ବସ୍ତୁର ଦୂରତା ସହ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।
  • ପ୍ରତିବିମ୍ବର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

  • ଚିତ୍ର ‘ଖ’ ଭଳି ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୋଇ ନିଜର ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଯାଉ । ଏହା ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
  • ଏବେ ଦର୍ପଣର ଅତି ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତିଛବିଟି କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
  • ଦର୍ପଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୂରତାରେ ଠିଆ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଛବି ଦର୍ପଣଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକରୁ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ଦର୍ପଣର ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦୂରରେ ଠିଆହେଲେ ପ୍ରତିଛବିଟି ମଧ୍ୟ ସମତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ଦୂରତା ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଦୂରତା ସମାନ ହୋଇଥାଏ ।

ଏବେ ବାମହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପ୍ରତିଛବିରେ କେଉଁ ହାତ ଉପରକୁ ଉଠୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।

ଡାହାଣ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପ୍ରତିଛବି କେଉଁ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ଦେଖାଯିବ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତିର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିରେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରି ଏବଂ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ପ୍ରତିଛବିର ବାମପାର୍ଶ୍ଵ ଭଳି ଜଣାପଡ଼ୁଛି । ଏ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଲବ୍ଧିକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ବେଳେ ପାର୍ଶ୍ଵପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

ଓ ! ଏଥର ମୁଁ ବୁଝିପାରୁଛି କାହିଁକି (ECNALUBMA) ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ଅକ୍ଷର ସବୁ ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଛି । ଗାଡ଼ିର ସାମ୍ନା ଦର୍ପଣରେ ଅକ୍ଷରର ଓଟଲା ଛବି ସିଧା ଦେଖ‌ିଲେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ିହେବ । ଆଗରେ ଥୁବା ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିର ଦର୍ପଣରେ ‘AMBULANCE’ ହିଁ ପଢ଼ି ତାକୁ ପ୍ରଥମେ ଯିବାକୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିଦେବ ।

ଦର୍ପଣ କେବେ ଉଦ୍ଭାବନ ହେଲା ତାହା ଜଣାନାହିଁ । ପୂର୍ବରୁ ପଥର କିମ୍ବା ଧାତୁକୁ ଚିକ୍କଣ କରି ଦର୍ପଣ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା । ଯେତେବେଳେ କାଚ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଧାତୁ ଦର୍ପଣ ତିଆରି ହେବାର କଳା ଧୀରେ ଧୀରେ ହଜିଗଲା । ତେବେ ଏବେବି ଏହା ବଞ୍ଚି ରହିଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଧାତୁ ପୃଷ୍ଠ ଦର୍ପଣ ‘ଅରନମୂଲା କନ୍ନଡ଼ି’ ତିଆରି ଚାଲିଛି ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ପିହୋଲ କ୍ୟାମେରା :
ପି ନ୍‌ ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା। ଏକ ଉପକରଣ ଯେଉଁଥ୍ରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କ୍ଷୁଦ୍ର ରନ୍ଧ୍ର ଦେଇ ଗତିକରି ପରଦା ଉପରେ ପଡ଼େ ଓ ପରଦା ଉପରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୯ : ଆସ ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଗୋଟିଏ କାର୍ଡବୋର୍ଡ ଓ ଗୋଟିଏ ମହମବତୀ ନିଆଯାଉ ।
  • ଏକ ମୃଦୁ ଆଲୋକିତ କୋଠରିରେ କାର୍ଡ଼ ବୋର୍ଡ଼କୁ ପରଦାଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହା ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀ ରଖାଯାଉ ।
  • ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀରୁ ଆସୁଥୁବା ଆଲୋକ ରଶ୍ମି କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ର ରନ୍ଧ୍ରଦେଇ ପରଦାରେ ମହମବତୀ ଶିଖାର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି କରିବ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରତିଛବିଟି ଓଲଟା ଦେଖାଯିବ ।
  • ଏହା ଏକ ସରଳ ପିନ୍‌ହୋଲ କ୍ୟାମେରା ଅଟେ ।
    Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 12

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୧୦ : ସ୍ଲାଇଡିଂ ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ନିର୍ମାଣ

  • କମ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସମାନ ଆକୃତିର କାର୍ଡ଼ବୋର୍ଡ଼ ବାକ୍ସ ନିଆଯାଉ, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟଟି ସାମାନ୍ୟ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ଥାଇ ଖସଡ଼ି ଯାଇପାରୁଥିବ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ସର ଗୋଟିଏ ପାଖ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
  • ବଡ଼ ବାକ୍ସର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରନ୍ଧ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଅପର ପାର୍ଶ୍ଵ କାନ୍ଥର ମଧ୍ୟ ଭାଗରୁ ୫–୬ ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଏକ ବର୍ଗାକୃତି ଅଂଶ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
  • ଏହି କଟାଯାଇଥ‌ିବା ଅଂଶକୁ ପରଦା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପତଳା ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଗଜ ଦେଇ ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଏପରି ଭାବେ ପୁରାଯାଉ (ସ୍ଲାଇଡ଼) ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ସହିତ ଥ‌ିବା ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଭିତର ପଟେ ରହିବ । ଏଥର ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା ।
    Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 13
  • ପି ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏପରି ଧରାଯାଉ, ଯେପରି କ୍ଷୁଦ୍ରରନ୍ଧ୍ର ବସ୍ତୁ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ରହିବ ଏବଂ ଛୋଟ ବାକ୍ସର ଖୋଲାପଟ ଦେଇ ରଖାଯାଉ । ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କ୍ୟାମେରାକୁ ଏକ କଳା କପଡ଼ାରେ ଘୋଡ଼ାଯାଉ । ଦୂରରେ ଥବା କୌଣସି ବସ୍ତର (ଯେପରି ବଡ଼ କୋଠଘର, ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଅଛି) ଛବି ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରାରେ ଦେଖ‌ିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ବାକ୍ସକୁ ବଡ଼ ବାକ୍ସ ଭିତରେ ଆଗକୁ ପଛକୁ କର, ଯେପରି ଟ୍ରେସିଂ ପେପର ଉପରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ବସ୍ତର ଛବି ଦେଖ‌ିହେବ ।)
  • ଗୋଟିଏ ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ଆମକୁ ଓଲଟା ପ୍ରତିଛବି ଦେଖାଇଥାଏ । ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ନଥାଏ କିନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାଏ ।

କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି :

ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରେ ଏବଂ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ପରେ ଏହି ଶିକ୍ଷଣକୁ ଆଧାର କରି କେତେକ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ।
Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 14
ପେରିସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର-୧ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ Z ଆକୃତିର ବାକ୍ସରେ ଦୁଇଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନେଇ ଆମେ ଗୋଟିଏ ସରଳ ପେରିସ୍କୋପ ତିଆରି କରିପାରିବା । ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣରୁ ପ୍ରତିଫଳନ ଆମେ ଦେଖୁ ହେଉ ନଥିବା ବସ୍ତକୁ ଆମେ ଦେଖୁପାରିବା । ସଧାସଳଖ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉ ନଥ‌ିବା ବସ୍ତ ପେରି ସ୍କୋପ ସାହାଯ୍ୟରେ ଆମେ ସହଜରେ ଦେଖିପାରୁ । ବୁଡ଼ାଜାହାଜ, ଟ୍ୟାଙ୍କ ଓ ବଙ୍କର ଭିତରେ ଥ‌ିବା ସୈନ୍ୟମାନେ ବାହାର ବସ୍ତକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ‘ପେରିସ୍କୋପ’ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ତୁମେ ଡେଙ୍ଗା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲାବେଳେ ଆଗକୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ 15
କେଲି ଡ଼ୋସ୍କୋପ୍ : ଚିତ୍ର -୨ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ଭଳି ତିନୋଟି ସମାନ ଆକୃତିର ସମାନ ପ୍ରସ୍ଥର ଆୟତାକାର ସମତଳ ଦର୍ପଣ ନିଆଯାଉ । ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ତ୍ରିଭୁଜାକାର (ତ୍ରିକୋଣୀୟ) ଯନ୍ତ୍ରଟିଏ ତିଆରି କରାଯାଉ । ଦର୍ପଣ ବଦଳରେ ପ୍ରତିଫଳନ କାଗଜ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ଚାର୍ଟ କାଗଜରେ ତିଆରି ବୃତ୍ତାକାର ନଳୀରେ ସଜାଯାଉ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଖ’ ଭଳି) । ନଳୀର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ଦେଇ ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସିଟ୍ ଲଗାଯାଉ । ରଙ୍ଗିନ ଚୂଡ଼ି ଖଣ୍ଡ ବା ରଙ୍ଗୀନ ମାଳି ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପକାଅ (ଚିତ୍ର-୧ ‘ଗ’ ଭଳି) ।

Class 7 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ଆଲୋକ : ଛାୟା ଓ ପ୍ରତିଫଳନ

ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ ବା ଅଠାଳିଆ ଟେପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଏକ ଟ୍ରେସିଂ କାଗଜଦ୍ଵାରା ଗୁଡ଼ାଯାଉ । ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଖୋଲା ପାଖଦେଇ ଭିତରକୁ ଚାହିଁବ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଢାଞ୍ଚା ଯନ୍ତ୍ର ଭିତରେ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇବ । ଚିତ୍ର-୨ (ଘ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍‌ର ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଗଛ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ତୁମେ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ । କେଲିଡୋସ୍କୋପ୍‌ର ଆକର୍ଷଣୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି, ତୁମେ ଯେତେଥର ଏହାକୁ ଏପଟ ସେପଟ ବୁଲାଇବ ସେତେଥର ନୂଆ ନୂଆ ଆକୃତି ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇବ । ଯେହେତୁ ଏଠାରେ ତିନୋଟି ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଏକାଧ୍ଯକ ପ୍ରତିଛବି ଅଛି । ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇବାପାଇଁ କେଲିଡ଼ୋସ୍କୋପ୍
ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ନିଜସ୍ଵ ଆଲୋକ ନିର୍ଗତ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବସ୍ତୁ କୁହାଯାଏ ।
  • ଆଲୋକ ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତିକରେ ।
  • ଆଲୋକ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସାମଗ୍ରୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତି କରେ ।
  • ଆଲୋକ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ ।
  • ଆଲୋକ ଗୋଟିଏ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ବସ୍ତୁ ପଛପଟେ ବସ୍ତୁ ଆକୃତିର ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
  • କିଛି ଅର୍ଥସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତ ଲଘୁ କ୍ଷୀଣଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
  • କିଛି ସ୍ଵଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ।
  • ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ଆଲୋକର ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କୁହାଯାଏ ।
  • ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ସମାନ ଆକୃତିର ପ୍ରତିଛବି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରତିଛବି ସଳଖ, ଏହାକୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ଭନ କରେ ।
  • ପିନ୍‌ହୋଲ୍ କ୍ୟାମେରା ପରଦାରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିଛବି ଓଲଟା ଦେଖାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 10 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ସମସ୍ତ ଜୀବ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶ୍ଵେତସାର, ସ୍ନେହସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଜୀବସାର ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଆଣି ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରି ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ କରାଇଥା’ନ୍ତି । ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉଭୟ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଓ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ହୁଏ ?
ଉଭିଦ ବଢ଼ିବା ସହିତ ନୂଆ ପତ୍ର ଏବଂ ଡାଳ ବାହାରିଥାଏ, ତା’ର ଉଚ୍ଚତାରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ଏବଂ ତା’ର କାଣ୍ଡ ମୋଟା ହୁଏ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଗଛମୂଳରେ ପାଣି ଦେଉ, ସେମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ବଢ଼ନ୍ତି । ତେଣୁ, ମୁଁ ପାଣି ମଧ୍ୟ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମୂଳଦ୍ଵାରା ମାଟିରୁ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଗଛଗୁଡ଼ିକର ବୃଦ୍ଧିରେ କିଛି ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ, କିଛି ବ୍ୟାଖ୍ୟାର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ସମାନ ଆକାରର ତିନୋଟି ମାଟି ପାତ୍ର (କିମ୍ବା ବ୍ୟବହୃତ ବୋତଲ ବା ପାତ୍ର) ନିଆଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରକୁ ବଗିଚା ମାଟିରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ । ସେଥ‌ିରେ ଲଙ୍କା କିମ୍ବା ଟମାଟୋ ପରି ଦ୍ରୁତ ବଢ଼ୁଥ‌ିବା ଗଛର ସମାନ ଆକାରର ଚାରା ଲଗାଯାଉ ।
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 1
(a) ପାତ୍ର ‘କ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ସହିତ ରଖାଗଲା ।
(b) ପାତ୍ର ‘ଖ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ବିନା ରଖାଗଲା ।
(c) ପାତ୍ର ‘ଗ’ କୁ ଅନ୍ଧାରରେ, ଜଳ ସହିତ ରଖାଗଲା ।

  • ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’, ‘ଖ’ ଏବଂ ‘ଗ’ ଭାବେ ନାମଙ୍କନ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାରାରେ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଉ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
  • ପାତ୍ର ‘କ’ କୁ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଉ । ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ମାଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ଦେଇ ଟିକିଏ ଓଦା ରଖାଯାଉ ।
  • ପାତ୍ର ‘ଖ’ ମାଟିରେ ଜଳ ନ ଦେଇ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ପାତ୍ର ‘ଗ’ କୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହି ପାତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଦେଇ ଅଳ୍ପ ଓଦା ରଖାଯାଉ ।
  • ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ମାଟିକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା, ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା, ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।
  • ସାରଣୀରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ଜଳର ପ୍ରଭାବ

ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା କୁଣ୍ଡ ଉପଲବ୍ଧତା ଉଭିଦର ଉଚ୍ଚତା (ସେ.ମି.) ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରତ୍ରର ରଙ୍ଗ (ସବୁଜ / ହଳଦିଆ)
ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଜଳ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ
ପାତ୍ର ‘କ’ ସଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ସହିତ ହିଁ ହଁ 5 15 4 12 ସବୁଜ
ପାତ୍ର ‘ଖ’ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ, ଜଳ ବିନା ହଁ ନା 5 6 4 5 ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ହଳଦିଆ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ
ପାତ୍ର ‘ଗ’ ଅନ୍ଧାରରେ ଜଳ ସହିତ ନା ହଁ 5 7 4 6 ଫିକା ବା ହଳଦିଆ

ତିନୋଟି ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କେଉଁ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. କ – ବୃଦ୍ଧି ଉତ୍ତମ, ଖ – ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ଯମ (ବୃଦ୍ଧିରେ ବାଧା), ଗ – ବୃଦ୍ଧି ସ୍ଵଳ୍ପ (ସାମାନ୍ୟ)

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଗଛଟି ସର୍ବାଧ‌ିକ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ?
ଉ. କ ପାତ୍ରରେ

କେଉଁ ପାତ୍ରରେ ଗଛଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ?
ଉ. ଖ ପାତ୍ରରେ

ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ପାଇଥିବା କିନ୍ତୁ ଆଦୌ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପାଇ ନଥିବା ପାତ୍ର ‘ଗ’ ରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଅପେକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାତ୍ର ‘କ’ ରେ ଥିବା ଉଭିଦ, ଭଲ ବଢ଼ିଛି । ପାତ୍ର ‘ଖ’ ରେ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଭଦଟି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ନ ପାଇବାରୁ ମରି ଯାଇପାରେ । ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ଜଳ ଉଭୟ ଆବଶ୍ୟକ

‘‘ଫଳ କୁସୁମ ସମ୍ପଦୁଚିତା ରୋପଣତୋ ଭବତି କେବଳାନ୍ନ ଯତଃ ।’
‘‘କେବଳ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବାରୁ ଗଛଗୁଡ଼ିକରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।’’

ଏହି ଧାଡ଼ିଟି ‘ବୃକ୍ଷ ଆୟୁର୍ବେଦ’ ନାମକ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଆସିଛି । ଏଥରେ ଫସଲର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି, ମୃତ୍ତିକା ଏବଂ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଉପଯୋଗୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି । ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ସମୟାନୁସାରେ ବ୍ୟବହାରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଏବଂ ନମୁନା ଉପରେ ଆଧାରିତ ବୋଲି ମନେହୁଏ । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଏଥରେ ଜୈବିକ ସାର ପ୍ରସ୍ତୁତିର ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି, ଯେପରିକି ଜଳ, ଯଅ, ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି, ମୁଗ, ବିରି ଓ ବୁଟର ମିଶ୍ରଣ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।

ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ପାଆନ୍ତି ?
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଦ୍ଭଦଠାରୁ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପାଆନ୍ତି । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ସିଧାସଳଖ ଉଭିଦକୁ ଖାଦ୍ୟ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଆଉ କେତେକ ସେହି ସେହି ଉଭିଦ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିଥିବା (ତୃଣଭୋଜୀ) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି ।

ପତ୍ର – ଉଭିଦର ‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ :
ଉଭିଦ ମଣ୍ଡଦ (ଏକ ପ୍ରକାର ଶ୍ଵେତସାର) ଆକାରରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ । ଏହା ଉଭିଦର ପତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ସମତଳ ଅଟନ୍ତି । ଏଥୁରେ ହରିତ୍ ଲବକ ବା ସବୁଜକଣା (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ନାମକ ଏକ ସବୁଜ ରଞ୍ଜକ ରହିଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପତ୍ରରେ ଥିବା ହରିତ୍ ଲବକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ, ଅମେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ କଳାପ)

  • ଗୋଟିଏ ପତ୍ରକୁ ନରମ କରିବା ପାଇଁ ଫୁଟୁଥ‌ିବା ଜଳରେ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
  • ଏହି ପତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଥିବା ସୁରାସାର (Alcohol) ରେ ବୁଡ଼ାଯାଉ ।
  • ପରୀକ୍ଷା ନଳୀକୁ ଫୁଟୁଥିବା ଜଳ ଥ‌ିବା ଏକ ବିକରରେ ରଖ୍ ପତ୍ର ରଙ୍ଗହୀନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଉ ।
  • ପତ୍ରଟିକୁ ଧୀରେ ବାହାର କରି ଏକ ପ୍ଲେଟ୍‌ରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ଏବେ, ରଙ୍ଗହୀନ ପତ୍ର ଉପରେ ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ କିଛି ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦବ୍ରଣ ପକାଯାଉ ।
  • କିଛି ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷା କଲାପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ଯଦି ପତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଗାଢ଼ ନୀଳ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି ସୂଚିତ ହୁଏ ।
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 2

ସତର୍କତା – ସୁରାସାର (Alcohol) କୁ କେବେବି ସିଧାସଳଖ ତାପ ଉତ୍ସ ପାଖରେ ରଖୁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଵଳନଶୀଳ ଏବଂ ସହଜରେ ନିଆଁ ଲାଗି ଜଳିଯାଇପାରେ ।

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭରେ ପତ୍ରକୁ ରଙ୍ଗହୀନ କରାଯିବାର କାରଣ :
ପତ୍ରକୁ ରଙ୍ଗହୀନ କରାଯିବାର କାରଣ ହେଉଛି – ପତ୍ରର ପାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତି ରହିଲେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ଵାରା ହେଉଥ‌ିବା ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖୁହେବ ନାହିଁ । ରଙ୍ଗହୀନ ପତ୍ର ଆମକୁ ମଣ୍ଡଦ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଉଦ୍ଭିଦରେ ସବୁଜ ପତ୍ର ମଣ୍ଡଦ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ । ପତ୍ରର ଅଣସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସେଠାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୋଇ ନଥାଏ । ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ମଣ୍ଡଦ ଉତ୍ପାଦନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଯାଞ୍ଚ କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :

  1. ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା କୁଣ୍ଡରେ ଲାଗିଥିବା ଲାଗିଥିବା କ୍ରୋଟୋନ ଗଛ ବଛାଯାଉ ।
  2. ଗୋଟିଏ ଗଛକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରେ ଓ ଅନ୍ୟଟିକୁ 36 ଘଣ୍ଟା
  3. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରୁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପତ୍ର ନେଇ ଟ୍ରେନିଂ
  4. ପତ୍ରକୁ ପ୍ରଥମେ ସୁରାସାର ଓ ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣରେ ବୁଡ଼ାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

ଗଛର ପତ୍ରର ସବୁଜ ଏବଂ ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତି :
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 3

  1. ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଗଛର ପତ୍ରରେ ସବୁଜ ଅଂଶରେ ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣର ଉପସ୍ଥିତି ମଣ୍ଡଦକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।
  2. ସୁତରାଂ ସବୁଜ ଉଭିଦର ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନ ଥିବାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉପରୋକ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ, ସବୁଜ ଉଭିଦର ଅଣ-ସବୁଜ ଅଂଶରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ହରିତ୍ ଲବକ ନଥିବାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

ରଙ୍ଗୀନ ବର୍ଷକଣା ଦ୍ଵାରା ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ସମ୍ଭବ :
କିଛି ଉଭିଦର ପତ୍ର ଲାଲ, ବାଇଗଣୀ କିମ୍ବା ମାଟିଆ ଦେଖାଯାଏ କାରଣ ଏଥିରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ହରିତ୍‌ବକ ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗୀନ ବର୍ଣ୍ଣକଣା ବା ଲବକ ଅଧିକ ଥାଏ । ଏହା ସବୁଜ ରଙ୍ଗକୁ ଲୁଚାଇ ଦିଏ । ଏହି ବର୍ଣ୍ଣକଣାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ଏପରି ପତ୍ରରେ ପ୍ରକୃତରେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପରୀକ୍ଷାଦ୍ଵାରା ଜାଣିପାରିବା । ଜଣାଯିବ ଯେ ଏଥରେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ହେଉଛି
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 4
ହରିଡ୍ ଲବକ (କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍) ର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ସବୁଜ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି । ପତ୍ରର ସବୁଜ ଅଂଶ ଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ମଣ୍ଡଦ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ହରିତ୍ ଲବକ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏଥିପାଇଁ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଭିଦର ‘‘ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା’ ବା ‘‘ରୋଷେଇ ଘର’’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବାୟୁର ଭୂମିକା :
ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ବାୟୁରେ ଅଙ୍ଗାରକ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ଉ. ପରୀକ୍ଷଣ :

  1. କୁଣ୍ଡରେ ଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ସବୁଜ ଗଛ ନିଆଯାଉ ଓ ଏହାକୁ 2 ରୁ 3 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ । ଏହାର ଗୋଟିଏ ପତ୍ରକୁ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବଛାଯାଉ ।
  2. ଏକ ଚଉଡ଼ା ମୁହଁଥ‌ିବା ବୋତଲ ନେଇ ଏଥୁରେ କିଛି କଷ୍ଟିକ୍ ସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍‌ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ଼) ନିଆଯାଉ ।
  3. ବୋତଲର କର୍କ ଠିପି ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଫାଟ ଦେଇ ପତ୍ରଟିର ଅଧା ଅଂଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ । ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ବୋତଲ ବାହାରେ ରହୁ ।
  4. ଗଛଟିକୁ ଆଣି କିଛି ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ରଖାଯାଉ ।
  5. ପତ୍ରକୁ ବାହାରକୁ କାଢ଼ି ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 5

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ସାରଣୀ : ଉଭିଦ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବାୟୁର ଭୂମିକା

ପତ୍ରର ଏକ ଅଂଶ ଉପଲବ୍ଧତା ମଣ୍ଡଦ ଅଛି (ହଁ/ନା)
କଲ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ହରିଡ୍‌ଲବକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ
ବୋତଲ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ହଁ ହଁ ହଁ ନା ନା
ବୋତଲ ବାହାରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ହଁ ହଁ ହଁ ହଁ ହଁ

ଏହି ସାରଣୀରେ ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉବଲବ୍ଧତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ବୋତଲ ବାହାରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଅଛି । ଏହା ମଣ୍ଡଦର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସୂଚିତ କରୁଅଛି । ବୋତଲ ଭିତରେ ଥ‌ିବା ପତ୍ରର ଅଂଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ ହୋଇ ନଥାଏ କାରଣ କଷ୍ଟିକ ସୋଡ଼ା ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳକୁ ଶୋଷଣ କରିଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ :
ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ମଣ୍ଡଦ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ଉଭିଦମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ପାଣି, ହରିତ୍‌ବକ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ହରିତ୍‌ବକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଉଭିଦ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ (Photosynthesis) କୁହାଯାଏ । ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ପତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଅଟେ । ପତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଉଭିଦର ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଂଶରେ ହରିଡ୍‌ବକ ଥାଏ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ହୋଇଥାଏ ।

“ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ’’ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :
(i) ଗୋଟିଏ କାଚ ଫନେଲରେ କିଛି ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଆ ଦଳ ନେ ଇ ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ କାଚ କାହାଳୀଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ । ଏହାକୁ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଏଥ‌ିରେ କି ଛି ସୋଡ଼ିୟମ ବାଇକାର୍ବେ ନେଟ୍ ମିଶାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ଓଲଟା ଭାବରେ ଫନେଲ ଉପରେ ରଖାଯାଉ ।
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 6
(ii) ‘କ’ ଉପକରଣକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ଓ ‘ଖ’ ଉପକରଣକୁ ଅନ୍ଧାରରେ ରଖାଯାଉ ।

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
‘କ’ ଉପକରଣର ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗ୍ୟାସ ଫୋଟକା ସଂଗୃହୀତ ହେଉଥ‌ିବା ବେଳେ ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାଳନୀରେ ଏହା ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହି ନିର୍ଗତ ଗ୍ୟାସ୍ ଦହନର ସହାୟକ ଅଟେ । ଏଣୁ ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଟେ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷାଟି କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ ।

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ଶର୍କରା ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଗ୍ଲୁକୋଜ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଶକ୍ତିର ଏକ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ସ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ମଣ୍ଡଦରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଉଭିଦରେ ସଂଚିତ ହୋଇ ରୁହେ ।

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣର ଶବ୍ଦ ସୀମକରଣ :
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 7

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ରୁସ୍ତମ୍ ହର୍‌ମୁସ୍‌ ଦସ୍ତର : ବିଶ୍ଵର ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କରିବାରେ ଅବଦାନ ରଖୁଛନ୍ତି । ଭାରତରେ ରୁସ୍ତମ୍ ହର୍‌ମୁସ୍‌ଜି ଦସ୍ତୁର (୧୮୯୬-୧୯୬୧) ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୨୧-୧୯୩୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୟାଲ୍ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସ, ବମ୍ବେ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସ, ମୁମ୍ବାଇ) ରେ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ବିଭାଗର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଉପରେ ଜଳ ଏବଂ ତାପମାତ୍ରାର ପରିମାଣର ପ୍ରଭାବ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ, ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ଆଲୋକ ରଙ୍ଗର ଗୁରୁତ୍ଵ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 8

ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ସମୟରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଗ୍ୟାସ୍‌ ବିନିମୟ କରନ୍ତି ?
ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ପତ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ସ୍ତୋମ (Stomata) ଦେଇ ଏହି ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ)

ପରୀକ୍ଷଣ :

  1. ରିଓ, ମନିପ୍ଲାଣ୍ଟ, ପିଆଜ, ମନ୍ଦାର କିମ୍ବା ଯେ କୌଣସି ପାସ ପରି ଗଛରୁ ଏକ ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । (ii) ପତ୍ରକୁ ଏକ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକରରେ ରଖାଯାଉ ।
  2. ପତ୍ରର ତଳପୃଷ୍ଠରୁ ଏକ ପତଳା ସ୍ତରକୁ ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ।
  3. ସେହି ପତଳା ସ୍ତରକୁ ପାଣି ସହ ଏକ ୱାଚ୍ ଗ୍ଲାସ୍‌ରେ ରଖାଯାଉ ।
  4. ଏକ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ସ୍ଲାଇଡ୍ ନେଇ ଏଥୁରେ ପାଣିର ଏକ ବୁନ୍ଦା ରଖାଯାଉ ଏବଂ ୱାଚ୍ ଗ୍ଲାସ୍‌ରୁ ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତରକୁ ସ୍ଲାଇଡ଼ ଉପରେ ରଖାଯାଉ ।
  5. ଡ୍ରପର୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ପତଳା ପତ୍ର ସ୍ତର ଉପରେ କାଳି ବୁନ୍ଦାଟିଏ ପକାଇ ଆବରଣ କାଚ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାଯାଉ । ଏହାକୁ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ତଳେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 9

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ଦେଖାଯିବ ଯେ, ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତର ଉପରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ରହିଅଛି ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପତ୍ରର ପତଳା ସ୍ତରରେ ଥ‌ିବା ଏହି ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ତୋମ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସୋମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ବିନିମୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଉଭିଦରେ ପରିବହନ
ଉଭିଦରେ ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ପରିବହନ :
ସମସ୍ତ ଜୀବ ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉଭିଦ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ । ଉଭିଦ ତା’ର ମୂଳଦ୍ଵାରା ମାଟିରେ ଥିବା ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷକ ଅଟନ୍ତି । ମୂଳଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ଜଳ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉଭିଦର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ :

  1. ଦୁଇଟି କାଚ ବିକରକୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ନାମରେ ନାମିତ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ଜଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ ।
  2. ‘ଖ’ ବିକରରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଲାଲ୍ କାଳି ପକାଯାଉ ଓ ଦୁଇଟି ସଦାବିହାରୀ ଗଛର ଡାଳକୁ ତେରଛା ଭାବେ କାଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିକରରେ ଗୋଟିଏ କରି ରଖାଯାଉ ।
  3. ପରଦିନ ଏହି ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 10
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 11

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :

  1. ଏକ ଦିନ ପରେ ‘ଖ’ ବିକରରେ ଥ‌ିବା ଗଛର ଡାଳ, ପତ୍ର ଏବଂ ଫୁଲରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଅଛି ।
  2. ଏହି ଡାଳର ଉପର ଅଂଶକୁ କାଟି ବର୍ଷକ କାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖ‌ିଲେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ, ଜାଇଲେମ୍ ନାମକ ସରୁ ନଳୀର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଏହା ହୋଇଅଛି ।

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣଟିରୁ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଜାଇଲେ ମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପତ୍ର ଏବଂ ଉଦ୍ଭଦର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଉଭିଦର କାଣ୍ଡ, ଶାଖା ଏବଂ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଜାଇଲେମ୍ ନାମକ ସରୁ ନଳୀର ଉପସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ପତ୍ର ଏବଂ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପତ୍ର ଅଟେ । ଏଠାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ ଉଭିଦର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଳୀଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ ।

ଉଦ୍ଭିଦରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା :
ଉଭିଦମାନେ କ’ଣ ଆମ ପରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ?

କାର୍ଯ୍ୟ-୮ : ଆସ ଜାଣିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ପରୀକ୍ଷଣ :

  1. କିଛି ମୁଗ ମଞ୍ଜିକୁ ରାତିସାରା ପାଣିରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
  2. ଗୋଟିଏ କୋନ୍ ଆକାର ଫ୍ଲାସ୍କ ମଧ୍ଯରେ ଓଦା ତୁଳା ରଖାଯାଉ ।
  3. ଓଦ। ତୁଳ। ଉପରେ ଭିଜା ମଞ୍ଜି ଗୁଡ଼ିକୁ କଟାହୋଇ
  4. ଦୁଇଟି ରନ୍ଧ୍ରଥିବା କର୍କ ଠିପିକୁ ଫ୍ଲାସ୍କ ଉପରେ ଲଗାଯାଉ ।
  5. ପ୍ରଥମ ଛିଦ୍ରରେ ‘କ’ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ ଛିଦ୍ରରେ ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ ସଂଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ ।
  6. ‘ଖ’ ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ରବର ପାଇପ୍ ଦ୍ଵାରା ଚୂନପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 12

Class 7 Science Chapter 10 Notes Odia Medium ଉଦ୍ଭିଦରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
କୋନାକାର ପ୍ଲାସ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଚୂନପାଣି ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ କ୍ଷୀର ଭଳି ରଙ୍ଗ ଧାରଣ କରେ କାରଣ ଏହା ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଆସିଅଛି ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

  • ଉକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣଟି କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ, ଅମ୍ଳଜାନର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ ନିର୍ଗତ ହୁଏ । ଉଭିଦର ସବୁଜ କିମ୍ବା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
  • ଉଭିଦରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ, ଅମ୍ଳଜାନ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ଜଳ ଓ ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଶବ୍ଦ ସମୀକରଣଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ ।
    ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି
  • ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଉତ୍ପାଦିତ ଶକ୍ତି ଉଭିଦମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭିଦର ସବୁଜ କିମ୍ବା ଅଣ-ସବୁଜ, ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଜୀବଜଗତର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଥାଏ ।
  • ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ହରିତ୍ ଲବକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।
  • ଖାଦ୍ୟ ସଂଶ୍ଲେଷଣର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ କୁହାଯାଏ ।
  • ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ କାରଖାନା ।
  • ଆଲୋକସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପତ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଥବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଛିଦ୍ର ସ୍ତୋମ୍ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
  • ଜାଇଲେମ୍ ମୂଳରୁ ଜଳ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ କରେ ଏବଂ ଫ୍ଲୋଏମ୍ ପତ୍ରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଗଛର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବହନ କରେ ।
  • ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ୱସନ ନାମକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି ବାହାର କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 9 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଖାଦ୍ୟ କ’ଣ ?
ଯାହା ଶରୀରରେ ହଜମ ହୁଏ, ଶରୀର ପୁଷ୍ଟିସାଧନ କରେ, ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ଶରୀରରେ ଅନିଷ୍ଟ ବା କିଛି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ (Food) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଆମର ଔଷଧ ମାତ୍ର ଔଷଧ ଖାଦ୍ୟ ହୋଇ ନଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କ ରି ଥାନ୍ତି କା ର ଣ ଖାଦ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କରୁ ବିଭିନ୍ନ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ପରି ଜଟିଳ ଉପାଦାନମାନ ରହିଥାଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏହି ଜଟିଳ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ତାହାକୁ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 1
ପରି ପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାକନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ (Digestive Tract) ରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଳଦ୍ଵାରରେ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ । ଖାଦ୍ୟ ଏହି ନଳୀ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରୁ ପାଚକ ରସ (Digestive Juice) କ୍ଷରିତ ହୋଇ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରି ଣତ କରେ ।

ଖାଦ୍ୟର ଏହି ସରଳୀକୃତ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ପାକନଳୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶଦ୍ଵାରା ଶୋଷିତ ହୋଇ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ପରିପାକ

ମୁଖ ଗହ୍ଵର (Buccal cavity) :
ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଟି ବାଟ ଦେଇ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ । ଦାନ୍ତ ଏହାକୁ ଚୋବାଇ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରେ । ଖାଦ୍ୟକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ପାଚନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଲାଳ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ରୁଟି ଓ ଭାତରେ ମଣ୍ଡଦ (Starch) ନାମକ ଶ୍ଵେତସାର ରହିଥାଏ । ଲାଳରେ ଥିବା ପାଚକ ରସ ମଣ୍ଡଦକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରେ । ଲାଳ ଖାଦ୍ୟର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ପାଟି ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଆବଶ୍ୟକ । ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ଏବଂ ପାଟିରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଏବଂ ଜିଭ ସଫାକରିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ପରେ ପାଣିରେ ମୁହଁ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍ । ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କିପରି ମୁଖଗହ୍ଵରର ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ନିଆଯାଉ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କ’ ଏବଂ ‘ଖ’ ଭାବରେ ନାମିତ କରାଯାଉ ।
  • ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘କ’ ରେ ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ଭାତ ନିଆଯାଉ, ଏବଂ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍ ‘ଖ’ ରେ ଚାମଚେ ଭାତକୁ ୩୦-୬୦ ସେକେଣ୍ଡ ଚୋବେଇବା ପରେ ନିଆଯାଉ ।
  • ଉଭୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ମି.ଲି. ପାଣି ମିଶାଯାଉ ।
  • ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଭାତ ଓ ପାଣି ମିଶ୍ରଣର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରଙ୍ଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ । ତାକୁ ସାରଣୀ-୧ ରେ ଲେଖ ।
  • ଡ୍ରପର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ୩-୪ ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ପକାଯାଉ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ମିଶ୍ରଣକର ଏବଂ ତାହାକୁ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
  • ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର କେଉଁ ପ୍ରକାର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ, ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ମଣ୍ଡଦ ଉପରେ ଲାଳର ପ୍ରଭାବ

ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପୂର୍ବରୁ) ମିଶ୍ରଣର ରଙ୍ଗ (ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇବା ପରେ) ଯଦି ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ତେବେ ତା’ର କାରଣ
କ ଧଳା ଗାଢ଼ ନୀଳ ଆୟୋଡି଼ନ ମଣ୍ଡଦ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ ନୀଳ ହୁଏ
ଖ ଧଳା ହାଲୁକା ନୀଳ ମଣ୍ଡଦ ନ ଥ‌ିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା

ଲାଳର ଭାତ ସହିତ ରାସାୟନିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ମଣ୍ଡଦ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ଶରୀରରେ ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ (Digestive) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ପାଟିରେ ଆଂଶିକଭାବେ ହଜମ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଖାଦ୍ୟନଳୀ / ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) :
ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବା ବେଳେ ଲାଳ ମଣ୍ଡଦକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସହିତ ଏହାକୁ ଆର୍ଦ୍ର, ନରମ କରି ଗିଳିବାରେ ସହାୟତା କରିଥାଏ । ଜିଭ ଖାଦ୍ୟକୁ ଲାଳ ସହିତ ମିଶ୍ରଣ କରାଇଥାଏ ଓ ଏହି ନରମ ଖାଦ୍ୟକୁ ଖାଦ୍ୟନଳୀ ନାମକ ନମନୀୟ ନଳୀ ମଧ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ଦେଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 2
ଖାଦ୍ୟନଳୀ କାନ୍ଥର ଧୀର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଳନ ଯୋଗୁଁ ତରଙ୍କ ପରି ଏକ ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହି ଗତି ଯୋଗୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଆପେ ଆପେ ପାକସ୍ଥଳୀ ଭିତରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ । ଏ ପ୍ରକାର ଗତି ସମଗ୍ର ଖାଦ୍ୟନଳୀରେ ଘଟେ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟକୁ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ଠେଲି ନେଇଯାଏ ।

ପାକସ୍ଥଳୀ (Stomach) :

  • ପାକସ୍ଥଳୀ କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିକୂଳନ ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ମନ୍ଥନ ଘଟିଥାଏ । ମଜ୍ଜିତ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ପାକସ୍ଥଳୀର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ପାଚନ ରସ (Digestive Juice), ଅମ୍ଳ (Acid) ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମ (Mucus) ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।
  • ପାଚକ ରସ ପୁଷ୍ଟିସାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ଉପାଦାନରେ ପରିଣତ କରେ ଓ ଅନେକ କ୍ଷତିକାରକ ବୀଜାଣୁକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଏ । ଶ୍ଳେଷ୍ମା ପାକସ୍ଥଳୀର ଆସ୍ତରଣରୁ କ୍ଷରିତ ଅମ୍ଳଜନିତ କ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷାକରେ ।
  • ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଂଶିକ ଭାବରେ ହଜମ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅର୍ଥ ତରଳ ପିଣ୍ଡରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ଏହି ପିଣ୍ଡ ପରିପାକର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତତ ହୁଏ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 3

ଭାବନା ଓ ମାନସିକ ଆବେଗ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ :
ମାନବ ଶରୀରରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କିପରି ଜାଣିଲେ ? ପାକସ୍ଥଳୀ କିପରି କାମ କରେ ତାହାର ଆବିଷ୍କାର ଅକସ୍ମାତ୍ ଘଟିଥିଲା । ୧୮୨୨ ମସିହାରେ, ଆଲେକ୍ସି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପେଟରେ ଦୁର୍ଘଟଣାବଶତଃ ଗୁଳି ବାଜିଥିଲା । ଡାକ୍ତର ୱିଲିୟମ୍ ବିଉମଣ୍ଟଙ୍କଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇଥିଲା । ତଥାପି, ତାଙ୍କର କ୍ଷତ କେବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ହୋଇ ନଥୁଲା, ଏକ ଛୋଟ ସ୍ଥାୟୀ ଛିଦ୍ର ରହିଯାଇଥିଲା । ଏହି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଡାକ୍ତର ବିଉମଣ୍ଟ ପାକସ୍ଥଳୀରେ ପରିପାକ କିପରି ଘଟୁଛି ତାହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି ପାରିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ସରଳୀକୃତ ହୁଏ ତାହା ସେ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆମର ଭାବନା ବା ମାନସିକ ଆଲେକ୍ଟ୍ରି ସେଣ୍ଟ ମାର୍ଟିନ୍‌ଙ୍କ ଆବେଗ କିପରି ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ତାହା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 4

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ (Small Intestine) :
ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଖାଦ୍ୟ ପିଣ୍ଡ ରୂପରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୬ ମି. ଅଟେ । ଏଠାର କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ, ଯକୃତ ଓ ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ରସ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଖାଦ୍ୟପିଣ୍ଡ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ।

ଯକୃତରୁ ପିତ୍ତ କ୍ଷରିତ ହୋଇଥାଏ, ଏହା ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରେ ଏବଂ ସ୍ନେହସାରକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥାଏ, ଫଳରେ ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

ଅଗ୍ନାଶୟରୁ ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ କ୍ଷରିତ ହୁଏ । ଏହା କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ । ଖାଦ୍ୟରେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଅଗ୍ନାଶୟ ରସ ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର ଓ ସ୍ନେହସାରକୁ ଆହୁରି ସରଳ କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 5
ପରିପାକ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରୁ ଏହାର କାନ୍ଥରେ ଥିବା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀରେ ପ୍ରବାହିତ ରକ୍ତକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵର ଅବଶୋଷଣ କୁହାଯାଏ ।

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣରେ ଥ‌ିବା ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ହଜମ ହୋଇଥିବା ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଗୁଡ଼ିକ ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ରକ୍ତ ଏହାକୁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 6

ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ବିକଳ୍ପ :
ସିଲିଆକ୍ (Celiac) ରୋଗରେ ଶରୀର ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ନାମକ ପୁଷ୍ଟିସାର ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରେ । ଗହମ, ବାର୍ଲି ଏବଂ ରାଇ (Rye) ରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍ ଥାଏ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତର ଭିତର ଆସ୍ତରଣ (ଯେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ ଶୋଷିତ ହୁଏ) କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ । ଫଳସ୍ଵରୂପ, ଅନ୍ତନଳୀ ଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ । ସିଲିଆକ୍ ରୋଗ ପରିଚାଳନା କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ହେଉଛି, ଗ୍ଲୁଟେନଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା । ଯଅ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ପ୍ରଭୃତି ମିଲେଟ୍‌ ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ଗ୍ଲୁଟେନ୍‌ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଉତ୍ତମ ବିକଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 7

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large Intestine) :
ଅଧିକାଂଶ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତରେ ପାଚନ ଓ ଶୋଷଣ ହେଲାପରେ, ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ 1.5 ମିଟର ଲମ୍ବର ବୃହଦନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଏହା ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରୁ ପାଣି ଓ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରି ବର୍ଜ୍ୟପଦାର୍ଥକୁ ମଳ ଆକାରରେ ଅର୍ଦ୍ଧକଠିନ ପଦାର୍ଥରୂପେ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥାଏ ।

ମଳ ବାହାରକୁ ନ ବାହାରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳାଶୟରେ ରହିଥାଏ । ଫଳ, ପନିପରିବା ଏବଂ ଅକାଣ୍ଡିଆ ଶସ୍ୟ ଭଳି ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାଦ୍ୱାରା ବୃହଦନ୍ତ ଠିକ୍ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ମଳ ସହଜରେ ବାହାରିଯାଏ ।

ମଳ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଳଦ୍ଵାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ବହିଃଷ୍କରଣ (Egestion) କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଶୋଷଣ କରିବା ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ପରିପାକ ତନ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ବାସ୍ତବରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଅଟେ ।

ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା :
ବୃହଦନ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଣୁଜୀବ ଥାଆନ୍ତି, ଯେପରିକି ବୀଜାଣୁ, ଯାହା ହଜମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେମାନେ ଆମର ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ହଜମ ହୋଇ ନଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟକୁ, ବିଶେଷକରି ତନ୍ତୁକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି । ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ‘କିତ୍ସିତ ଖାଦ୍ୟ’ (ଯେପରିକି ଦହି, ଘୋଳଦହି, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ, କାଞ୍ଜି, ଆଚାର, ଏଣ୍ଡୁରିପିଠା ଏବଂ ପାଖାଳ ଭାତ) ସୁସ୍ଥ ପାଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ସମାଗ୍ରିକ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଅଟେ ।

ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପାତନର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ପାଚନର ଗୁରୁତ୍ଵ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ସ୍ଵୀକୃତ । ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଆୟୁର୍ବେଦ ଗ୍ରନ୍ଥ, ‘ଚରକ ସଂହିତା’ରେ ସହଜରେ ପାଚନଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାଚନ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଦା, ଗୋଲମରିଚ ଏବଂ ଜିରା ଭଳି ମସଲାର ସୁବିଚାରିତ ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି । ପୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି ମଧ୍ଯ ପାଚନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମଧ୍ଯ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ସଚେତନ ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଏଡ଼ାଇବା ।

ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଗାଈ ଏବଂ ମଇଁଷି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଘାସ, କୁଟା ଇତ୍ୟାଦି ଖାଇବା ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗିଳି ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଖାଦ୍ୟ ପା କ ସ୍ଥଳୀ ର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ରୁ ମେନ୍ (Rumen)ରେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ପାଚିତ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 8
ପରେ ଏହି ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଗୁଳାରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପାଟିକୁ ‘ଫେରି ଆସେ ଓ ସେମାନେ ତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଚୋବାଇ ଚୋବାଇ ଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ରୋମନ୍ଥନ (ପାକୁଳି କରିବା) ଏବଂ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ (Ruminant) କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ୮ ଘଣ୍ଟା କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇବାରେ ସମୟ ଅତିବାହିତ କରେ । ଭଲଭାବରେ ଚୋବାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଅଧ୍ଵ ହଜମ ପାଇଁ ଗ୍ରାସନଳୀ ବା ଖାଦ୍ୟନଳୀ ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଇଥାଏ ।

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ପାଚନତନ୍ତ୍ର :
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ । ଏମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ତଳକୁ ଏକ କୋଠରି ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଗିଜାର୍ଡ଼ (Gizzard) କୁହାଯାଏ । ଏହାର କାନ୍ଥର ସଙ୍କୋଚନ ଓ ଶିଥୁଳନ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗିଳି ଦେଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 9
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ହଜମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପାଚନ ନଳୀର ଗଠନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ । ପାଚିତ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ସଂଗୃହୀତ ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଯାଇ ଶରୀର
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପାଚନ ତନ୍ତ୍ର ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ୱସନ (ମଣିଷ) :
ବାୟୁ ନେବା ଏବଂ ବାୟୁ ଛାଡ଼ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କୁହାଯାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ । କେବଳ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଉଦ୍ଭିଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥା’ନ୍ତି । ଆମ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତନ୍ତ୍ର ରହିଅଛି, ଏହାକୁ ଶ୍ୱସନ ତନ୍ତ୍ର (Respiratory system) କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 10
ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରରେ ଗ୍ୟାସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ବିନିମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରେ । ଯେଉଁ ପଥରେ ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ ଓ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଶ୍ଵାସନ ତନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ । ଏହା ନାସାରନ୍ଧ୍ରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଉ ଓ ନିଃଶ୍ଵାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥାଉ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁ ନାସାପଥ ଦେଇ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନାସାରନ୍ଧ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଛୋଟ କେଶ ଶ୍ଳେଷ୍ମା ସହିତ ମିଶି ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଧୂଳି ଏବଂ ମଇଳାକୁ ଧରିରଖେ । ଏଠାରୁ ବାୟୁନଳୀ ମାଧ୍ଯମରେ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ (Lungs)କୁ ଯାଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବାୟୁନଳୀ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ଦୁଇଟି ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ଏହି ଦୁଇ ଶାଖା ଆହୁରି ଛୋଟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ କୋଟରିକା (alveoli) ନାମକ ଛୋଟ ଛୋଟ ବେଲୁନ୍ ପରି ଥଳିରେ ଶେଷ ହୁଏ । ଆମର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଛାତିର ପଞ୍ଜରା ଦ୍ଵାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

କରୋନା ଭୂତାଣୁ ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା :
ଯଦିଓ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରୁ ଅନେକ ପରିମାଣରେ ଧୂଳି ଛାଣି ହୋଇ ରହିଯାଏ, ତଥାପି ଅନେକ ସମୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ କଣିକା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, COVID – 19 ମହାମାରୀ ସମୟରେ, SARS-CoV-2 ଭୂତାଣୁ ବା ଭାଇରସ୍ ଶ୍ଵାସତନ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ଗୁରୁତର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୨ : ଆସ, ଗୋଟିଏ ମଡ଼େଲ ତିଆରି କରିବା

ପରୀକ୍ଷଣ

  • ଢାଙ୍କୁଣି ଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ଚଉଡ଼ା ସ୍ଵଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ଏହାର ତଳ ଅଂଶ କାଟି ବାହାର କରି ଦିଆଯାଉ ଓ ବୋତଲର ଢାଙ୍କୁଣିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏକ ଆକାରର ଫାଙ୍କା ନଳୀ ନିଆଯାଉ । ନଳୀର ଦୁଇ କେନା ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଫୁଙ୍କାଯାଇ ନଥ‌ିବା ବେଲୁନ୍ ପୂରାଯାଉ । ଗୋଟିଏ ରବର ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଉ ଯେପରିକି ତାହା ଭିତରକୁ ବାୟୁ ଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 11
  • ନଳୀର ସିଧା ପାଖକୁ ଢାଙ୍କୁଣି ମଧ୍ଯରେ ଗୋଟିଏ କଣା କରି ବୋତଲ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଓ ଢାଙ୍କୁଣିକୁ ମାଟି ଲଗାଇ ଭଲ ଭାବରେ ସିଲ୍ କରିଦିଆଯାଉ ଯାହା ଫଳରେ ଏହା ବାୟୁରୋଧୀ ହୋଇପାରିବ । ବୋତଲର ଖୋଲା ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ପତଳା ରବର ଖଣ୍ଡ ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ବଡ଼ ରବର ବ୍ୟାଶ୍‌ରା ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
ତଳ ଭାଗରେ ଲାଗିଥିବା ରବର ବା ବେଲୁନ୍‌କୁ ମଝିରୁ ତଳ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ପୁନଶ୍ଚ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିକୁ ତଳକୁ ଟଣାଯାଏ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲିଯାଏ ଓ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ରବର ସିଟ୍‌ ଉପରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ବେଲୁନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂକୁଚିତ ହୋଇଯାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ଵାସ (Inhalation) ନେବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯିବାରୁ ଛାତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥାଏ ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦ । (Diaphragm) ତଳକୁ ଗତିକରେ, ଫଳରେ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ବାୟୁ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 12
ନିଃଶ୍ଵାସ (Exhalation) ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ ପଞ୍ଜରାଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଏବଂ ଭିତରକୁ ଗତି କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ମଧ୍ଯଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ଓ ଛାତି ଭିତରେ ସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଫଳରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାୟୁ ବାହାରକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଏ ।

ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ :
ଭାରତ ତଥା ବିଶ୍ଵର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ବ୍ୟାୟାମ (ପ୍ରାଣାୟାମ) ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି । ଶ୍ଵାସନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ, ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାଣାୟାମ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ପଦ୍ଧତି । ଲଦାଖରେ, ଲୋକମାନେ ଟୁମୋ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ଏହି କୌଶଳ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରେ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ପାଗରେ ମଧ୍ଯ ଶରୀରକୁ ଉଷ୍ମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସେହିପରି, ସୁସ୍ଥତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ଗଭୀର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା
କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥାରେ ଲୟବଦ୍ଧ ଶ୍ଵାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଗଭୀର ଶ୍ଵାସ ସହିତ ଜପକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ମାନସିକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ବଢ଼ିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 13
ଆମେ ନିଃଶ୍ଵାସରେ କ’ଣ ବାହାର କରୁ ?

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ, ଅନୁସନ୍ଧ।ନ କରିବା
(ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯିବ।)

  • ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ଦୁଇଟି ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ରେ ସମାନ ପରିମାଣରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନ ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 14
  • ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘କ’ରେ ଏକ ସିରିଞ୍ଜ/ପିଚକାରୀ (ଚିତ୍ର ‘କ’) ବ୍ୟବହାର କରି ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ ଯାହା ସେହି ସମାନ ବାୟୁ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅ ।
  • ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ‘ଖ’ରେ ବାରମ୍ବାର ତୁମ ମୁହଁ ଦେଇ ବାୟୁକୁ ଫୁଙ୍କି ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଚୂନ ପାଣି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ କ୍ଷୀର ଭଳି ଧଳା ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଏଥୁରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ନିଃଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଇଥିବା ବାୟୁ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥାଏ ।

ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ମାଧ୍ଯମରେ ବାହାର ପବନ ଫୁସ୍‌ ଫୁସ୍‌ ରେ ପ୍ର ବେଶ କରେ ଏବଂ କୋଟରିକାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ । କୋଟରିକାର ପତଳା ପ୍ରାଚୀର ରକ୍ତପୂର୍ଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ନଳୀଦ୍ଵାରା ଘେରି ର ହି ଥାଏ । ର କ୍ତ ଶ ରୀ ର ରୁ କୋଟରି କକୁ ଅଙ୍ଗାର କାମ୍ଳ (CO2) ଆଣିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ବାୟୁ ମଧ୍ୟକୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ କୋଟରିକାରୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସି ରକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ଓ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 15
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ଆମର ଶରୀର ଏହାକୁ ଶର୍କର (ଗ୍ଲୁକୋଜ୍)ରେ ପରିଣତ କରେ । ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ (୦) ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶ୍ୱସନ (Respiration) କୁହାଯାଏ ।
ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 16
ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ସମୟରେ ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖରୁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ ଏବଂ ନିଶ୍ଵାସରେ ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ବାହାର କରିଥାଉ । ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ । କେତେକ ପ୍ରାଣୀ ଶ୍ଵାସନ ସମୟରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଏହି ବିନିମୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶରୁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦିତ ହେବା ଓ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରେ । ସୁତରାଂ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଶରୀର ଭିତରକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆସେ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବାହାରି ଯାଇଥାଏ ।

ଶ୍ଵାସନଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହେବା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ୱସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଶରୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । କାରଣ ଶ୍ବସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଆମକୁ ଚାଲିବା, ଦୌଡ଼ିବା, ଖେଳିବା ଏପରିକି ଚିନ୍ତା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୁଏ ।

ଆମ ଶରୀରରେ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ, ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପରିବହନ ପାଇଁ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ସଂସ୍ଥା (Circulatory System) ରହିଅଛି । ଏଥିରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ, ରକ୍ତ ଏବଂ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଧୂମପାନ ଓ ପରିବେଶ :
ଧୂମପାନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତିକାରକ । ଏହା ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ କର୍କଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ଵାସ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁସ୍ଥତା ସମେତ ଗୁରୁତର ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧିକରେ । ଏହା ଲଗାତାର କାଶ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ସଂକ୍ରମଣର କାରଣ ହୁଏ । ଏହା ଧୂମପାୟୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ସହିତ ବାୟୁରେ ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ନିର୍ଗତ କରେ, ଯାହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଧୂମପାନ କରୁ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ବାୟୁକୁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରୋକ୍ଷ ଧୂମପାନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଯାହା ବିଶେଷକରି ପିଲା, ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳା ଏବଂ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ । ତେଣୁ ଧୂମପାନ ଏଡ଼ାଇବାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଚାରିପାଖର ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ମାଛ, ବେଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଶରୀରରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା :
ପକ୍ଷୀ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଗାଈ, ଛେଳି ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ମାଛ ଗାଲି (Gill) ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରେ । ଏଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଥାଏ । ରକ୍ତ ଏବଂ ପାଣିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଗାଲିରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା 17

  • ବେଙ୍ଗ ଭଳି ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଭୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଏବଂ ଜଳଭାଗରେ ବାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ବେଙ୍ଗଫୁଲା ଗାଲି ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
  • ବେଙ୍ଗମାନେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବାବେଳେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରା ଓ ପାଣିରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ଚର୍ମଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି ।
  • ଉପରୋକ୍ତ ଉପଯୋଜନ (Adoptation) ପ୍ରଣାଳୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଭୟ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସୁରରାଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମୟ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପରିବେଶରେ ଉପଯୋଜିକ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
  • ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଜିଆ ନିଜର ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ପୋଷଣ, ରକ୍ତ ସଂଚାଳନ, ଶ୍ଵାସନ, ରେଚନ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପ୍ରଭୃତି ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Life process) କୁହାଯାଏ ।
  • ମାନବର ପରିପାକ ସଂସ୍ଥା ଏକ ପାକନଳୀକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ମାଟି, ଗ୍ରାସନଳୀ, ପାକସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର, ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଓ ମଳଦ୍ଵାର ଏବଂ ଏହା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଯକୃତ ଏବଂ ଅଗ୍ନାଶୟ – ଏ ସମସ୍ତ ପାକନଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।
  • ପାଚନ ହୋଇଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର କାନ୍ଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୋଷିତ ହୁଏ ।
  • ଶୋଷିତ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ରକ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ପରିବାହିତ ହୁଏ । ସେଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
  • ବୃହଦନ୍ତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ ପରିପାକ ନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରେ ।
  • ଗାଈ ଏବଂ ଛେଳି ଭଳି ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ରୋମନ୍ଥକ କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୀଘ୍ର ଗିଳିଦିଅନ୍ତି ।
  • ପରେ, ଆଂଶିକ ଭାବରେ ପାଚନ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଟିକୁ ଫେରିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇଥାଏ ।
  • ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ଭିତରକୁ ବାୟୁର ଯିବା (ପ୍ରଶ୍ଵାସ) ଓ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରୁ ବାହାରକୁ ଆସିବା (ନିଃଶ୍ୱାସ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।
  • ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର କୋଟରିକାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ବିନିମୟ ଘଟିଥାଏ ।
  • ଶ୍ଵସନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗ୍ଲୁକୋଜକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଜଳରେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନିଆଯାଇଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟବହରଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାହାକୁ ଶ୍ଵାସନ କୁହାଯାଏ ।
  • ରକ୍ତସଂଚାଳନ ସଂସ୍ଥା ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ପରିବହନ କରେ । ଏଥରେ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ପମ୍ପକରେ,
  • ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ପହଞ୍ଚାଏ ଏବଂ ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ଯ ଅପସାରଣ କରେ ।
  • ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଶ୍ଵାସନ ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ।

Class 7 Science Chapter 9 Notes Odia Medium ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାର କୌଶଳ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ସହିତ ଖାପଖାଇବା ପାଇଁ ଉପଯୋଜିତ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 8 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ସମୟର ପରିମାପ :
ପ୍ରକୃତିରେ ଅନେକ ଘଟଣା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଯଥା- ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ସେମାନେ ସମୟ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକର ସମୟ-ଚକ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ, କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉଦୟ ଏବଂ ଅସ୍ତ ଚକ୍ର ଦ୍ଵାରା ଏକ ‘ଦିନ’କୁ ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା ।

ଗୋଟିଏ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ସ୍ଵଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନ ମାପିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ଜଳଘଡ଼ି, ବାଲି ଘଡ଼ି (Hour-glass) ଏବଂ ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ମାଧ୍ୟମରେ ସମୟ ଗଣନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ିରେ ଦିନବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକଦ୍ଵାରା ପଡ଼ିଥୁବା ବସ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସ୍ଥିତି ସହିତ ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଳଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସମୟ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପାତ୍ର ଭିତରକୁ କିମ୍ବା ବାହାରକୁ ଜଳର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ପ୍ରବାହ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଘଡ଼ିରେ, ‘ସମୟ ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ପାତ୍ରରୁ ପାଣି ବାହାରକୁ ଆସୁଥିଲା । ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ, ନିମ୍ନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରନ୍ଧ୍ର ଥିବା ଏକ ପାତ୍ର ଜଳପୃଷ୍ଠରେ ଭାସମାନ ହେଉଥିଲା । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା । ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଏହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପୁଣି ଭାସମାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

ବାଲିଘଡ଼ିରେ, ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ଏହାର ନିମ୍ନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାତ୍ରକୁ ବାଲି ପ୍ରବାହ ଆଧାରରେ ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ମହମବତୀ ଘଣ୍ଟା ହେଉଛି ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦାଗ ଦିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ମହମବତୀ ଯାହା ଜଳିବା ସମୟରେ ବିତିବା ସମୟ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 1

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ପଥର ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି, ‘‘ସମ୍ରାଟ ଯନ୍ତ୍ର’’ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ରାଜସ୍ଥାନର ଜୟପୁରସ୍ଥ ଜନ୍ତର ମନ୍ତରରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏକ ୟୁନେସ୍କୋ ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଅଟେ, ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଉପକରଣ ରହିଛି । ପଥର ଘଡ଼ିର ଉଚ୍ଚତା ୨୭ ମିଟର, ଏହାର ଛାଇ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ପ୍ରାୟ ୧ ମିଲିମିଟର ଗତି କରେ ଏବଂ ୨ ସେକେଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ସ୍କୁଲରେ ପଡ଼େ । ଯେକୌଣସି ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି ପରି, ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବା ‘ସୌର ସମୟ’ ମାପ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 2

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଜଳ ଘଡ଼ି ତିଆରି କରିବା

  • ଠିପି ଥ‌ିବା ଏକ ବ୍ୟବହୃତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ (୧/୨ ଲିଟର କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ବଡ଼) ।
  • ଚିତ୍ର ‘କ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ମଝିରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ କାଟି ଦିଆଯାଉ ।
  • ଏଇ ଡ୍ରଇଂ ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି, ବୋତଲର ଠିପିରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
  • ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ତଳ ଅଧା ଅଂଶ ଉପରେ ଏକ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’) ।
    Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 3
  • ବୋତଲର ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର । ଜଳ ସ୍ତର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ କିଛି ବୁନ୍ଦା କାଳି କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର (ଚିତ୍ର ‘ଘ’) କରାଯାଉ ।
  • ବୋତଲର ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ଟପ୍ ଟପ୍ କରି ପଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ । ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ଜଳ ତଳ ପାତ୍ରରେ ପଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତି ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ପରେ ଜଳର ସ୍ତର ଚିହ୍ନିତ କର । ଏବେ ତୁମର ଜଳ ଘଡ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା । ତୁମେ କ’ଣ ଏବେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବ କି ଏହାକୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ?
  • ତଳ ଅଂଶରୁ ଉପର ଅଂଶକୁ ଜଳ ଢାଳି ତଳ ଅଂଶରେ ଜଳ ପଡ଼ିବା ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଏହା ଅଙ୍କିତ ଏକ ଚିହ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚିହ୍ନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମିନିଟ୍ ନେବ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ :
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଛାୟା ଏବଂ ଜଳ ଘଡ଼ି ଉଭୟ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ମାପ କରାଯାଉଥିଲା । ଛାୟା-ଆଧାରିତ ସମୟ ମାପ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସର୍ବପ୍ରଥମେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରୁ ମିଳିଥିଲା । (ଏହା ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ-ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ରଚିତ ଏବଂ ସଂଶୋଧ ହୋଇଥିଲା) । ଏକ ଭୂଲମ୍ବ ବାଡ଼ିର ଛାୟା ମାପ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଠିକ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ବରାହମିହିର ପ୍ରାୟ ୫୩୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଦେଇଥିଲେ । ଜଳ ଘଡ଼ିର ବର୍ଣନା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ସାର୍ଦ୍ଦୁଳକଣ୍ଠ ବାଦନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଗ୍ରନ୍ଥରେ (ଆଦ୍ୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ) କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନଥିଲା କାରଣ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ପ୍ରବାହ ଗତିର ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ (ଚିତ୍ର-ଖ), ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ବିକାଶ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କହିଥିଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପରେ ଅନେକ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ । ବୌଦ୍ଧ ମଠ, ରାଜପ୍ରସାଦ, ନଗର-ଛକରେ ଘଟିବା-ଯନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସମୟ ନିରନ୍ତର ମାପ କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ପାତ୍ର ବୁଡ଼ିବା ସମୟରେ ଢୋଲ, ଶଙ୍ଖ ବା ଘଣ୍ଟି ବାଜିବାଦ୍ଵାରା ସମୟର ସୂଚନା ଘୋଷଣା କରାଯାଉଥିଲା । ଯଦିଓ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟାଦ୍ଵାରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବଦଳାଯାଇଥିଲା, ତଥାପି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା : ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ୧୬୫୬ ମସିହାରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ୧୬୫୭ ମସିହାରେ କ୍ରିଷ୍ଟିଆନ୍ ହାଇଜେନ୍ସ (୧୬୨୯–୧୬୯୫) ଦ୍ଵାରା ପେଟେଣ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା । ସେ ଗାଲିଲିଓ ଗାଲିଲି (୧୫୬୪- ୧୬୪୨)ଙ୍କ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇଥିଲେ । କୁହାଯାଏ ଯେ ଥରେ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଗାଲିଲିଓଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଛାତରୁ ଝୁଲି ରହିଥିବା ଏକ ଦୀପ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଆଗରୁ ପଛକୁ ଦୋଳାୟମାନ ହେଉଥିଲା । ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରି, ଗାଲିଲିଓ ଜାଣିଲେ ଯେ ଦୀପ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୋଳାୟମାନ ପାଇଁ ସମାନ ସମୟ ନେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ସହିତ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପରେ ଗାଲିଲିଓ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥିଲା ସମୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲମ୍ବ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ସମାନ ।

ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ ଘଣ୍ଟା :
ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ରେ ଏକ ଛୋଟ ଧାତୁ ବଲ୍ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ‘ବଚ୍‌’ କୁହାଯାଏ । ଏକ ଲମ୍ବା ସୂତାଦ୍ଵାରା ଏହି ବବ୍ ଝୁଲି ରହିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 4
ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏହାର ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବକ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକିଏ ଘୁଞ୍ଚାଯାଏ ଏବଂ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ, ଏହା ଦୋଳନ ଗତି ଆରମ୍ଭ କରେ । ଏହାର ଗତି ଆବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରକୃତିର କାରଣ ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ପରେ ଏହାର ପଥ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ ।

ଯେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ବବ୍ ମଧ୍ଯମ ସ୍ଥିତି ‘୦’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଚରମସ୍ଥିତି ‘କ’କୁ ଗତିକରେ, ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୂର୍ବକ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମସ୍ଥିତି ‘ଖ’କୁ ଗତିକରେ, ଏବଂ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘୦’କୁ ଫେରିଆସେ ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବବ୍ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥତି ‘କ’ ରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚରମ ସ୍ଥିତି ‘ଖ’ କୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟପ୍ରକାରେ ‘କ’ କୁ ଫେରି ଆସେ ସେତେବେଳେ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରେ ।

ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଯେଉଁ ସମୟ ନେଇଥାଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

  • ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ସେ.ମି. ଲମ୍ବା ଖଣ୍ଡେ ସୂତା, ହୁକ ଲାଗିଥୁବା ଭାରୀ ଧାତୁ ବା ପଥର (ବବ୍), ଏକ ଷ୍ଟପଚ୍/ ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ଏକ ରୁଲର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ଓ ସୂତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରେ ‘ବଚ୍‌’ ବନ୍ଧାଯାଉ ।
  • ସୂତାରେ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଆଧାରରେ ବନ୍ଧାଯାଉ ଯେପରି ଆଧାର ଏବଂ ବବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୂତାର ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ସେ.ମି. ରଖାଯାଉ ।
  • ବବୁକୁ ଧୀରେ ଧରି ରଖାଯାଉ, ଏହାକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ଟିକେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉ । ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ ବବ୍ ଠେଲି ନ ହେବା ଏବଂ ସୂତା ଟାଣ ହେବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉ । ତୁମର ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଏବେ ଦୋଳନ କରିବ ।
  • ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି, ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗୁଥୁବା ସମୟ ମାପ କରାଯାଉ । ସାରଣୀରେ ସମୟ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ୩ ରୁ ୪ ଥର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ୧୦ ଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଲାଗୁଥିବା ସମୟକୁ ୧୦ ଦ୍ଵାରା ବିଭକ୍ତ କରି ସାରଣୀରେ ଏହାକୁ ଲେଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଟଲମ୍ବର ସାରଣୀ
ସୂତାର ଲମ୍ବ = ୧୦୦ ସେ.ମି.

କ୍ର.ସଂ. ଦଶଟି ଦୋଳନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ) ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ (ସେକେଣ୍ଡରେ
୧. ୨୦.୫ ୨.୦୫
୨. ୨୦.୬ ୨.୦୬
୩. १०.४ ୨.୦୪
୪. ୨୦.୬ ୨.୦୬

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ସମାନ ହେଉଛି । ଏକ ସରଳ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ତ୍ତ ସମୟ ଏହାର ଲମ୍ବ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ କିନ୍ତୁ ବତ୍‌ର ବସ୍ତତ୍ଵ ଉପରେ ନୁହେଁ । ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସମାନ ଆବର୍ଷରେ ରହିଥାଏ । ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଏହି ଗୁଣ ସମୟ ମାପ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକ ନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଛି |

‘ନିୟମିତ ଭାବେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥ‌ିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା’’ – ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଟି ଆଧୁନିକ ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକରେ ସମୟ ମାପିବା ପାଇଁ ମୌଳିକନୀତି ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ କ୍ୱାର୍ଟଡ୍ ଘଣ୍ଟା କ୍ୱାର୍ଟଜ୍ ସ୍ଫଟିକର କମ୍ପନ ତଥା ପରମାଣୁ ଘଣ୍ଟା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରମାଣୁର ଅତି ଛୋଟ ଏବଂ ତୀବ୍ର କମ୍ପନକୁ ଆଧାର କରି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଯଦିଓ ହାଇଜେନ୍ସଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତିଦିନ ୧୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ହ୍ରାସ କରିପାରୁଥିଲା, ଆଜିର ପରମାଣୁ ବର୍ଷରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ହ୍ରାସ ପାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅଧିକ ପାଇଁ ଆହୁରି ଭଲ ଉନ୍ନତ ଖୋଜୁଛନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 5
ସମୟର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ SI ଏକକ :
ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ୍ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି s । ଏହାକୁ ମିନିଟ୍ (min) ଏବଂ ଘଣ୍ଟା (h) ଏକକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ ।
୬୦ ସେକେଣ୍ଡ୍ = ୧ ମିନିଟ୍, ୬୦ ମିନିଟ୍ = ୧ ଘଣ୍ଟା

ସେକେଣ୍ଡ, ମିନିଟ୍ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ଭଳି ସମୟର ଏକକଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଲା ବେଳେ ଇଂରାଜୀ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତୀକ ‘s’, ‘min’ ଏବଂ ‘h’ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ଏକବଚନରେ ଲେଖାଯାଏ । ବାକ୍ୟ ଶେଷ ବ୍ୟତୀତ ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣବିରାମ ଲେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସମୟ ଲେଖୁବା ସମୟରେ, ସର୍ବଦା ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକକ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ । ସେକେଣ୍ଡ୍ ପାଇଁ ‘sec’ ଏବଂ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ‘hrs’ ଲେଖୁବା ଭୁଲ ।

ପୁରା କାଳରେ ଘଟିକା-ଯନ୍ତ୍ରର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଗାତ ପୂରଣ ହୋଇ ବୁଡ଼ିବାକୁ ୨୪ ମିନିଟ୍ ଲାଗୁଥିଲା । ଏହି ଘଣ୍ଟା ଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଇଥିବା ସମୟ ଏକକକୁ ଘଟିକା, ଘଟୀ ବା ଦଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସମୟ ମାପର ମାନକ ଏକକ ହୋଇଗଲା । ତେଣୁ, ଏକ ୨୪ ଘଣ୍ଟାର ଦିନକୁ ୬୦ ସମାନ ଦଣ୍ଡ ବା ଘଟିକାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ପାଞ୍ଜିରେ ଏହି ‘ଦଣ୍ଡ’ ସମୟ ଏକକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏକ ଘଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ମାପି ପାରୁଥିବା ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡ ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଆଜିର ଦୁନିଆରେ, ଏକ ସେକେଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ମାପିବା ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଯଥା : କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ, ସମୟ ମାପିବା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ, ଏକ ଦୌଡ଼ରେ କିଏ ଜିତିଲା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ସେକେଣ୍ଡର ଏକ ଶତାଂଶ କିମ୍ବା ଏକ ହଜାର ଭାଗ (ମିଲି ସେକେଣ୍ଡ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ରେକର୍ଡ଼ କରିପାରିବ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋକାର୍ଡିଓଗ୍ରାମ (ECG) ଉପକରଣ ପରି ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହୃସ୍ପନ୍ଦନ ମିଲି ସେକେଣ୍ଡରେ ମାପ କରନ୍ତି । ସଂଗୀତରେ, ଡିଜିଟାଲ୍ ରେକଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସୁଗମ ପୁନର୍ବାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡରେ ହଜାର ହଜାର ଥର ଶବ୍ଦ ଧରି ରଖାଯାଏ । ଅନେକ ଉପକରଣ ଆହୁରି କମ୍ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଏବଂ କମ୍ପ୍ୟୁଟରଗୁଡ଼ିକ ମାଇକ୍ରୋସେକେଣ୍ଡରେ (ସେକେଣ୍ଡର ଦଶ ଲକ୍ଷ ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ) ସଙ୍କେତ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ । ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମହାକାଶ ଅନୁସନ୍ଧାନ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ବିଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆହୁରି ସଠିକ୍ ସମୟ-ମାପ ଉପକରଣ ବିକଶିତ କରିଚାଲିଛନ୍ତି । ଆମର ଘଣ୍ଟାଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ହେବ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାଜକୁ ସେତେ ଅଧିକ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଧୀର କିମ୍ବା ଦ୍ରୁତ :
ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହିଥାଉ, ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ଭାବରେ ଗତି କରୁଛି, ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୁଝିଥାଉ ? ମନେକର ଏକ ସିଧା ଟ୍ରାକରେ ୧୦୦ ମିଟର ଦୌଡ଼ରେ ସମସ୍ତ ଖେଳାଳି ଏକତ୍ର ଆରମ୍ଭ ରେଖାରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ସମୟ ପରେ ସେମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇ ଆଗ ଓ ପଛ ଭାବରେ ଦୌଡ଼ିଥାନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 6
ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଧ‌ିକ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିଥାନ୍ତି ତାହା ଦ୍ରୁତ କିମ୍ବା ଧୀର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥାଏ ।

ବେଗ (Speed)
ଏକକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବସ୍ତ ଦ୍ଵାରା ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଥିବା ଦୂରତାକୁ ବେଗ କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 7
ବେଗର SI ଏକକ ମିଟର/ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାକୁ m/s ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ବେଗର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ଏକକ ହେଉଛି କି.ମି. ଘଣ୍ଟା । ଏହାକୁ km/hr ସଙ୍କେତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଉଦାହରଣ : ସ୍ୱାତୀର ସ୍କୁଲ ତା’ ଘରଠାରୁ ୩.୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ସାଇକେଲରେ ଚଢ଼ି ତା’ର ସ୍କୁଲରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାକୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଲାଗିଥିଲା । ସାଇକେଲର ବେଗ ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡରେ ଗଣନା କର ।
ସମାଧାନ :
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 8

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଗଣନା କରିବା

  • ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ରେଳ ସମୟସାରଣୀ ଦେଖାଯାଉ ।
  • ତୁମ ରହଣି ସ୍ଥାନର ନିକଟତମ ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଥିବା ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଉ ।
  • ଏହି ଟ୍ରେନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ଅଟକିଛି ତା’ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନରେ ପହଞ୍ଚିବା ସମୟକୁ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ । ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଟ୍ରେନ୍ ନେଇଥିବା
  • ସମୟ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏଇ ଦୁଇ ସମୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ ।
  • ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ ଗଣନା କରାଯାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖୁ ରଖାଯାଉ ।
  • ୪-୫ ଟି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଟ୍ରେନ (ଯାତ୍ରୀ |ଏକ୍ସପ୍ରେସ/ସୁପରଫାଷ୍ଟ) ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଉ ।
କ୍ର.ସଂ ଟ୍ରେନର ନାମ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନର ନାମ ପରବର୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୂରତା (କି.ମି.) ପରବର୍ତ୍ତୀ ଷ୍ଟେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଗିଥ‌ିବା ସମୟ (ଘଣ୍ଟା) ଏହି ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନର ବେଗ (କି.ମି./ଘଣ୍ଟା)
୧. ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଅମ୍ବାଲା ୫୦ ୦.୬ ୮୩
୨. ଅମୃତସର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ଲୁଧୂନା ୯୦ ୧.୮ ୫୦
୩. ହିମାଲୟାନ୍ କୁଇନ୍ କାଲ୍‌ ୩୦ ୧.୦ ୩୦
୪. SMVD Katra ଏକ୍ସପ୍ରେସ ଜଳନ୍ଧର କ୍ୟାଣ୍ଟନମେଣ୍ଟ ୧୨୦ ୧.୬ ୭୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ : ଏହି ଚାରୋଟି ଟ୍ରେନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଏକ୍ସପ୍ରେସର ବେଗ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଅଟେ । ଏହାର ହାରାହାରି ବେଗ ୮୩ କି.ମି/ଘଣ୍ଟା ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ସ୍କୁଟର, ମୋଟରବାଇକ୍, କାର ଏବଂ ବସ୍ ଭଳି ଯାନବାହାନରେ ଏକ ଉପକରଣ ଅଛି ଯାହା ଗାଡ଼ିର ଗତିକୁ କିମି/ଘଣ୍ଟାରେ ମାପକୁ ଦେଖାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ସିଡ଼ୋମିଟର କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ୋମିଟର ନାମରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପକରଣ, ଯାନବାହାନରେ ରହିଥାଏ ଯାହା ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା କିଲୋମିଟରରେ ମାପ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 9

ବେଗ, ଦୂରତା ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ :

ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 10

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ଉଦାହରଣ-୧ : ରାଘବ ୫୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ବସ୍‌ରେ ପଡ଼ୋଶୀ ସହରକୁ ଯାଉଛି । ଯଦି ତା’ର ସେହି ସହରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ୨ ଘଣ୍ଟା ଲାଗେ, ତେବେ ସେହି ସହର କେତେ ଦୂର ?

ସମାଧାନ :
ବସ୍‌ରା ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା = ବେଗ × ସମୟ = ୫୦ Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 11 × ୨ ଘଣ୍ଟା = ୧୦୦ କି.ମି.

ଉଦାହରଣ-୨ : ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ୯୦ କି.ମି./ ଘଣ୍ଟା ବେଗରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛି । ୩୬୦ କି.ମି. ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ଲାଗିବ ?

ସମାଧାନ :
Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 12

ସମାନ ଓ ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି :

  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ରେଖକ ଗତି କୁହାଯାଏ । ଦୁଇଟି ଷ୍ଟେସନ ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରେନ୍‌ର ଗତି ଏକ ରେଖକ ଗତିର ଉଦାହରଣ।
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ଗତିକୁ ‘ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ତାହାର ଗତିକୁ ‘ଅସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତି’’ କୁହାଯାଏ ।
  • ସାରଣୀରେ ସକାଳ ୧୦.୦୦ ଏବଂ ୧୧.୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ X ଏବଂ Y ଦ୍ଵାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା ପାଇଁ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ।

ସାରଣୀ : ୧୦ ମିନିଟ୍‌ ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଦୁଇଟି ଟ୍ରେନ୍‌ଦ୍ୱାରା ଯାତ୍ରା କରାଯାଇଥିବା ଦୂରତା

Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ

ସମୟ (AM) Train X Train Y
କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km) କେଉଁଠି ଅଛି (ସ୍ଥାନ) (km) ପୂର୍ବ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରତା (km)
୧୦.୦୦ ୦ ୦ ୦ ୦
୧୦.୧୦ १० ୨୦ ୨୦ ୨୦
୧୦.୨୦ ୪୦ १० ୩୫ ୨୦
୧୦.୩୦ ୬୦ ୨୦ ୫୦ ୧୫
୧୦.୪୦ ୮୦ ୨୦ ୭୫ ୨୫
୧୦.୫୦ ୧୦୦ ୨୦ ୨୫ ୨୦
୧୧,୦୦ ୧୨୦ ୨୦ ୧୨୦ ୨୫

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :

  • ଟ୍ରେନ୍ X ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ସମାନ ରୈଖ୍ ଗତିରେ ଅଛି ।
  • ଟ୍ରେନ୍ Y ସମାନ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅସମାନ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଅସମାନ ରୈଖକ ଗତିରେ ରହିଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍ ଗୋଟିଏ ଦୋଳନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟ ନିଏ ତାହାକୁ ଏହାର ‘ଆବର୍ଷ କାଳ’ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ସରଳ
  • ପେଣ୍ଡୁଲମ୍‌ର ଆବର୍ଷ କାଳ ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ । ସମୟର SI ଏକକ ହେଉଛି ସେକେଣ୍ଡ । ଏହାର ପ୍ରତୀକ ହେଉଛି ‘s’ ବା ‘ସେ’ ।
  • ଏକ ବସ୍ତର ହାରାହାରି ବେଗ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଲାଗିଥିବା ମୋଟ ଅତିକ୍ର।ନ୍ତ କରିଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା
  • ସମୟ ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଦୂରତା ।
    ବେଗ = Class 7 Science Chapter 8 Notes Odia Medium ସମୟ ଏବଂ ଗତିର ପରିମାପ 13
  • ଏକ ସରଳରେଖାରେ ସ୍ଥିର ବେଗ ସହିତ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତ ସମାନ ରୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
  • ଯଦି ଏକ ସରଳରେଖାରେ ଗତି କରୁଥିବା ଏକ ବସ୍ତୁର ବେଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଅସମାନ ବୈଖ୍ୟକ ଗତିରେ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
  • ବେଗର SI ଏକକ ହେଉଛି ମିଟର/ ସେକେଣ୍ଡ ବା m/s ।
  • ଗତିଶୀଳ ଯାନର ବେଗ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ବିଡ଼ୋମିଟର ଓ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ଦୂରତା ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଓଡୋମିଟର କୁହାଯାଏ ।

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 2 Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 2 Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Questions

Class 7 Science Chapter 2 Extra Questions on Exploring Substances Acidic Basic and Neutral

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
Naman was playing in the garden when a red ant bit him on his hand. His mother rubbed moist baking soda on the affected area. What is the reason behind it?
Answer:
When a red ant bites, it injects formic acid into the skin which causes pain and irritation. This can be relieved by applying moist baking soda, which is basic in nature, as it neutralises the effect of acid.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
An experiment was set up with onion extract strips. Strip A was treated with tamarind water, Strip B with baking soda solution, and Strip C with distilled water. Predict the odour changes in all three strips.
Answer:
Onion extract acts as an olfactory indicator, which retains its odour in acidic and neutral solutions, while its odour fades in basic solutions. With tamarind water (acidic) and distilled water (neutral), the smell remains, while with baking soda solution (basic), the smell fades.

Question 3.
During a science experiment, Abhishek added orange juice and washing powder solution separately to two test tubes containing red rose extract. What colour changes (if any) would have been observed? State the nature of these substances.
Answer:
Orange juice changes the colour of the red rose indicator to a shade of red, while washing powder solution turns the red rose indicator green. Hence, the orange juice is acidic, while the washing powder solution is basic.

Question 4.
Why is it advised not to taste any unknown substance to test its nature?
Answer:
Tasting unknown substances is not recommended because they can be harmful. Some substances may be poisonous or can cause burns in the mouth. Instead of tasting, indicators like litmus paper, turmeric, or red rose extract should be used to test the nature of substances.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 5.
What will happen if a few drops of amla juice are added to a test tube containing red rose extract? What does this indicate about the nature of the amla juice?
Answer:
The colour of the red rose extract changes to a shade of red when a few drops of amla juice are added to it in a test tube. The colour change from deep pink to red indicates that amla juice is acidic in nature.

Question 6.
Amit wants to test the nature of the soil in his field. How can he test the nature of the soil using a hydrangea plant?
Answer:
The nature of the soil can be tested using the hydrangea plant as follows:

  • If blue-coloured flowers grow on the plant, this indicates that the soil is acidic in nature.
  • If pink-coloured flowers grow on the plant, this indicates that the soil is basic in nature.

Question 7.
Answer the following questions:
(i) What colour is obtained on a turmeric paper when it is dipped in a beaker containing a baking soda solution?
(ii) Using the litmus paper test, what can you conclude about the nature of the vinegar?
Answer:
(i) Red colour is obtained on the turmeric paper when it is dipped in a beaker containing baking soda solution, as it is basic in nature.
(ii) When a strip of blue litmus paper is dipped in the vinegar solution, it turns red. But when a strip of red litmus paper is dipped in the vinegar solution, it remains red. This indicates that vinegar is acidic in nature.

Question 8.
Between tamarind water and distilled water, which one is acidic? How can you confirm the same using red rose extract?
Answer:
Between tamarind water and distilled water, tamarind water is acidic. When a few drops of red rose extract are added to a test tube containing tamarind water, its colour changes to a shade of red, confirming the acidic nature of tamarind water. Whereas, when a few drops of the red rose extract are added to a separate test tube containing distilled water, there occurs no change in its colour, confirming the neutral nature of distilled water.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 9.
Do bases have a sour or a bitter taste? Can you confirm the basic nature of a substance using blue litmus paper? Justify your answer.
Answer:
Bases generally have a bitter taste. No, the basic nature of a substance cannot be confirmed using a blue litmus paper, as both basic as well as neutral solutions do not change the colour of blue litmus paper. Thus, it will be difficult to identify if the given substance is basic or neutral.

Question 10.
Predict what will happen if:
(i) turmeric strip is dipped in a test tube containing detergent solution
(ii) Blue litmus paper is dipped in a test tube containing tomato juice
Answer:
(i) The colour of the turmeric strip changes to red when dipped in a detergent solution.
(ii) The colour of the blue litmus paper changes to red when dipped in a test tube containing tomato juice.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Look at the figure given alongside which shows solutions taken in test tubes A, B, C and D. What colour is expected when a piece of red litmus paper is dropped in each test.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.1

Test Tube Nature of Solution Change in colour of red litmus
A
B
C
D
Neutral
Basic
Acidic
Neutral

Answer:
Test tube A: No change; Test tube B: colour changes to blue; Test tube C: No change; Test tube D: No change

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
The given box contains a few substances used in daily life.
Soap solution, baking soda solution, lemon juice, amla juice, sugar solution, tamarind water, vinegar, washing powder solution, salt solution, lime water, tomato juice, distilled water, orange juice Identify the nature of these substances and group them in the table given below:

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2
Answer:

Group A: Samples that change the colour of red rose extract to a shade of red Group B: Samples that change the colour of red rose extract to green Group C: Samples that do not affect the colour of red rose extract
Group A:
Samples that change the colour of red rose extract to a shade of red.
Lemon juice, amla juice, tamarind water, vinegar, tomato juice, and orange juice.
Group B:
Samples that change the colour of red rose extract to green.
Soap solution, baking soda solution, washing powder solution, and lime water.
Group C:
Samples that do not affect the colour of red rose extract
Sugar solution, salt solution, and distilled water

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 3.
(i) During a laboratory experiment, Karan added amla juice to a test tube and mixed it with a few drops of blue litmus solution. Then, he slowly added soap solution dropwise. What changes will he observe, and what did they prove?
(ii) Define the term acid-base indicators.
Answer:
(i) When a few drops of blue litmus solution are added to the test tube containing amla juice, the colour changes to red. When a few drops of soap solution are added to the same test tube, the red colour starts to fade. On further addition of the soap solution, the solution in the test tube turned blue. This experiment proved that the acidic nature of the amla juice is neutralised by the addition of soap solution. On further addition, the solution turned basic.
(ii) Substances that show different colours in acidic and basic solutions are known as acid-base indicators.

Question 4.
What do you mean by a neutralisation reaction? Explain with the help of two examples.
Answer:
The process in which an acid and a base present in sufficient quantities react with each other to form salt and water is called a neutralisation reaction.

Examples:

  • Lime water is added to acidic soil to neutralise it, which helps improve the growth of plants.
  • Moist baking soda is applied to an ant bite to neutralise the formic acid injected by it.

Question 5.
Answer the following questions.
(i) Ramesh used turmeric paper and red rose extract to test unknown solutions. How will these indicators help him in the identification of the nature of these solutions?
(ii) Name the acid present in (a) tomatoes, (b) tamarind.
Answer:
(i) Turmeric paper turns red upon the addition of a basic solution but shows no colour change with neutral or acidic solution. On the other hand, red rose extract turns green in basic solutions and a shade of red in acidic solutions. If the colour remains unchanged, the substance is neutral.
(ii) (a) Citric acid and oxalic acid (b) Tartaric acid

Question 6.
Jaivik, a class 7 student, tested the same solution P, using red litmus paper and then with red rose extract. The red litmus paper turned blue, and the colour of the red rose extract changed to green.
(i) Between orange juice and soap solution, what could be solution P? Give a reason for your answer.
(ii) A neutralisation reaction was carried out in a boiling tube. The boiling tube immediately became hot. What could be the possible reason for this?
Answer:
(i) Based on the given observations, solution P could be a soap solution, as it is basic in nature. Basic solutions turn red litmus paper blue and change the colour of red rose extract to green.
(ii) In the given case, the test tube immediately became hot due to the evolution of heat, as neutralisation reactions are always accompanied by the evolution of heat.

Question 7.
A group of students went to a nearby agricultural field that had a partition in the middle. They noticed that the plants weren’t showing proper growth. They collected the samples of soil from the left and right sides of the partition and prepared sample solutions marked A and B, respectively. Red rose extract is used as an indicator to test the nature of both sample solutions and following results are obtained:
(i) Sample solution A changed the colour of the red rose extract to a shade of red.
(ii) Sample solution B changed the colour of red rose extract to green.
Based on results, what inference can be drawn about the nature of soil in both the samples?
Answer:
(i) Since the sample solution A changed the colour of the red rose extract to a shade of red, it must be acidic in nature. Hence, the soil present on the left side of the partition is acidic in nature.
(ii) Since the sample solution B changed the colour of the red rose extract to green, it must be basic in nature. Hence, the soil present on the right side of the partition is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 8.
Identify (i) to (ix) in the given table.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.3
Answer:
(i) Red
(iii) Red
(iv) No change
(v) Blue
(vi) Green
(vii) No change
(viii) No change
(ix) No change

Question 9.
Sachin asked his classmate to prepare a solution using lime (chuna, i.e. calcium oxide). Name the solution obtained, and how is it prepared? How can he distinguish this solution from lemon juice?
Answer:
Lime water.
The following procedure can be followed to prepare lime water:

  • Take a small amount of lime (chuna, i.e. calcium oxide) in a clean container and mix it with water.
  • Stir the mixture well to dissolve as much calcium oxide as possible.
  • Cover the container with a lid and leave the mixture undisturbed for several hours or up to 24 hours so that the undissolved solid settles at the bottom.
  • Carefully pour the clear solution into another container without disturbing. The clear liquid (solution of calcium hydroxide) obtained is lime water.

It can be distinguished from lemon juice via a litmus test. Lime water, being basic, turns red litmus blue while lemon juice, being acidic turns blue litmus red.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Parvati is given three unknown solutions and a turmeric indicator. How can she identify which solution is acidic, which is basic, and which is neutral?
Answer:
Parvati should follow the following procedure:

  • Take three strips of turmeric paper indicator, and dip a paper strip in each of the solutions.
  • The solution that changes the colour of the paper to reddish-brown is basic.
  • Label this basic solution as A.
  • Now, test the remaining solutions on the turned reddish-brown turmeric paper.
  • If the reddish-brown colour disappears, the solution is acidic; label it as B. If there is no change, the solution is neutral; label it as C.

Question 2.
You are given three solutions: tamarind juice (P), sugar solution (Q), and soap solution (R). What will be your observations when you add
(i) a few drops of solution R to a small amount of red rose extract taken in a test tube?
(ii) a strip of blue and red litmus papers in solution P?
(iii) a strip of turmeric paper and red litmus paper in solution Q?
Answer:
(i) Solution R is a soap solution; thus, it is basic in nature. The colour of the red rose extract changes to green.
(ii) Solution P is tamarind juice; thus, it is acidic in nature. The colour of blue litmus paper turns red in this solution. There will be no change in the colour of red litmus paper.
(iii) Solution Q is a sugar solution; thus, it is neutral in nature. There will be no change in the colour of the turmeric paper indicator and red litmus paper.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 3.
(i) Form scientifically correct and meaningful sentences using the words given in each group.
(a) neutralises / base / acid / produce / salt / water / to / and / of / with / heat / evolution / along / the
(b) litmus / paper / blue / red / acid / turns
(c) litmus / natural / a / obtained / is / lichens / substance / from
(ii) A solution X turns blue litmus red, but shows no colour change with turmeric indicator. A solution Y turns red litmus blue, and changes the colour of turmeric indicator to red. What could be the nature of X and Y ? What will happen if a few drops of these solutions are added to small amounts of red rose extract taken in separate test tubes?
Answer:
(i) (a) Acid neutralises base to produce salt and water along with the evolution of heat.
(b) Acid turns blue litmus paper red.
(c) Litmus is a natural substance obtained from lichens.

(ii) Since X turns blue litmus red and does not change the colour of turmeric indicator, it must be an acidic solution. Since Y turns red litmus blue and turmeric indicator red, it must be a basic solution. Solution X will change the colour of the red rose extract to a shade of red, while solution Y will turn the red rose extract green.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Ritu and Kabir got excited when their science teacher showed them how to write secret messages using things present in the kitchen. First, they dipped a cotton earbud in lemon juice and wrote on white paper. At first, nothing could be seen. But when they sprayed a solution of a red rose extract indicator, the hidden writing slowly appeared.
(i) Why was lemon juice used to write the secret message?
(ii) What made the message appear when the paper was sprayed with a red rose extract indicator?
(iii) Name another substance that can be used to write the hidden message. Which indicator will you use to make the message visible?
OR
(iii) Can turmeric spray be used to reveal the secret message written using lemon juice? Explain.
Answer:
(i) Lemon juice being colourless, is suitable for writing secret messages as it becomes invisible when the paper dries, and becomes visible when exposed to an appropriate acid-base indicator.
(ii) When red rose extract is sprayed on lemon juice, it turns a shade of red, causing the message to become visible. This is because lemon juice is acidic and red rose extract turns a shade of red in acidic solutions.
(iii)

  • Vinegar can be used to write the message and blue litmus solution can be used as the indicator. On spraying, the message will appear red.
  • Soap solution can be used to write the message and red litmus solution can be used as the indicator. On spraying, the message will appear blue.

OR
(iii) Turmeric spray cannot be used as an indicator to reveal the secret message written using lemon juice, as it does not change its colour in acidic solutions.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 2.
A farmer was worried about the low yield from his crops. He had been working hard, watering the plants regularly and using fertilisers, but still, the plants were not growing well. He spoke to an agricultural scientist for help. The scientist visited the field and took some samples of the soil for testing. After testing, he found that the soil was too acidic. The scientist explained that acidic soil prevents plants from taking in important nutrients, even if they are present in the soil.
(i) Name a substance that can be used to treat the acidity of the soil.
(ii) If the soil is basic, what should be added to the soil to cancel out its basic nature?
(iii) Name and define the process involved in treating the acidity/basicity of the soil.
OR
(iii) How did the soil become acidic? Is neutral soil the only requirement for plants to grow healthy?
Answer:
(i) Lime water, which is basic in nature, can be used to treat the acidity of the soil.
(ii) If the soil is too basic, organic matter like manure and composted leaves can be added to it. Organic matter releases acids that neutralise the basic nature of the soil.
(iii) The process involved in treating the soil is a neutralisation reaction.
A neutralisation reaction can be defined as the reaction between sufficient quantities of an acid and a base to produce salt and water. Heat is also evolved in this reaction.
OR
(iii) The excessive use of chemical fertilisers could have made the soil too acidic.
If the soil is neutral, the plants growing in it may still show poor health, which can be due to the deficiency of certain nutrients in the soil.

Question 3.
During a science activity, a group of students set out to prepare a natural indicator using red rose petals, following the instructions in their textbook. They collected fallen red rose petals, washed them with water, crushed them using a pestle and mortar, and soaked the crushed petals in hot water for a few minutes. After filtering the mixture, they obtained an extract, which they used as an acid-base indicator. The students labeled three transparent test tubes as P, Q, and R.

They added equal amounts of this extract to each test tube. Next, they introduced a few drops of three different solutions-amla juice, common salt solution, and baking soda solution-into the respective test tubes. They then carefully observed the colour changes. The students then got engaged in a discussion about their observations, relating them to the nature of the solutions and the behaviour of indicators.

(i) In addition to a red rose, name any other flower whose extract can also be used as an acid-base indicator.
(ii) Based on the given activity, select the correct statement from the following:
(a) The colour of the red rose extract changes to a shade of red in the test tube Q.
(b) The colour of the red rose extract changes to green in the test tube P.
(c) The colour of the red rose extract does not change at all in the test tube R.
(d) The colour of the red rose extract does not change at all in the test tube Q.
(iii) What colour change will you observe in test tube P when an excess of soap solution is added to it? Explain briefly.
OR
(iii) Is the nature of the solutions added to test tubes Q and R the same? Why or why not? Justify your answer based on the given activity.
Answer:
(i) Red hibiscus
(ii) (d) The colour of the red rose extract changes to a shade of red in test tube P, as amla juice is acidic in nature. The colour of the red ose extract does not change in test tube Q, as a common salt solution is neutral. The colour of the red rose extract changes to green in test tube R, as the baking soda solution is basic in nature.
(iii) Initially, when a few drops of amla juice are added to test tube P, the colour of the red rose extract changes to a shade of red. When an excess of soap solution is added to this test tube, the colour of the red rose extract gradually changes to green, as a soap solution is basic in nature.

OR

(iii) No, the nature of the solutions added to test tubes Q and R is not the same. In test tube Q, when a few drops of common salt solution are added, there is no change in the colour of the red rose extract. Whereas, in test tube R, the colour of the red rose extract changes to green upon the addition of a few drops of baking soda solution. This suggests that the common salt solution is neutral, while the baking soda solution is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Rohit, a student of class 7, was testing the nature of substances A, B, C, and D, using red litmus paper as shown in the picture along side.
(i) Based on the change in colour of red litmus paper, the possible substances A, B, C, and D are, respectively
(a) Lime water, distilled water, vinegar, amla juice
(b) Lemon juice, lime water, carbonated drink, soap solution
(c) Soap solution, lemon juice, distilled water, lime water
(d) Distilled water, soap solution, lime water, lemon juice
Answer:
(c) Substances A and D are basic in nature, as they turn red litmus paper blue; substances B and C can either be acidic or neutral, as there is no change in the colour of red litmus paper. Thus, the possible substances A, B, C, and D are soap solution, lemon juice, distilled water, and lime water, respectively.

(ii) How is litmus obtained from nature?
Answer:
Litmus is a natural substance obtained from lichens.

(iii) Considering the correct answer for part (i), explain what will be the change in colour if turmeric paper was used as an indicator instead of red litmus paper.
Answer:
Here, soap solution (A) and lime water (D) will change the colour of turmeric paper to red, while there will be no change in the colour of the turmeric paper in case of lemon juice (B) and distilled water (C).

OR

(iii) Based on your observations about solutions B and D in the given activity, will you expect a colour change when a few drops of these solutions are added to small amounts of red rose extract taken in separate test tubes? Explain briefly.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.4
Answer:
In the given activity, it can be observed that solution B did not change the colour of the red litmus paper. Hence, it could be acidic or neutral. If the solution B is acidic, the red rose indicator will turn to a shade of red. However, if this solution is neutral, there will be no change in the colour of the red rose indicator.
Solution D is basic in nature, as it turned red litmus blue. Hence, it will change the colour of red rose extract to green.

Question 2.
A student added red rose extract to two test tubes containing different unknown solutions. The colour changes observed are shown in the picture given below.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.5
(i) Which of these test tubes is most likely to contain the lime water and why?
Answer:
Test tube (B) is most likely to contain the lime water, as in this test tube, the colour of the red rose extract changes to green.

(ii) What colour change would be observed if turmeric paper is dipped in solution (B)?
Answer:
The turmeric paper will turn red, as solution in test tube (B) is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) Which test tube is likely to contain vinegar solution? Give a reason for your answer. What will happen if a few drops of this solution are placed on a strip of blue litmus paper?
Answer:
Test tube A is most likely to contain vinegar solution, as the colour of the red rose extract changes to a shade of red in this test tube. When a few drops of vinegar solution are placed over a strip of blue litmus paper, the colour of the paper changes to red.

OR

(iii) Based on the observed colour change, identify the nature of solutions in test tubes (A) and (B). Is red rose extract a natural or a synthetic indicator?
Answer:
Since the colour of the red rose extract changes to red in test tube (A), the solution present in this test tube is acidic. Since the colour of the red rose extract changes to green in test tube (B), the solution present in this test tube is basic. Red rose extract is a natural indicator.

Question 3.
Consider the following edible substances:
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.6
(i) The nature of which of the above substances can be identified using an onion extract indicator?
Answer:
None, because all of the substances contain acids. Onion extract, an olfactory indicator, can only detect basic substances in which the odour of the onion extract is not retained. It cannot distinguish between neutral and acidic substances, as it retains its odour in neutral and acidic media.

(ii) Do all these substances taste sour? Between acids and bases, what is likely to be present in these substances?
Answer:
Yes, all the given substances are sour in taste. Generally, acids are sour in taste, while bases are bitter in taste. Hence, acids are likely to be present in all the given.

(iii) Do the juices present in all these substances turn red litmus paper blue?
Answer:
No, the juices present in the given substances do not turn red litmus paper blue because they are acidic in nature.

OR

(iii) Name the acids or bases present in each of the given substances.
Answer:
The given substances contain acids represented as follows:

  • (A) – Ascorbic acid and citric acid
  • (B)- Citric acid and oxalic acid
  • (C) – Tartaric acid
  • (D) – Citric acid

Question 4.
The students of class 7 were provided with the given listed substances along with some indicators as shown in the image:
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.7
(i) Classify the given substances as acidic, basic and neutral.
Answer:
(i) Acidic- I, V and VII
Basic- II, III and IV
Neutral- VI

(ii) Name the indicators A, B and C.
Answer:
A- Turmeric paper
B – Red and blue litmus papers
C – Red rose extract

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) Select the incorrect statement regarding the change in colour of the given indicators when added to the given substances.
(a) Substances II, III, and IV change the colour of indicator A to red and indicator C to green.
(b) Substances I, V, and VII change the colour of the blue-coloured indicator B to red.
(c) Substances I, V, VI, and VII do not change the colour of indicator A.
(d) Substances II, III, and V change the colour of the red-coloured indicator B to blue.
Answer:
(d) Substances II and III are basic in nature. Thus, they change the colour of red litmus paper (B) to blue, while substance V, being acidic in nature, does not change the colour of red litmus paper (B).

OR

(iii) Which of the given indicators cannot be used to distinguish between substances VI and VII? Why?
Answer:
Turmeric paper indicator (A) and red litmus paper (B) cannot be used to distinguish between distilled water (neutral) and amla juice (acidic) because both acidic and neutral solutions have no effect on the colour of these indicators.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Objective: To determine the nature of given solutions using turmeric paper and blue litmus solution as indicators.
Materials required: Four different solutions in separate test tubes, turmeric paper strips, blue litmus solution, and droppers.
Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2.8

Procedure:

  • Take a strip of turmeric paper and dip it into the solution A. Observe and record the colour change.
  • Add a few drops of blue litmus solution to solution A and observe the colour change.
  • Repeat the above steps for solutions B, C, and D.

(i) Classify the given solutions as acidic, basic and neutral.
Answer:
Solution A: 10 mL lime water +5 mL vinegar – Basic
Solution B: 5 mL baking soda +10 mL vinegar – Acidic
Solution C: 10 mL lime water + 5 mL distilled water – Basic
Solution D: 5 mL tap water +10 mL distilled water – Neutral

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(ii) Identify the solutions in which the colour of the turmeric paper changes to red.
Answer:
The colour of turmeric paper changes to red in basic solutions, i.e., A and C.

(iii) Which of the given solutions do not change the colour of the blue litmus paper, and why?
Answer:
The blue litmus paper changes its colour in acidic solution, but there is no change in its colour in basic as well as neutral solutions. Thus, solutions A, C and D do not change the colour of blue litmus paper.

OR

(iii) If lime water in A is replaced with lemon juice, what will be the change in colour of blue litmus paper and turmeric paper?
Answer:
If lime water in solution A is replaced with lemon juice, the resultant solution will become acidic and it will change the colour of blue litmus paper to red. Also, there will be no change in the colour of turmeric paper.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Extra Questions for Practice

Question 1.
Vanita, a class 7 student, was provided with two solutions, i.e., I and II. Solution I was lime water, while solution II was a common salt solution. Which of the following statements about these solutions is correct?
(a) Solutions I and II cannot be differentiated using the turmeric paper indicator.
(b) Solution I will turn blue litmus paper red, while solution II will turn red litmus paper blue.
(c) Solutions I and II can be differentiated using the turmeric paper indicator.
(d) Solutions I and II will show the same colour change with the red rose extract.
Answer:
(c) Solution 1, i.e., lime water turns turmeric paper indicator red, while solution II, i.e., common salt solution does not change the colour of the turmeric paper indicator thus, they can be differentiated using this indicator.

Question 2.
Turmeric is a natural indicator. On adding its paste to acid and base separately, which colours would be observed?
(a) Yellow in both acid and base
(b) Yellow in acid and red in base
(c) Pink in acid and yellow in base
(d) Red in acid and blue in base
Answer:
(b) Yellow in acid and red in base

Question 3.
A few substances are grouped as: Common salt solution, curd, amla juice, orange juice, lemon juice, vinegar Which of the following is the odd one out in this group and why?
(a) Lemon juice, as it is acidic.
(b) Common salt solution, as it is neutral.
(c) Vinegar, as it is basic.
(d) Curd, as it is neutral.
Answer:
(b) Common salt solution is neutral, whereas all other substances are acidic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 4.
A science experiment was conducted in a school laboratory to determine the nature of various solutions.
Based on the observation table given alongside, select the correct statements from the following:
(i) Both solutions Y and Z are acidic in nature.
(ii) Solution W is basic in nature, and it can be a soap solution.
(iii) Both solutions X and Y are basic in nature.
(iv) Solution W is neutral, while solution Z is acidic in nature.
(v) Solution Y is acidic in nature, while solution Z is basic in nature.
(a) (i) and (ii)
(b) (i) and (iv)
(c) (iii) and (iv)
(d) (ii) and (v)

Solution Observation
W No colour change in any of the litmus papers
X Changed the colour of the turmeric indicator to red
Y Changed the colour of the red rose extract to green
Z Turned blue litmus paper red

Answer:
(c) Solution W is neutral, as it did not change the colour of any of the limus papers. Solution X is basic, as it changed the colour of the turmeric indicator to red. Solution Y is basic, as it changed the colour of the red rose extract to green. Solution Z is acidic, as it changed the colour of blue litmus paper to red.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): If a solution does not change the colour of red litmus paper, it must be neutral.
Reason (R): A basic solution turns the red litmus paper blue.
Answer:
(d) If a solution does not change the colour of red litmus paper, it is not always necessary that it must be neutral. The solution can also be acidic, as acidic solutions also do not change the colour of red litmus paper.

Question 6.
Assertion (A): Lime water is added to soil by farmers if the soil is too acidic.
Reason (R): Lime water is basic in nature.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
While playing in a playground, a red ant bit Ankita on her hand. Her hand turned red, and she immediately felt a burning sensation. What do you think was injected into her skin? What can be applied on the skin to neutralise its effect? Justify your answer.
Answer:
When a red ant bites, formic acid is injected into the skin. It can be neutralised by rubbing a paste of baking soda, as it is basic and therefore helps relieve the irritation.

Question 8.
A detergent solution, which we use every day, is considered basic in nature. Mention a real-life phenomenon that proves its basic nature.
Answer:
When a detergent solution is rubbed onto a white shirt with a turmeric stain, the colour of the stain changes to red. It is known that only basic solutions change the colour of the turmeric indicator to red. Therefore, a detergent solution is basic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

Question 9.
A student of class 7 tested the nature of three household substances (P, Q, and R) using red and blue litmus papers. The observations are as follows:
P: Turns red litmus paper blue
R: No colour change in any of the litmus papers
Q: Turns blue litmus paper red
(i) Which of these substances is likely to contain lactic acid, and why?
(ii) Turmeric is a natural acid-base indicator. Which of the given substances cannot be distinguished using the turmeric indicator? Explain your answer briefly.
Answer:
(i) Substance Q is likely to contain lactic acid, as it turns blue litmus red.
(ii) Substances Q and R cannot be distinguished using the turmeric indicator. Q is acidic, as it turns the blue litmus paper red. While R is neutral, as it does not change the colour of any of the litmus papers. It is known that turmeric indicator turns red in basic solutions, but does not change its colour in either acidic or neutral solutions.

Question 10.
(i) Between the turmeric strip and the onion strip, which one is an olfactory indicator? Can both these strips be used to distinguish between acidic and neutral solutions? Give a reason for your answer.
Answer:
Between the turmeric strip and the onion strip, the onion strip is an of factory indicator as it changes its odour in acidic or basic medium. The turmeric strip is a visual indicator as it shows different colours in acidic or basic medium. None of these strips can be used to distinguish between acidic and neutral solutions. This is because the turmeric strip does not show any colour change in acidic and neutral solutions. Also, the odour of the onion strip is retained in both acidic and neutral solutions.

(ii) Is a common salt solution acidic, basic, or neutral? Give a reason for your answer.
Answer:
A common salt solution is neutral, as it does not change the colour of any of the litmus papers or any other indicators. In addition, it does not react with any acid or a base to undergo a neutralisation reaction.

Question 11.
During a science exhibition, students tested various household solutions using natural indicators such as blue litmus paper, red rose extract and turmeric paper to identify their acidic/basic nature. They noted that some indicators exhibited colour changes only in specific solutions, while others effectively distinguished between acidic, basic, and neutral substances.

(i) Which of the given indicators will not show any colour change in basic and neutral solutions?
Answer:
The colour of the blue litmus paper does not change in either basic or neutral solution.

(ii) Do red rose extract and turmeric paper show the same colour in a basic solution?
Answer:
No, the red rose extract and turmeric paper show different colours in a basic solution. Red rose extract turns green, while turmeric paper turns red in a basic solution.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(iii) What is the colour of turmeric paper in an acidic solution? Does it show the same colour in a neutral solution?
Answer:
The colour of the blue litmus paper does not change in either basic or neutral solution.

OR

(iii) Which of the given indicators act as olfactory indicators? Give a reason for your answer.
Answer:
None of the given indicators act as an olfactory indicator. Rather, all these are visual acidbase indicators that show different colours in acidic and basic media. An olfactory indicator is an indicator that exhibits different odours in acidic and basic media.

Question 12.
(i) What are the natural sources of (a) acetic acid, and (b) lactic acid?
Answer:
(a) Vinegar
(b) Curd

(ii) Kritika was conducting a science experiment, with three different solutions, tomato juice, soap solution, and sugar solution. She tested each of these solutions using red rose extract. Tomato juice changed the colour of the red rose extract to a shade of red, soap solution changed the colour of red rose extract to green, while sugar solution caused no change in the colour of the red rose extract.

(a) Which of the given solutions will change the colour of the turmeric paper to red? Why?
Answer:
Since the soap solution changed the colour of red rose extract to green, it is basic in nature. Hence, it will change the colour of the turmeric paper to red.

(b) Which of the given solutions has the same nature as exhibited by vinegar? Why?
Answer:
Tomato juice has the same nature as exhibited by vinegar, as both are acidic in nature.

Exploring Substances Acidic Basic and Neutral Class 7 Extra Questions and Answers Science Chapter 2

(c) Can you suggest any other indicator that can distinguish between a tomato juice and a soap solution?
Answer:
Litmus papers can be used to distinguish between a tomato juice and a soap solution. A tomato juice will turn bluc litmus paper red, while a soap solution will turn red limus paper blue.

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 7 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

କୋରାପୁଟ ତୁଳନାର ପୁରୀରେ ଶୀତ କମ୍ । କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଓ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଗରମ ହୁଏ କାହିଁକି ? ପୁରୀ ସମୁଦ୍ରର ନିକଟତର ଏବଂ ଏହାର ଏକ ଲମ୍ବା ଉପକୂଳ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଫଳରେ ସେଠାରେ ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ର ଅନୁଭବ ହୁଏ ।

ଆମେ ସାଧାରଣତଃ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଥଣ୍ଡା ଓ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବହୁତ ଗରମ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ । ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆମ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ । ପରିବେଶର ଜଳବାୟୁ ସାଧାରଣତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ହିଁ ଥଣ୍ଡା ଓ ଗରମ ହୋଇଥାଏ ।

ତାପ ପରିବହନ (Heat Transfer) :
ଗରମ ଅଂଶରୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତାପ ପରିବହନ (Heat transfer) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଯେଉଁ କଣିକା ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ତାପକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କଣିକା ପାଖକୁ ପଠାଇଥାଏ । କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ନିଜେ ଗତି କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ସ୍ଥିର ଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

ସତର୍କତା : ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 1

  • ପ୍ରାୟ ୧୫ ସେ.ମି. ଲମ୍ବର ଆଲୁମିନିୟମ କିମ୍ବା ଲୁହା ଭଳି ଏକ ଧାତୁର ପାତ ନିଆଯାଉ ।
  • ମହମ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତରେ ଚାରୋଟି ପିନ୍ ଲଗାଯାଉ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏପରି ଭାବରେ ସଜାଯାଉ ଯେପରି ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଦୂରତା (ପ୍ରାୟ ୨ ସେ.ମି. ବ୍ୟବଧାନରେ), ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ରହିବେ ।
  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ପାତକୁ ଏକ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ସ୍ଥିର ରଖ୍ ଏବଂ ପିଗୁଡ଼ିକ I, I, II ଏବଂ IV ଭାବରେ ନାମାଙ୍କନ କରାଯାଉ । ଯଦି ଷ୍ଟାଣ୍ଡ୍ ଉପଲବ୍ଧ ନଥାଏ, ତେବେ ପାତଟିକୁ ଦୁଇଟି ଇଟା ମଧ୍ଯରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ମହମବତୀ କିମ୍ବା ସ୍ପିରିଟ୍ ଲ୍ୟାମ୍‌ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଗରମ କରାଯାଉ ।
  • ପିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ହେବ ? ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଲାଗି ରହିବେ କି ?
  • ପାତରୁ ପିନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ କ୍ରମରେ ଖସିବ ତାହା ଅନୁମାନ କର ।

ସାରଣୀ –୧ ରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ

ସାରଣୀ-୧ : ପିନ୍ ଖସିବା ପ୍ରଥମେ ଖସିବା ପିନ୍ ତୁମେ ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ତାହାର କାରଣ
ପୂର୍ବାନୁମାନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ପିନ୍ – I ପିନ୍ – I ପ୍ରଥମେ ଖସିଲା ଏହା ମହମବତୀର ଶିଖା ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ମହମ ତରଳିଯିବାରୁ ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – II ପିନ୍ – II ଦ୍ଵିତୀୟରେ ଖସିଲା ପ୍ରଥମ ପିନ୍ ପଡ଼ିବା ପରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ପିନ୍ ନିକଟରେ ତାପ ପହଞ୍ଝାରୁ ମହମ ତରଳିବାରୁ ଏହା ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – III ପିନ୍ – III ଦ୍ଵତୀୟରେ ଖସିଲା ଦ୍ଵିତୀୟ ପିନ୍ ପଡ଼ିବା ପରେ ତୃତୀୟ ପିନ୍ ପାଖରେ ତାପ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ମହମ ତରଳିବାରୁ ଏହା ଖସିପଡ଼ିଲା
ପିନ୍ – IV ପିନ୍ – IV ଶେଷରେ ଖସିଲା ଚତୁର୍ଥ ପିନ୍ ନିକଟରେ ତାପ ଶେଷରେ ପହଞ୍ଚିବାରୁ ଏହା ଶେଷରେ ଖସିଲା

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ମହମବତୀର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତମ (ପିନ୍ I) ପ୍ରଥମେ ପଡ଼ିଲା । ତା’ପରେ ପିନ୍ II, III ଏବଂ IV ପଢୁଛି । ଏପରି କାହିଁକି ହେଲା ? କାହିଁକି ସମସ୍ତ ପିନ୍ ଏକା ସମୟରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ ? ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣରୁ, ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ ?

ତୁମେ ଭାବୁଛ କି, ଧାତବ ପାତରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଉଛି ? ତାପ ଯେତେବେଳେ ପାତ ଦେଇ ସଂଚରିତ ହୁଏ ଏବଂ ପିନ୍ I ପାଖକୁ ଯାଏ, ଏହାକୁ ଧରିଥିବା ମହମ ତରଳିଯାଏ ଏବଂ ପିନ୍ ଖସିଯାଏ । ଏଠାରେ ପାତର ଗରମ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ତାପ ଥଣ୍ଡା ପ୍ରାନ୍ତକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୁଏ । ଗରମ ଅଂଶକୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତାପ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 2
ଧାତୁ ଭଳି ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ତାପ ସହଜରେ ଗତି କରେ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଧାତୁକୁ ତାପର ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଲୁହା, ତମ୍ବା, ଷ୍ଟିଲ ଇତ୍ୟାଦି । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ ତାପ ସହଜରେ ଗତି କରିପାରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ତାପର କୁପରିବାହୀ (Insulator) କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – କାଠ, କାଚ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ।

ସାରଣୀ – ୨ : ତାପ କୁପରିବାହୀ ଓ ସୁପରିବାହୀମାନଙ୍କର ତାଲିକା

କ୍ରମ ସଂଖ୍ୟା ପଦାର୍ଥ ତାପ ସୁପରିବାହୀ / କୁପରିବାହୀ
୧. ଇସ୍ପାତ କୁପରିବାହୀ
୨. କାଠ କୁପରିବାହୀ
୩. ବାୟୁ କୁପରିବାହୀ
୪. ତମ୍ବା କୁପରିବାହୀ
୫. କାଚ କୁପରିବାହୀ
୬. ଆଲୁମିନିୟମ କୁପରିବାହୀ
୭. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ କୁପରିବାହୀ
୮. ଲୁହା କୁପରିବାହୀ
୯. ରବର କୁପରିବାହୀ
୧୦. ଜଳ କୁପରିବାହୀ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ଏପରି ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଲାଣି ଯାହା ବିଶେଷକରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନର ଗରମ ଓ ଶୀତ ଦିନର ଥଣ୍ଡା ସମୟରେ ଅଧ‌ିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣର ମୌଳିକ ଧାରଣା ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହି ପ୍ରକାର ଗୃହ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଛି ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ଆମ ରାଜ୍ୟର ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯେପରିକି ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଶୀତ ଦିନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ବେଳେବେଳେ ତୁଷାରପାତ ହୁଏ । ଏଠାରେ ଘରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଉଷ୍ମ ରହିବା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଦୁଇଟି କାଠ ସ୍ତର ମଧ୍ଯରେ କିଛି ପଦାର୍ଥକୁ ଦେଇ କାନ୍ଥ ତିଆରି ହୁଏ । ସେଥୁରେ ଗୋବର ଏବଂ କାଦୁଅ ସହ କୁଟାକାଠି ମଧ୍ଯ ମିଶାଯାଇଥାଏ । ଯେହେତୁ କାଠ ଏବଂ କାଦୁଅ ତାପ କୁପରିବାହୀ, ଏହା ତାପ ପ୍ରବାହକୁ ରୋକିଥାଏ ଏବଂ ଶୀତଦିନରେ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଷ୍ମ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଖରାଦିନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଥଣ୍ଡା ରହିଥାଏ ।

ପରିଚଳନ :
ଧୂଆଁ କାହିଁକି ଉପରକୁ ଉଠୁଛି, ତାହା ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆସ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା । କାଙ୍କ ଦାନ କରିବା

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 3

  • ଦୁଇଟି ଏକାଭଳି କାଗଜ କପ୍ ନିଆଯାଉ ।
  • ସମାନ ଲମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟ ସୂତା ବ୍ୟବହାର କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟା ସ୍ଥିତିରେ କାଠର ଦୁଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ, କପ୍ ଦୁଇଟିକୁ ସଜଡ଼ାଯାଉ ଯାହାଦ୍ଵାରା କାଠଟି ଭୂସମାନ୍ତର ରହିବ ।
  • ସେଥୁରୁ ଗୋଟିଏ କପ୍ ତଳେ ଏକ ଜଳନ୍ତା ମହମବତୀ ରଖାଯାଉ (ଚିତ୍ର ଖ ଭଳି) ।
  • କପ୍‌ର ସ୍ଥିତିରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ତାହା ଦେଖ ।
  • ବାୟୁ ଗରମ ହେଲେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ଏବଂ ଅଧ‌ିକ ସ୍ଥାନ ଅସ୍ଵୀକାର କରେ । ଫଳରେ ଏହା ହାଲୁକା ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଧୂପ କାଠି ଜଳିଲେ ଧୂଆଁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଧୂଆଁ ହେଉଛି ଏକ ଉତ୍ତପ୍ତ ଗ୍ୟାସ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ମିଶ୍ରଣ ଯାହା ଜଳିବାଦ୍ଵାରା ବାହାରକୁ ବାହାରିଥାଏ ।
  • ଏହା ଚାରି ପାଖର ପବନ ଅପେକ୍ଷା ଧୂଆଁ ଉଷ୍ମ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଜଳ, ବାୟୁ ପରି ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ଗରମ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପରିଚଳନ (Convection) କୁହାଯାଏ ।
  • ଜଳକୁ ଗରମ କଲେ ତଳେ ଥିବା ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ହାଲୁକା ହୁଏ ଓ ଉପରକୁ ଉଠେ ।
    Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 4

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 5

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

  • ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପରି ଏକ ୫୦୦ ମି.ଲି. ବିକରରେ ଅଧାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣି ନିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର-କ) ।
  • ଏକ କାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ପୋଟାସିୟମ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍‌ର ଏକ ଦାନା ପାଣି ଭିତରେ ରଖାଯାଉ ।
  • ବିକର ତଳେ ଏକ ଜଳନ୍ତା। ମହମବ ତୀ ର ଖ୍ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର (ଚିତ୍ର-କ) ।
  • ଜଳର ଉପର ସ୍ତରର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ । ବିକର ଭିତରେ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣି ଧାରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଉ ।
  • ରଙ୍ଗୀନ ପାଣି ଧାର ଉପରକୁ ଉଠୁଛି ଓ ତଳକୁ ଖସୁଛି । (ଚିତ୍ର-କ) ଗରମ କଲେ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣିଧାର ବିକର ମଧ୍ୟଦେଇ ତଳୁ ଉପରକୁ ଉଠେ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵଦେଇ ତଳକୁ ଖସେ କାହିଁକି ?
  • ବିକରକୁ ଗରମ କଲେ ତଳେ ଥିବା ପାଣି ମଧ୍ୟ ଗରମ ହୁଏ । ବିକର ଗରମ ହେଲାପରେ ତଳେ ଥ‌ିବା ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ହାଲୁକା ହୁଏ ଏବଂ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ବିକରରେ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପାଣି ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ଭାରୀ, ଏବଂ ସେଥ୍ପାଇଁ ଉପରକୁ ଉଠୁଥ‌ିବା ପାଣିର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନେବାକୁ ତଳକୁ ଆସେ । ତା’ପରେ, ଏହି ପାଣି ଗରମ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ।
  • ଏହି ଚକ୍ର ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗରମ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଜଳକଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତିଦ୍ଵାରା ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗରମ ହୁଏ । ଏହାକୁ ପରିଚଳନ କୁହାଯାଏ ।

ସ୍ଥଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ପବନ :
ମାଟି ଓ ପାଣି ମଧ୍ୟରୁ ମାଟିର ତାପମାତ୍ରା ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ମାଟି ଓ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ସମାନ ସମୟରେ ସମାନ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ନଥାଏ । ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗରମ ହୋଇଥାଏ, ସେହିପରି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ମାଟି ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଶୁଖୁଲା ପାଗରେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 6

  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ଦୁଇଟି ସମାନ ସମାନ ପାତ୍ର ନିଆଯାଉ ।
  • ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରକୁ ମାଟିରେ ଅଧା ପୂରଣ କରାଯାଉ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଅଧା ପାଣି ନିଆଯାଉ ।
  • ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଗଲା ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାତ୍ରରେ ଏକ ବିଜ୍ଞାନଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ରଖାଯାଉ, ଯେପରି ଥର୍ମୋମିଟର ବଲ୍‌ବଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥ୍ବ ଏବଂ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ତଳ କିମ୍ବା ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ ନଥିବ ।
  • ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡୁଥ‌ିବା ସ୍ଥାନରେ ରଖ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ୫ ମିନିଟ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା ମାପି ସାରଣୀରେ ଲେଖ

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ସାରଣୀ : ଉତ୍ତପ୍ତ ମାଟି ଏବଂ ପାଣିର ତାପମାତ୍ରା

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ସମୟ (ମିନିଟ୍‌ରେ) ମାଟିର ତାପମାତ୍ରା (°C ରେ) ଜଳର ତାପମାତ୍ରା (C ରେ)
୧. ୦ ୨୫ ୨୫
୨. ୫ ୨୭ ୨୬
୩. ୧୦ ୨୯ ୨୭
୪. ୧୫ ୩୨ ୨୮
୫. ୨୦ ୩୫ ୨୯

୨୦ ମିନିଟ୍‌ରେ, ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ଘର ଭିତରକୁ ଆଣିଲେ, ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ ଯେ ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗରମ ହେଲା । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗରମ ହୁଏ ।

ମାଟି ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ଭିତରକୁ ଆଣ ଏବଂ ଏହାକୁ ଥଣ୍ଡା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଛି, ଯେପରି ଏହା ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସ କରୁଥିବା ହୁଏ କି ? ମାଟି ଏବଂ ପାଣି ଗରମ ହେଲାପରେ, ପରୀକ୍ଷଣଟିକୁ ଘର ହେବାକୁ ଦିଅ । ୨୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ତୁମେ ଦେଖୁବ ଯେ ପାଣି ଅପେକ୍ଷା ମାଟି ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହୋଇଥିଲା ।

ଲୋକମାନେ ଜଳଭାଗ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗର ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡା ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହାରରେ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 7
ଦିନବେଳେ ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ସ୍ଥଳଭାଗ ଶୀଘ୍ର ଗରମ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ସ୍ଥଳଭାଗର ବାୟୁକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥାଏ, ତେଣୁ ଜଳଭାଗର ଶୀତଳ ବାୟୁ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏହି ଶୀତଳ ବାୟୁକୁ ସମୁଦ୍ର ପବନ (See Breeze) କୁହାଯାଏ ।

ଗରମ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସମୁଦ୍ର ପବନ ଲୋକଙ୍କୁ ଗରମରୁ ରକ୍ଷାକରେ ଓ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ଘରଗୁଡ଼ିକର ଝରକାଗୁଡ଼ିକୁ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ମୁହଁକରି ରଖାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 8
ରାତିହେଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ସ୍ଥଳଭାଗ, ଜଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷା ଶୀଘ୍ର ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାଫଳରେ ଜଳଭାଗର ବାୟୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ସ୍ଥଳଭାଗର ଥଣ୍ଡା ବାୟୁ, ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ବହିଥାଏ । ଏହି ବାୟୁକୁ ସ୍ଥଳ ବାୟୁ (Land Breeze) କୁହାଯାଏ ।

ସମୁଦ୍ର ବାୟୁ ଓ ସ୍ଥଳବାୟୁର ଚଳନ ଯୋଗୁଁ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି ଯେ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ବାୟୁ ବିପରୀତ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବିକିରଣ (Radiation) :
ଯେତେବେଳେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସିଧାସଳଖ ବା ଗରମ୍ ବସ୍ତୁରୁ ଆମ ପାଖକୁ ହୋଇଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିକିରଣ (Radiation) କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ତାପର ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ମାଧ୍ଯମର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ । ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ତାପ ବିକିରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଖରାଦିନେ ଧଳା କିମ୍ବା ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ଓ ଶୀତ ଦିନରେ ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ପୋଳ କାହିଁକି ଆରାମଦାୟକ ଲାଗେ ?
ଉ. ହାଲୁକା ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ଉପରେ ପଡୁଥ‌ିବା ଅଧିକାଂଶ ତାପ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପିନ୍ଧିଲେ ଆମକୁ ଅଧିକ ଆରାମ ଅନୁଭବ ହୁଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗର ପୃଷ୍ଠଗୁଡ଼ିକ ଅଧ୍ବକ ତାପ ଶୋଷଣ କରେ, ତେଣୁ ଆମେ ଶୀତଦିନରେ ଏଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ଅଧ୍ବକ ଆରାମ ଅନୁଭବ କରୁ ।

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକସାଙ୍ଗରେ ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଏବଂ ବିକିରଣ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ପାଣି ଗରମ ହେଉଥ‌ିବାବେଳେ ପରିବହନଦ୍ଵାରା ତାପ ନିଆଁରୁ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ପରିଚଳନଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରରେ ପାଣି ଗରମ ହୁଏ । ଏଠାରେ ନିଆଁ ଓ ପାତ୍ରକୁ ଆମେ ଯେଉଁ ଉଷ୍ମତ ଅନୁଭବ କରିଥାଉ ତାହା ବିକିରଣ ଦ୍ଵାରା ହିଁ ହୋଇଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସାଧାରଣତଃ ୩ ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥାଏ ଯଥା :
I. ପରିବହନ (Conduction) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ କଣିବା ତାପ ଗ୍ରହଣ କରି ଗରମ ହୁଏ ଓ ନିକଟସ୍ଥ କଣିକାକୁ ତାପ ସଂଚାରଣ କରେ ।
II. ପରିଚଳନ (Convection) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପମାତ୍ରାର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ଗତିଦ୍ଵାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।
III, ବିକିରଣ (Radiation) : ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରେ ଏବଂ ଏଥ‌ିରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ଭୌତିକ ମାଧ୍ୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ ।

ଚିତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ – ବୁଖାରି :
ହିମାଳୟ ଭଳି ଅତ୍ୟଧ୍ୱକ ଶୀତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୀତଦିନେ ଘରକୁ ଗରମ ରଖୁବା ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ‘ବୁଖାରି’’ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସେଥୁରେ ଏକ ଲମ୍ବା ପାଇପ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ଗତ ଧୂଆଁକୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଥାଏ । ଏହା ସହିତ ବୁଖାରି ରୋଷେଇ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏହାର ଉପର ପାର୍ଶ୍ଵଟି ଚଟାଣ ଭଳି ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ବାସନକୁସନ ରଖ୍ ହୁଏ । ଏହା ଘରକୁ ଗରମ ରଖିବା ଓ ରୋଷେଇ କରିବା ସମୟରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରର ତନୋଟିଯାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଓ ବିକିରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 9

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ମହାସାଗର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକରେ ଜଳ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ । ପର୍ବତ ଓ ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୁଷାର, ବରଫ ଚାଦର ଏବଂ ହିମବାହ ରୂପରେ କଠିନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଏହା ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ରହିଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଦ୍ଵାରା ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଇତ୍ୟାଦିରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ମଧ୍ୟ ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ଉଵେଦନ (Transpiration) ଦ୍ଵାରା ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ, ଏହା ଥଣ୍ଡା ହୋଇ ଘନୀଭୂତ ହୁଏ ଓ ମେଘରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ । ବୃଷ୍ଟିପାତ ରୂପରେ ମେଘରୁ ଏହା ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ତଳକୁ ଆସିଥାଏ ।

ଜଳର ନିରନ୍ତର ଗତି ଯାହାକି ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଆକାରରେ ଉପରକୁ ଉଠିବା ଏବଂ ବୃଷ୍ଟିପାତ ମାଧ୍ୟମରେ ତଳକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜଳଚକ୍ର ଆସି ମାଟି, ପଥର ଓ ଉଭିଦ ଦେଇ ଗତିକରି ଶେଷରେ ଜଳାଶୟକୁ ଫେରିଯିବା (Water Cycle) କୁହାଯାଏ ।

ଜଳଚକ୍ର ଜଳର ପୁନଃ ଭରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳ ପୂରଣ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଥ‌ିବା ମୋଟ ଜଳର ପରିମାଣ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପଡୁଥିବା ବର୍ଷାଜଳ, ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ନଦୀ ଓ ପରିଶେଷରେ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ କିମ୍ବା ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା
ବରାହମିହିର ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ଉଜ୍ଜୟିନୀ (ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ) ର ଜଣେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଗଣତଜ୍ଞ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବହି ‘ବୃହତ୍ ସଂହିତା’ରେ ସେ ଋତୁକାଳୀନ ବର୍ଷାର ପୂର୍ବାନୁମାନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତି ଦେଇଥିଲେ । ଋତୁକାଳୀନ ବର୍ଷା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବାନୁମାନ କେତେକ ଉପାଦାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥୁଲା, ଯେପରିକି ମେଘ ଗଠନ, ପବନର ଶୈଳୀ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ।

ଜଳ କିପରି ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ :

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 10

  • ୧ ଲିଟର କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ତିନୋଟି ସ୍ଵଚ୍ଛ, ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ, ।
  • ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଝିରୁ କାଟି ଛୋଟ କରାଯାଉ ଏବଂ ବୋତଲ ଠିପିରେ ଏକ ଛିଦ୍ର କରାଯାଉ ।
  • ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟା ରଖାଯାଉ । ଚି ତ୍ର ରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ପରି ଗୋଟିଏ ବୋତଲରେ କିଛି କାଦୁଅ ନିଆଯାଉ, ଦ୍ଵିତୀୟଟିରେ ବାଲି ଏବଂ ତୃତୀୟଟିରେ ପଥର ନିଆଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲରେ ୨୦୦ ମି.ଲି. ଜଳ ମିଶାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲରୁ କେତେ ଜଳ ବାହାରୁଛି ତାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲ ଦେଇ ବହିଯାଉଥ‌ିବା ଜଳକୁ ୧୦ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୋତଲ ଦେଇ ଆସୁଥ‌ିବା ଜଳର ପରିମାଣକୁ ତୁଳନା କରାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ସାରଣୀ : ଭୁପୃଷ୍ଠକୁ ଜଳ କିପରି ମାଟି ଭିତରେ ପଶେ

ବୋତଲ ଭିତରେ ଥବା ପଦାର୍ଥ ପୂର୍ବାନୁମାନ ଜଳର ଝରିବା ପ୍ରଣାଳୀ (ଅତି ଧୀର/ଧୀର/ଦ୍ରୁତ) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଜଳର ଝରିବା ପ୍ରଣାଳୀ (ଅତି ଧୀର|ଧୀର/ଦ୍ରୁତ)
ବୋତଲ ୧ (କାଦୁଅ) ଅତି ଧୀର ଅତି ଧୀର
ବୋତଲ ୨ (ବାଲି) ଧୀର ଦ୍ରୁତ
ବୋତଲ ୩ (ଗୋଡ଼ି) ଧୀର ଦ୍ରୁତ

ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବା ଯେ, ପାଣି, ଗୋଡ଼ି ବା ପଥର ଦେଇ ସବୁଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ବାଲି ଦେଇ ଧୀରେ ଓ ମାଟି ଦେଇ ସବୁଠାରୁ ଧୀରେ ପାଣି ତଳକୁ ଝରିଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 11
ଏଠାରେ ପଥର ବା ଗୋଡ଼ି ମଧ୍ଯରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ଵକ ହୋଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାଲି ଏବଂ ମାଟିରେ କମ୍ ରହିଥାଏ, ତେଣୁ ପଥର ନା ଗୋଡ଼ି ଦେଇ ଅଧୂକ ସହଜରେ ପାଣି ଝରିପାରେ । ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ମାଟି ଅନୁଯାୟୀ ତଳକୁ ତଳକୁ ପାଣିର ପ୍ରବାହ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅବଶୋଷଣ (Infiltration) କୁହାଯାଏ ।

ଯଦି ମାଟି ଏବଂ ପଥର ମଧ୍ଯରେ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଅଧିକ ରହିଥାଏ, ତେବେ ଜଳପ୍ରବାହ ସହଜ ହୋଇଥାଏ । ଯେଉଁ ପାଣି ଛିଦ୍ର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରେ ଗୋଡ଼ି ତାହା ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଯାଏ । ପୃଷ୍ଠ ତଳେ ଥିବା ପଥରଗୁଡ଼ିକରେ ଥ‌ିବା ଅବଶିଷ୍ଟାଶ ଏବଂ ଖୋଲା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ଭୂତଳ ଜଳ ଭାବରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇରହେ ।

ଜଳର ଭୂତଳ ସ୍ତର ଏବଂ ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଓ ପଥର ମଧ୍ଯରେ ଜମି ରହୁଥିବା ଜଳକୁ ଭୂତଳ ସ୍ତର କୁହାଯାଏ । ଏହି ଜଳକୁ ଆମେ କିମ୍ବା ନଳକୂପ ଖୋଳି ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଜଳସ୍ତର ଅଳ୍ପ କେତେ ମିଟରରୁ ଶହ ଶହ ମିଟର ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 12
ଭୂତଳ ଜଳ ଅସୀମ ନୁହେଁ । ବଢୁଥ‌ିବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଭୂତଳ ଜଳ ଶୋଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ରୁତବେଗରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି । ଉଭିଦ ଆଚ୍ଛାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଓ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଂକ୍ରିଟ ପୃଷ୍ଠ ଜଳର ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ସୀମିତ କରୁଅଛି, ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳ ହ୍ରାସ ପାଉଅଛି ।

ଭୂତଳ ଜଳ ହ୍ରାସ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ ଏବଂ ପୁନଃଭରଣ ପିଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ କରାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଅଛି । ସୁତରାଂ ଜଳଚକ୍ରଦ୍ଵାରା ଭୂଗର୍ଭ ଜଳର ପୁନଃଭରଣ ହୁଏ ଓ ଏହାଦ୍ଵାରା ଭୂଗର୍ଭରେ ସ୍ଥାୟୀ ଯୋଗାଣ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଳର ଅଭାବରେ ଜୀବଜନ୍ତୁ ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ, ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ବିକଶିତ କରୁଛନ୍ତି । ଲଦାଖରେ ଲୋକମାନେ ବରଫ ସ୍ତପ ତିଆରି କରି ସେଥୁରେ ଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ ବରଫ ସ୍ତୁପ :
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଲାଦାଖରେ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଶୁଝାଏ । ଜଳର ଅଭାବ ଭରଣା କରିବା ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ବରଫ ତରଳାଇବା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ରହେନାହିଁ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଶୀତଦିନେ ଉପରେ ଥ‌ିବା ପର୍ବତରୁ ପାଣି ଝରଣା ଆକାରରେ କିମ୍ବା ପାଇପ୍ ଦେଇ ତଳକୁ ଅଣାଯାଏ । ଏହି ପାଣି ଉପରେ ଶୀତଳ ବାୟୁ ସିଞ୍ଚନ କରାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଥଣ୍ଡାପବନ ଏହା ଉପରେ ପଡ଼େ, ଅତ୍ଯନ୍ତ କମ୍ ତାପ ଯୋଗୁଁ ଏହା ବରଫ ଆକାରରେ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିଯାଏ । ଏହି ବରଫ ସ୍ତର ପରେ ସ୍ତର ଜମା ହୋଇ ଏକ ଉଚ୍ଚ, କୋଣ ଆକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକୁ ବରଫ ସ୍ତୁପ କୁହାଯାଏ । ବରଫ ସ୍ତୁପ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଧୀରେ ତରଳିଯାଏ ଚାଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସାରା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପାଣି ଯୋଗାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 7 Notes Odia Medium ପ୍ରକୃତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ 13

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବାର ତିନୋଟି ଉପାୟ ଅଛି – ପରିବହନ, ପରିଚଳନ ଏବଂ ବିକିରଣ ।
  • ବସ୍ତର ଉତ୍ତପ୍ତ ଅଂଶରୁ ଥଣ୍ଡା ଅଂଶକୁ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିବହନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ଘୁଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ତାପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ଦିଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାପର ସୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ତାପକୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାପର କୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ ତାପ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ତରଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସରେ ପରିଚଳନଦ୍ଵାରା ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ ।
  • ପରିଚଳନରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତିଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ । ପରିଚଳନର ଉଦାହରଣ ହେଲା ସ୍ଥଳ ପବନ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ପବନ ।
  • ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତାପ ବିକିରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚେ ।
  • ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ପରିବେଶ ସହିତ ତାପ ବିନିମୟ ବିକିରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା କରନ୍ତି ।
  • ପରିବହନ ଏବଂ ପରିବହନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପାଇଁ ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଆବଶ୍ୟକ କିନ୍ତୁ ବିକିରଣ ପାଇଁ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।
  • ଘର ଓ ପୋଷାକ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣର ନୀତି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
  • ଜଳର ନିରନ୍ତର ଗତି – ବାଷ୍ପ ଭାବରେ ଉପରକୁ ଏବଂ ଅବପାତ ମାଧ୍ୟମରେ ତଳକୁ, ଜଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ମାଟି, ପଥର ଏବଂ ଗଛଲତା ମାଧ୍ୟମରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଳ ଉତ୍ସକୁ ଫେରିଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଜଳଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।
  • ମାଟି ଏବଂ ପଥର ଦେଇ ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନ୍ତଃପ୍ରବେଶ କୁହାଯାଏ ।
  • ଭୂତଳ ତଳ ହେଉଛି ସେହି ଜଳ ଯାହା ମାଟି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପଥର ଛିଦ୍ରରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ ।
  • ଭୂତଳ ସ୍ତର ଏବଂ ପଥର ଛିଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବା ଜଳକୁ ଭୂଗର୍ଭ ଜଳସ୍ତର କୁହାଯାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 6 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଉଭିଦର ଜୀବନଚକ୍ର : ଉଭିଦର ଜୀବନଯାତ୍ରା ମଞ୍ଜିର ଅଙ୍କୁରୋଦ୍‌ଗମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ । ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣରେ ମିଳିଲେ ଚାରା ଉଭିଦ ତରୁଣ ଉଭିଦରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

ଉଭିଦ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସେଥ‌ିରେ କେତେକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ, ଯଥା – ଏହାର ଉଚ୍ଚତା, ପତ୍ରସଂଖ୍ୟା, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବିହନରୁ ପୁନଶ୍ଚ ନୂତନ ଉଭିଦ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।

ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନଚକ୍ର : ଜନ୍ମ ପରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି ଓ ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପରିପକ୍ବ ହେବାପରେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । କିଛି ପ୍ରାଣୀ ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ଓ ଅଣ୍ଡାରୁ ଛୁଆ ଫୁଟି ବାହାରିଥାଏ । ମଣିଷ ପରି ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀମାନେ ସିଧାସଳଖ ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏମାନେ ସମୟ ସହ ବଢ଼ି ପରିପକ୍ଵ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

ମଣିଷର ଜୀବନଯାତ୍ରା : ଏହାକୁ କେତେକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ; ଯଥା – ଶୈଶବ, ବାଲ୍ୟକାଳ, କିଶୋରାବସ୍ଥା, ଯୌବନ(ବସ୍ଥା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଜୀବନକାଳରେ ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ବୟସ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି : କିଶୋରାବସ୍ଥାର ଦିନଗୁଡ଼ିକ :
କିଶୋରାବସ୍ଥା : ଶୈଶବରୁ ଯୌବନାବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ଶରୀରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ । କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ଏକ ଅଭିନବ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ଯାହା ସାଧାରଣତଃ 10 ର 19 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏହା ମାନବ ଶରୀରକୁ ଯୌବନାବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ – ୧ : ଆସ ଆଲୋଚନା କରିବା

ଗୋଟିଏ ଜାର୍ ଏବଂ କିଛି ଛୋଟ କାଗଜ ନିଆଯାଉ ।

ପଞ୍ଚମରୁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିପାରୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ସେଥ‌ିରେ ଲେଖାଯାଉ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚତା, ବଳ, ବ୍ୟବହାର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଦୟାକରି କୌଣସି କାଗଜରେ ତୁମ ନାମ ଲେଖୁବ ନାହିଁ ।

କାଗଜଗୁଡ଼ିକ ମୋଡ଼ି ଜାରେ ରଖାଯାଉ ।

କାଗଜଗୁଡ଼ିକ ମିଶିଯିବା ପାଇଁ ଜାର୍‌କୁ ଭଲ ଭାବରେ ହଲେଇ ଦିଅ । ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାଗଜ କାଢ଼ି ଖୋଲି ଦେଖ । କାଗଜରେ ଥ‌ିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଉ । କାଗଜଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ।

ସାରଣୀ : ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ଅତି ସାଧାରଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
୧. ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ
୨. ଓଜନ ଓ ଶକ୍ତି ଚେହେରା
୩. ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ

କିଶୋରାବସ୍ଥା ସାଧାରଣତଃ ଶୈଶବ ଓ ଯୌବନାବସ୍ଥା ମଧ୍ଯରେ ବିକାଶର ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଟେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରୁତ ହୋଇଥାଏ । ଶରୀରର ଗଠନ, ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶରୀର ଗଠନ, ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ପୁଅମାନଙ୍କର ବୟସ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଏମିତି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇପାରେ ଯଥା – ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନଙ୍କର ଓଜନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ, ସେମାନଙ୍କ କାନ୍ଧ ଟିକେ ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇପାରେ । ଝିଅମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚତା ଏବଂ ଓଜନରେ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସ୍ତନର ବିକାଶ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 1

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ସ୍ଵରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ପୁଅମାନଙ୍କର ଗଳାରେ ଥିବା ସ୍ଵର ପେଟିକା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଏହା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵର କର୍କଶ ହୁଏ । ଗଳାରେ ଥ‌ିବା ଏହି ସ୍ୱରପେଟିକା ଆମକୁ କଥା କହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ଗଳାରେ ଏକ ଗଣ୍ଠି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଆଦମଙ୍କ ଆପଲ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେବେ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । କିଶୋରୀ ଝିଅମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସ୍ଵର ପେଟିକାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ବଡ଼ ନ ହେବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵରରେ କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 2

ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ଓ ଝିଅମାନଙ୍କର ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଯେପରିକି କାଖ ଓ ଜନନାଙ୍ଗ ପାର୍ଶ୍ଵଦେଶରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଉଠିଥିବା କେଶ ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ନିଶ ଏବଂ ଦାଢ଼ିରେ ପରିଣତ ହୁଏ । କିଛି ପୁଅଙ୍କ ଛାତି ଓ ପିଠିରେ ବି କେଶ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ, ପୁଣି କିଛି ପୁଅଙ୍କର ଶରୀରରେ କେଶର କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ନଥାଏ । ଏ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଭାବିକ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 3

ମୁହଁ ଚର୍ମରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ବ୍ରଣ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ମୁହଁ ଚର୍ମରେ ବ୍ରଣ ଦେଖାଯିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା । ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ଲାଲ ଚିହ୍ନ ବା ଗଣ୍ଠି ହେଉଛି ବ୍ରଣ । ଏହି ବୟସରେ ଚର୍ମରୁ ଅଧୂକ ତୈଳାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ସ୍ରବଣ ହୁଏ ଯାହା ଚର୍ମର ଛିଦ୍ର ବନ୍ଦ କରିଦିଏ ଏବଂ ସଂକ୍ରମଣ ହୋଇ ପରେ ବ୍ରଣ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ହୁଏ । ବାସ୍ତବରେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ଚର୍ମରୋଗର ବ୍ରଣ ଏକ ଲକ୍ଷଣ ମାତ୍ର ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 4

ଆମେ ଜାଣି ରଖୁବା ଉଚିତ ଯେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମୁହଁର କେଶ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯେଉଁ ପ୍ରକାର ବି ହେଉ, ତା’ର ସମୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିସର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାଭାବିକ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ସ୍ଵାଭାବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ମୁହଁର କେଶ ପରବର୍ତ୍ତନ ବ୍ୟକ୍ତିର ସମୟ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିସରକୁ ନେଇ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହାର ଅବଧୂ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପୃଥକ ହୋଇଥାଏ ।

ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ସ୍ଵର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଏବଂ ଛାତିରେ କେଶ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଝିଅମାନଙ୍କ ସ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମହିଳାମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶରୀର ଯୌବନାବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବାର ପ୍ରାକୃତିକ ସଂକେତ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ବୟଃସଦ୍ଧି ଆରମ୍ଭକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଥାଏ । ଏହା ଏପରି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଯେଉଁଠାରେ କିଶୋର କେତେକ ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟଦେଇ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ସୂଚିତ କରୁଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ :
ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା : ମନୁଷ୍ୟ ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଜନନ କରେନାହିଁ; ଏଥ‌ିପାଇଁ ଶରୀରରେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିପକ୍ଵତା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ମନୁଷ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ଘଟିବା ସହିତ ସେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହୁଏ । ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯଥା – ଶାରୀରିକ, ଭାବନାତ୍ମକ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ ।

ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ର : ଏହା କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ 28 ରୁ 30 ଦିନରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଅନେକ ସୁସ୍ଥ ଝିଅଙ୍କର ଏହା 21 ରୁ 35 ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜନନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ ଅଟେ । ଋତୁଚକ୍ରର ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଋତୁସ୍ରାବ କୁହାଯାଏ । ଏହା 3 ରୁ 7 ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ । 45 ରୁ 55 ବର୍ଷ ବୟସ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ।

ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମ ଧାରଣା :
ଋତୁସ୍ରାବ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଭୁଲ ଧାରଣା (ଅନ୍ଧବିଶ୍ଵାସ) ଅଛି ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ମନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭୟ, ଲଜ୍ଜା, ଏପରିକି ଅପରାଧୀ ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଏପରିକି (ଧାରଣା) ବିଶ୍ଵାସଗୁଡ଼ିକ କିଛି ଭ୍ରମ ଏବଂ ନିଷେଧକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛି । ଏହି ଭ୍ରମ ଏବଂ ନିଷେଧ ଯୋଗୁଁ ଋତୁସ୍ରାବ ହେଉଥ‌ିବା ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଭାବରେ ଅଲଗା ରଖୁବା ପ୍ରଥା ଏବେ ବି ପ୍ରଚଳିତ । ଋତୁସ୍ରାବ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଏପରି ଭ୍ରମଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଧାର ନାହିଁ । ଋତୁସ୍ରାବ ପ୍ରତି ଆମେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କଲେ ହିଁ ସମାଜ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜନନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ଏହା ଦ୍ଵାରା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନଶୈଳୀ ଦିଆଯାଇପାରିବ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥା କେବଳ ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ ବରଂ ମାନସିକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ମଧ୍ଯ ସଂପୃକ୍ତ ଅଟେ ।

ଆସ ସାରଣୀରେ କିଛି ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବା । ତା’ସହିତ ଆଚରଣ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଉପାୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକା କରିବା ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କିଶୋରମାନଙ୍କଠାରେ ଆବେଗାତ୍ମକ ଓ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନ :

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ମ ତାଲିକା କରିବା

ସାରଣୀ-୨ : ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଆଚରଣ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶର ଉପାୟ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରମୁଖ ଆବେଗାତ୍ମକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଚରଣ ଉପରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ସକାରାତ୍ମକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶର ଉପାୟ
୧. ମନୋଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସଂଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, କିମ୍ବା କ୍ରୀଡ଼ା ପରି ବିବିଧ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ଆତ୍ମ-ଅନ୍ଵେଷଣ ସହିତ ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ନବୋଦ୍ଭାବନ ପ୍ରବୃଦ୍ଧିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା
୨. ତୀବ୍ର ଆବେଗ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ସହାନୁଭୂତି ଓ ସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
୩. ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିବା, ବନ୍ଧୁତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଓ ଦଳ ଗଠନ କରିବା । ସୁସ୍ଥ ବନ୍ଧୁତ୍ଵକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା, ଯୋଗାଯୋଗ ଦକ୍ଷତା ଓ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା

ଶୈଶବ ତୁଳନାରେ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଆବେଗ ତୀବ୍ର ହୋଇଥାଏ । ଏହା କିଶୋରମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ଆମର ଭାବନା ବା ଆବେଗ ଆମର ଆଚରଣ କାମକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଆମେ ଯଦି ବୁଝିପାରିବା, ତେବେ ଆମେ ଉତ୍ତମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବା ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇପାରି ବା ।

କିଶୋରାବସ୍ଥାକୁ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଅନୁଭବରେ ପରିଣତ କରିବା :
କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଯାତ୍ରା ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞତା ଅଟେ । ଜୀବନର ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବା କୌତୂହଳ ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାୟ ସବୁକିଛିକୁ ଏକ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଦେଖ‌ିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ପୌଷ୍ଟିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା :
ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ – ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ : ଯେହେତୁ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ଘଟିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ପୋଷଣଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟାହାର ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏବଂ ଖେଳପଡ଼ିଆରେ ଭଳ ଖେଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆମକୁ ପୁଷ୍ଟିସାର ଏବଂ ଶ୍ଵେତସାର ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆମକୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ସ୍ନେହସାର, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ, ତାଲିକା କରିବା

ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପଲବ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଆଧାର କରି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ, ସେଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଆମର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବିକାଶରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ତାହାକୁ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ-୩ : ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ, ଏଥିରେ ଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵ ଏବଂ ଏହି ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର କାର୍ଯ୍ୟ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ଆମେ ପାଉଥିବା ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ବ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ଵର କାର୍ଯ୍ୟ
୧. କ୍ଷୀର, ବାଜରା, ଦହି, ଛେନା ଓ ପନିର ….. କ୍ୟାଲସିୟମ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର …… ଅସ୍ଥିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୃଦ୍ଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା …….
୨. ଅଣ୍ଡା, ମାଂସ, ଡାଲି, ସୋୟା ଏବଂ ଡାଲିଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଦରକାରୀ ଆମିନୋ ଅମ୍ଳ, ଜୀବସାର ‘ଖ’ ଉପଯୁକ୍ତ ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଲାଭ ଓ ଶକ୍ତି ସ୍ତରରେ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା …..
୩. ପାଳଙ୍ଗ, ଶିମ୍ବ, କିସ୍‌ମିସ୍‌ ଓ ଡିମିରି ଭଳି ଶୁଖୁଲା ଫଳ ଲୌହ, ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ, ପୋଟାସିୟମ ଓ ଜୀବସାର ରକ୍ତ ତିଆରି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା

ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସମାଜ :
କିଶୋର, ବିଶେଷ କରି ଝିଅମାନେ, କେବେ କେବେ ଲୌହ କିମ୍ବା ଭିଟାମିନ୍ B12 ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ରକ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇପାରନ୍ତି ।

  1. ଏହି ପ୍ରକାରର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ବିଷୟରେ ଅନ୍ଵେଷଣ କର ।
  2. ଆମ ଶରୀରରେ ଲୌହ ଅଭାବକୁ କିପରି ଦୂର କରିପାରିବା ?
  3. ଲୌହ ଅଭାବ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇଥିବା ସରକାରୀ ଯୋଜନାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟର ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କୁ ଜାଣିବା :
ଡୋରୋଥ ହଜକିନ୍ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ । ସେ ଭିଟାମିନ୍ B12 ର ଗଠନ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ନୋବେଲ୍‌ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ଓ ରସାୟନ ବିଜ୍ଞାନରେ ଏହି ପୁରସ୍କାର ପାଇବାରେ ସେ ତୃତୀୟ ମହିଳା ଅଟନ୍ତି । ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣ କି ଯେ ମାନବ ଶରୀର ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଭିଟାମିନ୍ B12 ଆବଶ୍ୟକ । ଅସ୍ଵୀକାଂଶ ଭିଟାମିନ୍ ପରି, ଏହା ମାନବ ଶରୀରରେ ତିଆରି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଆମେ ବାହାରୁ ଖାଉଥ‌ିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ହିଁ ଏହାକୁ ପାଇବାକୁ ହୋଇଥାଏ । ଏବେ ଭିଟାମିନ୍ B12 ର ଉତ୍ସ ବିଷୟରେ ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 5

ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା : ପୋଷଣ ବ୍ୟତୀତ, କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବିଶେଷକରି କାଖ ଏବଂ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟର ପରିଚ୍ଛନତା ଆମକୁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।

ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖୁବା ଉଭୟ ଆରାମ ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ । ଏହି ସମୟରେ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ
ରଖାଯାଇପାରିବ ।

ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ, ସରକାର ନିମ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି :
(i) ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଯୋଜନା (MHS) : ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ଯୋଜନା ଅଧୀନରେ, ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କିଶୋରୀ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ କିମ୍ବା ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ଏହି ଯୋଜନାରେ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରାଯାଏ ।

(ii) ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କିଶୋର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (RKSK) : କିଶୋର-କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ସମାଟ୍ରିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଏହି ଯୋଜନାର ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ମଧ୍ଯ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ସହପାଠୀ ଶିକ୍ଷାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବରିଷ୍ଠ ଛାତ୍ରମାନେ କନିଷ୍ଠ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖୁବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରନ୍ତି !

(iii) ସୁବିଧା ସାନିଟାରୀ ନାପକିନ ପ୍ରୟାସ : ଏହି ପ୍ରୟାସ ଅଧୀନରେ, ଜନ ଔଷଧ କେନ୍ଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସୁଲଭ ମୂଲ୍ୟରେ ଜୈବବିଘଟନଶୀଳ ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଏ । ମହିଳା ଏବଂ କିଶୋରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋତୁସ୍ରାବକାଳୀନ ସ୍ଵଚ୍ଛତା ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା ଏହି ପ୍ରୟାସର ଲକ୍ଷ୍ୟ ।

(iv) ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ପଦକ୍ଷେପ : ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଜସ୍ଵ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଅଛି, ଯେପରିକି କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ‘ଶୁଚି ଯୋଜନା’ ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ମାଗଣା ସାନିଟାରୀ (ଖୁସି) ନାପକିନ ଯୋଜନା । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ମାଗଣା ସାନିଟାରୀ ପ୍ୟାଡ୍ ବଣ୍ଟନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଅଛି ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ : କିଶୋର ଅବସ୍ଥାରେ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ ଏବଂ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଉତ୍ତମ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖେଳ ଓ କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖୁବା ସହ ସହନଶକ୍ତି ତିଆରି କରେ ଓ ମାନସିକ ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 6

ସନ୍ତୁଳିତ ସାମାଜିକ ଜୀବନ : କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଅଭିଜ୍ଞତା ଓ ଭାବନାଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନିତ ଜୀବନର ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ, ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗଯୋଗ କରିବା ବେଳେ ଆମେ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ଦାୟିତ୍ଵବାନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 7
ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସୂଚନା ପାଇବା, ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ କରିବା, ପରସ୍ପର ଭାବ ବିନିମୟ କରିବା ଏବଂ ତଥ୍ୟ ବିନିମୟ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଛି । ସାମୂହିକ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆମେ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଦାୟିତ୍ଵର ସହ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସମାଜ :
ସାଇବର ବୁଲିଂ ବା ସାଇବର ଧମକ ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣ ଯଥା : ଫୋନ୍, କମ୍ପ୍ୟୁଟର କିମ୍ବା ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରାମକ ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇ, ମିଥ୍ୟା ଖବର ପ୍ରସାରଣ କରି କିମ୍ବା ବିନା ସମ୍ମତିରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଚୋରି ଓ ବିନିମୟ କରି ହଇରାଣ କରିବା । ଯଦି କେହି ତୁମକୁ ଏହିପରି ଧମକ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକରେ, ତେବେ ତୁମେ ଭୟଭୀତ କିମ୍ବା ଅସହାୟ ହେବନାହିଁ । ବରଂ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବେ ନିଜର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିବା ତଥା ଅଭିଭାବକ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 8
ସେହିପରି, ଅନଲାଇନରେ କୌଣସି ଫଟୋ ଅପଲୋଡ଼ କରିବା କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୂଚନା ବିନିମୟ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ସଚେତନତା ପ୍ରସାର କରିବା

ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଦଳ ହିସାବରେ କାମ କରି ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ ବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପୋଷ୍ଟର ଏବଂ ପାମ୍ପଲେଟ୍‌ ଡିଜାଇନ୍ କର ଏବଂ ଲଗାଅ । ଏହାପରେ ସାମୂହିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଆଧାରରେ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ−୪ : ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆରେ କ’ଣ କରିବା ଓ କ’ଣ କରିବା ନାହିଁ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା କରିବା କରିବା ନାହିଁ
୧. ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ ଓ ସଦୟ ହେବା ଅପରିଚିତ ଆଭାସୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଫଟୋ ସେୟାର କରିବା ନାହିଁ
୨. ପୋଷ୍ଟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଅପମାନସୂଚକ ତଥା ଆଘାତ ଦେଉଥ‌ିବା ଭଳି ମନ୍ତବ୍ୟ ପୋଷ୍ଟ କରିବା ନାହିଁ ।
୩. ଗୋପନୀୟତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ନିଜର ପାସ୍ୱାର୍ଡ଼ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶକାତର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ କାହାକୁ ଦେବା ନାହିଁ ।

କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥଠାରୁ ଏଡ଼ାଇ ରହିବା – ‘ନା’ କହିବାକୁ ଶିଖିବା

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ କିଛି ଲୋକ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଇଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଉତ୍ତେଜନାର ସମୟ ହୋଇଥିବାରୁ କିଶୋର-କିଶୋରୀମାନେ ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ।

ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ କେବଳ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ନୁହେଁ ବରଂ ନିଶା ମଧ୍ଯ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଦୁର୍ବ୍ଯସନ କୁହାଯାଏ । ଏଣୁ ପ୍ରଥମ ଥର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ମାଦକ ପଦାର୍ଥକୁ ନା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ 9
ବିଡ଼ି/ସିଗାରେଟ୍ ଧୂଆଁ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ରହିବା ପୂର୍ବରୁ ଏବଂ ପରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ର ଅବସ୍ଥା

ତୁମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ତୁମର ଭବିଷ୍ୟତ ତୁମ ହାତରେ : ମାଦକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରିବାଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା, ଶକ୍ତିହ୍ରାସ ଏବଂ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ କ୍ଷତି ଭାଳି ଗୁରୁତର ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ।

ନିଶା ଅଭ୍ୟାସ ଦୂର କରିବାର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ହେଉଛି ପରିବାର ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ସମର୍ଥନ ଲୋଡ଼ିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକ ଯଥା ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ପରାମର୍ଶ କରିବା ସର୍ବଦା ବିଜ୍ଞତାର ସହିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

ନିଶାମୁକ୍ତ ଭାରତ ଅଭିଯାନ : ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସଶକ୍ତିକରଣ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଦ୍ଵାରା ନିଶାମୁକ୍ତ ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଅଭିଯାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଯୁବପିଢ଼ି, ମହିଳା ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀର ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ଅପବ୍ୟବହାରକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବାର୍ତ୍ତା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଏବଂ ସଚେତନତା ପ୍ରସାର କରିବା । ବିଶେଷକରି, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅପବ୍ୟବହାର ରୋକିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଇଛି । ସରକାର ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ନିବାରଣ ଏବଂ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିଶାମୁକ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଜାତୀୟ ନିଶାମୁକ୍ତି ହେଲ୍ପଲାଇନ୍‌ ୧୪୪୪୬ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି ।

ହରମୋନ୍ : ମନ ଏବଂ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ : କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ହରମୋନ୍ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୁଏ । ହରମୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଶରୀରରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥ‌ିବା କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ଏହା ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ବହନ କରେ ।

ହରମୋନ୍ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ ଓ ମସ୍ତଷ୍କରୁ ଆସୁଥିବା ସଙ୍କେତର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । କିଛି ହରମୋନ୍ ମନ ଏବଂ ଆଚରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।

କିଶୋରାବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ ରହି, ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଖୋଜି ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 6 Notes Odia Medium କିଶୋରାବସୁ : ବୃଦ୍ଧି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • କିଶୋରାବସ୍ଥା ହେଉଛି ଶୈଶବରୁ ଯୌବନ ମଧ୍ୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମୟ । ଏହା ସାଧାରଣତଃ ୧୦ ବର୍ଷରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ୧୯ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ ।
  • କିଶୋରବସ୍ଥା ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାରୀରିକ, ଜୈବିକ ଏବଂ ଆବେଗିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଦ୍ଵାରା ଚିହ୍ନିତ ।
  • ପୁରୁଷ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥକ୍ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା କିନ୍ତୁ ପ୍ରଜନନରେ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ ନଥିବା ବୈଶିଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଗୌଣ ଲିଙ୍ଗୀୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
  • ବୟଃସନ୍ଧି (Puberty) ସମୟରେ ଏକ ଶିଶୁର ଶରୀର ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ଯୁବାବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଶରୀରକୁ ଉଭୟ ବାହ୍ୟ ଚେହେରା ଏବଂ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରିବାକୁ ପଡ଼େ ।
  • ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଶୋରାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଋତୁଚକ୍ର ଆରମ୍ଭଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୁଏ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତି ୨୮–୩୦ ଦିନରେ ଶରୀରରୁ ରକ୍ତ ନିର୍ଗତ ହୁଏ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଋତୁସ୍ରାବ କୁହାଯାଏ । ଋତୁସ୍ରାବ ଯୌବନ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ସାଧାରଣତଃ ୪୫-୫୫ ବର୍ଷ ବୟସ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ହୁଏ ।
  • କିଶୋରୀମାନେ ଅନେକ ଆବେଗାତ୍ମକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ।
  • ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ବଜାୟ ରଖୁବା ଏବଂ ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା କିଶୋରମାନଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ ରହିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
  • ତମାଖୁ, ମଦ୍ୟ ଏବଂ ନିଶା ଔଷଧ ଭଳି ମାଦକଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଶରୀର ଏବଂ ମନ ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ‘ନା’ କହିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ବୁଦ୍ଧିମାନର କାର୍ଯ୍ୟ ।
  • କିଶୋରାବସ୍ଥାରେ ଶରୀରରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶରୀରରେ ଉତ୍ପାଦିତ କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ହରମୋନ୍ କୁହାଯାଏ ।
  • ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏବଂ ସଚେତନତା କିଶୋରମାନଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ, ଆବେଗିକ ଏବଂ ଆଚରଣଗତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଢଙ୍ଗରେ ପରିଚାଳନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 5 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ ।
ଯଥା :

  1. ବରଫରୁ ଜଳ : କଠିନ ବରଫ ତରଳରେ ପରିଣତ ହେବା ।
  2. କଢ଼ରୁ ଫୁଲ : ଫୁଲ ଗଛରେ କଢ଼ରୁ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ।
  3. ପାଣି ଥଣ୍ଡାରୁ ଗରମ : ଥଣ୍ଡା ପାଣିର ଥଣ୍ଡା କମିଯିବା ।
  4. କଦଳୀ ପୋକ ଲାଗି ନଷ୍ଟ ହେବା : ଫଳ କିଛିଦିନ ପରେ ପଚିଯିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ପୁନର୍ବିଚାର କରିବା

ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଘଟୁଥିବା ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଆକାର, ଆକୃତି, ରଙ୍ଗ, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଅଛି । ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖି ।

ସାରଣୀ, ଆମ ଚାରିପାଖରେ ପରିଲକ୍ଷିତ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ଆକାର, ଆକୃତି, ଗନ୍ଧ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୁଣ)
୧. ବରଫ ଖଣ୍ଡ ତରଳିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୨. ପନିପରିବା କାଟିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୩. ପାଣି ପୁଟାଇବା ଆୟତନ ହ୍ରାସ ପାଇବା
୪. ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା
୫. କାଗଜ ଖଣ୍ଡିଏ କାଟିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୬. ବିଟ୍ ରସକୁ ପାଣିରେ ମିଶାଇବା! ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୭. କାଠ ଜଳିବା ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୮. ଓଦା ଲୁଗା ଶୁଖାଇବା ଓଜନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୯. ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଟା ଗୁଳା ତିଆରି କରିବା ଆକୃତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
୧୦. ଅଟା ଗୁଳାକୁ ବେଲି ରୁଟି ତିଆରି କରିବା ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଯଥା – ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଘଟୁଥ‌ିବା ପରିବର୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଆମର ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ (ଦର୍ଶନ, ଶ୍ରବଣ, ଘ୍ରାଣ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସ୍ଵାଦ) ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିଥାଉ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ

କାର୍ଯ୍ୟ-୨: ଆସ ତିଆରି କରିବା ଓ ଆଲୋଚନା କରିବା

(କ) କାଗଜ ସାହାଯ୍ୟରେ କିଛି ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିବା :

  • କିଛି କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ନିଆଯାଉ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଙ୍ଗି ନୂଆ ନୂଆ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରାଯାଉ (ଚିତ୍ର ଭଳି) ।
  • ଏହି ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲିଦେବା ପରେ ସେହି ସମାନ କାଗଜ ମିଳିବ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 1

(ଖ) ବେଲୁନ୍ ସହିତ ଖେଳିବା :

  • ବେଲୁନ୍‌ଟିଏ ନେଇ ତାକୁ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଉ ।
  • ସେହି ପୂର୍ବର ଫୁଲି ନଥୁବା ବେଲୁନ ମିଳିବ ?
  • ଆଉ ଏକ ବେଲୁନ ନେଇ ଫୁଙ୍କି ଫୁଲାଯାଉ ତା’ର ମୁହଁକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବାନ୍ଧିଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଏଥୁରୁ ପବନ ବାହାରି ଯିବନାହିଁ । ଏବେ ଏହାକୁ ଏକ ପିନ୍ ଦ୍ଵାରା ଫୁଟାଅ ।
    ସତର୍କତା – ପିନ୍ ବ୍ୟବହାର ସମୟରେ ସାବଧାନ ରହିବ ପୂର୍ବର ସେହି ଫୁଲି ନଥୁବା

(ଗ) ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରିବା :

  • ବେଲୁନ୍‌ ଫେରି ପାଇବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଉଛି ।
  • ଛୋଟ ଚକ୍ ଖଣ୍ଡେ ନେଇ ପାଉଡ଼ର ପରି ଗୁଣ୍ଡ କରିଦିଆଯାଉ ।
  • ଏହି ଚକ୍ ପାଉଡ଼ରରୁ ପୂର୍ବର ସେହି ଚକ୍ ଖଣ୍ଡକୁ ଫେରାଇ ଆଣିପାରିବା ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଉପରୋକ୍ତ କ, ଖ ଓ ଗ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି କି ?
ଉ. ଏ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି କାଗଜ, ବେଲୁନ୍‌ର ରବର ଓ ଚକ୍ ପୂର୍ବପରି ସମାନ ରହିଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କର ରୂପ (ଆକାରା ବା ଆକୃତି)ରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ଜଳ କଠିନ, ତରଳ ଓ ବାଷ୍ପ ଏପରି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରିବ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥାରୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରିବ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥର ରୂପରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ରହିପାରେ । ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପଦାର୍ଥର କେବଳ ଆକାର, ଆକୃତି, ଅବସ୍ଥା ଭଳି ଭୌତିକ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Physical Change) କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଏକ ପଦାର୍ଥ ରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ମୂଳ ପଦାର୍ଥ ସମାନ ନ ରହିପାରେ !

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି କାଚ ପାତ୍ର କିମ୍ବା ଛୋଟ ସ୍ଵଚ୍ଛ ବୋତଲ ନିଆଯାଉ । ସେମାନଙ୍କୁ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ରୂପେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଉ ।
  • ‘କ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ କଳପାଣି ଏବଂ ‘ଖ’ ପାତ୍ରର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶକୁ ଚୂନପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ପାତ୍ର ଦୁଇଟି ଭିତରକୁ ଫୁଙ୍କି ପବନ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଓ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉ ।
    ସତର୍କତା – ଏହା କରିବା ସମୟରେ ପାଣି ବା ଚୂନପାଣିକୁ ଶୋଷିନିଅ ନାହିଁ ।
    Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 2

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ତୁମେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
ଉ. କାଚ ପାତ୍ର ‘କ’ରେ ପାଣି ଭିତରେ ପବନ ଭରିବା ବେଳେ କେବଳ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ପାଣିର ରୂପରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉନାହିଁ । କାଚ ପାତ୍ର ‘ଖ’ରେ ଚୂନପାଣି ଭିତରକୁ ପବନ ପଶିବାରୁ ଫୋଟକା ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଏବଂ ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି । ଆମେ ଯଦି ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖ୍ ଦେଉଛେ ଏକ ଧଳାରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳକୁ ବସିଯାଇଛି, ଯାହା କିଛି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ଦେଉଛି ।

ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଯକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Chemical Change) କୁହାଯାଏ ।

ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସବୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାକୁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା (Chemical Reaction) କୁହାଯାଏ । ଏକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରୁ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ (Chemical Equation) ରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।

ଚୂନପାଣିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଏକ ଧଳା ରଙ୍ଗର ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ ପାତ୍ର ଭିତରେ ତଳେ ବସିଯାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଦର୍ଶାଯାଇ ପାରିବ ।

କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରକ୍‌ସାଇଡ୍ (ଚୂନପାଣି) + କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ (ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ) → କ୍ୟାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ + ଜଳ (ଅଦ୍ରବଣୀୟ ପଦାର୍ଥ)

ଚୁନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୂ ରଙ୍ଗ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାରରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ) ମିଶାଇଲେ ଗ୍ୟାସ ଫୋଟକା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା

  • ଏକ ଚାମଚ ଭିନେଗାର କିମ୍ବା ଲେମ୍ବୁରସ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷାନଳରୀ (Test tube) ରେ ନିଆଯାଉ ।
  • ଏଥ‌ିରେ ଚିମୁଟାଏ ଖାଇବାସୋଡ଼ା (ସୋଡ଼ିୟମ୍ ହାଇଡ୍ରୋଜେନ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍) ମିଶାଯାଉ ।

ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଫିସ୍‌ଫିସ୍ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ସହ ବୁଦ୍‌ବୁଦ୍ ହୋଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଫୋଟକାଗୁଡ଼ିଏ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବାର ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବରେ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚୂନପାଣି ନେଇ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗ୍ୟାସକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଅ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ଦୁଧୁଆ ହୋଇଯାଇଛି । ଯାହା ଭିନେଗାର ଓ ଖାଇବା ସୋଡ଼ା (ବେକିଙ୍ଗସୋଡ଼ା)ର ମିଶ୍ରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।

ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରୁଛ ?
ଉ. ଏହା ସୂଚନା ଦିଏ ଯେ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଟେଷ୍ଟଟ୍ୟୁବ୍‌ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ବ୍ୟବହୃତ ଛୋଟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ ଓ ନମନୀୟ ନଳୀ ବ୍ୟବହାର କରି କରାଯାଇପାରିବ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 3
ଏହି ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ଚୂନପାଣି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ, ଚୂନପାଣିର ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଗ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାକୁ ନିମ୍ନ ସମୀକରଣ ଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ ।

ଭିନେଗାର + ବେକିଙ୍ଗ ସୋଡ଼ା → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ + ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଳଙ୍କି ଧରିବା :
କଳଙ୍କି (Rusting) ହେଉଛି ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯାହା ଲୌହ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଲ କିମ୍ବା କମଳା ରଙ୍ଗର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହାର ରାସାୟନିକ ନାମ ଆଇରନ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଅଟେ । କଳଙ୍କି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ବାୟୁ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ଉଭୟ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 4

ଦହନ :
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଫିତା ଜଳିଲେ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ନାମକ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଏକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହିତ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍ + ଅକ୍ସିଜେନ୍ (ବାୟୁ) → ମ୍ୟାଗ୍ନେସିଅମ୍ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ + ତାପ (ଧଳା ପାଉଡ଼ର) + ଆଲୋକ
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 5
ଯେଉଁ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ଅମ୍ଳଜାନ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ କିମ୍ବା ଉଭୟ ତାପ ଓ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାକୁ ଦହନ (Combustion) କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦହନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦହନଶୀଳ (Combustible) ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

କାଠ, କାଗଜ, ତୁଳା, କିରୋସିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଦହନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଗଲେ, ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ ଓ ନିଆଁ ଲିଭାଇ ଦିଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୫ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଦୁଇଟି ଏକା ପ୍ରକାର ମହମବତୀ ଅଲଗା ଦୁଇଟି ଚଟକା ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ ଜଳାଯାଉ ।
  • ଗୋଟିକୁ ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେବାପରି ଏକ କାଚପାତ୍ରରେ ଢାଙ୍କି ଦିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) ।

ମହମବତୀ ଦୁଇଟିର ଜଳୁଥିବା ଶିଖାରେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛେ ଯେ, ଯେଉଁ ମହମବତୀ ଢଙ୍କା ଯାଇ ନଥିଲା (ଚିତ୍ର ‘କ’) ତାହା ନିରନ୍ତର ଜଳୁଛି, ଯେତେବେଳେ କି ଢଙ୍କା ଯାଇଥିବା ମହମବତୀ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’) କିଛି ସମୟ ପରେ ଲିଭିଯାଇଛି ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 6
ଏମିତି କାହିଁକି ହୁଏ ?
ଉ. ଯେହେତୁ କାଚପାତ୍ରଦ୍ଵାରା ଢଙ୍କା ଯାଇଥ୍ ମହମବତୀ ନିରନ୍ତର ବାୟୁ ପାଉନାହିଁ, ଜଳୁଥିବା ଶିଖା ଶୀଘ୍ର ଲିଭିଗଲା । ଦହନରେ ସହାୟକ ହେଉଥ‌ିବା ବାୟୁର ସେହି ଉପାଦାନଟି ହେଉଛି ଅମ୍ଳଜାନ ।

  • ଢଙ୍କାଯାଇଥିବା ମହମବତୀର ପାତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳର ଉପସ୍ଥିତିଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିହେବ । ତୁମେ କିପରି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ ?
  • ସେହି ପେଟ୍ରି ଡିସ୍‌ରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଚୂନପାଣି ମିଶାଇ ତୁମେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବ । ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ ଯେ ତାହା ଦୁଧୂଆ ରଙ୍ଗକୁ ବଦଳି ଯାଇଛି । ମହମରେ ଥିବା ଅଙ୍ଗାରକ (କାର୍ବନ) ଓ ବାୟୁର ଅମ୍ଳଜାନଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଅନ୍ୟକଥାରେ, ଦହନ ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ : ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଷାକରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଏ ତେବେ ଜଣେ ସେହି ନିଆଁକୁ ଲିଭାଇବା ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟଟି କ’ଣ ?
ଉ. ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଗୋଟିଏ କମ୍ବଳ କିମ୍ବା ମୋଟା କପଡ଼ା ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଅ । ଏହା ବାୟୁ ଯୋଗାଣକୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଏ ଏବଂ ନିଆଁ ଲିଭିଯାଏ ।

ସତର୍କତା : କୃତ୍ରିମତନ୍ତୁ ନିର୍ମିତ କମ୍ବଳ (ସିନଥେଟିକ୍ କମ୍ବଳ) ବା ସିନଥେଟିକ୍ କପଡ଼ା କେବେବି ନିଆଁ ଲିଭେଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ତରଳି ଚର୍ମରେ ଲାଗିଯିବ ।

ପ୍ରକୃତିର ବିସ୍ମୟ : ଜୈବଦୀପ୍ତି
ବିଳମ୍ବିତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ବା ପ୍ରାନ୍ତରରେ କିଛି କୀଟଙ୍କଠାରୁ ଆଲୋକ ବାହାରୁଥୁବାର ତୁମେ ହୁଏତ ଦେଖୁଥ‌ିବ । ଏହି କୀଟଗୁଡ଼ିକୁ ଖଦ୍ୟୋତ (ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ) କହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଆଲୋକ ଏକ ରାସାୟନିକ ପରି ବ ର୍ଷ ନ ଦ୍ଵାର। ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସଜୀବଙ୍କଠାରେ ଏହି ପ୍ରକାର ତାପ ବିନା ଆଲୋକ ଉତ୍ପାଦନକୁ ଜୈବଦୀପ୍ତି (Bioluminescence) କହନ୍ତି ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 7
ଦହନ ପାଇଁ ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି ଯଥେଷ୍ଟ କି ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ କରିବା ଉଚିତ ।
ଚିମୁଟାରେ ଖଣ୍ଡେ କାଗଜ ଧରି ଜଳୁଥିବା ଦିଆସିଲି କାଠି ନିକଟକୁ ଅଣାଯାଉ । ଏଥିରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ନିଆଁ ଲାଗିଯିବ । ତୁମେ କହିପାରିବ କି ଜ୍ଵଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆମେ ନିଆଁ ଆବଶ୍ୟକ କରୁ ?

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

‘ଆଉ ଖଣ୍ଡିଏ କାଗଜ ନିଆଯାଉ’ ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହା ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବିନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ଚିହ୍ନ ଆସିବା ପରି କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କର (ଚିତ୍ର- କ) । କିଛି ସମୟ ସେଠାରେ ଏହାକୁ ଧରି ରଖ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 8
ତୁମେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ?
ଉ. ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ, ସେହି କାଗଜକୁ ଧୂଆଁ ନିର୍ଗତ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେ ଉଛି ଏବଂ ତା ପରେ ଏଥିରେ ନି ଆଁ ଲାଗିଯାଉଛି (ଚିତ୍ର-ଖ) । ଏଣୁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ଯ ଜଳିପାରିବ ।

ଦହନ ପାଇଁ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ । କାଗଜ ଉପରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଜବକାଚ (ପରିବର୍ଦ୍ଧକ କାଚ) ଦ୍ଵାରା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ପକାଇଲେ କାଗଜରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଇଥାଏ, ସୁତରାଂ ଗୋଟିଏ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବିନା ନିଆଁରେ ମଧ୍ୟ ଜଳିପାରିବ ।

ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ତାପମାତ୍ରା (Ignition temperature) କୁହାଯାଇଥାଏ ।

ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିବା ପାଇଁ 3 ଟି କାରକ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା –

  1. ଏକ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ବା ଇନ୍ଧନ (Fuel),
  2. ଅମ୍ଳଜାନ,
  3. ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା (ଆବଶ୍ୟକ ତାପ)

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ମହମବତୀର ଜ୍ଵଳନ ସମୟରେ ମହମବତୀର ମହମ ତରଳିଯାଏ ଓ ବତୀ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ । ଶିଖାର ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ମହମ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ । ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳି ଶିଖା ସୃଷ୍ଟିହୋଇଥାଏ ।

ସମାନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିପାରିବ କି ?
ମହମବତୀଟିଏ ଜଳିବା ବେଳେ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ? ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୭ : ଚିନ୍ତା କର, ଯୁଗ୍ମ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର କର ଓ ବିନିମୟ କର ।

ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଜଳୁଥିବା ମହମବତୀ ବିଷୟରେ କ’ଣ ସବୁ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ବିଶ୍ଲେଷଣ କର ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 9
ମହମ ତରଳିବା, ଘନୀଭୂତ ହେବା ଏବଂ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବା ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ମହମର ବାଷ୍ପ ଜଳିବା ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଏଥୁରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲୁ ଯେ, ମହମବଦୀ ଜଳିବାରେ ଉଭୟ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େ :
ମାଇକେଲ୍ ଫାରାଡ଼େଙ୍କର ବିଜ୍ଞାନର ବିଭିନ୍ନକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଛି । ସେ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହମବତୀର ରାସାୟନିକ ଇତିହାସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ବକ୍ତୃତାମାଳା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଫାରାଡ଼େ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ଯେ, ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନ ନିମନ୍ତେ ମହମବତୀ ହେଉଛି ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ବସ୍ତ । ସେ ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଗଳନ, ବାଷ୍ପୀଭବନ ଓ ଦହନ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ପାର୍ଥକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବେ ବୁଝାଇଥିଲେ ।
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 10

ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାୟୀ ଅଟନ୍ତି କି ?
ଥରେ କୌଣସି ଜିନିଷର କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଗଲା ପରେ ଆମେ କ’ଣ ଏହାକୁ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇବା କି ?

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ ସନ୍ଧାନ କରିବା

ଆମେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଛେ ସେସବୁକୁ ଆଉଥରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ବସ୍ତ ବା ପଦାର୍ଥକୁ ଆମେ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖୁଥିଲେ ସେହି ରୂପରେ ଫେରିପାଇବା ? ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।

ସାରଣୀ : ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇପାରିବ କି ?

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୂଳ ଅବସ୍ଥା ଫେରି ପାରିବ (ହଁ/ନା)
୧. ପନିପରିବା କାଟିବା ହଁ
୨. ପାଣି ଫୁଟାଇବା ନା
୩. ଗନ୍ଧକ ହଁ
୪. ଚାଉଳରୁ ମୁଢ଼ି ତିଆରି କରିବା ନା
୫. ଗୋଟିଏ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ନା
୬. ପାଣିରେ ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ହଁ
୭. ପଥର ହଁ

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 11
ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଆମ ପଦାର୍ଥର ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରି ପାଇଥାଉ ତାହା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତୀ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : ବରଫରୁ ପାଣି ଓ ପୁନଶ୍ଚ ବରଫରେ ପରିଣତ ହେବା ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ଆମ ପଦାର୍ଥକୁ ଆଉ ତାହାର ମୂଳ ରୂପରେ ଫେରି ପାଇପାରିବା ନାହିଁ ତାହାକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ : କଟାଯାଇଥିବା ପନିପରିବା ତାହାର ପୂର୍ବ ଆକୃତିକୁ ଫେରି ପାରିବ ନାହିଁ ।

ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ କି ?
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 12
ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।
ଉଦାହରଣ : (a) କ୍ଷୀର ଦହିରେ ପରିଣତ ହେବା, (b) ଗଛରେ ଫଳ ପାଚିବା, (c) ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆମ ପାଇଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ଉଦାହରଣ : (a) ଲୁହାରେ କଳଙ୍କି ଲାଗିବା, (b) ସଂରକ୍ଷଣ ବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବା, (c) ରୂପା ଗହଣା କଳା ପଡ଼ିଯିବା ।

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ମାନବର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପରିବେଶଗତ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଉଦାହାରଣ : (a) ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଦହନରୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ, (b) ଶିଳ୍ପଜାତ ଆବର୍ଜନାରୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ।

କେତେକ ମନ୍ଥର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ :
Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ 13

ଶିଳାର ଅବକ୍ଷୟ :

  • ପର୍ବତ ପାଦଦେଶରେ ଜମା ହେଉଥ‌ିବା ବାଲି, ମାଟି, ପଥର ସମୂହକୁ ଅପକ୍ଷେପ କୁହାଯାଏ ।
  • ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ଵାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିଳା ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟ ଛୋଟ ଖଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
  • ଜଳବାୟୁର ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୁ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଗଛମାନଙ୍କର ଚେର ବୃଦ୍ଧି, ଏପରିକି ଶିଳା ଫାଟରେ ଜଳ ବରଫ ହୋଇ ଜମିବା କାରଣରୁ ଶିଳା ସବୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥାଏ ।
  • ଜଳ ଓ ଜଳରେ ଥିବା ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଶିଳା ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଥାଏ ।
  • ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଯୋଗୁ ଶିଳାର ରାସାୟନିକ ସଂଗଠନରେ ପରବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ଶିଳାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୂହକୁ ଶିଳା ଅବକ୍ଷୟ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶେଷର ମୃତ୍ତିକା ତିଆରି କରେ ।

କ୍ଷୟ (Erosion) :
ଶିଳାଗୁଣ୍ଡ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଅବକ୍ଷେପ ସବୁ ଭାଙ୍ଗି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପବନ, ଜଳସ୍ରୋତ ଆଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ବାଲି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ୍ଷୟ (Erosion) କୁହାଯାଏ ।

ଭୂସ୍ଖଳନ ସମୟରେ ମୁଭିକା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ନଦୀର ପଥର ଓ ବାଲିଗରଡ଼ା ସବୁ ଜଳସ୍ରୋତରେ କ୍ରମାଗତ କ୍ଷୟଯୋଗୁଁ ଚିକ୍କଣ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।

ଯେତେବେଳେ ପବନ ବା ଜଳସ୍ରୋତର ବେଗ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଶିଳାକ୍ଷୟ ଯୋଗୁ ଏସବୁ ବାହିତ ହୋଇ ଆସିଥିବା ପଦାର୍ଥ ସାଗର ବା ହ୍ରଦର ନମ୍ନ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଯାଆନ୍ତି । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଜମାହୋଇ ଏହା ନୂତନ ଶିଳାରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହା ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 5 Notes Odia Medium ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ବା ବସ୍ତର ଭୌତିକ ଗୁଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ ଓ କୌଣସି ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନଥାଏ ।
  • ଏକ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ବା ଏକାଧ୍ଵକ ନୂତନ ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଏହା ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ରାସାୟନିକ ସମୀକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥାଏ ।
  • ଦହନ, ରନ୍ଧନ ଓ କଳଙ୍କି ଧରିବା ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଉଦାହରଣ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଦହନ ହୋଇଥାଏ, ସେମାନେ ଦହନଶୀଳ ପଦାର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । ତାପ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ବା ଉଭୟ ଦହନ ସମୟରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
  • ଯେଉଁ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ନିଆଁ ଧରିପାରେ, ତାହାକୁ ସେହି ପଦାର୍ଥର ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ ।
  • କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ କେତେକ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ନୁହଁନ୍ତି
  • କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପଯୋଗୀ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଯେପରି ନୁହଁନ୍ତି ।
  • ଭୌତିକ ଓ ରାସାୟନିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତିକରି ଶିଳା ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଗଠିତ ହୁଏ ।
  • ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ପବନଦ୍ୱାରା ହେଉଥ‌ିବା କ୍ଷୟ ଏକ ଭୌତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

Go through BSE Odisha Class 7 Science Notes Odia Medium and Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ to understand important concepts and topics more clearly.

7th Class Science Chapter 4 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium

ବିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ଭନ୍ଧୀୟ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ କାମରେ ଲାଗୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଲୁହା ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ଲୁହାକାରିଗରମାନେ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ଆମର ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା କଟୁରୀ, କୁରାଢ଼ି, ଦାଆ, ହାତୁଡ଼ି, ଶାବଳ, କୋଦାଳ, କୋଡ଼ି, ପନିକି ଓ କୋରଣା ଇତ୍ୟାଦି ଜିନିଷ ସେମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୁହା ଧାତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ଲୁହା ଖଣ୍ଡକୁ ଚୁଲ୍ଲାରେ ଗରମକରି ଏହା ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ ହୋଇଗଲେ, ଏକ ହାତୁଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଏହାକୁ ପିଟି ବିଭିନ୍ନ ଆଳନ୍ଦିର କରାଯାଇଥାଏ ।

ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଧର୍ମ :
ନମନୀୟତା (Malleability) :

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 1

  • କିଛି ଅବ୍ୟବହୃତ ତମ୍ବା ଓ ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ, ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା, ମଟର ଦାନା ପରି ଛୋଟ ଗନ୍ଧକ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ କାଠ ଖଣ୍ଡଟିଏ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ନେଇଥ‌ିବା ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ସେଗୁଡ଼ିକ ଚକ୍ରଚକ୍ କରୁଛି କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତ ନା ନରମ ?
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ କରି ଯେ କୌଣସି ଏକ ଶକ୍ତ ଚଟାଣ ଉପରକୁ ନେଇ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟାଯାଉ ।
  • ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ଯଥା – ତମ୍ବା, ଲୁହା, ଏଲୁମିନିୟମ ଇତ୍ୟାଦି ନମନୀୟ ଅଟେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟିଲେ ବା ଆଘାତ କଲେ ଏହା ପତଳା ଚଦରରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଧାତୁର ଏହି ଗୁଣକୁ ନମନୀୟତା କୁହାଯାଏ ।
  • ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ନମନୀୟତା ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ସୁନା ଓ ରୂପା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଧାତୁ ।
  • କରିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସାରଣୀ–୧ : ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତର ବାହ୍ୟରୂପ, କଠିନତା ଏବଂ ହାତୁଡ଼ିରେ ପିଟିବାର ପ୍ରଭାବ
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 2

ସାମଗ୍ରିକ ଅବଲୋକନ (Holistic Lens) :

ଭାରତ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଗତି ଉପରେ ଲୁହାର ପ୍ରଭାବ
ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ‘ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ : ଭାରତ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ’ରେ, ତୁମେ ହରପ୍ପା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିଛ । ସେମାନେ ତମ୍ବା ଏବଂ ସୁନା ଭଳି ଧାତୁର ବ୍ୟବହାର କିପରି କରିହେବ ତାହା ଜାଣିଥିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବାସନକୁସନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଅଳଙ୍କାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ତଥାପି ହରପ୍ପାମାନେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଧାତୁ ଲୁହା ବ୍ୟବହାର କରୁଥୁବାର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ତୁମେ କ୍ଵଚିତ୍ ପାଇବ, ଯଦିଓ ଏବେ ଲୁହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଦେଖୁଛ । କାରଣ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲୁହା ବ୍ୟବହାର ହେବା ପାଇଁ ବହୁତ ସମୟ ଲାଗିଲା ।

ତଥାପି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଲୁହାର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେବା ପରେ, ଭାରତରେ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଗତିରେ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରହିଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଲୁହା ଶକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁଁ, ଏଥିରୁ ତିଆରି ହଳ ଭଳି କୃଷି ଉପକରଣ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣ ଅପେକ୍ଷା ବହୁତ ଉନ୍ନତ ଥିଲା ।

ସାଧାରଣତଃ ଏହା ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେ ଲୁହା ତୁଳନାରେ ତମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା । ଲୁହା ପୂର୍ବରୁ ତମ୍ବା ଆବିଷ୍କାର ହେବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
ଉ. ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନେ ତମ୍ବା ଓ ସୁନାର ବ୍ୟବହାର ଜାଣିଥିଲେ । ବାସନକୁସନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ତିଆରିରେ ତମ୍ବା ଓ ସୁନାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଲୁହାର ବ୍ୟବହାର ସଂପର୍କରେ କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ନାହିଁ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ତମ୍ବା, ଲୁହା, ଆଳୁମିନିୟମ୍ ଆଦି ଧାତୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବା ଚକ୍ରଚକ୍ ଦେଖାଯା’ନ୍ତି । ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଗୁଣକୁ ଧାତବ ଔଜଲ୍ୟ ବା ଧାତବ ଦୀପ୍ତି କହନ୍ତି । ତମ୍ବା, ଆଲୁମିନିୟମ ଓ ଲୁହା ଆଦି ଧାତୁ ଅଟନ୍ତି । କୋଇଲା, ଗନ୍ଧକ, କାଠର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳତା ନାହିଁ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁ ପରି ଏତେ ଶକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧାତୁ ଅଟନ୍ତି ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସବୁ ଧାତୁ କଠିନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ନୁହଁନ୍ତି । ପ୍ରକୃତରେ ସୋଡ଼ିୟମ୍ ଏବଂ ପୋଟାସିୟମ୍ ପରି କିଛି ଧାତୁ ଏତେ ନରମ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁରୀ ସାହାଯ୍ୟରେ କାଟି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିହେବ । ପାରଦ ହେଉଛି ଏକ ଧାତୁ ଯାହା ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ମିଳିଥାଏ ।

ତମ୍ବା ଖଣ୍ଡ, ଆଲୁମିନିୟମ ଖଣ୍ଡ ଓ ଲୁହା କଣ୍ଟାକୁ ପିଟିବା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଚେପ୍‌ଟା ହୋଇଗଲା । ଅନ୍ୟ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଥିଲା । ପଦାର୍ଥର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ପିଟି ଚେପ୍‌ଟା ବା ପତଳା ଚଦରରେ ପରିଣତ କରିହୁଏ ତାହାକୁ ନମନୀୟତା (Malleability) କୁହନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ଧାତୁ ନମନୀୟତା ଗୁଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ।

କିଛି ମିଠା ଉପରେ ଚକ୍ ଚକ୍ କରୁଥିବା ଜରିରେ ଖାଦ୍ୟ ପୁଡ଼ିଆ ହୋଇ ଆସୁଥ‌ିବା ରୁପାର ଅତି ପତଳା ଆବରଣ ଦିଆଯାଇଥିବା ଓ ଆଲୁମିନିୟମ ଦେଖୁଥ୍ । ରୁପା ଓ ଆଲୁମିନିୟମର ନମନୀୟତା ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏସବୁ ସମ୍ଭବ ହେଉଛି । ସୁନା ଓ ରୂପା ହେଉଛନ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ନମନୀୟ ଧାତୁ ।

ଖଣ୍ଡିଏ କୋଇଲା କିମ୍ବା ଟିକିଏ ଗନ୍ଧକ ଏହି ନମନୀତା ଧର୍ମ ଦେଖାନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯା’ନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଭଙ୍ଗୁର ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ । କାଠ, ଚେପ୍‌ଟା ଓ ପତଳା ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ କାଠ ନମନୀୟ କିମ୍ବା ଭଙ୍ଗୁର ନୁହେଁ ।

ତନ୍ୟତା (Ductility) :

  • ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣରେ ତମ୍ବା କିମ୍ବା ଆଲୁମିନିୟମ ତାର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।
  • ହାର, କାନଫୁଲ, ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ମଧ୍ୟ ଧାତବ ତାରରୁ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ । ବୀଣା, ସିତାର, ଗୀଟାର, ଭାଓଲିନ ଆଦି ତାରଯୁକ୍ତ ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଧାତବ ତାର ହିଁ ସୁନ୍ଦର ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟିକରିଥାଏ । ଧାତୁକୁ ଟାଣି ତାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇପାରେ । ଧାତୁର ଏହି ଗୁଣକୁ ତନ୍ୟତା କୁହାଯାଏ ।
  • ରୂପାର ଏହି ତନ୍ୟତା ଗୁଣକୁ ଆଧାର କରି ଆମ ରାଜ୍ୟର କଟକରେ ତାରକସି ଶିଳ୍ପ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି । ତେଣୁ କଟକକୁ ସିଲ୍‌ଭର ସିଟି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି ।
  • ସୁନା ଏତେ ତନ୍ୟ ଯେ ୧ ଗ୍ରାମ୍ ସୁନାରୁ ପ୍ରାୟ ୨ କି.ମି. ଲମ୍ବା ତାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିହେବ ।
  • ଧାତୁର ତନ୍ୟତା ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଧାତବ ତାରରୁ ଚା’ ଛଣା ତିଆରି କରିହୁଏ ।
  • କୋଇଲା (କାର୍ବନ), ଗନ୍ଧକ, ଫସ୍‌ଫରସ୍ ପରି ଅଧାତୁର ଏହି ତନ୍ୟତା ଗୁଣ ନଥାଏ ।

ଷ୍ଟିଲ ଏକ ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଯାହା ଧାତୁ (ଲୁହା) ଓ ଅଧାତୁ (କାର୍ବନ)ର ମିଶ୍ରଣରେ ତିଆରି । ଷ୍ଟିଲରେ ତିଆରି ତାର ଖୁବ୍ ଶକ୍ତ ଓ ଭାରି ଜିନିଷକୁ ଧରି ରଖୂପାରେ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଝୁଲା ପୋଲ ଓ ଟ୍ରେନରେ ଷ୍ଟିଲ୍ ତାର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହିପରି ଏକ ଝୁଲା ପୋଲ କଟକର ଧବଳେଶ୍ଵରରେ ତୁମେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇବ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 3

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ନିନାଦତା (Sonority) :
ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଚାମଚ, ପ୍ଲେଟ କିମ୍ବା ମୁଦ୍ରାଟିଏ ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା କିମ୍ବା କାଠଖଣ୍ଡ ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିଲେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ସତର୍କତା – ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଚଟାଣରେ ପକାଇବାବେଳେ ସାବଧାନତା ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ ।

  • ଗୋଟିଏ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ଚାମଚ, ଏକ ମୁଦ୍ରା, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା ଓ କାଠ ଖଣ୍ଡଟିଏ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।
  • ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଚଟାଣ ଉପରକୁ ପକାଇ ଦିଆଯାଉ ।
  • ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଧ୍ଵନିରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି ?
  • ଧାତବ ଚାମଚ ଓ ମୁଦ୍ରା ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିବା ବେଳେ କିଛି ସମୟ ଧରି ଲାଗିରହୁଥ‌ିବା ଗମ୍ଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ କୋଇଲା ଓ କାଠ ଖଣ୍ଡ ମାନ୍ଦା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଧାତୁମାନଙ୍କର ଏହି ଗମ୍ଭୀର ଗୁଞ୍ଜନ ଧ୍ଵନି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଗୁଣକୁ ନିନାଦତା କହନ୍ତି ଏବଂ ଧାତୁମାନେ ନିନାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।

ଘୁଙ୍ଗୁରର ରୁଣୁଝୁଣୁ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଘଣ୍ଟିରୁ ଟଂଟଂ ଶବ୍ଦ ଧାତୁର ନିନାଦତା ଗୁଣ ଯୋଗୁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ତାପ ପରିବହନ (Conduction of heat) :

  • ରୋଷେଇ ଘରେ ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ । ଏଲୁମିନିୟମ, ତମ୍ବା ଆଦି ଧାତୁରେ ରନ୍ଧନ ପାତ୍ର ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।
  • ପଦାର୍ଥର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ତାପର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣକୁ ତାପ ପରିବହନ କହନ୍ତି । ତାପ ପରିବହନ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ତାପ ପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା (ପରୀକ୍ଷଣ)

  • ଟେବୁଲ୍ ଉପରେ କାଚ ପାତ୍ର ଟିଏ ଧାତବ ଚାମଚ ରଖାଯାଉ ।
  • ଏଥିରେ ଗରମ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ।
  • ସମାନ ଆକାର ଓ ମୋଟେଇର ଗୋଟିଏ ଧାତବ ଚାମଚ ଓ ଗୋଟିଏ କାଠ ଚାମଚ ନିଆଯାଉ ।
  • ଉଭୟ ଚାମଚକୁ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଗରମ ଜଳ ଥିବା ପାତ୍ରରେ ଦୁଇ ମିନିଟ୍ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଚିତ୍ରରେ ଥବାଭଳି ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଉ ।
  • ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାମଚ ଦ୍ଵୟର ଉପର ମୁଣ୍ଡକୁ ସାବଧାନତା ସହ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଉ ।
    Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 4

ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
ଧାତବ ଚାମଚଟି କାଠ ଚାମଚ ଅପେକ୍ଷା ହାତକୁ ଅଧ‌ିକ ଗରମ ଲାଗୁଛି, ଯଦିଓ ଉଭୟ ଚାମଚକୁ ସମାନ ତାପମାତ୍ରାର ଜଳରେ ସମାନ ସମୟ ପାଇଁ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଧାତବ ପଦାର୍ଥରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଧାତବ ଚାମଚ ଅପେକ୍ଷା କାଠ ଚାମଚରେ ତାପ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଭାବରେ ହୋଇଥାଏ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ତାପ ସୁପରିବାହୀ (good conductor) ହୋଇଥିବାବେଳେ କାଠ ବା ଅଧାତୁ ତାପ କୁପରିବାହୀ (poor conductor) ଅଟନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବୁଝି ପାରୁଥିବା ଯେ କାହିଁକି ରନ୍ଧନ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଧାତୁରେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ବେଣ୍ଟ କାଠ ବା ଅନ୍ୟ ତାପ ଅପରିବାହୀ (non-conductor) ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ (Conduction of Electricity)

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ସଂରଚନା ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା

ଟେଷ୍ଟରର ଏକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥ ପାଇଁ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ପାତ, ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା, ମଟର ଦାନା ଆକାରର ଗନ୍ଧକ ଖଣ୍ଡ, ଏକ ଲମ୍ବା ତାର, ଖଣ୍ଡେ କୋଇଲା, ଖଣ୍ଡେ ଶୁଖୁଲା କାଠ, ଖଣ୍ଡିଏ ପଥର, ଗୋଟିଏ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ଦାଗ ଲିଭା ରବର (Eraser) ଏବଂ ଛୋଟ ନାଇଲନ ରଶି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ ।

ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ନେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିପଥରେ ଟେଷ୍ଟରକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉ । ଏହି ପରୀକ୍ଷାର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ସାରଣୀରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଉ ।

ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ ବା ସାମଗ୍ରୀ ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ ପରିବହନ

କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ବସ୍ତୁ / ସାମଗ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ (ବଲ୍‌ବ ଜଳେ/ କଳେ ନାହିଁ) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର କୁପରିବାହୀ
୧. ଆଲୁମିନିୟମ ପାତ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୨. ଲୁହାକଣ୍ଟା ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୩. ଗନ୍ଧକ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୪. କୋଇଲା ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୫. ଶୁଖୁଲା କାଠ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୬. ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୭. ପଥର ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୮. ତମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣ ଅପରିବର୍ତିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୯. ରବର ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ
୧୦. ନାଇଲନ ବଲ୍‌ବ ଜଳିବ ନାହିଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ

 

  • ଆଲୁମିନିୟମ, ଲୁହା ଓ ତମ୍ବା ତିଆରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ସଂଯୋଗ ଦ୍ଵାରା କୋଇଲା, କାଠ, ପଥର, ରବର ଓ ନାଇଲନ ରଶି ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ବଲ୍‌ବଟି ଜଳୁଥିବାବେଳେ ଗନ୍ଧକ, ବଲବ୍‌ ଜଳିପାରୁ ନାହିଁ ।
  • ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ସହଜରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରିବହନ କରାଇଥା’ନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ କହନ୍ତି । ବିପରୀତ କଥାରେ, ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥସବୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରବାହକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ରର କୁପରିବାହୀ କୁହାଯାଏ ।
  • ସ୍ଫୁଡ୍ରାଇଭର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆବରଣ ଓ ରବର ଗ୍ଲୋଭ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର କୁପରିବାହୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିସିଆନମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବାୟୁ ଓ ଜଳର ପ୍ରଭାବ : ଲୁହା

  • ଲୁହାରେ ତିଆରି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ କିଛି ଦିନ ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିରହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
  • ଲୁହା ଯେତେବେଳେ ଉଭୟ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଏ ସେତେବେଳେ ଲୁହା ଉପରେ ଧୂସର ବର୍ଣ୍ଣର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଏହାକୁ ଲୁହାର କଳଙ୍କି ଲାଗିବା କୁହାଯାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା

ଚକ୍ ଚକ୍ କରୁଥିବା କିଛି ଲୁହା କଣ୍ଟା ନିଆଯାଉ । ଯଦି ତୁମେ ପୁରୁଣା ଲୁହା କଣ୍ଟା ବ୍ୟବହାର କରୁଛ ତେବେ ଏହା ଉପରେ ଥ‌ିବା ବାଦାମୀ ଆବରଣକୁ ଖଣ୍ଡେ ବାଲି କାଗଜରେ ଘଷି ସଫା କରାଯାଉ ।

ତିନୋଟି ସଫା ଓ ଶୁଖୁଲା କାଚ ବୋତଲ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ମୁହଁକୁ ଭଲଭାବରେ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଠିପି କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀଗୁଡ଼ିକରେ କ, ଖ ଓ ଗ ଚିହ୍ନ ଲଗାଯାଉ ।

ତିନୋଟି ଲୁହାକଣ୍ଟା ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ସୂତା ଦ୍ଵାରା ବନ୍ଧାଯାଉ ।

ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ଓ କିଛି ସିଲିକା ଜେଲ୍ ‘କ’ ଚିହ୍ନିତ କାଚ ବୋତଲରେ ରଖ୍ ଠିପିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବନ୍ଦ କରିଦିଅ (ଚିତ୍ର ‘କ’ ଭଳି) । ସଲିକା ଜେଲ୍ ବାୟୁକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦିଆଯାଉ । କେତେକ ଔଷଧ ବୋତଲ, ପାଣି ବୋତଲ, ଜୋତାଡ଼ବା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଶୁଷ୍କ ରଖୁବା ପାଇଁ ସେଥୁରେ ଏହି ସିଲିକା ଜେଲ୍‌ର ଛୋଟ ପାଉଚ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 5
ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ‘ଖ’ ଚିହ୍ନିତ ବୋତଲରେ ରଖୁ ଏଥ‌ିରେ ସଦ୍ୟ ଫୁଟାଯାଇ ଥଣ୍ଡା କରାଯାଇଥିବା ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଯେପରିକି କଣ୍ଟାଟି ଜେଲ୍‌ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଡ଼ି ରହିବ । (ଫୁଟାଇବାଦ୍ଵାରା ଜଳରୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଗ୍ୟାସ ବାହାରି ଯାଏ) । ବର୍ଷ ମାନ ଏଥ୍ ରେ ଯେକୌଣସି ତେଲରୁ କିଛି ପକାଯାଉ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଜଳ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ତେଲର ଏକ ସ୍ତର ରହି ଜଳ ମଧ୍ଯକୁ ବାୟୁର ପ୍ରବେଶକୁ ପ୍ରତିହତ କରିବ । ବୋତଲଟି ଠିପି ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ବନ୍ଦ କରାଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଆଉ ଗୋଟିଏ ଲୁହାକଣ୍ଟା ‘ଗ’ ଚିହ୍ନିତ ବୋତଲରେ ରଖୁ ସେଥ‌ିରେ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଉ ଯେପରିକି କଣ୍ଟାଟି ଜଳରେ ଆଂଶିକ ବୁଡ଼ିରହିବ । ଏହାକୁ ଠିପି ନଦେଇ ଖୋଲା ରଖୁ ଦିଆଯାଉ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଲୁହାକଣ୍ଟାଟି ଉଭୟ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିପାରିବ । (ଚିତ୍ର ଗ ଭଳି)

କାଚ ବୋତଲଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ୮ ରୁ ୧୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରଖାଯାଉ ଓ କ’ଣ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର ।

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଲେଖାଯାଉ

ସାରଣୀ : ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ହେବ

କାଚ ବୋତଲ ପରିସ୍ଥିତି ପର୍ଯବେକ୍ଷଣ
ଜଳର ଉପସ୍ଥିତି (ହଁ/ନା) ବାୟୁର ଉପସ୍ଥିତି (ହଁ/ନା)
କ ନା ହଁ ବାଦାମୀ ବର୍ଷରେ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଖ ହଁ ନା ବାଦାମୀ ବର୍ଷରେ ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ
ଗ ହଁ ହଁ ବାଦାମୀ ଓ ଧୂସର ବର୍ଷର ଆବରଣ ସୃଷ୍ଟି ହେବ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
କାଚ ବୋତଲ ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ରେ ଥିବା ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ କୌଣସି ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମି ନାହିଁ ।

ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଲୁହାକଣ୍ଟାକୁ କେବଳ ଶୁଖୁଲା ବାୟୁ (ବୋତଲ ‘କ’) କିମ୍ବା କେବଳ ପାଣି (ବେତଲ ‘ଖ’) ରେ ରଖ‌ିଲେ ଏହା ଉପରେ ବାଦାମି ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମା ହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ବିବର୍ତ୍ତୀକରଣ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ବୋତଲ ‘ଗ’ ରେ ଥିବା ଲୁହାକଣ୍ଟା ଉପରେ ଧୂସର ରଙ୍ଗର ପଦାର୍ଥ ଜମିବା ପାଇଁ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ଦାୟୀ । ଜମିଥିବା ଏହି ଧୂସର ପଦାର୍ଥକୁ କଳଙ୍କି (rust) କହନ୍ତି । ଲୁହାରେ ତିଆରି ବସ୍ତ ଉପରେ କଳଙ୍କି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କଳଙ୍କି ଧରିବା କୁହାଯାଏ ।

ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଖୋଲା ରହିଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ରଙ୍ଗହୀନ ହେବାର ଦେଖାଯା’ନ୍ତି । ତମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଉପରେ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ କିମ୍ବା ରୂପା ବସ୍ତୁ ଉପରେ କଳା ରଙ୍ଗର ଆସ୍ତରଣ ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଘଟିଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଏକ ଧାତୁ ତାକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ଉପାଦାନ ଯଥା ବାୟୁ, ଜଳ, ଅମ୍ଳ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ଧାତୁଟିର ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୟ ଘଟିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷାରଣ ବା କ୍ରମକ୍ଷୟ (corrosion) କୁହାଯାଏ ।

ଲୁହାର କଳଙ୍କି ଧରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇପାରିବ । ରଙ୍ଗ କରିବା, ତେଲ ଲଗାଇବା, ଗ୍ରୀକ୍ କରିବା ଏବଂ ଲୁହା ଉପରେ ଦସ୍ତା ଧାତୁର ଏକ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ତର ଲଗାଇବା ଭଳି ଅନେକ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ଲୁହାର କଳଙ୍କିରୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଜିଙ୍କ୍ର ଏକ ପତଳା ସ୍ତରର ଆଚ୍ଛାଦନଦ୍ଵାରା ଷ୍ଟିଲ୍ ଏବଂ ଲୁହାକୁ କଳଙ୍କି ଲାଗିବାରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଜିଙ୍କ୍ ଲେପନ (ଗାଲଭାନାଇଜିଙ୍ଗ୍) କୁହାଯାଏ ।

ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ତଥ୍ୟ : ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାରିତା ! ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ଲୌହ ସ୍ତମ୍ଭଟି ୧୨୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧୂକ ସମୟ ପୂର୍ବେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୮ ମିଟର ଏବଂ ଓଜନ ୨୦୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମିଂରୁ ଅଧିକ । ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି ଯେ, ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ପବନ, ବର୍ଷା ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଗର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭରେ ପ୍ରାୟ କୌଣସି କଳଙ୍କି ନାହିଁ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 6

ଅନ୍ୟ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ବାୟୁ ଓ ଜଳର ପ୍ରଭାବ

କାର୍ଯ୍ୟ–୬ : ଆସ ସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ସତର୍କତା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ସୁରକ୍ଷା ଚଷମା ପିନ୍ଧିବେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଦୂରତାରେ ରହିବେ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 7
୩-୪ ସେ.ମି. ଲମ୍ବର ଖଣ୍ଡିଏ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଫିତା ନେଇ ଏହାକୁ ବାଲି କାଗଜରେ ଘଷି ସଫା କରାଯାଉ ।

ଚିମୁଟାରେ ଫିତାର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡଟିକୁ ସ୍ପିରିଟ୍ ବତୀ କିମ୍ବା ମହମବତୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଜଳାଯାଉ ।
ମ୍ୟାଗ୍ନେସୟମ ଫିତାଟିକୁ ଜଳିବାକୁ ଦିଆଯାଉ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଫିତାଟି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଧଳା ଶିଖା ସହ ଜଳି ଧଳା ରଙ୍ଗର ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଗୋଟିଏ ନିରୀକ୍ଷଣ କାଚରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ । ଏହା ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
2Mg + O2 → 2MgO
ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ମ୍ୟାଗ୍ନେସିୟମ୍‌ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଫଳରେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

ଏହି ଚୂର୍ଣ୍ଣରେ ଦୁଇ ଚାରି ଟୋପା ଉଷ୍ମ ଜଳ ମିଶାଇ ଭଳ ଭାବରେ ଘାଣ୍ଟିଦିଆଯାଉ ଓ ଏହାର ପ୍ରକୃତି ଯାଞ୍ଚକଲେ ଏହା ଲାଲ ଲିଟମସ୍‌କୁ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିଣତ କରିଦେବ ।

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସାଧାରଣତଃ ଧାତବ ଅକସାଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି ।

ସୋଡ଼ିୟମ ଧାତୁକୁ କିରୋସିନରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥାଏ । କାରଣ ଏହି ଧାତୁ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଜଳିଯାଇଥାଏ ଏବଂ ସୋଡ଼ିୟମ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଯୌଗିକ ସୃଷ୍ଟି କ ରି ଥାଏ । କି ରେ । ସି ନ୍ ରେ ବୁଡ଼ାଇ ର ଖ୍ ବଦ୍ଵାରା ସୋଡ଼ିୟମ୍‌ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିପାରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ସର୍ବଦା କିରୋସିନ୍ ବୋତଲରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖାଯାଇଥାଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 8
ବାୟୁ ଓ ଜଳ ସହ ଗନ୍ଧକ (ଅଧାତୁ) ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

କାର୍ଯ୍ୟ-୭ : ଆସ ପରୀକ୍ଷା କରିବା (ପ୍ରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟ)

ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚରେ (ଏକ ବେଣ୍ଟବାଲା ଧାତବ ଚାମଚ ଯେଉଁଥରେ ପଦାର୍ଥ ମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦରେ ଉତ୍ତପ୍ତ କରିବା ବା ଜଳାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିହୁଏ) ଅଳ୍ପ ଗନ୍ଧକ ଗୁଣ୍ଡ ନିଆଯାଉ (ଚିତ୍ର ‘କ’ ଭଳି) । ଯଦି ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚଟିଏ ଉପଲବ୍ଧ ନ ହୁଏ ତେବେ କୌଣସି ଏକ ବୋତଲର ଧାତବ ଠିପି ଚାରିପଟେ ଧାତବ ତାର ଗୁଡ଼ାଇ ତାହାକୁ ଚାମଚ ଆକାରରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ (ଚିତ୍ର ‘ଖ’ ଭଳି) ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 9
ଏହାକୁ ଏକ ଶିଖାରେ ଗରମ କରାଯାଉ ଏବଂ ଗନ୍ଧକ ଜଳିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ମାତ୍ରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ଚାମଚଟିକୁ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାର ବା ଗ୍ୟାସ୍‌ ପାତ୍ରରେ ରଖ୍ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଢାଙ୍କିଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ଗ୍ୟାସ୍ ବାହାରକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ (ଚିତ୍ର ‘ଗ’ ଭଳି) ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 10
୩-୪ ମିନିଟ ପରେ ଢାଙ୍କୁଣୀ କାଢ଼ି ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ଚାମଚ ବାହାରକୁ ଅଣାଯାଉ, ଗ୍ୟାସ୍ ଜାରରେ ଅଳ୍ପ ପାଣି ମିଶାଯାଉ ଓ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପୂର୍ବପରି ଘୋଡାଇ ଦେଇ ଗ୍ୟାସ୍ ଜାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ହଲାଇଦିଆଯାଉ ଯେପରି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯିବ । ଏହି ଜଳୀୟ ଦ୍ରବଣରେ ନୀଳ ଲିଟମସ୍ କାଗଜ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଏହା ନାଲି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପରିଣତ ହେବ । ତେଣୁ ଏହି ଦ୍ରବଣ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଟେ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ସଲଫର (ଗନ୍ଧକ), ବାୟୁରେ ଜଳିଲେ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ ଗ୍ୟାସ ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲେ ସରଫ୍ଲୋରସ୍ ଏସିଡ଼୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ 11
ସଲଫର + ଅକ୍ସିଜେନ → ସଲଫର ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ଼
ସଲଫର ଡାଇଅକ୍‌ସାଇଡ଼ + ଜଳ → ସଲଫ୍ଲୋରସ୍ ଅମ୍ଳ

କାର୍ଯ୍ୟ–୮ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଯନ୍ଧାନ କରିବା

  • ଏକ କାଚ ପାତ୍ରରେ କିଛି ସଲଫର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆଯାଉ ।
  • ଏଥୁରେ ଅଳ୍ପ ଜଳ ମିଶାଯାଉ ।
  • ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
  • ସଲଫର୍ ଓ ଫସ୍‌ଫରସ୍ ପରି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ଓ ଜଳରେ ଧାତୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ଫସ୍‌ଫରସ୍‌କୁ ଜଳରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଅମ୍ଳଜାନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଏଥରେ ନିଆଁ ଲାଗିଯାଏ ।
  • ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ନରମ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଫିକା । ସେମାନେ ନମନୀୟ, ତନ୍ୟ କିମ୍ବା ନିନାଦ୍ୟ ନୁହନ୍ତି । ଆଉ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ କୁପରିବାହୀ । ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଧାତୁ (Non-metals) କହନ୍ତି । ଅଧାତୁମାନଙ୍କୁ ଅକ୍‌ସାଇଡ୍ ଅମ୍ଳୀୟ ପ୍ରକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ।

ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁମାନେ ମୌଳିକ ପଦାର୍ଥର ଉପବର୍ଗ (sub-category) ଅଟନ୍ତି । ଏକ ମୌଳିକ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହାକୁ ଭାଙ୍ଗି ଅଧ‌ିକ ସରଳତର ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ବର୍ତ୍ତମାନ ୧୧୮ଟି ମୌଳିକ ଆମର ଜ୍ଞାତ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ମୌଳିକଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଗଠନର ମୂଳ ଏକକ ଅଟନ୍ତି । କେତେକ ମୌଳିକ ପ୍ରକୃତିଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ କୃତ୍ରିମ ଭାବରେ ତିଆରି ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ନାହିଁ ।

Class 7 Science Chapter 4 Notes Odia Medium ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ଦୁନିଆ

ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର :

  • ଧାତୁମାନଙ୍କର କେତେକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଗୁଣ ଯେପରିକି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହିତା ଏବଂ ଅଧୂକ ଦୃଢ଼ତା ଇତ୍ୟାଦି ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଧାତୁର ବ୍ୟବହାର ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଇଥାଉ । ସେହିପରି ଅଧାତୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ରହିଛି ।
  • ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ଅମ୍ଳଜାନ (oxygen) ନେଉ, ଯାହା ଏକ ଅଧାତୁ । ଅମ୍ଳଜାନ ବିନା ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ।
  • ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅଙ୍ଗାରକ ବା କାର୍ବନ ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଧାତୁ, କାରଣ ଏହା ଜୀବଜଗତର ମୂଳ ଗଠନ ଏକକ । ଏହା ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍ନେହସାର ଓ ଶ୍ଵେତସାରର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ଯାହା ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ।
  • ସାର ଓ ଅନ୍ୟ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ (Nitrogen) ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ ।
  • କ୍ଲୋରିନ୍ (Chlorine) ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଧାତୁ ଯାହାକୁ କ୍ଲିଚିଂ ପାଉଡ଼ର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଜଳ ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଧାତୁ । ଏହାର ଦ୍ରବଣକୁ କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ବିଶୋଧକ (Antiseptic) ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଜ
ଅନେକ ଧାତୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଧାତୁ (ଦୁଇ ବା ଅଧୁକ ଧାତୁ କିମ୍ବା ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁର ମିଶ୍ରଣ) ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା ବାସନକୁସନ, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ, ଉପକରଣ ଆଦି ତିଆରି ନିମନ୍ତେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟନ୍ତି । କେତେକ ବିଶେଷ ଧାତୁ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି (ଯେପରିକି ଜିରକୋନିୟମ), ବିମାନ ନିର୍ମାଣ (ଟାଇଟନିୟମ) ଇତ୍ୟାଦିରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଭାରତରେ ଅନେକ ଧାତୁ, ବିଶେଷକରି ଲୁହା ଓ ଆଲୁମିନିୟମର ପୁନଃଚକ୍ରଣ କରାଯାଇ ଆବର୍ଜନା ହ୍ରାସ ଓ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଉପଲବ୍‌ଧତା ବଜାୟ ରଖାଯାଇପାରୁଛି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

  • ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ ଆଧାରରେ ପୃଥକ୍ କରାଯାଏ ।
  • ସାଧାରଣତଃ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅଧିକାଂଶ ଅଧାତୁ ଅନୁଜ୍ଜ୍ୱଳ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ – ନମନୀୟ ତନ୍ୟ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଏସବୁ ଗୁଣ ନଥାଏ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ତାପ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସୁପରିବାହୀ, କିନ୍ତୁ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ କୁପରିବାହୀ ।
  • ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଧାତବ ଅକ୍‌ସାଇଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି କ୍ଷାରୀୟ ।
  • ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅକ୍‌ସାଇଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତି ଅମ୍ଳୀୟ ।
  • ସାଧାରଣତଃ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଜଳ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
  • ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ବସ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସଂକ୍ଷାରଣ କୁହାଯାଏ ।
  • ଧାତୁ ଓ ଅଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି ।
  • ଦୁଇ ବା ଅଧ୍ବକ ଧାତୁ କିମ୍ବା ଧାତୁ ସହିତ ଅଧାତୁର ମିଶ୍ରଣକୁ ମିଶ୍ରଧାତୁ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମିଶ୍ରଧାତୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା ବାସନକୁସନ, ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ଓ କଳକାରଖାନାର ଅନେକ ଉପକରଣ ଆଦି ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ।