Class 6

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 3 Question Answer Odia Medium ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ: ସୁସ୍ଥ ଶରୀରର ଉପାୟ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 3 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 3 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ଅଲଗାଟିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଏବଂ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
(କ) ଯଅ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ, ଚଣା
Answer:
ଉପରୋକ୍ତ ଖାଦ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚଣା ପୃଥକ ଅଟେ ।
କାରଣ ଯଅ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଚଣା ଡାଲିଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ଅଟେ ।

(ଖ) ରାଜମା, ସବୁଜ ଚଣା, ସୋୟାବିନ୍, ଚାଉଳ
Answer:
ଉପରୋକ୍ତ ଖାଦ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାଉଳ ପୃଥକ ଅଟେ ।
କାରଣ ଏହା ଶ୍ଵେତସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ।

Question 2.
ଭାରତରେ ପାରମ୍ପରିକ ବନାମ ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ପାରମ୍ପରିକ ରୋଷେଇ :

• ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ କାଠଚୁଲା ବ୍ୟବହାର କରି ରୋଷେଇ କରାଯାଉଥିଲା ।
• ମସଲା ବାଟିବା ଓ ପେଷିବା ପାଇଁ ଶିଳ ଓ ଚକି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
• ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଥ‌ିବା ତଟକା ପନିପରିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଉଥିଲା ।
• ଆଞ୍ଚଳିକ ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସୃତ ହେଉଥିଲା ।

ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ :

• ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ଗ୍ୟାସଚୁଲା, ସୌର ରନ୍ଧକ ଓ ହିଟରଦ୍ଵାରା ରୋଷେଇ କରାଯାଉଛି ।
• ମସଲା ବାଟିବା ଓ ପେଷିବା ପାଇଁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଗ୍ରାଇଣ୍ଡର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି । ଓଭାନ ଓ ଫ୍ରିଜ୍‌ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।
• ରନ୍ଧନ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଓ ଖାଦ୍ୟଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି । ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧନ କରାଯାଉଛି ।
• ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

Question 3.
ଜଣେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ କହିଲେ ଯେ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଔଷଧ ଭଳି କାମ କରିପାରେ । ରବି ଏହି ଉତ୍ତରରେ ଉତ୍ସୁକ, ଅଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ରଖୁଛି । ଅତି କମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯାହା ସେ
ପଚାରିପାରିବେ ।
Answer:

1. ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଶରୀର ପାଇଁ କିପରି ଔଷଧ ଭଳି କାମ କରେ ?
2.  ଆପଣ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଔଷଧ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ତାହାର କିଛି ଉଦାହରଣ ଦେଇପାରିବେ କି ?

Question 4.
ସମସ୍ତ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ସୁସ୍ୱାଦୁ ନୁହେଁ । କିଛି ଉଦାହରଣ ସହିତ ତୁମର ଚିନ୍ତାଧାରା କୁହ ।
Answer:
(କ) ପିଜା, ବର୍ଗର, ପେଟିସ୍, ଚିପ୍ସ, ଚାଟ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଜଙ୍କ ଫୁଡ଼ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ ।
(ଖ) ପରିବା ସିଝା, ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ପନିପରିବା, ମାଣ୍ଡିଆ ଆଦି ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ ।

Question 5.
ନିତୁ ପନିପରିବା ଖାଏ ନାହିଁ ବରଂ ବିସ୍କୁଟ, ନୁଡୁଲ୍ସ ଏବଂ ପାଉଁରୁଟିର ମଜା ନିଏ । ଅନେକ ସମୟରେ ତା’ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସବୁ ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ ? ତୁମ ଉତ୍ତରରେ ବୁଝାଅ ।
Answer:
ବିସ୍କୁଟ, ନୁଡୁଲ୍ସ ଏବଂ ପାଉଁରୁଟି ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରକ୍ରୀୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ ଅର୍ଥାତ ଜଙ୍କ ଫୁଡ଼ ଅଟନ୍ତି । ଏଣୁ ସୁଷମ ବା ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ସହିତ ଖାଦ୍ୟରେ ରୂଫେଜ ଓ ଜଳର ମାତ୍ରାକୁ ବଢ଼ାଇଲେ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କୋଷ୍ଠକାଠିନ୍ୟକୁ କମାଯାଇପାରିବ । ଏହାଛଡ଼ା ବିସ୍କୁଟ୍, ନୁଡୁଲ୍ସ ଏବଂ ପାଉଁରୁଟି ଭଳି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା କମାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

Question 6.
ରେଶମାକୁ ସ୍ଵଳ୍ପ ଆଲୋକରେ ଜିନିଷ ଦେଖୁବାରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା । ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭିଟାମିନ୍ ଦେଇଥିଲେ । ନିଜ ଖାଦ୍ୟରେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସାମିଲ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ
ଦେଇଥିଲେ ।
(କ) ସେ କେଉଁ ଅଭାବ ଜନିତ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ?
(ଖ) ତା’ ଖାଦ୍ୟରେ କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନର ଅଭାବ ହୋଇପାରେ ?
(ଗ) ଏହି ସମସ୍ୟା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ତା’ ଖାଦ୍ୟରେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ (ଯେକୌଣସି ଚାରିଟି) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ତାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅ ।
Answer:
(କ) ସେ ଅନ୍ଧାରକଣା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯାହା ଫଳରେ ସେ ସ୍ଵଳ୍ପ ଆଲୋକରେ ଦେଖୁ ପାରୁନଥିଲା ।
(ଖ) ତା’ର ଖାଦ୍ୟରେ ଭିଟାମିନ୍ – A ର ଅଭାବ ଅଛି ।
(ଗ) ସେ ତା’ର ଖାଦ୍ୟରେ ମୂଳା, ଖଡ଼ା, ଶାଗ, ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ପନିପରିବା, ଆମ୍ବ, ଗାଜର, ଅମୃତଭଣ୍ଡା ଆଦି ଭିଟାମିନ୍ – A ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ।

Question 7.
ତୁମକୁ ନିମ୍ନଲିଖ୍ତ ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ଦିଆଯାଇଛି
(କ) ଡବା ଫଳ ରସ
(ଖ) ତାଜା ଫଳ ରସ
(ଗ) ଫଳ
ତୁମେ କେଉଁଟିକୁ ପସନ୍ଦ କରିବ ଏବଂ କାହିଁକି ?
Answer:
ମୁଁ ଫଳକୁ ଅଧ‌ିକ ପସନ୍ଦ କରିବି । କାରଣ ଡବା ଫଳ ରସ ଓ ତାଜା ଫଳରସ ଅପେକ୍ଷା ଫଳ ଆମକୁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟସାର, ଖାଦ୍ୟ ତନ୍ତୁ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଵାଦ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

Question 8.
ଗୌରବଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ଡାକ୍ତର ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ପ୍ଲାଷ୍ଟର ବାନ୍ଧିଦେଲେ । ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ । ଦ୍ଵିତୀୟ ପରିଦର୍ଶନରେ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ ଭିଟାମିନ୍ ଡି ସିରପ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ସହିତ ଦେଇଥିଲେ ।
ସାରଣୀରୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(କ) ଡାକ୍ତର କାହିଁକି ଗୌରବକୁ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ଦେଲେ ?
(ଖ) ଦ୍ଵିତୀୟ ଥର ପରିଦର୍ଶନ ବେଳେ ଡାକ୍ତର କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ସହ ଭିଟାମିନ୍ D ସିରପ୍ କାହିଁକି ଦେଲେ ?
(ଗ) ଡାକ୍ତର ଦେଇଥ‌ିବା ଔଷଧକୁ ନେଇ ତୁମ ମନରେ କି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ?
Answer:
(କ) କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ହାଡ଼କୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିଥାଏ ଓ ହାଡ଼କୁ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଖ) ଦ୍ଵିତୀୟ ପରିଦର୍ଶନ ବେଳେ ଡାକ୍ତର ଭିଟାମିନ୍ D ସିରପ ସହ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ଦେଲେ କାରଣ ଭିଟାମିନ୍ – D ସିରପ୍ କ୍ୟାଲସିୟମ୍‌କୁ ଶୋଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(ଗ) ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଔଷଧକୁ ନେଇ ମନରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି ଯେ, ‘ହାଡ଼ର ସୁସ୍ଥତା ସହ ଭିଟାମିନ୍ – D ର କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି ଓ ଗୌରବ କେତେଦିନ ପାଇଁ ଭିଟାମିନ୍ – D ସିରପ୍ ଓ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ବଟିକା ଖାଇବ ?

Question 9.
ଚିନି କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍‌ ଏକ ଉଦାହରଣ । ଚିନିକୁ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଗଲେ ଏହା ଗାଢ଼ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
ମଣ୍ଡଦ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ଗାଢ଼ ନୀଳ ବର୍ଷ ଧାରଣ କରେ । ଚିନି ଏକ ସରଳ ଶର୍କରା ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିନଥାଏ ।

Question 10.
ରମଣଙ୍କ ବକ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ, ‘‘ସମସ୍ତ ଷ୍ଟାର୍ଟ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଅଟେ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ଷ୍ଟାର୍ଚ ନୁହେଁ ।’’ ତୁମର ଉତ୍ତରକୁ ପରୀକ୍ଷା ମାଧ୍ୟମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ରମଣଙ୍କ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ଅଟେ, କାରଣ ଶ୍ଵେତସାରରେ ଶର୍କରା, ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ଏବଂ ତନ୍ତୁଜାତୀୟ ପଦାର୍ଥ ରହିଥ‌ିବା ବେଳେ ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚରେ କେବଳ ଗ୍ଲୁକୋଜ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଥା’ନ୍ତି ।
– ଷ୍ଟାର୍ଚ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଯଥା ଆଳୁ, ଭାତ ଓ ପାଉଁରୁଟି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣ ଆସିଲେ ତାହା ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଶ୍ଵେତସାର ଜାତୀୟ ଅନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଶର୍କରା ଜାତୀୟ ଚିନି, ମହୁ ଓ ଫଳରସ ଏବଂ ତନ୍ତୁଜାତୀୟ କଞ୍ଚା ପନିପରିବା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ଆସିଲେ ରଙ୍ଗରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇ ନଥାଏ ।
ଉପରୋକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣ କରି ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ଷ୍ଟାର୍ଚ ଶ୍ଵେତସାରର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ଓ ସମସ୍ତ ଶ୍ଵେତସାର ଷ୍ଟାର୍ଟ ନୁହନ୍ତି ।

Question 11.
ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବେଳେ ମିଷ୍ଟିର ମୋଜା ଉପରେ କିଛି ବୁନ୍ଦା ଆୟୋଡି଼ନ୍ ବୁନ୍ଦା ପଡ଼ିଥିଲା ଏବଂ କିଛି ବୁନ୍ଦା ତା’ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀଙ୍କ ଶାଢ଼ୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ଶାଢ଼ୀରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍‌ର ବୁନ୍ଦା ଗାଢ଼ନୀଳ ହୋଇଯାଇଥିବା ବେଳେ ମୋଜାର ରଙ୍ଗ ବଦଳି ନଥିଲା । ଏହାର ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
କାରଣ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଜଣକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଶାଢ଼ି ନିଶ୍ଚିତ ସୂତା ଶାଢ଼ି ଥିଲା ଏବଂ ମଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ମଣ୍ଡରେ ଷ୍ଟାର୍ଚ ଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଆୟୋଡି଼ନ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କଲା । ମୋଜାରେ କେହି ମଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

Question 12.
ବାଜରାକୁ ଏକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ କାହିଁକି ? ଶରୀରର ପୋଷକ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ କେବଳ ବାଜରା ଖାଇବା ଯଥେଷ୍ଟ କି ? ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ବାଜରାକୁ ଏକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ କାରଣ ବାଜରାରେ ଜୀବସାର, ଲୌହ, କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଏବଂ ହଜମଯୋଗ୍ୟ ତନ୍ତୁ ଭରପୂର ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ । ବାଜରା ମଧ୍ୟ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହା ଆମ ଶରୀରର ସ୍ଵାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।
ଶରୀରର ପୋଷକ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ କେବଳ ବାଜରା ଖାଇବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ଭିଟାମିନ୍ C, ଭିଟାମିନ୍ B,, ଭିଟାମିନ୍ D ଏବଂ ଆୟୋଡ଼ିନ ନାହିଁ । ଆୟୋଡ଼ିନ ଅଭାବରେ ଗଳଗଣ୍ଡ ରୋଗ ଓ ଫଳ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ନ ଖାଇଲେ ଭିଟାମିନ୍ -C ର ଅଭାବ ହୋଇ ସ୍କର୍ଭି ରୋଗ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ।

Question 13.
ତୁମକୁ ଏକ ଦ୍ରବଣ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ବୋଲି ତୁମେ କିପରି ଜାଣିବ ?
Answer:
ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବଣକୁ ଷ୍ଟାର୍ଚ ଉପରେ ପକାଇଲେ ତାହା ଗାଢ଼ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣ କଲେ ତାହା ଅୟୋଡ଼ିନ୍ ଦ୍ରବଣ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିବ ।

ଅଧ୍ବକ ଶିଖୁବା

Question 1.
ଗ୍ରୋସରୀ କିଣିବା ପରେ ତୁମ ମା’ଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ପ୍ୟାକେଟ୍ ଖୋଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର । ଅତି କମ୍‌ରେ ତିନୋଟି ଫର୍ଟିଫାଏଡ୍ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥର ପୁଷ୍ଟିକର ସୂଚନାକୁ ପଢ଼ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର ।
Answer:
ଫଟିଫାଏଡ୍ ଖାଦ୍ୟ (Fortified food) ର ଉଦାହରଣ :
(a) ଆୟୋଡ଼ିନଯୁକ୍ତ ଲୁଣ
(b) ଭିଟାମିନ୍ – D ଯୁକ୍ତ ପ୍ୟାକେଟ୍ କ୍ଷୀର
(c) ଗହମରୁ ପ୍ରସ୍ତତ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଅଟା
Premium Cow Milk (OMFED)
(a) Energy value – 63.5 kcal
(b) Protein – 3.30 g
(c) Total fat – 3.50 g
(d) Carbohydrates – 4.81 g
(e) Sugar – 0.00 g
(f) Calcium – 155.00 g
[ଏହିପରିଭାବେ ଅନ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକରୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇପାରିବ ।]

Question 2.
ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଅପାତାନୀ ଜନଜାତି ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଟାପିଓ ନାମକ ଲୁଣ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି । ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ ସେମାନଙ୍କର ଲୁଣ ତିଆରି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକତା ବିଷୟରେ ଅଧ୍ବକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର । ଚିତ୍ର ସଂଗ୍ରହକରି କାଗଜ ସିଟ୍‌ରେ ଲଗାଅ । ଏଥୁସହିତ ଏହି ଲୁଣ ତିଆରି କରିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଓ ଏହାର ଉପଯୋଗିତା ବିଷୟରେ ଏକ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଲେଖ ।
Answer:
ଟାପିଓ ଲୁଣ ତିଆରି ପ୍ରକିୟା (Tapye salt)
(a) ଏହି ଲୁଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ‘ସିଚୁଆନ୍ ଗୋଲମରିଚ’ କିମ୍ବା ‘କାଛୋକ୍ସାଇଲମ୍’ ନାମକ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରକାରର ଉଦ୍ଭିଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(b) ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭଦର ଡାଳ ଓ ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।
(୯) ଦ୍ଵିତୀୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିରେ ଫୁଟାଯାଏ ।
(d) ତୃତୀୟରେ ଫୁଟିବା ପରେ ମିଶ୍ରଣକୁ ଛାଣି ଦିଆଯାଏ ।
(e) ଚତୁର୍ଥରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ନିଆଁ ଉପରେ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରାଯାଏ ।
(f) ପଞ୍ଚମରେ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେଲାପରେ ଲୁଣର ସ୍ଫଟିକ ସଂଗୃହୀତ ହୁଏ ।
ଉପଯୋଗିତା : ଏହାର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ରହିଅଛି ଓ ଏହା ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟର ସ୍ଵାଦ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।

Question 3.
ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଆଖପାଖରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ବଢୁଥ‌ିବା ପନିପରିବା ଓ ଫଳକୁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରଜାତି ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ, ଭାରତର ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହି ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ରଣଭାଜି ଏବଂ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଖାଇବା ଛତୁ ବିଷୟରେ ପଢ଼ । ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ଏଭଳି କୌଣସି ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରଜାତିର ଖାଦ୍ୟ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ? ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଓଡ଼ିଶାର ଜଙ୍ଗଲୀ ପ୍ରଜାତିର ଖାଦ୍ୟ (Odisha’s wild food variation)
ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷାରେ ଜଙ୍ଗଲୀ ଖାଦ୍ୟ ଉଦ୍ଭଦ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।
ବନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟର ଉଦାହରଣ
(a) ଛତୁ – ରୁଗଡ଼ା / ଫୁଟକା
(b) ଶାଗ – ମୁଥୁ/ଆମ୍ବିଲିଟି/କାଲମି
(c) ମୂଳ – ଓଲୁଅ କାଣ୍ଡ |ବଣସାରୁ/ମିଠା ଆଳୁ
(d) ଗୁଡ଼ – ଆସନ/ବାରହା/ଦୋହରା ଗଛରୁ ଗୁଡ଼ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଖୁଯାଇଥାଏ ।

Question 4.
ତୁମେ ପ୍ରାୟତଃ ଖାଉଥୁବା ଜଙ୍କଫୁଡ଼ର ତାଲିକା କର । ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ କୁହ । ଏହି ତାଲିକା ଆଧାରରେ ନିଜ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖୁ ସ୍କୁଲ ପରିସରରେ କିଛି ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ଼ ନିଷିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କର । କିଛି ସୁସ୍ଥ ବିକଳ୍ପର ପରାମର୍ଶ ଦିଅ ।
Answer:
ଜଙ୍କ ଫୁଡ୍‌ର ତାଲିକା :
(a) ଆଳୁ ଚିପ୍ପ
(b) ପିଜା
(c) ବର୍ଗର
(e) ପପ୍‌ କର୍ଣ୍ଣ
(d) ଫ୍ରାଏଡ଼୍ ଚିକେନ୍
(f) ପେଷ୍ଟ୍ରି
(g) କେକ୍
(h) କ୍ୟାଣ୍ଠି
(i) ଚକୋଲେଟ୍
(j) ପିଜା
(k) କୁର୍ କୁରେ
(l) ଆଇସ୍‌କ୍ରିମ୍
(m) ବର୍ଫି
(n) ଗୁପ୍ଚୁପ୍
(୦) ମ୍ୟାଗି
(p) ଚାଟ୍
ସୁସ୍ଥ ବିକଳ୍ପ :
(a) ପିଠା
(b) ଉପମା
(c) ଇଟିଲି
(d) ଚୁଡ଼ାଘଷା
(e) ଉଖୁଡ଼ା
(f) ମାଣ୍ଡି ଆ
(g) ମୁଢ଼ି
(h) ଚକୁଳି

Question 5.
ବୟସ, ଶାରୀରିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଆଧାରରେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପୋଷଣ ଆବଶ୍ୟକତାରେ ଭିନ୍ନତା ଖୋଜ । ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖୁ ରଖ । ପରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର ।
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈନିକ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ଶକ୍ତିର ପରିମାଣ :
(a) ଶିଶୁ ଓ ପିଲା :
6 ମାସ 120 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
1-3 ବର୍ଷ – 1200 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
4-6 ବର୍ଷ – 1500 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
7-9 ବର୍ଷ – 1800 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
10-12 ବର୍ଷ – 2100 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ

(b) କିଶୋର କିଶୋରୀ :
13 – 15 ବର୍ଷ – 2500 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
16 – 18 ବର୍ଷ – 3000 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ

(c) ବୟସ୍କ :
ସାଧାରଣ – 2200 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
ଗର୍ଭବତୀ – 3300 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ
ସ୍ତନ୍ୟଦାତ୍ରୀ – 3700 କି. କ୍ୟାଲୋରୀ

Question 7.
ବାର ବର୍ଷର ଶିଶୁକୁ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଖାଦ୍ୟ ସାରଣୀରେ ଉଚିତ ଯାହା ମହଙ୍ଗା ଦେବା ହୋଇ ନ ଥୁବ ଏବଂ ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥ‌ିବ ।
Answer:
(a) ତରଳ ଖାଦ୍ୟ
(b) ପରିବା ସିଝା ଡାଲି
(c) ଫଳରସ
(d) ମାଛ, ମାଂସ ଓ ଅଣ୍ଡା
(e) ଭାତ
(f) ଭାଳ
(g) କ୍ଷୀର
(h) ମହୁ
(i) ଖମ୍ବଆଳୁ
(j) ପାଚିଲା ଫଳ
(k) ବାଜରା
(i) କନ୍ଦମୂଳ
(m) ବସାଦହି
(n) ସୋୟାବିନ୍
(o) ଚିନାବାଦାମ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ବେରିବେରି, ଖାଦ୍ୟ, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଅନ୍ଧାର କଣା, ସ୍ନେହସାର]

(a) ଭିଟାମିନ୍ – A ଅଭାବରେ ______ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଅନ୍ଧାରକଣା

(b) ଭିଟାମିନ୍ – B ଅଭାବରେ ______ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ବେରିବେରି

(c) ସଞ୍ଚିତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ______ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ।
Answer:
ସ୍ନେହସାର

(d) ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ଆବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ______ ।
Answer:
ଖାଦ୍ୟ

(e) ମାଂସପେଶୀକୁ ମଜବୁଜ ରଖିବାରେ ______ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
Answer:
ପୁଷ୍ଟିସାର

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ରିକେଟ୍ସ, ସ୍ନେହସାର, ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ସ୍କର୍ଭି]

(a) ସପୁରୀ, ଆମ୍ବ ଓ ମକା _______ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ଶ୍ଵେତସାର

(b) ଘିଅ ଏବଂ ____ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ସ୍ନେହସାର

(c) ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ _____ ଅଟେ ।
Answer:
ପୁଷ୍ଟିସାର

(d) ଭିଟାମିନ – C ଅଭାବରେ _____ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ସ୍କର୍ଭି

(e) ଭିଟାମିନ – D ଅଭାବରେ _____ ରେ। ଗ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ରିକେଟ୍ସ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଶ୍ଵେତସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଆୟୋଡ଼ିନ୍, କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ସ୍ନେହସାର]

(a) ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ _____ ଅଭାବ ରୁ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
କ୍ୟାଲସିୟମ୍

(b) ଆଳୁ, ଆଖୁ ଓ କଦଳୀ ____ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ଶ୍ଵେତସାର

(c) ଚିନାବାଦାମ, ଅଖରୋଟ ଓ ବଟର ______ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ସ୍ନେହସାର

(d) ଗ ଳ ଗ ଣ୍ଡ ରେ ଗ ______ ଅଭ।ବ ରୁ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଆୟୋଡ଼ିନ୍

(e) ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଡାଲି ______ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ପୁଷ୍ଟିସାର

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଠିକ୍ ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ଭଦ୍ରକର ଚୁଡ଼ାମଣି ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ଲୁଣ ମାରନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(b) ଗହମ, ଚାଉଳ ଓ ବାଜରା ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
(✗)

(c) ଦହି, ପିସ୍ତାବାଦାମ ଓ କାଜୁବାଦାମ ଇତ୍ୟାଦି ପୁଷ୍ଟିସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
(✗)

(d) ଛତୁ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(e) ଲୁଣ ଚାଷ ଅଗରିଆ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ବୃତ୍ତି ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ଲୌହ ଧାତୁ ସାର ଅଭାବରୁ ରକ୍ତହୀନତା ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(b) ଅମୃତ ଭଣ୍ଡା, ଗାଜର, ଆମ୍ବ ଓ କ୍ଷୀର ରୁ ଭିଟାମିନ୍ – A ମିଳିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(c) ସମୁଦ୍ର ମାଛ ଓ ଆୟୋଡ଼ିନଯୁକ୍ତ ଲୁଣରୁ ଭିଟାମିନ୍ – D ମିଳିଥାଏ
Answer:
(✗)

(d) ରିକେଟ୍ ରୋଗରେ ମାଢ଼ିରୁ ରକ୍ତ ସ୍ରା ଦ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✗)

(e) ଭିଟାମିନ୍ – B, ଅଭାବରେ ଅନ୍ଧାରକଣା ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✗)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ବେରି ବେରି ରୋଗରେ ଗୋଡ଼ ଓ ହାତ ଫୁଲିବା ସହ ଝିମ୍ଝିମ୍ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(b) ରିକେଟ୍ ରୋଗରେ ହାଡ଼ କୋମଳ ଓ ବଙ୍କା ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

(c) ଅମୃତଭଣ୍ଡା, ଗାଜର ଓ କ୍ଷୀରରେ ଭିଟାମିନ୍ – B₁ ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✗)

(d) ଗହମ, ଚାଉଳ ଓ କଖାରୁ ମଞ୍ଜିରେ ଭିଟାମିନ୍ – A ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✗)

(e) ଟମାଟୋ, କମଳା ଓ ପିଜୁଳିରେ ଭିଟାମିନ୍ – D ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✗)

Question 1.
‘କ’, ‘ଖ’ ଓ ‘ଗ’ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ	ଗ
(a) ଭିଟାମିନ୍ – A	ହାଡ଼ ଓ ଦନ୍ତକ୍ଷୟ	କ୍ଷୀର, ଆମ୍ବ, ଗାଜର
(b) ଭିଟାମିନ୍ – B	ଅନ୍ଧାର କଣା	କ୍ଷୀର, ଦହି, ଛେନା
(c) ଭିଟାମିନ୍ – C	ବେରି ବେରି	ଅଣ୍ଡା, ମାଛ, କ୍ଷୀର
(d) ଭିଟାମିନ୍ – D	ସ୍କର୍ଭି	ପନିର, ଚାଉଳ, ଅଳସୀ ମଞ୍ଜି
(e) କ୍ୟାଲସିୟମ୍	ରିକେଟ୍ସ	ଟମାଟୋ, କମଳା, ପିଜୁଳି

Answer:

କ	ଖ	ଗ
(a) ଭିଟାମିନ୍ – A	ଅନ୍ଧାର କଣା	କ୍ଷୀର, ଆମ୍ବ, ଗାଜର
(b) ଭିଟାମିନ୍ – B	ବେରି ବେରି	ପନିର, ଚାଉଳ, ଅଳସୀ ମଞ୍ଜି
(c) ଭିଟାମିନ୍ – C	ସ୍କର୍ଭି	ଟମାଟୋ, କମଳା, ପିଜୁଳି
(d) ଭିଟାମିନ୍ – D	ରିକେଟ୍ସ	ଅଣ୍ଡା, ମାଛ, କ୍ଷୀର
(e) କ୍ୟାଲସିୟମ୍	ହାଡ଼ ଓ ଦନ୍ତକ୍ଷୟ	କ୍ଷୀର, ଦହି, ଛେନା

Question 2.
‘କ’, ‘ଖ’ ଓ ‘ଗ’ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ	ଗ
(a) ଶ୍ଵେତସାର	ଫ୍ୟାଟ୍	ଘିଅ ଏବଂ ତେଲ
(b) ସ୍ନେହସାର	ରଫେଜ୍	କଦଳୀ, ସପୁରୀ, ଆମ୍ଭ
(c) ପୁଷ୍ଟିସାର	କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍	ଶରୀରକୁ ରୋଗସହ ଲଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ
(d) ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ	ସ୍କର୍ଭି	ଛେନା, ଅଣ୍ଡା, ମାଛ
(e) ଭିଟାମିନ୍ – C	ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ	ଫଳ, ପନିପରିବା

Answer:

କ	ଖ	ଗ
(a) ଶ୍ଵେତସାର	କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍	କଦଳୀ, ସପୁରୀ, ଆମ୍ଭ
(b) ସ୍ନେହସାର	ଫ୍ୟାଟ୍	ଘିଅ ଏବଂ ତେଲ
(c) ପୁଷ୍ଟିସାର	ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ	ଛେନା, ଅଣ୍ଡା, ମାଛ
(d) ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ	ରଫେଜ୍	ଫଳ, ପନିପରିବା
(e) ଭିଟାମିନ୍ – C	ସ୍କର୍ଭି	ଶରୀରକୁ ରୋଗସହ ଲଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ

Question 3.
‘କ’, ‘ଖ’ ଓ ‘ଗ’ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର ।(ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

କ	ଖ	ଗ
(a) ଷ୍ଟାର୍ଚ	ସାଧା କାଗଜ	ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ
(b) ଫ୍ୟାଟ୍	ପୋଷକ ଶସ୍ୟ	ତେଲର ଛାପ
(c) ପୁଷ୍ଟିସାର	ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣ	ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ
(d) ଜଙ୍କ ଫୁଡ୍	CuSO4 ଓ NaOH ଦ୍ରବଣ	ଶରୀର ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ
(e) ବାଜରା	ଥଣ୍ଡା ପାନୀୟ	ଘନନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣ

Answer:

କ	ଖ	ଗ
(a) ଷ୍ଟାର୍ଚ	ଆୟୋଡ଼ିନ ଦ୍ରବଣ	ଘନନୀଳ ବର୍ଣ୍ଣ
(b) ଫ୍ୟାଟ୍	ସାଧା କାଗଜ	ତେଲର ଛାପ
(c) ପୁଷ୍ଟିସାର	CuSO4 ଓ NaOH ଦ୍ରବଣ	ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ
(d) ଜଙ୍କ ଫୁଡ୍	ଥଣ୍ଡା ପାନୀୟ	ଶରୀର ପାଇଁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ନୁହେଁ
(e) ବାଜରା	ପୋଷକ ଶସ୍ୟ	ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ

Question 4.
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(a) ବାଜରା : ପୋଷକ ଶସ୍ୟ :: ଚକୋଲେଟ୍ : _______
Answer:
ଜଙ୍କଫୁଡ୍

(b) ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ : ଭିଟାମିନ୍ – A :: ବେରି ବେରି : ______
Answer:
ଭିଟାମିନ୍ – B

(c) ସ୍କର୍ଭି : ଭିଟାମିନ୍-C :: ରିକେଟ୍‌ : _______
Answer:
ଭିଟାମିନ୍ – D

(d) ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ : କ୍ୟାଲସିୟମ୍ :: ଗଳଗଣ୍ଡ : ______
Answer:
ଆୟୋଡ଼ିନ

(e) ସବୁଜ ଶାଗ, ପନିପରିବା : ଆଇରନ୍ :: ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ, ପାଣିସିଙ୍ଗଡ଼ା : _____
Answer:
ଆୟୋଡ଼ିନ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

1. କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ଶ୍ଵେତସାର (Carbohydrate) :
ଏହା ଏକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ । ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଗହମ, ଚାଉଳ, ମକା, ଆଳୁ, କନ୍ଦମୂଳ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଶ୍ଵେତସାର ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ରହିଥାଏ ।

(b) ସ୍ନେହସାର (Fat) :
ଏହା ଏକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ । ଘିଅ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତେଲରେ ଏହାର ପରିମାଣ ଅତ୍ମକ ଥାଏ । ଦହି, ପିସ୍ତାବାଦାମ, କାଜୁବାଦାମ, ରାଶି, ସୋୟାବିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ନେହସାର ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।

(c) ପୁଷ୍ଟିସାର (Protein) :
ଏହା ଏକ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ । ଏହା ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । ମୁଗ, ଚଣା ଓ ମଟର ଇତ୍ୟାଦି ଉଭିଦ ଉତ୍ସ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ମାଛ, ମାଂସ ଓ କ୍ଷୀର ପ୍ରାଣୀଜ ଉତ୍ସର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

(d) ପୋଷକ (Nutrient) :
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଉପାଦାନ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ, ଆମ ଅଭିବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ଓ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ କ୍ରିୟା ବ ଜାୟ ର ଖୂ ଥାଏ, ତାହାକୁ ପୋଷକ କୁହାଯାଏ ।

(e) ରଫେଜ୍ (Roughage) :
ଜନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ରଫେଜ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରକୁ କୌଣସି ପୋଷକ ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଆମ ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ ।

(f) ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ (Balanced diet) :
ଶରୀରର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ, ର ଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ସେହି ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ରହି ଲେ କୁହାଯାଏ ।

(g) ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା (Food miles) :
ଉତ୍ପାଦ ନ କ ର ଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉପଭୋକ୍ତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଗ୍ ଗହମ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ । ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା ସମୟ ହ୍ରାସ କରିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

2. ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(କ)

ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ	ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ	ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ
ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଆମକୁ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଏମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।	ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଶରୀରକୁ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷାକରିବା ସହ ସୁସ୍ଥ ରଖୁ’ନ୍ତି । ଏଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।	ଜୀବସାର ଓ ଧାତୁସାର ଆମ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ ପୁଷ୍ଟିସାର ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

(ଖ)

କ୍ୟାଲସିୟମ୍	ଆୟୋଡ଼ିନ୍	ଆଇରନ୍
ଏହି ଧାତୁସାର ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିଥାଏ । କ୍ଷୀର, ଦହି ଓ ଛେନାରୁ ଏହା ମିଳି ଥାଏ । ଏହାର ଅଭାବରେ ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତ କ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ ।	ଏହି ଧାତୁସାର ଆମକୁ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସବୁଜ ଶାଗ, ପନିପରିବା ଓ ବିଟ୍‌କୁ ଏହା ମିଳିଥାଏ । ଏହାର ଅଭାବରେ ରକ୍ତହୀନତା ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।	ଏହି ଧାତୁସାର ରକ୍ତର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ, ପାଣିସିଙ୍ଗଡ଼ା ଓ ଲୁଣରୁ ଏହା ମିଳିଥାଏ । ଏହାର ଅଭାବରେ ଗଳଗଣ୍ଡ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

(ଗ)

ରଫେଜ୍	ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ
ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ରଫେଜ୍ କୁହାଯାଏ । ଏହା ଆମ ଶରୀରରେ ହଜମ ହୋଇ ନଥିବା ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ମଳ ବାହାର କରିବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ରୂଫେଜ୍ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଭିଦଠାରୁ ମିଳିଥାଏ ।	ଶରୀରର ସଠିକ୍ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପୋଷକ, ରଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥିଲେ ସେହି ଖାଦ୍ୟକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଅନ୍ୟ ନାମ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ।

(ଘ)

ଫର୍ଟିଫିକେସନ୍	ଜଙ୍କ ଫୁଡ଼
ପ୍ୟାକେଟ୍ ହୋଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସମୟରେ ଅଧ‌ିକ ପୋଷକ ମିଶାଇବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଫର୍ଟିଫିକେସନ୍ କୁହାଯାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଯୁକ୍ତ ଲୁଣ ଓ କିଛି ଶିଶୁ ଖାଦ୍ୟ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।	ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟରେ ଶ୍ଵେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାରର ମାତ୍ରା ଅଧୂକ ଥାଇ ପୁଷ୍ଟିସାର, ଧାତୁସାର ଓ ଜୀବସାରର ମାତ୍ରା କମ୍ ପରିମାଣରେ ଥାଏ ତାହାକୁ ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ଼ କୁହାଯାଏ । ଆଳୁ ଚିପ୍‌ସ, ଚକୋଲେଟ୍ ଓ ଥଣ୍ଡା ପାନୀୟ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

(ଙ)

ସ୍କର୍ଭି	ରିକେଟ୍
ଏହି ରୋଗରେ ମାଢ଼ିରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହୁଏ ଓ କ୍ଷତ ବିଳମ୍ବରେ ଭଲ ହୋଇଥାଏ । ଭିଟାମିନ୍ – C ଅଭାବରେ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଖାଇଲେ ଏହି ରୋଗର ନିବାରଣ ହୋଇଥାଏ ।	ଏହି ରୋଗରେ ହାଡ଼ କୋମଳ ଓ ବଙ୍କା ହୋଇଥାଏ । ଭିଟାମିନ୍ D ଅଭାବରେ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । କ୍ଷୀର, ଲହୁଣୀ, ମାଛ ଓ ଅଣ୍ଡା ଖାଇଲେ ଏହି ରୋଗର ନିବାରଣ ହୋଇଥାଏ ।

(ଚ)

ଗଳଗଣ୍ଡ	ରକ୍ତହୀନତା
ଏହି ରୋଗରେ ବେକର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗ ଫୁଲିଯାଏ । ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଧାତୁସାର ଅଭାବରୁ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଛ ଓ ପାଣି ସିଙ୍ଗଡ଼ାରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମଣାରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ରହିଥାଏ ।	ଏହି ରୋଗରେ ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ । ଲୌହ ଧାତୁସାର ଅଭାବରୁ ଏହି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ । ସବୁଜ ଶାଗ, ପନିପରିବା ଓ ଡାଳିମ୍ବରେ ଅଧ୍ୟକ ପରିମାଣରେ ଲୌହ ରହିଥାଏ ।

(ଛ)

ଅନ୍ଧାରକଣା	ବେରିବେରି
ଏହି ରୋଗରେ ଦୁର୍ବଳ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି କାରଣରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅନ୍ଧାରରେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ । ଜୀବସାର – A ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ। ଅମୃତଭଣ୍ଡା, ଗାଜର, ଆମ୍ବ, କ୍ଷୀରରେ ଏହି ଜୀବସାର ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ ।	ଏହି ରୋଗରେ ଗୋଡ଼ ଓ ହାତ ଫୁଲିବା ସହ ଝିମ୍‌ଝିମ୍ ହୋଇଥାଏ । ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ କଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଜୀବସାର – B ଅଭାବ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଡାଲି, ମଞ୍ଜି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ, ବାଦାମ ଓ ଶସ୍ୟରେ ଏହା ଅଧ୍ଵ ମାତ୍ରାରେ ରହିଥାଏ ।

(କ)

ଜୀବସାର	ଧାତୁସାର
ଏହାର ଅନ୍ୟନାମ ଭିଟାମିନ୍ । ଭିଟାମିନ୍ – A, B1, C ଓ D ଏହାର କେତେକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଭିଟାମିନ୍ A ଅଭାବରେ ଅନ୍ଧାରକଣା, ଭିଟାମିନ୍ B1 ଅଭାବରେ ବେରିବେରି, ଭିଟାମିନ୍ C ଅଭାବରେ ସ୍କର୍ଭି, ଭିଟାମିନ୍ D ଅଭାବରେ ରିକେଟସ୍ ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।	ଏହାର ଅନ୍ୟନାମ ମିନେରାଲସ୍ । କ୍ୟାଲସିୟମ୍, ଲୌହ, ଆୟୋଡି଼ନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଧାତୁସାର କ୍ୟାଲସିୟମ ଅଭାବରେ ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦନ୍ତକ୍ଷୟ, ଧାତୁସାର ଆୟୋଡ଼ିନ ଅଭାବରେ ଗଳଗଣ୍ଡ, ଧାତୁସାର ଲୌହ ଅଭବରେ ରକ୍ତହୀନତା ଇତ୍ୟାଦି ରୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀ ସମୟକ୍ରମେ କିପରି ବଦଳି ଯାଇଛି ?
Answer:
(a) ପାରମ୍ପରିକ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ କାଠଚୁଲା ସାହାଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଥିଲା । ବାଟିବା ପାଇଁ ଚିନି, ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ମସଲା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଶିଳର ପେଷଣା ଓ ଢିଙ୍କିର ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା ।

(b) ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଗ୍ୟାସଚୁଲା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଅଛି । ବାଟିବା ଓ ପେଷିବା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଗ୍ରାଇଣ୍ଡରର ସାହଯ୍ୟ ନିଆଯାଉଛି । ଖାଦ୍ୟ ଗରମ କରିବା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ କେଟ୍‌ଲୀ ଓ ଓଭାନ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଅଛି ।

Question 4.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଆଧୁନିକ ରୋଷେଇରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି ?
Answer:
(a) ବୈଷୟିକ ବିକାଶ
(b) ଉନ୍ନତ ପରିବହନ
(c) ଉତ୍ତମ ଯୋଗାଯୋଗ

Question 5.
‘ଶୀତନିଦ୍ରା’ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
(a) ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଧଳାଭାଲୁ ଚର୍ମତଳେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଚର୍ବି ଜମା କରିଥାଏ । ଏହି ଚର୍ବି ଶକ୍ତିର ଏକ ଉତ୍ସ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
(b) ଏହି ଚର୍ବି ସେମାନଙ୍କୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଶୀତନିଦ୍ରା ସମୟରେ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ବଞ୍ଚିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 6.
ଗଳଗଣ୍ଡ ରୋଗର କାରଣ ଓ ପ୍ରତିକାରଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।
Answer:
(a) ଗଳଗଣ୍ଡ ରୋଗ ହେଲେ ବେକର ସମ୍ମୁଖଭାଗ ଫୁଲିଥାଏ । ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୃତ୍ତିକାରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ଧାତୁସାରର ଅଭାବ ହେତୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ।
(b) ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସାଧାରଣ ଲୁଣରେ ଆୟୋଡ଼ିନ୍ ମିଶାଇ ବିକ୍ରି କରିବାଦ୍ଵାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆୟୋଡ଼ିନ ଧାତୁସାର ମିଳିପାରୁଛି ।

Question 7.
ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଣଚାଷ କରାଯାଉଛି ?
Answer:
(a) ଗଞ୍ଜାମର ହୁମା
(b) ବାଲେଶ୍ଵରର ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି
(c) ଭଦ୍ରକର ଚୁଡ଼ାମଣି

Question 8.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଖାଦ୍ୟରେ ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
(a) ଖାଦ୍ୟକୁ ଅଧିକ ସମୟ ରାନ୍ଧିବାଦ୍ଵାରା ଭିଟାମିନ୍ – C ଭଳି କିଛି ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।
(b) କଟାଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଚୋପାଛଡ଼ା ଯାଇଥବା ପନିପରିବାକୁ ଧୋଇଲେ ମଧ୍ୟ ପୋଷକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ ।

Question 9.
ତନ୍ତୁ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ (ଫାଇବର) ଆମ ପାଇଁ କିପରି ଲାଭଦାୟକ ?
Answer:
(a) ଫଳ ଓ ପନିପରିବାରେ ଫାଇବର ରହିଥାଏ ।
(b) ଏହା ଆମ ଶରୀରରେ ହଜମ ହୋଇ ନଥୁବା ଖାଦ୍ୟକୁ ହଜମ କରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

Question 10.
ଖାଦ୍ୟସହ ଜଳର ଭୂମିକା ଅଛି କି ?
Answer:
(a) ଜଳ ଆମର ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ ।
(b) ଏହା ଶରୀରକୁ ଖାଦ୍ୟରୁ ପୋଷକ’ ଶୋଷିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
(c) ଏହା ଝାଳ ଓ ପରିସ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରରୁ ବର୍ଯ୍ୟବସ୍ତୁ ବାହାର କରେ ।
(d) ନିଜକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ନିୟମିତ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ପାଣି ପିଇବା ଉଚିତ ଅଟେ ।

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 2 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 2 Odia Medium

ଆସ ଆମ ଶିକ୍ଷଣର ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା

Question 1.
ଏଠାରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମଞ୍ଜି ରହିଛି । ସେମାନଙ୍କ ଉଭିଦର ମୂଳ ଏବଂ ପତ୍ରର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁଛ ?

Answer:

କ୍ର.ସଂ	ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ଗହମ ମଞ୍ଜି	ରାଜମା ମଞ୍ଜି
୧.	ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ଗୁଚ୍ଛମୂଳ	ଗହମ ମଳ
9.	ମୂଳର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ଘନ ଓ ଏହାର ଚାରିପଟେ ପତଳା ଚେରର ଉପସ୍ଥିତି	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଧାନ ଓ ଏଠାରୁ ଶାଖାମୂଳ ସୃଷ୍ଟି
୩.	ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ସମାନ୍ତରାଳ	ଜାଲକ
୪.	ଶିରା ବିନ୍ୟାସର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ	ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ପତ୍ରର ଲମ୍ବ ଦିଗରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ରହିଥାନ୍ତି	ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଶିରାର ଦୁଇପଟେ ଜାଲ ଭଳି ଶାଖାଶିରାଗୁଡ଼ିକ ରହିଥାନ୍ତି
୫.	ଚିତ୍ର

Question 2.
କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାମ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି । ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଆଧାରରେ ବର୍ଗୀକରଣ କର । ‘କ’ ଚିହ୍ନିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ‘ଖ’ ଚିହ୍ନିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଲେଖ । ‘ଗ’ ଭାଗରେ ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଲେଖ । ଘୋଡ଼ା, ଡଲ୍‌ଫିନ୍, ବେଙ୍ଗ, ମେଣ୍ଢା, କୁମ୍ଭୀର, ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷା, ତିମି, ଜିଆ, କଇଁଛ, ପାରା

Answer:
କ୍ର – ଡଲଫିନ୍, ତିମି
ଖ – ଘୋଡ଼ା, ମେଣ୍ଢା, ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା, ଜିଆ, ପାରା
ଗ – ବେଙ୍ଗ, କୁମ୍ଭୀର, କଇଁଛ

Question 3.
ମୁନୁର ମା’ ଏକ ବଗିଚା କରିଛନ୍ତି । ଦିନେ ସେ ମୂଳା ଏକ ପ୍ରକାର ମୂଳ । ଗୋଟିଏ ମୂଳାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମାଟିରୁ ମୂଳା ଖୋଳୁଥିଲେ । ସେ ମୁନୁକୁ କହିଥିଲେ ଯେ, କର ଏବଂ ଏହା କେଉଁ ପ୍ରକାରର ମୂଳ ତାହା ଲେଖ । ମୂଳା ଗଛର ପତ୍ରରେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖୁଲ ?
Answer:

1. ମୂଳାରେ ଥିବା ମୂଳ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ଅଟେ । ଏ ପ୍ରକାର ମୂଳ ମୋଟାହୋଇ ମାଟିର ଗଭୀରତମ ଭାଗକୁ ଯାଇଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଲମ୍ବା ଓ କୋନ୍ ଆକୃତିର ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଏହାର ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

Question 4.
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଛେଳି ଓ ଏକ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥ‌ିବା ଛେଳିର ଚିତ୍ର ଦେଖ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ । ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟର କାରଣ କ’ଣ ?

Answer:
ସମାନତା :
(i) ଉଭୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଛେଳି ଏକା ପରିବାରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି ।
(ii) ଉଭୟ ଖାଦ୍ୟଗ୍ରହଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତୃଣଭୋଜୀ ଅଟନ୍ତି । ସେମାନେ ଡାଳ, ପତ୍ର ଓ ମୂଳ ଖାଇଥା’ନ୍ତି ।
ପାର୍ଥକ୍ୟ :
ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଛେଳି
(i) ଉଷ୍ମ ଜଳବାୟୁରେ ଖାପଖୁଆଇ ଚଳିବା ନିମନ୍ତେ ଶରୀରରେ ଛୋଟ ଓ ପତଳା ଲୋମ ଥାଏ ।
(ii) ସମତଳ ଓ ଖୋଲା ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଖାପଖୁଆଇବା ପାଇଁ ଶରୀର ଗଠନ ପତଳା ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ସମତଳ ତୃଣଭୂମିରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଖୁରା ସୁଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳର ଛେଳି
(i) ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଥଣ୍ଡା ପରିବେଶରୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶରୀରରେ ଲମ୍ବା ଓ ଘନ ଲୋମ ଥାଏ ।
(ii) ପଥୁରିଆ ଉପତ୍ୟକାରେ ସହଜରେ ଚଢ଼ିପାରିବା ପାଇଁ ଶରୀର ପୃଥୁଳ ଓ ମାଂସପେଶୀ ବହୁଳ ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ପଥୁରିଆ ପୃଷ୍ଠକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ଆବଡ଼ାଖାବଡ଼ା ଖୁରା ଥାଏ ।

Question 4.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳର ଛେଳି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କର – ଗାଈ, ଅସରପା, ପାରା, ବାଦୁଡ଼ି, କଇଁଛ, ତିମି, ମାଛ, ଝିଣ୍ଟିକା, ଝିଟିପିଟି ।
Answer:

ଉଡ଼ିପାରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀ
(iii) ବାଦୁଡ଼ି
(iv) ଝିଣ୍ଟିକା

ଉଡ଼ିପାରୁ ନଥ‌ିବା ପ୍ରାଣୀ
(iii) ତିମି
(iv) ମାଛ
(v) ଝିଟିପିଟି

Question 6.
ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢି ଚାଲିଛି ଓ ଲୋକମାନେ ଅଧ‌ିକ ଆରାମଦାୟକ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଫଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ କଟାଯାଉଛି । ଏହା ଆମ ପରିବେଶକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ? ଆମେ ଏହି ସମସ୍ୟାର କିପରି ମୁକାବିଲା କରିପାରିବା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟର ପରିବେଶ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ :

1. ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ ପାଉଅଛି ।
2. ଜଳବାୟୁରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଉଛି ।
3. ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରଦୂଷଣ ବା କ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
4. ଜଳଚକ୍ର ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଅଛି ।
5. ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଫଳରେ ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।

ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣୀୟ ପଦକ୍ଷେପ :

1. ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
2. ଅଧ‌ିକ ମାତ୍ରାରେ ଅଭୟାରଣ୍ୟ, ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପାର୍କ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରିବ ।
3. ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଯାଇପାରିବ ।
4. ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ପ୍ରତିରୋଧ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଆଇନ ଓ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇପାରିବ ।
5. ଜାଳେଣି କାଠ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସୌର ରନ୍ଧକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରିବ ।

Question 7.
ଫ୍ଲୋଚାର୍ଟକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର । ‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦର ନାମ ଲେଖ ।

Answer:
କ – ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ ।
ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଅଟନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ମଟର, ତେନ୍ତୁଳି, ଆମ୍ବ, ମନ୍ଦାର, ସୋରିଷ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଖ – ପତ୍ରରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ ।
ଏକ ବୀଜପତ୍ରୀ ଅଟନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ଧାନ, ମକା, ଗହମ, ଘାସ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 8.
ରାଜୁ ତା’ ବନ୍ଧୁ ସଞ୍ଜୟ ସହ ଯୁକ୍ତିତର୍କ କରିଥିଲା ଯେ, ‘ମନ୍ଦାର ହେଉଛି ଏକ ବୁନ୍ଦା’’ । ସଞ୍ଜୟ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ପାଇଁ କ’ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥ‌ିବ ?
Answer:

• ମନ୍ଦାର ଗଛର ଉଚ୍ଚତା କେତେ ?
• ଏହାର କାଣ୍ଡର ରଂଗ
• ଏହାର କାଣ୍ଡ ଓ ଶାଖା ମାଟିଠାରୁ କେତେ ଉଚ୍ଚରେ ଅଛି ?
• କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତ ଅଥବା କିପରି ଅଟେ ?

Question 9.
ସାରଣୀରେ ଥିବା ସୂଚନା ଆଧାରରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀ ପାଇଁ ଏହି ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଉଦାହରଣ ଲେଖ ।

(କ) ଶ୍ରେଣୀ ‘କ’ର ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଆଉ କ’ଣ ସମାନତା ରହିଛି ?
(ଖ) ଶ୍ରେଣୀ ‘ଖ’ର ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଆଉ କ’ଣ ସମାନତା ରହିଛି ?
Answer:
କ – ବୁଟ, ମୁଗ, ତେନ୍ତୁଳି, ଚିନାବାଦାମ ଇତ୍ୟାଦି ।
ଖ – ଧାନ, ଗହମ, ମକା ଇତ୍ୟାଦି ।
ଶ୍ରେଣୀ ‘କ’ ର ସମାନତା : ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଓ ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ରହିଥାଏ ।
ଶ୍ରେଣୀ ‘ଖ’ ର ସମାନତା : ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଓ ପତ୍ରରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ରହିଥାଏ ।

Question 10.
ଦିଆଯାଇଥବା ଚିତ୍ରରେ ବତକର ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିବା ଅଂଶକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବ୍ରତକର ପାଦରେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳେ ? ବତକ ଏହି ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରି କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୁଏ ?

Answer:

• ବ୍ରତକର ପାଦ ପରଦାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ପାରାର ପାଦରେ ଏହି ପରଦା ନଥାଏ । ବତକ ଏକ ଜଳଚର ଜୀବ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ଏହି ପାଦ ତାହାକୁ ପାଣିରେ ପହଁରିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
• ବତକର ଏହି ପରଦାଯୁକ୍ତ ପାଦ ବତକକୁ କାଦୁଆ ଓ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିବାରେ ଦୃଢ଼ତା ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପାଣିରେ ବୁଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରେ । ଏହି ପାଦ ବ୍ରତକକୁ ପାଣିରେ ସଠିକ ଭାବେ ପହଁରିବା ସହ ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ ପାଦରେ ଥ‌ିବା ରକ୍ତକୁ ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଦେଇ ନଥାଏ ।
• ଏହାର ପାଦରେ ଶତକଡ଼ା 60 ଭାଗ ହାଡ଼ ଓ 40 ଭାଗ ମାଂସ ରହିଥାଏ ।

ଅଧ୍ବକ ଶିଖ୍ ବା

Question 1.
ଭାରତର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ କାମ କରୁଥିବା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ କିମ୍ବା ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଢ଼ ଓ ଭାରତର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା
Answer:
ଭାରତର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ଦିଗରେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ
ହେଲେ :

1. ଡକ୍ଟର ସଲିମ୍ ଅଲ୍ଲୀ : ‘ଭାରତର ପକ୍ଷୀ ମାନବ’ ଭାବରେ ବିବେଚିତ ସଲୀମ୍ ଅଲ୍ଲୀ, ଭାରତର ତଥା ଏସିଆ ମହାଦେଶର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଓ ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପକ୍ଷୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସକ୍ରିୟ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ରାଜସ୍ଥାନର ଭରତପୁର କେଓଲାଦେଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମାଣ୍ଡାସ୍ଥିତ ରଙ୍ଗନାଥୁରୁ ପକ୍ଷୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ସଂରକ୍ଷଣ ଅଞ୍ଚଳର ଉଦାହରଣ ।
2. ଡକ୍ଟର ଅସୀର ଜବାହାର ଥୋମାସ୍ : ଏହି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ତଥା ଭାରତୀୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଅଧ୍ୟାପକ, ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଏସୀୟ ହାତୀ ଓ ଏସୀୟ ସିଂହ ଭଳି ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।
3. ଡକ୍ଟର କମଲଜିତ୍ ବାୱା : ଏହି ଜୀବବିଜ୍ଞାନୀ ଉଷ୍ମ କଟିବନ୍ଧୀୟ ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଯାଇଛନ୍ତି ।
4. ଡକ୍ଟର ଅନିଲ କୁମାର : ଏହି ଉଦ୍ଭଦବିଜ୍ଞାନୀ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ, ଏହାର ସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ଜୈବିକ ସମ୍ପଦରୁ ଲାଭର ସମାନ ବଣ୍ଟନରେ ଦଶନ୍ଧିର ଅଭିଜ୍ଞତା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।
5. ଡକ୍ଟର ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ଥ : ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ ବିଜ୍ଞାନର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଜୀବ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣରେ ଏକ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ବିକଶିତ କରିଯାଇଛନ୍ତି ।

ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣର ଜନକ :
ଇ.ଓ ୱିଲସନ୍ 2007 ମସିହାରେ ବିବର୍ତ୍ତନବାଦୀ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣରେ ତାଙ୍କ ଜୀବନର କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ TED ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଭାଷଣରେ ସେ କହିଥିଲେ, ‘ମୁଁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରେ ଯେ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀର ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରମୁଖ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକାଠି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ।’’

Question 2.
ଭାରତରେ ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ ଦିବ୍ୟା ମୁଦଗ୍ଧା, ଉଷା ଲଢ଼ୁଙ୍ଗା, ଗଜଲା ସାହାବୁଦ୍ଦିନ, ନନ୍ଦିନୀ ଭେଲହୋ, ବିଦ୍ୟା ଆଥେୟା, ଉମା ରାମକ୍ରିଷ୍ଣନ ଏବଂ ଦିବ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣାଡ଼ଙ୍କ ଅବଦାନ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ତିନି ଜଣଙ୍କଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ଦିବ୍ୟା ମୁଦଗା (Divya Mudappa) : ଏହି ମହିଳା ଭାରତର ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍‌ର ଜଣେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଟନ୍ତି । ସେ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପ୍ରକଳ୍ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦଳ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଏବଂ ସମ୍ପଭିରେ ବର୍ଷାଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଏହାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।

(ii) ଉଷା ଲଢ଼ୁଙ୍ଗା (Usha Lachungpa) : ସେ ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରିବେଶବିତ୍ ଅଟନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଜଣାଶୁଣା ଅଟେ । ସାମଗ୍ରିକ ଭାବରେ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବାରେ ସେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ଶିକ୍ଷାଗତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି ।

(iii) ଗଜଲା ସାହାବୁଦ୍ଦିନ୍ (Ghazala Shahabuddin) : ଏହି ମହିଳା ଭାରତ ଏବଂ ଏସିଆରେ ଜୈବ ବିବିଧତା ଏବଂ ବନୀକରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍ ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଗବେଷ6ଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲର ଜୈବ ବିବିଧତା, ସାମାଜିକ ପରିସଂସ୍ଥାନ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ନୀତିର ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅଟେ ।

(iv) ନନ୍ଦିନୀ ଭେଲହୋ (Nandini Velho) : ଏହି ମହିଳା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତର ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭୟାରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନା ସମୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଲେଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ସେ ଏକ ମନୋରମ ପ୍ରକୃତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କେନ୍ଦ୍ର ଡିଜାଇନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

(v) ବିଦ୍ୟା ଆଥ୍ରୋୟା (Vidya Athreya) : ଏହି ମହିଳା ଜଣେ ପରିବେଶବିତ୍ ଯିଏ 2003 ମସିହାରୁ ମାନବ ଚିତାବାଘ ସଂଘର୍ଷ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଭାରତରେ ମାନବ ବ୍ୟବହାର ଭୂମିରେ ଚିତାବାଘର ପରିବେଶ ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିଛନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟ ଚିତାବାଘ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜଣେ ବିଶ୍ଵ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଅଟନ୍ତି ।

(vi) ଉମା ରାମକ୍ରିଷ୍ଣନ୍ (Uma Ramakrishnan) : ଏହି ମହିଳା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଆଣବିକ ପରିବେଶ ବିଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବାଙ୍ଗାଲୋର ନ୍ୟାସନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର ବାଇଓଲୋଜିକାଲ ସାଇନ୍ସରେ ଜଣେ ପ୍ରଫେସର ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଗବେଷଣା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବିବର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସ ସହିତ ବାଘମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଜଡ଼ିତ ।

(vii) ଦିବ୍ୟା କର୍ଣ୍ଣାଡ଼ (Divya Karnad ) : ଏହି ମହିଳା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଅଟନ୍ତି । ସେ ସାମୁଦ୍ରିକ ସଂରକ୍ଷଣବାଦୀ ଏବଂ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଅଟନ୍ତି । ସାମୁଦ୍ରିକ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ମତ୍ସ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେ 463 ପୃଷ୍ଠାର ସନ୍ଦର୍ଭ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଋଷିକୂଲ୍ୟା ନଦୀରେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ଯୋଗୁଁ ଅଲିଭ୍ ରିଡ଼ଲେ ଛୁଆମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।

Question 3.
ତୁମ ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ମାଳୀଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକୁ ନାମକରଣ କର । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଖାତାରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର ।
Answer:
ବଗିଚାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଉଦ୍ଭଦ : ଟଗର, ମନ୍ଦାର, କନିଅର, ମଲ୍ଲୀ, ଅପରାଜିତା, ଗେଣ୍ଡୁ, ଗୋଲାପ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୂଖୀ, ଆମ୍ବ, ପଣସ, ଲିଲି, ନିମ୍ବ, କାମିନି, ଡାଲିଆ, ଚମ୍ପା, ସଦାବିହାରୀ, ପଲାସ, କୃଷ୍ଣଚୂଡ଼ା, ହରଗୌରା ।

Question 4.
ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ଏକ କ୍ଷେତ୍ର ପରିଭ୍ରମଣ କିମ୍ବା ଏକ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ ଯୋଜନା କର । ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କର । ଏହି ସମୟରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ଟିପ୍‌ପଣୀକୁ ଏକାଠି କରି ଶ୍ରେଣୀର ଏକ ଜୈବ ବିବିଧତା ପଞ୍ଜିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଜୈବ ବିବିଧତା ପଞ୍ଜିକା (ନମୁନା) :
କ୍ଷେତ୍ର ଭ୍ରମଣ ସ୍ଥାନ – ନନ୍ଦନକାନନ
ସମୟ –
ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ –
ଶିକ୍ଷକ/ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ –
ଅନୁଧ୍ୟାନ ସମୟ –
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ –
ତାରିଖ –
ଉଭିଦମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ –
ସ୍ପାପ୍ ବୁକ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି (ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଟୋଚିତ୍ର ସଂଗ୍ରହ) –

Question 5.
ଆମର ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭାରତରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର’ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁରୂପ ପ୍ରକଳ୍ପ ବିଷୟରେ ତୁମେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର ।
Answer:
‘ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଟାଇଗର’ (Project Tiger) : ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ହେଉଛି ଭାରତରେ ଥିବା ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ବାଘଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଆନ୍ଦୋଳନ । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ 1973 ମସିହାଠାରୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପରିବେଶ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟଦ୍ଵାରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଅଛି । ମାର୍ଚ୍ଚ 2025 ସୁଦ୍ଧା, ଭାରତରେ 58 ଟି ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି ।

Question 6.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀର ଛଅ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ଦଳ ଗଠନ କର । ତୁମେ କିପରି ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥବା ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖପାରିବ ସେ ବିଷୟରେ ଶ୍ରେଶୀରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କରି । ଏକ ଦଳଭିତ୍ତିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯେଉଁଥୁରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର ସଦସ୍ୟଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିଆଯାଇଥିବା ପରାମର୍ଶ ଥବ ।
Answer:
ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ : ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା
ତୁମ ପ୍ରସଙ୍ଗ : ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ହିଁ ମଣିଷ ଜାତିର ସୁରକ୍ଷା
ବିଷୟ : ଜଙ୍ଗଲ ବଞ୍ଚିଲେ ମଣିଷ ସମାଜ ସୁସ୍ଥ ଜୀବନ ବିତାଇ ପାରିବ ।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ : ଆମ ଦେଶ ଭାରତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅଟେ । ଏହି ଦେଶର ପରିବେଶ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ବନ୍ୟ ସମ୍ପଦ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ବହନ କରୁଅଛି । ବନ ଓ ଜୀବନର ପାରସ୍ପରିକ ପରିପୂରକ ତତ୍ତ୍ଵକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ଅନେକ ବନୀକରଣକୁ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବାର ମୁଖ୍ୟ ଆଧାରରେ ପରିଣତ କରିଛନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଅତୁଳନୀୟ ଅବଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଛି ।

1ମ ଦଳର ବିବରଣୀ : (6 ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ)
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଜୈବ ବିବିଧତା :

• ଆମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଐତିହ୍ୟ ମହାନ୍ ଅଟେ । ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରକୃତି ପୂଜାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ବୃକ୍ଷକୁ ଦେବତାଭାବେ ମନେକରି ଏବେବି ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଭାରତୀୟ ନାରୀମାନେ ବୃକ୍ଷମୂଳରେ ପାଣି ଅର୍ପଣକରି ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି । ମହାନ୍ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବେଢ଼ାରେ କଳ୍ପବଟ କେଉଁ ଅତୀତ କାଳରୁ ପୂଜା ପାଇ ଆସୁଅଛି ।
• ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ପ୍ରଥମ ବୃକ୍ଷ ଓ ପରେ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ପ୍ରଥମେ ଆଦିମ, ପରେ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଓ ତତ୍‌ପରେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନଯାତ୍ରା ଘନ ଜଙ୍ଗଲରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ସବୁଜିମାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ପୂଜନୀୟ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଅଟେ । ଏହାକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ତଥା ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତିର ମହାନ୍ ସ୍ତମ୍ଭଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।
• ଆମର ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତରେ ଜଙ୍ଗଲର ‘ଗୁରୁ ଆଶ୍ରମ’’କୁ ଶିକ୍ଷାର ମନ୍ଦିରରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଜଗତ୍ଵଜନନୀ ମା’ ଦୁର୍ଗା, ଧନଦାତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜ୍ଞାନଦାତ୍ରୀ ସରସ୍ଵତୀ, ଭଗବାନ ଶିବ, କୃଷ୍ଣ, ଗଣେଶ, କାର୍ଭିକ ଆଦି ଅନେକ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବାହନମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ବା ସରୀସୃପ ।
• ଜଙ୍ଗଲୀ ଜୀବନଜନ୍ତୁଙ୍କ ସହିତ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ କେଉଁ ଆଦିମକାଳରୁ ରହି ଆସିଅଛି । ଅତୀତରେ ରାଜା, ମହାରାଜାମାନେ ମଧ୍ଯ ଜଙ୍ଗଲ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀର ଆଦର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ନେଉଥିଲେ । ମଣିଷ ଅତୀତରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିଜର କର୍ମସ୍ଥଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ଓ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆତ୍ମବଳି ମଧ୍ୟ ଦେଉଥିଲେ ।

2ୟ ଦଳର ବିବରଣୀ : (6 ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ)
ଜାତୀୟ ବନବାହିନୀ ଦିବସପାଳନର ମହତ୍ତ୍ବ

• ‘ଜଙ୍ଗଲ ନାହିଁ ତ ଜୀବନ ନାହିଁ?’ । ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭାରତରେ ଘଟିଥିବା ଏକ ଘଟଣା ଆମମାନଙ୍କ ମନରେ ବିସ୍ମୟ ସୃଷ୍ଟିକରେ । 1730 ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର 11 ତାରିଖରେ – ମାରୱାଡ଼ର ତତ୍କାଳୀନ ମହାରାଜା ଅଭୟ ସିଂହ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରସାଦ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗଛ କାଟି ଆଣିବା ପାଇଁ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।
• ମାତ୍ର ସେଠାକାର ବାସିନ୍ଦା, ବୃକ୍ଷପ୍ରେମୀ ଅମୃତା ଦେବୀ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆଦରରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଗଛ କାଟିବାକୁ ବାରଣ କରିଥିଲେ । ସେଥ‌ିରେ ତାଙ୍କର 3 ଜଣ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଗଛକଟାକୁ ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । ରାଜାଙ୍କର ନିଷ୍ଠର ସୈନିକମାନେ ଅମୃତା ଓ ତାଙ୍କର 3 ଟି ଝିଅଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ
• ଏହି ଘଟଣାରେ ବିଷୋଇ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ସୈନିକମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରି 363 ଜଣ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ । ବିଷୋଇ ସମାଜର ଗୁରୁ ମହାରାଜା ଜମ୍ବାନୀ ଗଛ କାଟିବା ଓ ପଶୁହତ୍ୟାକୁ ବାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମହାନ୍ ପରିବେଶଧର୍ମୀ ସହିଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ 2013 ମସିହାରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର 1 ତାରିଖକୁ ‘‘ଜାତୀୟ ବନବାହିନୀ ଦିବସ’’ ଭାବେ ସେମାନେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି ।

3ୟ ଦଳର ବିବରଣୀ : (6 ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ)
ଚିପ୍‌ ଆନ୍ଦୋଳନ

• ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଭାରତର କେତୋଟି ପ୍ରମୁଖ ସଂସ୍ଥା ତତ୍ପର ଅଛନ୍ତି ଓ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥ ଭାବରେ ଅହରହ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରିରଖୁଛନ୍ତି । 1973 ମସିହାରେ ଗଡ଼ୱାଲ ଓ ଚମୋଲିଠାରେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ମହିଳା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେଥ‌ିରେ ପବିତ୍ର ସୂତା ବାନ୍ଧି ନିଜର ମମତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।
• ଏହି ଅଭୁଲା ଐତିହାସିକ ଆନ୍ଦୋଳନର କର୍ଣ୍ଣଧାର ଥିଲେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପରିବେଶବିତ୍ ସୁନ୍ଦରଲାଲ ବହୁଗୁଣା । ଏମାନଙ୍କ ଦାବି ଥିଲା ଯେ, ଜଙ୍ଗଲ ଯାହାର ଅଧିକାର ସେହି ସମ୍ପଦର ଉପକାରିତା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧ୍ୟାବାସୀ ପାଇବା ଉଚିତ ଅଟେ ।
• ଏହି ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଚିପ୍‌ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଗୌରଦେବୀ, ସ୍ଵଦେଶ ଦେବୀ ପ୍ରମୂଖ ବଡ଼ ବଡ଼ ନେତୃତ୍ଵ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ । 1978 ମସିହାରେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ଦେଶର ସର୍ବପ୍ରଥମ ପରିବେଶ ଜନଜାଗରଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଅଟେ ।

ଚତୁର୍ଥ ଦଳର ବିବରଣୀ : (6 ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ)
ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲି ବଞ୍ଚାଅ ଓ କାଞ୍ଚୀ ଗାଚିବୋୱାଲି ଆନ୍ଦୋଳନ

• 1970 ଦଶକରେ କେରଳର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବୋର୍ଡ଼ ନୀରବ ଉପତ୍ୟକାରେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ଏହା ୫ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ସବୁଜ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲା । ତେଣୁ ଏହି ବିରାଟ ଓ ବିରଳ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କେରଳ ଶାସ୍ତ୍ର ସାହିତ୍ୟ ପରିଷଦ ସଂସ୍ଥା ଓ ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ସୁଗାଥା କୁମାରୀ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
• ଏହି ଅଭିଯାନକୁ ବିରାଟ ଜନତାଙ୍କର ସମର୍ଥନ ମିଳିଥିଲା । ଏହା ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟିକଲା ଓ 1981 ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ନୀରବ ଉପତ୍ୟକାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖୁବାର ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଓ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରକଳ୍ପର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥଗିତ ରଖୁବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।
• ବିବିଧ ବିରଳ ପ୍ରଜାତିର ବୃକ୍ଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ନିର୍ଭୟ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହାଇଦ୍ରାବାଦଠାରେ କାଞ୍ଚା ଗାଚିବୋୱାଲି ଜଙ୍ଗଲ ସଫାକରି ତେଲେଙ୍ଗାନା ସରକାର I.G ପାର୍କ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଯୋଜନାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ବିରୋଧ କରିଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ପୁସ୍‌ଫୁସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପାଇଁ ସଂପ୍ରତି ରାୟ ପ୍ରଦାନ କରିଅଛନ୍ତି ।

ପଞ୍ଚମ ଦଳର ବିବରଣୀ : (6 ଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ)
ଆପିକୋ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ

• `ବିଶିଷ୍ଟ ପରିବେଶବିତ୍ ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ ହେଗଡ଼େଙ୍କ ବଳିଷ୍ଠ ନେତୃତ୍ୱରେ 1983 ମସିହାରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଉତ୍ତର କନ୍ନଡ଼ ଜିଲ୍ଲାରେ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଧ୍ବବାସୀ ଗଛ ସହିତ ଲାଖ୍ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଦ ସଞ୍ଚାଳନ କରିବା ସହିତ ସ୍ଲାଇଡ଼ ସୋ, ଲୋକନୃତ୍ୟ, ପଥପ୍ରାନ୍ତ ନାଟକ ଆଦି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା ।
• 1982 ମସିହାରେ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ସିଂହଭୂମି ଜିଲ୍ଲାରେ ଆଦିବାସୀମାନେ ନିଜ ଜଙ୍ଗଲର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିଥିଲେ । ଜଙ୍ଗଲର ଘଞ୍ଚ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଶାଳ ବୃକ୍ଷକୁ କାଟିବା ଏହାର ଯୋଜନା ଥିଲା । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଅଞ୍ଚଳରେ 1978 – 83 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ବେଳେ 18 ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ସହ ଶତାଧ୍ୱ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ । ଶେଷରେ 1985 ମସିହାରେ ସରକାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ପାସ୍ କରିଥିଲେ ।

ଶିକ୍ଷକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଉପସଂହାର :

• ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜଳଚକ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ବୃଷ୍ଟିପାତର ସୂତ୍ରପାତ, ମୃତ୍ତିକାର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧି, ଭୂସ୍ଖଳନ, ମେଘଫଟା ବର୍ଷା, ପ୍ରବଳ ବାତ୍ୟା ଓ ବନ୍ୟାପରି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ରୋକିବାରେ ଜଙ୍ଗଲର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।
• ଜଙ୍ଗଲ ବିବିଧ ପ୍ରଜାତିର ଗଛ ଏବଂ ପଶୁପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଓ ପତଙ୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବାସସ୍ଥାନ ହେବା ସହିତ ଜୈବ ବିବିଧତା ସଂରକ୍ଷଣରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରୁଅଛି ।
• ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୋଟିଏ ବୃକ୍ଷ ତାର ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଜଳଧାରଣର ଶକ୍ତି, ଫଳ, ମୂଳ, ଛାୟା ଓ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଦାନକୁ ଆକଳନ କଲେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ 2 କୋଟି ଟଙ୍କା ହେବ ।
• ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ମାତୃତମ ସ୍ଥାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ଆଦିବାସୀ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା ଏବଂ ପରିବେଶ ଜ୍ଞାନ ମଣିଷ ସମାଜକୁ ପ୍ରକୃତି ସହ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।

Question 7.
ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ପରିବାର କିମ୍ବା ପାଖ ପଡ଼ୋଶୀର ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କର । ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଫଟୋ ସଂଗ୍ରହ କର ଏବଂ ସ୍ଟ୍ରାପ୍ ବୁକ୍‌ରେ ଅଠାଦେଇ ଲଗାଅ । ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଧ‌ିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର ।
Answer:
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦେଖାଯାଉ ନାହାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ନିମ୍ନଲିଖତ ରୂପେ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କରାଯାଏ ।
(i) ବିଲୁପ୍ତ ଜାତି (Extinct species)
(ii) ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତି (Endangered species)
(iii) ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତି (Vulnerable species)
(iv) ଦୁର୍ଲଭ ଜାତି (Rare species)
(v) କମ୍ ଜଣାଥୁବା ଜାତି (Insufficiently known species)
ବିଲୁପ୍ତ ଜାତି :
ଏହି ଜୀବମାନେ ଅନ୍ୟୁନ 50 ବର୍ଷ ହେଲା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଓ ଏମାନେ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଅପସରି
ଗଲେଣି ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଡୋଡୋ ପକ୍ଷୀ, ମାମଥ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତି :
ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଅତିମାତ୍ରାରେ କମିଗଲାଣି ଓ ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏମାନେ ବିଲୁପ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
ଉଦାହରଣ – ବୃହତ୍‌ୟ ପାଣ୍ଡା, ପାତାଳ ଗରୁଡ଼ ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜାତି :
ଏହି ଜୀବଙ୍କର ଶିକାର ଓ ବ୍ୟବହାର ଅତି ମାତ୍ରାରେ ହେଉଥ‌ିବାରୁ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନ ଥିବାରୁ ଏମାନେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି ।
ଉଦାହରଣ – ଔଷଧୀୟ ଗୁଳ୍ମ, ଏସୀୟ ହସ୍ତୀ, ପାଙ୍ଗୋଲିନ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଦୁର୍ଲଭ ଜାତି :
ଏହି ଜାତିର ଖୁବ୍ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଜୀବ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ଆସାମର ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମର୍କଟ ।

କମ୍ ଜଣାଥୁବା ଜାତି :
ଏହି ଜାତିର ଜୀବମାନେ ମାନବ ସମାଜଠାରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ଥ‌ିବାର ଆଶଙ୍କା କରାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ – ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ଓ ଅଜ୍ଞାତ ଦ୍ଵୀପରେ ଥ‌ିବା ଉଭିଦ ସମ୍ପଦ ।

‘‘ରେଡ୍ ଡାଟା ବୁକ୍’’ :
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବିଲୁପ୍ତ, ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ, ଅସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ଜୀବମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । IUCN ଦ୍ଵାରା ଏହି ପୁସ୍ତକ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି ।

‘‘ରେଡ଼ ଡାଟା ବ୍ଲକ୍‌’’ର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ :
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଗୋଲାପି ଓ ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ପୃଷ୍ଠା ରହିଅଛି । ଗୋଲାପି ପୃଷ୍ଠାରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତି ଓ ସବୁଜ ପୃଷ୍ଠାରେ ଅତୀତରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲେଖାଯାଇଛି ।

ବିପନ୍ନ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅନୁସୃତ କୌଶଳ :
ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ 2 ପ୍ରକାର କୌଶଳ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି ।
ଯଥା – (i) ବାହ୍ୟସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ (ii) ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ
ବାହ୍ୟସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ :
ଏହି କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଜାତିର ଜୀବମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗବେଷଣା କରାଯାଉଛି ।
ଉଦାହରଣ : (i) ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ (ii) ଉଦ୍ଭଦ ଉଦ୍ୟାନ

ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସଂରକ୍ଷଣ :
Answer:
ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜସ୍ଵ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ବୃଦ୍ଧି ସହ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି । ଉଦାହରଣ : (i) ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ (ii) ଅଭୟାରଣ୍ୟ ।

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଶକ୍ତ ଓ ସରୁ, ଶକ୍ତ, ଶକ୍ତ ଓ ମୋଟା, ଘନ ଓ କଠିନ, କୋମଳ ଓ ସରୁ]
(a) ଘାସର କାଣ୍ଡ __________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
କୋମଳ ଓ ସରୁ

(b) ତୁଳସୀର କାଣ୍ଡ ________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଶକ୍ତ ଓ ସରୁ

(c) ମନ୍ଦାର ଗଛର କାଣ୍ଡ _______ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଶକ୍ତ

(d) ନିମ୍ବ ଗଛର କାଣ୍ଡ ________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଶକ୍ତ ଓ ମୋଟା

(e) ଆମ୍ବ ଗଛର କାଣ୍ଡ _________ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଘନ ଓ କଠିନ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ବାଇଗଣୀ, ବଉଳ, ଛୋଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧବିହୀନ, ଲାଲ ଓ ଧଳା, ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ]

(a) ଘାସ ଗଛର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ________ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ଛୋଟ ଓ ସୁଗନ୍ଧବିହୀନ

(b) ତୁଳସୀ ଗଛର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ________ ର ଙ୍ଗ ର ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ବାଇଗଣୀ

(c) ମନ୍ଦାର ଗଛର ଫୁଲ ଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗ ______ ଅଟେ ।
Answer:
ଲାଲ ଓ ଧଳା

(d) ନିମ୍ବ ଗଛର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ

(e) ଆମ୍ଭ ଗଛର ଫୁଲଗୁଡ଼ିକୁ _______ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ବଉଳ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ମାଟି ଓ ଗାତ ଭିତରେ, ନଦୀ/ସମୁଦ୍ର, ଗଛ, ଜଳ, ଗୁହାଳ]

(a) କାଉର ବାସସ୍ଥାନ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ଗଛ

(b) ପିମ୍ପୁଡ଼ିର ବାସସ୍ଥାନ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ମାଟି ଓ ଗାତ ଭିତରେ

(c) ଗାଈର ବାସସ୍ଥାନ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ଗୁହାଳ

(d) ମାଛର ବାସସ୍ଥାନ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ଜଳ

(e) କଇଁଛର ବାସସ୍ଥାନ _______ ଅଟେ ।
Answer:
ନଦୀ/ସମୁଦ୍ର

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଥିଲେ (✗) ଓ (✓) ଠିକ୍ ଥିଲେ ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ଗୁଳ୍ମ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭଦଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ, କୋମଳ ଓ ସବୁଜ କାଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(b) ଆମ୍ବ ଏକ ବୁଦା ଜାତୀୟ ଗଛ ଅଟେ ।
Answer:
(✗)

(c) ପଣସ ଗଛର କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ ଓ ମୋଟା ।
Answer:
(✓)

(d) ଉଚ୍ଚତାକୁ ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗର ଆଧାର ଭାବେ ବାଛିପାରିବା ।
Answer:
(✓)

(e) ଉଦ୍ଭଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ବୁଦାର କାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(b) ଗୋଲାପ ଏକ ଗଛ ଜତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ।
Answer:
(✗)

(c) ଗୋଲାପ ଗଛର କାଣ୍ଡ କୋମଳ ଓ ପତଳା ।
Answer:
(✗)

(d) ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ ବା ଫୁଟେ ନାହିଁ ଏହାକୁ ଶ୍ରେ ଣୀ ବି ଭାଗ ର ଆଧାର ଭାବେ ବାଛିପାରିବା ।
Answer:
(✓)

(e) ଜୈବ ବିବିଧତାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ ।
Answer:
(✓)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

(a) ବୃକ୍ଷର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ମାଟିଠାରୁ ଦୂରରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(b) ଟମାଟୋ ଏକ ବୁଦା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଟେ ।
Answer:
(✗)

(c) ଆମ୍ବ ଗଛର କାଣ୍ଡ କୋମଳ ଓ ପତଳା ।
Answer:
(✓)

(d) ଉଚ୍ଚତା ଓ କାଣ୍ଡର ଆଧାରରେ ଉଭିଦର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ ସମ୍ଭବ ।
Answer:
(✓)

(e) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନର ଜୀବମାନଙ୍କ ବିବିଧତା ଜୈବ ବିବିଧତା ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ, ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ବୃକ୍ଷ	ସବୁଜ କାଣ୍ଡ	ଟଗର
(b) ବୁଦା	ଶକ୍ତ କାଣ୍ଡ	ଆମ୍ବ
(c) ଗୁଳ୍ମ	ବାଦାମୀ କାଣ୍ଡ	ଟମାଟୋ
(d) ବୃକ୍ଷ	ମଧ୍ୟମ ଉଚ୍ଚ	ପଣସ
(e) ବୁଦା	ଲ ମ୍ବା	ଗୋଲାପ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ବୃକ୍ଷ	ଶକ୍ତ କାଣ୍ଡ	ଆମ୍ବ
(b) ବୁଦା	ବାଦାମୀ କାଣ୍ଡ	ଗୋଲାପ
(c) ଗୁଳ୍ମ	ସବୁଜ କାଣ୍	ଟମାଟୋ
(d) ବୃକ୍ଷ	ଲ ମ୍ବା	ପଣସ
(e) ବୁଦା	ମଧ୍ୟମ ଉଚ୍ଚ	ଟଗର

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଘାସ	ଜାଳକ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
(b) ଧାନ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
(c) ଆମ୍ବ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
(d) ପଣସ	ଜାଲ କ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
(e) ଡ।ଳ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଘାସ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
(b) ଧାନ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
(c) ଆମ୍ବ	ଜାଳକ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
(d) ପଣସ	ଜାଲ କ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ପ୍ରଧାନ ମୂଳ
(e) ଡ।ଳ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଦ୍ବିବୀଜପତ୍ରୀ	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଜାଲକ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ
(b) ଏକବୀଜପତ୍ରୀ	ଚାଲେ ଓ ଡିଏଁ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ
(c) ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ଚଣା	ଡେଣା ବା ପକ୍ଷ
(d) ଛେଳି	ମକା	ଗୋଡ଼ ଓ ପର
(e) ପାରା	ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ଖୁରା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଗ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଦ୍ବିବୀଜପତ୍ରୀ	ଚଣା	ଜାଲକ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ
(b) ଏକବୀଜପତ୍ରୀ	ମକା	ସମାନ୍ତରାଳ ଶି ରାବିନ୍ଯାସ
(c) ପିମ୍ପୁଡ଼ି	ଚାଲେ ଓ ଉଡ଼େ	ଗୋଡ଼ ଓ ପର
(d) ଛେଳି	ଚାଲେ ଓ ଡିଏଁ	ଗୋଡ଼ ଓ ଖୁରା
(e) ପାରା	ଉଡ଼େ	ଡେଣା ବା ପକ୍ଷ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ସେଭ୍ ସାଇଲେଣ୍ଟ ଭ୍ୟାଲି : ଜାନକୀ ଅମ୍ମାଲ :: ବାର୍ଡ଼ ମ୍ୟାନ୍ ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ : _______
Answer:
ସଲିମ୍ ଅଲ୍ଲୀ

(b) ଜାନକୀ ଅମ୍ମାଲ : ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନୀ :: ସଲିମ୍ ଅଲ୍ଲୀ : _______
Answer:
ପକ୍ଷୀ ବିବିଧତା ଅନୁଧ୍ୟାନ

(c) ଛେଳି : ଗୋଡ଼ :: ମାଛ : ________
Answer:
ପକ୍ଷ

(d) ଓଟ : ମରୁଭୂମି :: ଦେବଦାରୁ : ________
ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ

(e) ମାଛ : ସମୁଦ୍ର :: ସିଂହ : _______
Answer:
ଜଙ୍ଗଲ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କାହାକୁ କୁହନ୍ତି ଲେଖ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
(a) ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ (Nature camp) :
ଯେଉଁ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭିନ୍ନତା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରାଯାଇଥାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରକୃତି ଭ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ ।

(b) ଜଳଚର (Aquatic) :
ଯେଉଁ ଜୀବମାନଙ୍କର ରହୁଥ‌ିବା ସ୍ଥାନ ଜଳ ଅଟେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳଚର ଜୀବ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାଣୀ – ମାଛ ଓ ଉଭିଦ – ଶୈବାଳ ଏହାର ଉଦାହରଣ ।

(c) ସ୍ଥଳଚର (Terrestrial) :
ଯେଉଁ ଜୀବମାନଙ୍କର ରହୁଥ‌ିବା ସ୍ଥାନ ସ୍ଥଳଭାଗ ଅଟେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥଳଚର ଜୀବ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାଣୀ – ମଣିଷ, ଉଭିଦ – ଆମ୍ବ ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

(d) ଉଭୟଚର (Amphibians) :
ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଉଭୟ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳ ଭାଗରେ ଜୀବନଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉଭୟଚର କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାଣୀ – ବେଙ୍ଗ ଓ ଉଦ୍ଭଦ ବ୍ରାଇଓଫାଇଟା ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦ ।

(e) ଜୈବ ବିବିଧତା (Biodiversity) :
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିବିଧତାକୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା କୁହାଯାଏ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିକା ରହିଥାଏ ।

(f) ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ (Tree) :
ଯେଉଁ ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ଓ ମାଟିଠାରୁ ଦୂରରେ ରହିଥା’ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବୃକ୍ଷ ବା ଗଛ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଆମ୍ବ, ପଣସ ଇତ୍ୟାଦି ।

(g) ବୁଦା (Shrub) :
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ବୃକ୍ଷଭଳି ଲମ୍ବା ହୋଇ ନଥା’ନ୍ତି ଓ ଏଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ବାଦାମୀ କାଣ୍ଡ ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଦା କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଗୋଲାପ, ଟଗର ଇତ୍ୟାଦି ।

(h) ଗୁଳ୍ମ (Herb) :
ଯେଉଁ ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଛୋଟ, କୋମଳ ଓ ସବୁଜ କାଣ୍ଡବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁଳ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଟମାଟୋ ଗଛ ।

(i) ଲତା (Climbers) :
ଦୁର୍ବଳ କାଣ୍ଡ ଥିବା କେତେକ ଉଭିଦ ଚଢ଼ିବା ଏବଂ ମାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଲତା କୁହାଯାଏ । ଏମାନେ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବା ଭୂମି ଉପରେ ମାଡ଼ିଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ପୋଇ ।

(j) ଆଶ୍ରିତ ଲତା (Creepers) :
ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବଢ଼ୁଥ‌ିବା ଲତାମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଏ । ଉଦ। ହ ର ଣ ଆଶ୍ରୟରେ ମାଟିରେ ମାଡୁଥୁବା ଲତା କୁହାଯାଏ ।

(k) ଶିରା (Vain) ଓ ପ୍ରଶିରା (Veinlets) :
ଗଛର ପତ୍ରରେ ସରୁସରୁ ହୋଇଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶିରା କଖାରୁ । ବିନ ଲତାକୁ ବିନା ଆଶ୍ରିତ ରେଖାମାନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଓ ଶିରାରୁ ବାହାରିଥିବା କୁହାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସରୁ ଶିରାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶିରା ପତ୍ରର୍ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ ।

(I) ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Venation) :
ପତ୍ରର ମଧ୍ଯ ରେଖାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଶିରା ଓ ପ୍ରଶିରାମାନେ ଯେଉଁ ଢାଞ୍ଚା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ । ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଜଳ ଓ ପୋଷକର ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ ।

(m) ଜାଲକ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Reticulate venation) : କେତେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ମୋଟା ଶିରାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜାଲପରି ଶିରା ଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ
ମନ୍ଦାର ।

(n) ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରା ବିନ୍ୟାସ (Parallel venation) : କେତେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ମୋଟା ଶିରାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଶିରାମାନ ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହାକୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ । ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦରେ ଏ ପ୍ରକାର ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଧାନ ।

(o) ପ୍ରଧାନ ମୂଳ (Tap root) : କେତେକ ଉଭିଦରେ ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଏଥ‌ିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଛୋଟ ପାର୍ଶ୍ଵ ମୂଳମାନ ରହିଥାଏ । ଏହି ମୁଖ୍ୟ ମୂଳକୁ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ କୁହାଯାଏ । ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ପ୍ରଧାନମୂଳ ଦେଖାଯାଏ, ଉଦାହରଣ – ସୋରିଷ ।

(p) ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ (Fibrous root) :
କେତେକ ଉଦ୍ଭଦରେ ଗଛର ଚେର କାଣ୍ଡର ତଳ ଭାଗରୁ ବାହାରିଥାଏ ଓ ସମାନ ଆକାରର ସରୁ ସରୁ ମୂଳର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ଭାବରେ ରହିଥାଏ । ଏକ ବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ ମାନଙ୍କରେ ଗୁଚ୍ଛ ମୂ ଳ ଦେଖାଯାଏ, ଉଦାହରଣ ଧାନ ।

(g) ବୀଜପତ୍ର (Cotyledon) :
ମଞ୍ଜିରେ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ଏହା ପ୍ରାଥମିକ ଉଦ୍ଭଦକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏହାକୁ ବୀଜପତ୍ର କୁହାଯାଏ । ଉଭିଦ ବଡ଼ ହୋଇଗଲେ ଏହି ବୀଜପତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକ ନଥାଏ ।

(r) ଏକବୀଜପତ୍ରୀ (Monocotyledon) :
ଯେଉଁ ଗଛର ମଞ୍ଜିରେ ଗୋଟିଏ ବୀଜପତ୍ର ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଉଭିଦ– ମାନଙ୍କରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଓ ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ମକା, ଧାନ ଇତ୍ୟାଦି ।

(s) ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ (Dicotyledon) :
ଯେଉଁ ଗଛର ମଞ୍ଜିରେ ଦୁଇଟି ବୀଜପତ୍ର ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଉଭିଦମାନଙ୍କରେ ଜାଳକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଓ ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ସୋରିଷ, ତେନ୍ତୁଳି ଇତ୍ୟାଦି ।

(t) ଉପଯୋଜନ (Adaptation) :
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଢୁଥ‌ିବ। ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବାରେ ସକ୍ଷମ କରୁଥିବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଉପଯୋଜନ କୁହାଯାଏ ।

(u) ପରିସ୍ଥାନ (Ecosystem) :
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ସେମାନଙ୍କର ପରିସ୍ଥାନ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଜଙ୍ଗଲ ପରିସ୍ଥାନ, ଲବଣାକ୍ତ ଜଳ ପରିସ୍ଥାନ, ମଧୁର ଜଳ ପରିସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 2.
ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
(କ) ବୃକ୍ଷ, ବୁଦା ଓ ଗୁଳ୍ମ
Answer:

ବୃକ୍ଷ	ନଦୀ	ଗୁଳ୍ମ
ଡେଙ୍ଗା, କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ, ମୋଟା ବାଦାମୀ ଓ କଠିନ ଡାଳ ବିଶିଷ୍ଟ ।	ବୃକ୍ଷ ଭଳି ଲମ୍ବା ନୁହଁନ୍ତି । କାଣ୍ଡ ବାଦାମୀ ହୋଇଥାଏ ।	ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ, କୋମଳ ଓ ସବୁଜ କାଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ।
ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଉଚ୍ଚ ଓ ମାଟିଠାରୁ ଦୁରରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ଆମ୍ବ ଗଛ ।	ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ଗୋଲାପ ଗଛ ।	ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ମାଟିର ବହୁତ ନିକଟରୁ ବାହାରିଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – ଟମାଟୋ ଗଛ ।

(ଖ) ଜଳଜ, ସ୍ଥଳଜ ଓ ଉଭୟଚର
Answer:

ଜଳ ଜ	ସ୍ଥଳଜ	ଉଭୟଚର
ଜଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଜଳଜ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ପୋଖରୀ, ହ୍ରଦ, ବାସ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଦା କରୁଥିବା ଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ	ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥଳଜ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ –ଜଙ୍ଗଲ, ମରୁଭୂମି, ସ୍ଥଳଭାଗ ଉଭୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ	ଉଭୟ ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଉଭୟଚର କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଜଳଭାଗ ଓ ତୃଣଭୂମି, ପର୍ବତ୍ରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଜୀବ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ

(ଗ) ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଓ ସମାନ୍ତରାଳ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ
Answer:

ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ	ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ
ପତ୍ରର ମୋଟା ମଧ୍ୟମ ଶିରାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜାଲପରି ଶିରା ଅବସ୍ଥାନ କରିଥାଏ । ଉଦାହରଣ – ମନ୍ଦାର ପତ୍ର ।	ପତ୍ରର ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ – କଦଳୀ ପତ୍ର ।

(ଘ) ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ଓ ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
Answer:

ପ୍ରଧାନ ମୂଳ	ଗୁଚ୍ଛ ମୂଳ
ଗୋଟିଏ ମୁଖ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଏଥିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଛୋଟ ପାର୍ଶ୍ଵମୂଳ ରହିଥାଏ । ଉଦାହରଣ – ମନ୍ଦାର ।	ଚେର କାଣ୍ଡର ତଳଭାଗରୁ ବାହାରିଥାଏ ଓ ସମାନ ଆକାରରେ ସରୁ ସରୁ ମୂଳର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ଘାସ ।

(ଙ) ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ ଓ ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
Answer:

ଏକବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ	ଦ୍ଵିବୀଜପତ୍ରୀ ଉଭିଦ
ମଞ୍ଜିରେ ଗୋଟିଏ ବୀଜପତ୍ର ଥାଏ । ପତ୍ରରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ । ଗୁଚ୍ଛମୂଳ ରହିଥାଏ । ଉଦାହରଣ – ଧାନ	ମଞ୍ଜିରେ ଦୁଇଟି ବୀଜପତ୍ର ରହିଥାଏ । ପତ୍ରରେ ଜାଲକ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ । ପ୍ରଧାନ ମୂଳ ରହିଥାଏ । ଉଦାହରଣ – ଚଣା

(ଚ) ଜୈବ ବିବିଧତା ଓ ଉପଯୋଜନ
Answer:

ଜୈବ ବିବିଧତା	ଉପଯୋଜନ
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଜୀବମାନଙ୍କ ବିବିଧତା ହିଁ ଜୈବ ବିବିଧତା ଅଟେ ।	ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବାରେ ସକ୍ଷମ କରୁଥିବା ବିଶେଷ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହିଁ ଉପଯୋଜନ ଅଟେ ।

(ଛ) ଆଶ୍ରିତ ଲତା ଓ ବିନା ଆଶ୍ରିତ ଲତା
Answer:

ଆଶ୍ରିତ ଲତା	ବିନା ଆଶ୍ରିତ ଲତା
ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ କାଣ୍ଡଥ‌ିବା ଉଦ୍ଭଦ ଅନ୍ୟର ଆଶ୍ରୟନେଇ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଥାଏ, ତାହାକୁ ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – ମନିପ୍ଲାଣ୍ଟ, ଅଙ୍ଗୁରୁ	ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ କାଣ୍ଡଥବା ଉଭିଦ ଅନ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବିନା ଆଶ୍ରୟରେ ମାଟିରେ ମାଡ଼ିଥାଏ, ତାହାକୁ ବିନା ଆଶ୍ରିତ ଲତା କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ – କଖାରୁ

Question 3.
ପ୍ରକୃତିର ବିବିଧତାର ଚାରୋଟି ଉଦାହରଣ ଲେଖ ।
Answer:
(a) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାବ ରହିଥାଏ ।
(b) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଭିଦର ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ
(c) ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ମୁଖମଣ୍ଡଳରେ ବିବିଧତା ରହିଥାଏ ।
(d) ମାଟିର ରଙ୍ଗ ଓ ଗଠନ, ବର୍ଷାର ପରିମାଣରେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ

Question 4.
ଉଦ୍ଭଦରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ୩ଟି ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(a) ଉଚ୍ଚତା – ଡେଙ୍ଗା ବା ଗେଡ଼ା, କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ ।
(b) ପତ୍ରର ଆକୃତି, ଡାଳ ବା କାଣ୍ଡରେ ପତ୍ରର ସଜ୍ଜୀକରଣ
(c) ଫୁଲର ରଙ୍ଗ, ଆକୃତି ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭିନ୍ନତା ।

Question 5.
ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ଚାରୋଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(a) ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
(b) ଉଦ୍ଭଦର ବଂଶବିସ୍ତାର (ପରାଗସଙ୍ଗମ) ରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
(c) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ନିର୍ମାଣରେ ଉଭିଦ ସମ୍ପଦର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ।
(d) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଉଭିଦ ବିନା ଅସମ୍ଭବ ।

Question 6.
ଉଦ୍ଭଦ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କଲାବେଳେ କାହାକୁ ଆଧାର ବା ମାନଦଣ୍ଡ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
(a) ଉଭିଦରେ ଫୁଲ ଫୁଟେ ବା ଫୁଟେ ନାହିଁ ।
(b) କାଣ୍ଡ ଶକ୍ତ ବା କୋମଳ ଅଟେ ।
(c) ବାସସ୍ଥାନ, ବୀଜପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା, ଶିରାବିନ୍ୟାସ, ସଜ୍ଜା, ମୂଳର ଆକାର ।

Question 7.
ପ୍ରକୃତିକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଓ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ହୋଇଥିବା କେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(a) ବେଦାନ୍ତ ଏବଂ ପୋସ୍କୋ ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ର କୁଲଡ଼ା ଖୋଲା ଖଣି ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ।
(b) ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ଜୈବ ବିବିଧତା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ।
(c) ନିୟମଗିରି ପାହାଡ଼କୁ ବେଦାନ୍ତର ଖଣି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରକ୍ଷାକରିବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ।
(d) କୋଇଲା ଖଣି ବିରୋଧରେ ‘କର ବା ମର’’ ଆନ୍ଦୋଳନ ।
(e) ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ପରିବେଶ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ
(f) ଜଳ ଉତ୍ସ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ କାଶୀପୁର ଆନ୍ଦୋଳନ ।
(g) କୁଚେଇପଦର (ରାୟଗଡ଼ା) ଆଦିବାସୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ।

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 10 The Other Side of Zero Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 10 The Other Side of Zero Notes

Class 6 The Other Side of Zero Notes

Positive numbers {+ 1, + 2, + 3, …} and negative numbers {…, – 3, – 2, – 1}, along with zero, are called integers.

If a number is written without a sign, it is generally understood to he a positive number.

Zero is neither a positive nor a negative number. We do not put a ‘+ ’ or ‘-‘ sign before it.

Every number has another number associated to it which when added to the number gives zero. This is called the additive inverse of the number.

For positive integers, a number with greater numerical value is greater.

For negative integers a number with greater numerical value is smaller.

A positive integer is always greater than a negative integer (e.g., 2 > – 3 and 2 > – 1).

+ and – sign placed side by side without any number in between, gives a – sign.
For example, + (- 6) = – 6 or – (+ 6) = – 6

Addition and Subtraction of Integers

Addition of Integers	Subtraction of integers
1. The sum of two positives is positive. e.g. 5 + 3 = 8	1. If a smaller positive is subtracted from a larger positive, the result is positive, e.g. 5-4 = 1
2. The sum of two negatives is negative. To add two negatives, add the numbers (without the signs), and then place a minus sign to obtain the result. e.g. (- 3) + (- 4) = – 7	2. If a larger positive is subtracted from a smaller positive, the result is negative. e.g. 4 – 5 = – 1
3. To add a positive number and a negative number, subtract the smaller number (without the sign) from the greater number (without the sign), and place the sign of the greater number to obtain the result, e.g. – 6 + 2 = – 4, 5 + (- 8) = – 3 and -2 + 6 = 4	3. Subtracting a negative number is the same as adding the corresponding positive number. e.g. 3 – (- 6) = 3 + 6
4. The sum of a number and its additive inverse is zero. e.g. 3 + (- 3) = 0	4. Subtracting a number from itself gives zero. e.g. 5 – 5 = 0 and – 5 – (- 5) = 0
5. The sum of any number and zero is the same number. e.g. – 4 + 0 = – 4 and 4 + 0 = 4 Note: The number that is being subtracted can be replaced by its additive inverse and then added. For example,	5. Subtracting zero from a number gives the same number e.g. – 3 – 0 = – 3 and 3-0 = 3. Subtracting a number from zero gives the number’s additive inverse e.g. 0 – (- 3) = 3. Note: The number that is being added can be replaced by its additive inverse and then subtracted.

 

Addition and Subtraction of Integers using Tokens

Addition with Tokens	Subtraction with Tokens
Combine tokens of the same color and cancel out equal numbers of opposite colored tokens (zero pairs). For example, (+ 4) + (- 7) = – 3	Subtract by taking away tokens of the required type. Use zero pairs when there are not enough tokens to remove. For example, (a)  (- 6) – (- 5) = – 1 (b) (+ 2) – (+ 5) = – 3 From 2 positive tokens, we need to take out 5 positive tokens, which is not possible. So, we need to add 3 w w w w w zero pairs. After removing 5 positive tokens, we are left with 3 negative tokens.

NOTE: A zero pair is one positive and one negative token that cancel each other to make zero, so the overall value remains unchanged during addition or subtraction.

Geographical Cross Sections

1. Height above the sea level is represented by a positive number.
2. Height below the sea level or depth is represented by a negative number.
3. Temperature above 0°C is taken as positive and temperature below 0°C is taken as negative.
4. In direction, if north is considered as positive, then south will be negative and vice versa.

In Vedic math, Rekhank means ‘a digit with a bar on its top’. In other words it is a negative number.

1. For example: A bar on 7 is written as (7) and means – 7.
2. This line (now the minus sign -) was used to show debt or loss, the opposite of gain.

The great Indian mathematician Brahmagupta was the first in the world to define:

1. Positive numbers as Dhana (धन) — meaning wealth/gain;
2. Negative numbers as Rina (ऋण) or Rekhank (रेखांक ) — meaning debt/loss

In profit and loss, if profit is taken as positive, then loss will be negative and vice versa.

Integers and their Applications
Positive numbers { + 1, +2, +3, …} and negative numbers {- 1, – 2, – 3, …} along with zero, are called integers.

The integer – 6 is read as ‘negative 6’ or ‘minus 6’ while 4- 6 is read as ‘positive 6’ or simply ‘six’.

Every given number has another number associated to it which when added to the given number gives zero. This is called the additive inverse of the number. For example, the additive inverse of +7 is – 7 because +7 + (- 7) = 0.

The absolute value of a number is its distance from zero on the number line. It is always non-negative. For example, |-4| = 4 and |3| = 3.

Temperature above 0°C is taken as positive and temperature below 0°C is taken as negative.

In height, if the sea level is considered as the zero level, height above the sea level is taken as positive height and the depth or height below the sea level is taken as negative height.

Comparison of Integers
Integers are compared by their position on the number line. Numbers to the right are greater than those to the left.
For example, – 5 < -2 < 0 < +3 < +7.

For positive integers, a number with greater numerical value is greater while for negative integers a number with greater numerical value is smaller.
For example, – 8 < – 4 and + 6 < + 9.

The predecessor of a number is the number that comes directly before it, while the successor is the number that comes directly after it.

Go through 6th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 6 Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium ବିଜ୍ଞାନର ଚମତ୍କାର ଦୁନିଆ to understand textbook questions more clearly.

6th Class Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 6 Science Chapter 1 Odia Medium

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ, ବିଜ୍ଞାନ, ଖାଦ୍ୟ, ଆବିଷ୍କାର, ପୃଥ‌ିବୀ]
(a) ବିଶ୍ଵର ରହସ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବା ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହେଉଛି _______ ।
Answer:
ବିଜ୍ଞାନ

(b) ଆମେ ପାଉଥିବା ନୂତନ _______ ବିଜ୍ଞାନରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଆବିଷ୍କାର

(c) ନୂଆ ଆବିଷ୍କାର ଅନେକ ସମୟରେ ଆମର _______ କୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥାଏ ।
Answer:
ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ

(d) _______ ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବସତ୍ତା ସମ୍ଭବ ।
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀ

(e) ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ________ ଆବଶ୍ୟକ ।
Answer:
ଖାଦ୍ୟ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
[ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି, ବରଫ, ଜଳ, ବାଷ୍ପ, ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ]

(a) ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ _______ ଆବଶ୍ୟକ କରୁ ।
Answer:
ଜଳ

(b) ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ______ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ବରଫ

(c) ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ଫୁଟିଲେ _______ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ବାଷ୍ପ

(d) ବୈ ଜ୍ଞାନି କ ମାନେ କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ______ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।
Answer:
ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି

(e) ଅନୁମାନକୁ _______ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ ।
Answer:
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

[ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି, ବିଶ୍ଳେଷଣ, ଅନୁସନ୍ଧି ସ୍କୁ, ଆବିଷ୍କାର, ଦଳଗତ]

(a) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଫଳାଫଳକୁ ________ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ ।
Answer:
ବିଶ୍ଳେଷଣ

(b) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ହିଁ _______ ର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
Answer:
ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି

(c) ବିଜ୍ଞାନକୁ ଭଲଭାବରେ ଶିଖୁବା ପାଇଁ. ______ ହେବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।
Answer:
ଅନୁସନ୍ଧିତ୍ସୁ

(d) ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ _____ ଭାବରେ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ଦଳଗତ

(e) ସର୍ବଦା ଏକାଠି ହୋଇ _______ କରିବା ଅଧ୍ବକ ମଜାଦାର ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଆବିଷ୍କାର

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଲକ ଧନ୍ଦା ।
Answer:
(✓)

(b) ଆମ ଆବିଷ୍କାରର କୌଣସି ଅନ୍ତ ନାହିଁ ।
Answer:
(✓)

(c) ପୃଥ‌ିବୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚମତ୍କାର ଜୀବ ଅଛନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(d) ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
Answer:
(✓)

(e) ଜଳ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ ।
Answer:
(✗)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହେଲେ ବରଫରେ ପରି ଣତ ହୁଏ ।
Answer:
(✓)

(b) ପାଣି ଗରମ ହୋଇ ଫୁଟିଲେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
(✓)

(c) ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ।
Answer:
(✓)

(d) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ମନରେ କୌତୂହଳ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Answer:
(✓)

(e) କ୍ଷୀର ଗରମ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେସର କୁକର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
Answer:
(✗)

ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଥିଲେ (✗) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)

(a) ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବଦା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କରାଯାଏ ।
Answer:
(✗)

(b) ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଦଳଗତ ଭାବେ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
Answer:
(✓)

(c) ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନ ର ଗନ୍ତାଘର ।
Answer:
(✓)

(d) ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ହେବାକୁ ହେଲେ ସର୍ବଦା କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଜରୁରୀ ଅଟେ ।
Answer:
(✓)

(e) ବିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିବାଦ୍ଵାରା ଆମର ଦକ୍ଷତା ବିକଶିତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(✓)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ଓ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ଯରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ନୂତନ ଜିନିଷ ଆବିଷ୍କାର	ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର
(b) ଅନୁସନ୍ଧିତ୍ସୁ ହେବା	କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଧ୍ବକ କରିବା
(c) ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ	ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ
(d) ବିଜ୍ଞାନ	କାହିଁକି ଓ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା
(e) ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି	ଦଳଗତ ଭାବରେ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ନୂତନ ଜିନିଷ ଆବିଷ୍କାର	ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ
(b) ଅନୁସନ୍ଧିତ୍ସୁ ହେବା	କାହିଁକି ଓ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା
(c) ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ	ଦଳଗତ ଭାବରେ
(d) ବିଜ୍ଞାନ	ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର
(e) ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି	କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଧ୍ବକ କରିବା

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ବିଜ୍ଞାନ	ବରଫ
(b) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଳକ ଧନ୍ଦା
(c) ଜଳ	ମଞ୍ଜି ଗଛରେ ପରିଣତ ହେବା
(d) ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହେବା	ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ
(e) ପାଣି ଗରମ ହେବା	ବାଷ୍ପ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ବିଜ୍ଞାନ	ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଳକ ଧନ୍ଦା
(b) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	ମଞ୍ଜି ଗଛରେ ପରିଣତ ହେବା
(c) ଜଳ	ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ
(d) ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହେବା	ବରଫ
(e) ପାଣି ଗରମ ହେବା	ବାଷ୍ପ

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପତ୍ର	କୌତୂହଳ
(b) ମୋଟର ଗାଡ଼ି	ଗଠନ
(c) ଚିନାବାଦାମ ମଞ୍ଜିରୁ ଚୋପା ପୃଥକ	ଗତି
(d) କଲମ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବା	ପ୍ରଣାଳୀ
(e) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ପତ୍ର	ଗଠନ
(b) ମୋଟର ଗାଡ଼ି	ଗତି
(c) ଚିନାବାଦାମ ମଞ୍ଜିରୁ ଚୋପା ପୃଥକ	ପ୍ରଣାଳୀ
(d) କଲମ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିବା	ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି
(e) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ	କୌତୂହଳ

ପ୍ରଥମ ଯୋଡ଼ିର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦେଖୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ଯୋଡ଼ିରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ମଞ୍ଜି : ଗଛ ହେବା :: ସଁବାଳୁଆ : __________
Answer:
ପ୍ରଜାପତିରେ ପରିଣତ ହେବା

(b) ପାଣି ଥଣ୍ଡା ହେବା : ବରଫ :: ପାଣି ଗରମ ହେବା : ______
Answer:
ବାଷ୍ପ

(c) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ : କୌତୂହଳ :: ଫଳାଫଳ : ________
Answer:
ବିଶ୍ଳେଷଣ

(d) ସମୁଦ୍ର : ଗଭୀରତା :: ମହାକାଶ : _______
Answer:
ବିଶାଳତା

(e) ଉଦ୍ଭଦ : ଖାଦ୍ୟପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପାରନ୍ତି :: ପ୍ରାଣୀ : _______
Answer:
ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କେଉଁ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ବିଜ୍ଞାନ ଅଟେ ?
Answer:

• ଆମେ ରହୁଥ‌ିବା ଦୁନିଆକୁ ବୁଝିବା
• ବିଶ୍ଵର ରହସ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବା
• ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରିବା
• ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରିବା

Question 2.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଆମେ ଜିଜ୍ଞାସୁ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ?
Answer:

• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରି, ଦୁନିଆକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ।
• ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଘଟିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ।

Question 3.
କେଉଁ ଘଟଣାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ନୂଆ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ତଥ୍ୟ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

• ଛୋଟ ଛୋଟ ବାଲିଦାନାରୁ ବିଶାଳ ପର୍ବତ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
• ଘାସରୁ ବିଶାଳ ଜଙ୍ଗଲ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

Question 4.
କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭାବନା ଆମକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:

• ରାତିରେ ଆକାଶରେ ତାରାଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଚକ୍ରମକ୍ କରନ୍ତି ?
• ଫୁଲ କେତେବେଳେ ଫୁଟିବ ବୋଲି କିପରି ଜାଣି ଥାଏ ।

Question 5.
‘‘ବିଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଗୋଲକ ଧନ୍ଦା’’ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ଆମେ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂତନ ଆବିଷ୍କାର ଏଥ‌ିରେ ଯୋଡ଼ି ହୁଏ ।
2. ଆମ ଆବିଷ୍କାରର କୌଣସି ଅନ୍ତ ନାହିଁ ।
3. ନୂତନ ଆବିଷ୍କାର ଆମର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥାଏ ।

Question 6.
ଆମେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ନୂଆ କଥା ଜାଣିଲେ କ’ଣ ହେବ ?
Answer:

1. ଅନେକ କୌତୂହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ପାଇବା ।
2. କିଛି ଚିନ୍ତନମୂଳକ ପରୀକ୍ଷଣ କରିପାରିବା ।
3. ଆମେ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ଯେ ଏହିସବୁ ଧାରଣା ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ ।

Question 7.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଆମ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବା ଉଚିତ ଅଟେ ?
Answer:

• ଏହା ହେଉଛି ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବସଭା ସମ୍ଭବ ।
• ଏହି ଗ୍ରହରେ ଚମତ୍କାର ଜୀବ ତଥା ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦ ଅଛନ୍ତି ।

Question 8.
ଯେ କୌଣସି ୨ଟି ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣର ଉଦାହରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:

• ମଞ୍ଜି ଗଛରେ ପରିଣତ ହେବା ।
• ଏକ ସଂବାଳୁଆ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରଜାପତିରେ ପରିଣତ ହେବା ।

Question 9.
ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କ’ଣ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ?
Answer:

• ଆମର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ।
• ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

Question 10.
କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସନ୍ଧିସ୍ମ ଭାବନାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରାଇଥାଏ ?
Answer:

• ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପତ୍ରର ଗଠନ ।
• ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଗତି କରନ୍ତି ।
• ଚିନାବାଦାମ ମଞ୍ଜିରୁ ଚୋପାକୁ କିପରି ଅଲଗା କରାଯାଏ ।

Question 11.
ତୁମ କଲମ ଚାଲିବା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ ?
Answer:

• ଆମେ ଅନୁମାନ କରିବୁ ଯେ, ବୋଧହୁଏ କାଳି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି ।
• ବୋଧହୁଏ କାଳି ଶୁଖୁ ଯାଇଥବ ବା କଲମର ମୁନ ଖସି ପଡ଼ିଥ‌ିବ ।

Question 12.
ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ହିଁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଉଦାହରଣ କିପରି ?
‍Answer:

• ଆମ କଲମଟି କାହିଁକି ଲେଖୁ ଲେଖୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ।
• ବସ୍ତୁଟିର ଉପରୁ ତଳକୁ କାହିଁକି ଖସିପଡ଼ିଲା ।
• ଚାଲୁଥିବା ଘଣ୍ଟାଟି କାହିଁକି ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ।
• ଜଳୁଥିବ। ଗ୍ୟାସ୍ ଚୁଲ। କାହିଁକି ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ।

Question 13.
ବିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଖୋଜିବାରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:

1. କୌଣସି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହେଉଛି ଏକ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ।
2. ପ୍ରଥମେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇ କେତେକ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।
3. ଦ୍ଵିତୀୟରେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
4. ତୃତୀୟରେ ଅନୁମାନକୁ ଅଧିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ ।
5. ଶେଷରେ ଫଳାଫଳକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେବାକୁ ପଡ଼େ ।

Question 14.
ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣର 3 ଟି ଉଦାହରଣ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:

• ରୋଷେଇ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବୁଥିବେ ଯେ, ପ୍ରେସର କୁକରରୁ ଡାଲି କାହିଁକି ବାହାରିଲା ?
• ସାଇକେଲ୍ ମରାମତି କରୁଥ‌ିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବୁଥ‌ିବେ ଯେ, ଟ୍ୟୁବ୍‌ର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଛିଦ୍ର ହେଲା ?
• ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିସିଆନ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବେ ଯେ, ବଲ୍‌ବ କାହିଁକି ଜଳୁନାହିଁ ?

Question 15.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର କେତେକ ପରିସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କର ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅନୁଭବ କରିଥୁବ ଯେ, କେହି ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି ?
Answer:
ଉଦାହରଣ – I : ବଗିଚାରେ ଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ବାରମ୍ବାର କୀଟଦ୍ଵାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଅଛି ?
ଉଦାହରଣ – II : କେଉଁ କାରଣରୁ ଗୃହର ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ ବିଲ୍ ଅଧ୍ଵ କ ପରି ମାଣରେ ଆସୁଅଛି ?
ଉଦାହରଣ – III : ଘର ଭିତରକୁ ମୁଷା, ଅସରପା ଓ ଝିଟିପିଟି ଇତ୍ୟାଦି ଜୀବ କାହିଁକି ଆସୁଛନ୍ତି ?
ଉଦାହରଣ – IV : ପାନୀୟ ଜଳର ସ୍ଵାଦରେ କାହିଁକି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଅଛି ?
ଉଦାହର ଣ – V : ଜ୍ଵର ହେଲେ ତାପମାତ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କାହିଁକି ହେଉଅଛି ?

Question 16.
କେଉଁ କାରଣରୁ ବିଜ୍ଞାନ ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର ଅଟେ ?
Answer:

• ବୈଜ୍ଞାନିକ ଯାତ୍ରାକୁ ଉପଭୋଗ କରିହେବ ।
• ଅନୁସନ୍ଧାନଗୁଡ଼ିକୁ ଜାରି ରଖୁହେବ ।
• ବିଶ୍ଵର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ରହସ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚିନ୍ତା କରିହେବ ।
• ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଜାରି ରଖୁହେବ ।
• ଦଳଗତ ଭାବେ ଏକତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରିହେବ
• ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵ କୁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିହେବ ।
• ନୂତନ ତଥ୍ୟ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇପାରିବ ।

ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ନାମ ଜିଜ୍ଞାସା ହେବାର ଯଥାର୍ଥତା କ’ଣ ?
Answer:
(a) ଜୀବନଧାରଣର ମାନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ ଏକାନ୍ତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ । ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନକୁ କେବଳ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ ରଖ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ବାହ୍ୟଜଗତ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ କରିବା ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

(b) ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟକୁ ନେଇ କୌତୂହଳ ତଥା ବୈ ଜ୍ଞାନି କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଉଦ୍ରେକ କରିବାରେ ଏହି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ ।

(c) ଏହି ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ବୈଜ୍ଞାନିକ ମନୋବୃତ୍ତି ଓ ସୃଜନ ଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି କରି ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବ । ସନ୍ଦେହମୋଚନ କରାଯାଇପାରିବ ।

(d) ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୋପାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅବଗତ ହେବେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଚିନ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁ ସନ୍ଧା। ନ କ ରି ବ।ରେ ସ ଫ ଳ ହୋଇପାରିବେ ।

(e) ବିଜ୍ଞାନ ମଜାଦାର ଅନୁସନ୍ଧାନର ଗନ୍ତାଘର ହୋଇଥିବାରୁ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ କାହିଁକି ଓ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ପ୍ରରୋଚିତ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦ ର୍ଶ ନ ଦେବାରେ ସ ହ। ୟ କ ହୋଇପାରିବ ।

Question 2.
ଜିଜ୍ଞାସା ଅନୁମୋଦିତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ?
Answer:
(a) ଉପକ୍ର ମ : ସମସ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅବଗତ ହେବା ।
(b) ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ : ସମାସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହେଲେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହେବ ।
(c) ହାଇପୋଥେସିସ୍ : କାହିଁକି ଏହି ସମସ୍ୟାଟି ବଛାଗଲା ।
(d) ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା । : ଏହି ସମସ୍ୟା କାହିଁ କି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।
(e) ସମୀକ୍ଷା : ସମସ୍ୟା ସମାଧାନରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହାୟତା ।
(f) ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପଦ୍ଧତି : ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ବା ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ।
(g) ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ : ସାକ୍ଷାତକାର ବା ସର୍ବେକ୍ଷଣ ତଥ୍ୟର ତର୍ଜମା ।
(h) ଉପସଂହାର : ଆମେ କେଉଁ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ।

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 9 Symmetry Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 9 Symmetry Notes

Class 6 Symmetry Notes

Symmetry
Symmetry means a shape or an object looks identical after being transformed by a specific operation, such as being divided by a line or rotated.

A figure has reflection symmetry if it can be folded (or divided) along a line and both halves match exactly.

A figure has rotational symmetry if it looks the same after being turned around a centre by a certain angle.

Reflection Symmetry
An object or a shape displays reflection symmetry, if on drawing a (vertical, horizontal or inclined) line through the middle of the object or the shape, the portions on either side of the line are identical.

Reflection symmetry is also called mirror symmetry or mirror-image symmetry because one half of the shape looks exactly like the other half when reflected across a line, just like an image seen in a mirror.

A line that divides a figure into two equal parts, such that both parts completely overlap when folded along that line, is called a line of symmetry. The two identical parts are called mirror halves.

A line of symmetry may be vertical, horizontal, or even slanting (inclined).

Lines of Symmetry of some Geometric Figures

Equilateral triangle		3 lines of symmetry
Isosceles triangle		1 line of symmetry
Scalene triangle		0 line of symmetry
Square		4 lines of symmetry
Rectangle		2 lines of symmetry (Does not have its diagonals as lines of symmetry)
Kite		1 line of symmetry
Rhombus		2 lines of symmetry
Isosceles Trapezium		1 line of symmetry
Parallelogram		No line of symmetry
Circle		Infinite lines of symmetry

Rotational Symmetry
Rotational symmetry occurs when a figure appears unchanged after being rotated around a fixed point (the centre of rotation) by specific angles.

The fixed point around which the rotation of figure occurs is called the centre of rotation.

An angle of rotational symmetry or angle of symmetry is the angle at which a figure looks the same after rotation.

The number of times a figure fits into itself in one full turn is called the order of rotational symmetry.

Order of rotational symmetry =

A square has rotational symmetry at 90°, 180°, 270° and 360°. The order of rotational symmetry is 4 (number of times it matches its original shape in one full rotation).

A rectangle has rotational symmetry at 180° and 360°. The order of rotational symmetry is 2 (number of times it matches its original shape in one full rotation).

A figure that only looks the same after 360° rotation has no rotational symmetry (order = 1).
If the smallest angle of symmetry is a natural number (in degrees), it is a factor of 360.
The angles of symmetry are always multiples of the smallest angle of symmetry.

Figures with radial arms can be designed to have a specific number of angles of symmetry by ensuring equal spacing between arms:

1. For 4 arms: angles are 90°, 180°, 270° and 360°.
2. For 3 arms: angles are 120°, 240° and 360°.
3. For 2 arms: angles are 180° and 360°.
   Angle between two consecutive arms =

A circle has infinite angles of rotational symmetry, i.e. any angle of rotation maps it onto itself.

Line of Symmetry
A line that cuts plane figure into two parts that exactly overlap when folded along that line is called a line of symmetry or axis of symmetry of the figure.

Note: A plane figure through which no axis of symmetry can be drawn is said to be asymmetric.

Reflection Symmetry

An object or a shape displays reflection symmetry, if on drawing a line (vertical, horizontal or inclined) through the middle of the object or the shape, the portions on either side of the line are identical.

Reflection symmetry is also called mirror symmetry or mirror-image symmetry because one half of the shape looks exactly like the other half when reflected across a line, just like an image seen in a mirror.

Rotational Symmetry
The process of turning an object around a fixed point is called rotation. The fixed point is called the centre of rotation.

Objects or figures which can be rotated about a point by less than a complete turn to obtain the exact same shape are said to have rotational symmetry.

The angle through which the figure must be rotated to get the original figure is called the angle of rotation or the angle of symmetry.

The number of times a figure fits into itself in one full turn is called the order of rotational symmetry.
(a) Order of ratational symmetry =
(b) Smallest angle of ratational symmetry =

For example, a rectangle has angle of rotational symmetry at 180° and 360°. The order of rotational symmetry is 2 (number of times it matches its original shape in one full rotation).

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 8 Playing with Constructions Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 8 Playing with Constructions Notes

Class 6 Playing with Constructions Notes

Circle
A circle is a set of all points in a plane that are at a constant distance from a fixed point. The fixed point is known as the centre of the circle, and the constant distance is known as the radius of the circle.
Here, O is the centre and OA = OB = r is the radius.

A line segment passing through the centre of a circle, and having its end points on the circle, is known as a diameter of the circle.
Here, PQ (diameter) = PO + OQ = r + r = 2r
Therefore the diameter of a circle with a radius ‘r’ is 2r.

A compass is a tool used to draw circles or arcs. It has two legs — one leg has a sharp point that is placed on the centre of the circle, and the other leg holds a pencil that is used to draw the circle or the arc.

Construction of Circle

Step 1: Adjust the compass to the required radius using a ruler.
Step 2: Place the pointed leg firmly on the paper to mark the circle’s centre
Step 3: Rotate the compass to draw the circle without lifting the pencil.

Construction of Squares and Rectangles
Construction of a square of side length 5 cm:

Step 1: Draw a line segment PQ = 5 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to PQ through P.
Step 3: Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 5 cm.
Step 4: Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 5 cm.
Step 5: Join R and S to get square PQRS of side length 5 cm.

Construction of a rectangle of side lengths 6 cm and 4 cm:

Step 1: Draw a line segment PQ = 6 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to PQ through P.
Step 3: Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 4 cm.
Step 4: Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 4 cm.
Step 5: Join R and S to get rectangle PQRS of side lengths 6 cm and 4 cm.

Construction of a Rectangle in which one of the Diagonals Divides the Opposite Angles into Two Smaller Angles

Let’s construct a rectangle in which one of the diagonals divides the opposite angles into 50° and 40°. Steps of construction are as follows:
Step 1: Draw AB of any length.
Step 2: Draw a perpendicular to AB through B.
Step 3: Draw a ray making an angle 50° with AB through A. You will get point C as point of intersection of the ray drawn in this step and perpendicular drawn in step 2.
Step 4: Draw a perpendicular to AB through A.
Step 5: Draw a perpendicular to BC through C. (Because all the angles of a rectangle are equal to 90°). Join CD to get the required rectangle ABCD.

Construction of a Rectangle in which a Side and a Diagonal are Given

Let’s construct a rectangle where one of its sides is 4 cm and the length of a diagonal is 5 cm.
Steps of construction are as follows:
Step 1: Draw a line segment AB = 4 cm.
Step 2: Draw a perpendicular to AB through B.
Step 3: TakeT as centre and mark an arc of radius 5 cm on perpendicular to AB through B. The arc and perpendicular intersect at point C.
Step 4: Draw perpendiculars to AB and BC passing through A and C respectively. Then, the point where these perpendiculars intersect is the point D. ABCD is the required rectangle.

Points Equidistant from Two Given Points

Suppose A and B are two given points. Our task is to find points that are 5 cm away from both A and B. Steps of construction are as follows:
Step 1: Take A as centre and mark two arcs of radius 5 cm such that one arc is above AB and another is A below AB.
Step 2: Take B as centre and mark two arcs of radius 5 cm such that one arc is above AB and another is below AB.
Let P and Q, be the points of intersection of arcs above and below /IB respectively. Then, AP = BP = 5 cm and AQ = BQ = 5 cm.

If you join the points P and Q with a straight line, then that line is called the perpendicular bisector of the line segment AB.

The perpendicular bisector cuts the line segment AB in two equal parts such that AM = BM.

All the points on line PQ are equidistant from points A and B. Therefore, there are infinite number of points which are equidistant from points A and B.

Construction of Circle
Steps:
Adjust the compass to the required radius using a ruler.

Place the pointed leg firmly on the paper to mark the circle’s centre.
Rotate the compass to draw the circle without lifting the pencil.

Construction of Squares and Rectangles
In a rectangle:

Opposite sides are parallel and equal.
All angles are 90°.
Diagonals are equal and bisect each other.

Construction of a rectangle of side lengths 7 cm and 5 cm:
Draw a line segment PQ = 7 cm.
Draw a perpendicular to PQ through P.

Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 5 cm.
Draw a perpendicular to PQ through (land mark R on the perpendicular such that QR = 5 cm.
Join R and S to get rectangle PQRS of side lengths 7 cm and 5 cm.

In a square:

All four sides are equal.
Opposite sides are parallel,
All angles are 90°.
Diagonals are equal and bisect each p other at 90°.

Construction of a square of side length 6 cm:
Draw a line segment PQ = 6 cm.
Draw a perpendicular to PQ through P.

Using a ruler, mark S on the perpendicular such that PS = 6 cm.
Draw a perpendicular to PQ through Q and mark R on the perpendicular such that QR = 6 cm.
Join R and S to get square PQRS of side length 6 Cm.

Instruments for Construction
Ruler
For drawing and measuring straight lines.
It has two long straight edges. One edge is graduated into centimetres and millimetres and the other is usually graduated into inches.

Protractor
Semi circular tool used to construct and measure angles.

Compass
For drawing circles and arcs.
It has two legs, one with a sharp needle and the other with a screw arrangement to hold a pencil. The two legs are hinged together which gives a provision to increase or decrease the distance between them.

Divider
It has two legs with sharp needle at their end.
It is used to compare the lengths.

Construction of a Rectangle with Diagonals dividing the opposite angles
Construction of a rectangle in which one of the diagonals divides the opposite angles in 30° and 60°:
Draw PQ of any length.
Draw a perpendicular to PQ through Q.
Draw a ray making an angle 30° with PQ through P. Mark R as point of intersection of ray and perpendicular.
Draw perpendiculars to PQ and QR passing through P and R respectively. Mark .S as point of intersection of both the perpendiculars.
Join R and S to get rectangle PQRS in which one of the diagonals divides the opposite angles in 30° and 60°.

Construction of a Rectangle in which a Side and a Diagonal are given
Construction of a rectangle in which one of the sides is 8 cm and length of diagonal is 10 cm:
Draw a line segment PQ = 8 cm.
Draw a perpendicular to PQ through Q.
Take P as centre and mark an arc of radius 10 cm on perpendicular to PQ through £). The arc and perpendicular intersect at point R.

Draw perpendiculars to PQ and QR passing through P and R respectively. Then, the point where these perpendiculars intersect is the point S.
PQRS is the required rectangle.

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 7 Fractions Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 7 Fractions Notes

Class 6 Fractions Notes

A fraction is a number representing a part of a whole. The whole has to be divided into equal parts.

A fraction lias two parts:

Numerator (top number): Tells how many parts we have
Denominator (bottom number): Tells how many equal parts the whole is divided into.

Fraction that is shaded	\(\frac{1}{8}\)	\(\frac{3}{4}\)
Meaning	1 part out of 8 equal parts	3 part out of 4 equal parts
Numerator (N)	1	3
Denominator (D)	8	4

Any whole number can be written as a fraction by placing it over 1 i.e., 5 can be written as \(\frac{5}{1}\).

Proper fractions: A fraction whose numerator is less than the denominator is called a proper fraction. For example, \(\frac{1}{3}, \frac{3}{7}, \frac{2}{5}\) etc. are proper fractions.

Note: The values of these fractions are always less than 1. So, proper fractions lie to the left of 1 on the number line.

Unit fractions: A fraction which has 1 as the numerator is called a unit fraction.
For example, \(\frac{1}{1}, \frac{1}{2}, \frac{1}{6}, \frac{1}{9}\) etc.

Improper fractions: A fraction with the numerator either equal to or greater than the denominator is called an improper fraction. For example, \(\frac{3}{2}, \frac{7}{4}, \frac{10}{3}, \frac{5}{5}\) etc. are improper fractions.

Note: The values of these fractions are always equal to or more than 1. Therefore, improper fractions lie on the right of 1, including 1, on the number line.

Mixed fractions: A mixed fraction is a combination of a whole number and a proper fraction. Mixed fractions are used when a quantity is more than a whole, but not a complete next whole number.

Like and Unlike fractions
Two or more fractions with the same denominators are called like fractions.
For example, \(\frac{7}{20}, \frac{13}{20}, \frac{11}{20}\) are like tractions.

Fractions with different denominators are called unlike fractions.
For example, \(\frac{7}{9}, \frac{13}{15}, \frac{11}{13}\) are unlike tractions.

When numerators of two fractions are the same, the fraction with smaller denominator is greater than the fraction with larger denominator. For example, \(\frac{9}{4}\) is greater than \(\frac{9}{5}\).

When denominators of two fractions are the same, the fraction with smaller numerator is smaller than the fraction with larger numerator. For example, \(\frac{5}{8}\) is smaller than \(\frac{7}{8}\).

The reciprocal of a fraction \(\frac{a}{b}\) is obtained by interchanging its numerator and denominator, resulting in \(\frac{b}{a}\).

Simplest form: A fraction is said to be in its simplest form (or lowest terms) when the numerator and the denominator have no common factor other than 1.
For example, \(\frac{3}{5}\) is the simplest form of \(\frac{18}{30}\).

Equivalent fractions: Fractions having the same value are called equivalent fractions.
For example, \(\frac{1}{2}, \frac{2}{4}, \frac{3}{6}\) are equivalent lractions because \(\frac{1}{2}=\frac{2}{4}=\frac{3}{6}\).

Conversion of Fractions
Mixed fraction into improper fraction:
Improper fraction = \(\frac{\text { Whole number } \text { × } \text { Denominator }+ \text { Numerator }}{\text { Denominator }}\)
For example, \(2 \frac{3}{5}=\frac{(\text { Whole number } \times \mathrm{D})+\mathrm{N}}{\mathrm{D}}=\frac{(2 \times 5)+3}{5}=\frac{10+3}{5}=\frac{13}{5}\)

Improper fraction into mixed fraction:
Mixed fraction = Quotient (Q) \(\frac{\text { Remainder (R) }}{\text { Denominator (D) }} \text {. For example, } \frac{29}{6}=4+\frac{5}{6}=4 \frac{5}{6}\)

Comparison of Fractions
To compare unlike fractions, follow these steps:
Step 1: Obtain LCM of the denominators of the fractions.
Step 2: Convert each fraction to its equivalent fraction with the denominator equal to the LCM obtained in step 1.
Step 3: Compare the numerators of the obtained fractions having equal denominators.
Step 4: Fraction with the smaller numerator is smaller than the other fractions.
For example, to compare \(\frac{2}{3}, \frac{3}{4} \text { and } \frac{5}{6}\), we take the LCM of 3, 4, and 6, which is 12,
and convert the fractions:
\(\frac{2}{3}=\frac{8}{12}, \frac{3}{4}=\frac{9}{12}, \frac{5}{6}=\frac{10}{12}, \text { so } \frac{8}{12}<\frac{9}{12}<\frac{10}{12} \Rightarrow \frac{2}{3}<\frac{3}{4}<\frac{5}{6}\)

Addition of Like Fractions
To add two or more like fractions, follow the steps given below:
Step 1: Obtain the fractions and common denominator.
Step 2: Add the numerators of all fractions.
Step 3 : Write the fraction as

Subtraction of Like Fractions
To subtract two like fractions, follow the steps given below:
Step 1: Obtain the fractions and common denominator
Step 2: Subtract the numerator of the fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (from which it is to be subtracted).
Step 3 : Write the fraction as

Addition of Unlike Fractions (Brahmagupta’s Method)
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Add the numerators of all equivalent fractions obtained in step 3.
Step 5 : Write the fraction as
For example, \(\frac{4}{5}+\frac{2}{3}=\frac{12}{15}+\frac{10}{15}=\frac{12+10}{15}=\frac{22}{15}\)

Subtraction of Unlike Fractions (Brahmagupta’s Method)
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Subtract the numerator of fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (of equivalent fractions obtained in step 3).
Step 5: Write the fraction as
For Example, \(\frac{7}{3}-\frac{2}{5}=\frac{35}{15}-\frac{6}{15}=\frac{35-6}{15}=\frac{29}{15}\)

Types of Fractions

1. A fraction is a number representing a part of a whole. The whole has to be divided into equal parts.
2. A fraction whose numerator is less than the denominator is called a proper fraction.
3. A fraction which has 1 as the numerator is called a unit fraction.
4. A fraction with the numerator either equal to or greater than the denominator is called an improper fraction.
5. A mixed fraction is a combination of a whole number and a proper fraction.
6. Two or more fractions with the same denominators are called like fractions.
7. Fractions with different denominators are called unlike fractions.
8. Fractions having the same value are called equivalent fractions.

Conversion of Fractions
Mixed fraction into improper fraction:
Improper traction = \(\frac{\text { Whole number × Denominator }+ \text { Numerator }}{\text { Denominator }}\)

Improper fraction into mixed fraction:
Mixed Fraction = Quotient (Q) \(\frac{\text { Remainder (R) }}{\text { Denominator (D) }}\)

Comparison of Fractions
To compare unlike fractions, follow these steps:
Step 1: Obtain LCM of the denominators of the fractions.
Step 2: Convert each fraction to its equivalent fraction with the denominator equal to the LCM obtained in step 1.
Step 3: Compare the numerators of the obtained fractions having equal denominators.
Step 4: Fraction with the smaller numerator is smaller than the other fractions.

Addition and Subtraction of Fractions
Addition of Unlike Fractions
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Add the numerators of all equivalent fractions obtained in step 3.
Step 5: Write the fraction as

Subtraction of Unlike Fractions
Step 1: Obtain the fractions and their denominators.
Step 2: Find the LCM of the denominators.
Step 3: Convert each fraction to its equivalent fraction with denominator equal to the LCM obtained in step 2.
Step 4: Subtract the numerator of fraction which is to be subtracted from the numerator of the other fraction (of equivalent fractions obtained in step 3).
Step 5: Write the fraction as

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 6 Perimeter and Area Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 6 Perimeter and Area Notes

Class 6 Perimeter and Area Notes

The perimeter of a closed figure is the length of the boundary of the figure.
If a closed figure is made up entirely of line segments then its perimeter is the sum of the lengths of all the sides.

Perimeter of Rectangle and Square

Generally, the longer side of a rectangle is called length while the shorter side is called the breadth.
Perimeter of a rectangle = 2 (Length + Breadth) = 2(l + b)

A square is a special rectangle where all the four sides are equal.
Perimeter of a square = 4 × Side length = 4s

Perimeter of Triangle

Perimeter of a triangle = Sum of lengths of its three sides.
Perimeter of triangle ABC = a + b + c
A triangle having all three sides equal, is called an equilateral trians
Perimeter of an equilateral trian = 3 × Side length = 3s

Perimeter of Regular Polygon: If all the sides and all the interior angles of a polygon are equal, then it is called a regular polygon.

No. of Sides	Regular Polygon	Length of Side	Perimeter
3	Equilateral Triangle	a	3a
4	Square	a	4a
5	Regular Pentagon	a	5a
6	Regular Hexagon	a	6a
7 . . .	Regular Heptagon . . .	a . . .	7a . . .
n	n-sided Regular Polygon	a	n × a

Area is the measure or amount of flat surface enclosed by a closed figure. It is measured in square units such as square centimetres (cm²), square metres (m²), square feet (ft²), etc.

Area of a rectangle = (Length × Breadth) = (l × b)

Area of a Square = Side × Side = s × s = s2

Area of a triangle ABC = \(\frac{1}{2}\) × Base × Height = \(\frac{1}{2}\) × AB × BC = \(\frac{1}{2}\) × b × h

The perimeter is a length, so its unit is not in square units (those are used for area). We measure it in simple length units like metres (m), centimetres (cm), or kilometres (km).

Area = length × breadth, so the units also get multiplied. Thus, we measure area in units like square centimetres (cm²), square metres (m²), or square kilometres (km²).

Two closed figures can have same area with different perimeters, or same perimeter with different areas.

1. If the perimeters of two figures are the same, then equate the perimeters to find the unknown.
2. If the areas of two figures are the same, then equate the areas to find the unknown.

For a given area of rectangular shapes, the square has the smallest perimeter.
With a fixed perimeter of rectangular shapes, the square encloses the largest area.

We can find the area of a shape by breaking it into smaller units like squares or into simple shapes like rectangles and triangles whose areas we already know.

For example, to find the area of below figure, we will break it into shapes with known areas, such as rectangles or squares.

A house plan is a drawing that shows the layout of rooms and spaces in a home. It uses measurements to represent the size and shape of each room, helping us understand how space is used. House plans are useful for designing, building, and calculating areas of different parts.

Perimeter
The perimeter of a closed figure is the length of the boundary of the figure. The word perimeter is derived from the Greek words peri (around) and metron (measure).

If a closed figure is made up entirely of line segments then its perimeter is the sum of the lengths of all the sides.

Perimeter of Rectangle & Square

Perimeter of a rectangle = 2(Length + Breadth)
= 2(l + b)

Perimeter of a square
= 4 × Side length = 4s

Perimeter of Triangle

Perimeter of triangle ABC = a + b + c

Perimeter of an equilateral triangle = 3 × Side length
= 3s

Area
The amount of surface of the plane covered by a closed figure is called its area.

Area of Rectangle
Area of a rectangle
= (Length × Breadth)
= (l × b)

Area of Square
Area of a square
= Side × Side
= s × s = s²

Area of Triangle
Area of a triangle
= \(\frac{1}{2}\) × Base × Height
= \(\frac{1}{2}\) × AB × BC
= \(\frac{1}{2}\) × b × h

The perimeter is a length, so its unit is not in square units (those are used for area). We measure it in simple length units like metres (m), centimetres (cm), or kilometres (km).

Area = length × breadth, so the units also get multiplied. Thus, we measure area in units like square centimetres (cm²), square metres (m²), or square kilometres (km²).

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 5 Prime Time Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 5 Prime Time Notes

Class 6 Prime Time Notes

Multiples and Factors
A multiple of a number is the result of multiplying that number by counting numbers i.e. {1, 2, 3, …}. For example, the multiples of 3 are 3, 6, 9, 12, … .

A common multiple is a number that can be divided exactly (without remainder) by two or more different numbers. For example, the common multiples of 3 and 5 are 15, 30, 45, 60, … .

Factors of a number are numbers that divide the given number exactly i.e. if a number is divisible by another, the second number is called a factor of the first.
For example, 8 is divisible by 2, then 2 is a factor of 8.
Factors of a number are also called its divisors.

Factors are finite (countable) whereas every number has infinitely many multiples (uncountable).
1 is a factor of all the numbers.
Common factors are numbers that divide two or more numbers exactly.

A number for which the sum of all its factors is equal to twice the number is called a perfect number. For example, the factors of 28 are 1, 2, 4, 7, 14, 28.

Now, 1+ 2 + 4 + 7 + 14 + 28 = 56 (which is double of 28). Hence, 28 is an example of a perfect number.

Prime Numbers and Composite Numbers
A prime number is a counting number greater than 1 that has exactly two distinct factors: 1 and itself. It cannot be divided evenly by any other number. For example, 2 is a prime number because its only factors are 1 and 2.

2 is the only even number which is a prime number.
The numbers that have more than two factors are called composite numbers. For example, 4, 6, 8, 9, 10, 12, … are composite numbers.
1 is neither prime nor composite because it has only one factor.

Twin primes are pairs of primes having a difference of 2. For example, 3 and 5, 5 and 7, 11 and 13 etc.

Prime triplets are a group of three prime numbers such that the difference between the largest and the smallest prime number is less than or equal to 6.

Sieve of Eratosthenes – A Method of Listing Prime Numbers

To find all the prime numbers from 1 to 100, follow the steps given below:
Step 1: Write down all the numbers from 1 to 100.
Step 2: Cross out 1 as it is neither prime nor composite.
Step 3: Circle number 2, the smallest and first prime number. Then, cross out all multiples of 2 (like 4, 6, 8, etc.)
Step 4: Circle 3, recognising it as a prime. Cross out all its multiples (such as 6, 9, 12, etc.).
Step 5: Continue this pattern. Stop when all the numbers in the list are either circled or crossed out.

All the circled numbers are prime numbers.
All the crossed-out numbers, other than 1, are composite numbers.

How to check whether a number is prime or not?
Let n be a prime number.
Step 1: Find \(\sqrt{n}\) (approximate value).
Step 2: Divide the prime number n by all prime numbers (say m) smaller than \(\sqrt{n}\).
Step 3: If there exists no prime number (m) smaller than \(\sqrt{n}\) to divide n, then n is a prime number.

Co-prime Numbers
Two numbers are called co-prime if their only common factor is 1. For example, 8 and 15 are co-prime numbers.

Two consecutive counting numbers are always co-prime numbers. For example, 9 and 10 are co-prime numbers.

Two prime numbers are always co-prime numbers. For example, 5 and 7 are co-prime numbers.

Two composite numbers may or may not be co-prime numbers. For example, 10 and 12 are not co-prime numbers as 2 is their common factor. But 10 and 21 are co-prime numbers as there is no common factor other than 1.

As prime numbers have exactly two factors 1 and itself , squares of prime numbers will have exactly three factors. For example, factors of 3 are 1 and 3, so, factors of 3² = 9 are 1, 3 and 9.

Prime Factorisation
When a number is written as the product of prime numbers only, it is called prime factorisation of the number. The individual factors are called prime factors.

The prime factorisation of a composite number is unique, meaning it always consists of the same set of prime factors, regardless of the order in which they occur.

If there is no common prime factor of numbers a and b, then a and b are co-prime numbers.

For two numbers a and b, if prime factorisation of b is included in the prime factorisation of a, then a is divisible by b i.e. all the prime factors of b are prime factors of a.

Divisibility Tests
A number is divisible by 2, if its units digit is 0, 2, 4, 6 or 8.
A number is divisible by 3, if the sum of its digits is divisible by 3.
A number is divisible by 4, if number formed by last two digits of given number is divisible by 4.
A number is divisible by 5, if its units digit is either 0 or 5.
A number is divisible by 6, if it is divisible by both 2 and 3.

A number is divisible by 7, if the difference between twice the unit digit of the given number and the remaining part of the given number is 0 or a multiple of 7.

A number is divisible by 8, if number formed by last three digits of given number is divisible by 8.

A number is divisible by 9, if the sum of its digits is divisible by 9.

A number is divisible by 10, if its units digit is 0.

A number is divisible by 11, if the difference between the sum of its digits in odd places and the sum of its digits in even places (starting from units place) is either 0 or a multiple of 11.

If a number is divisible by another number, then it is also divisible by each of the factors of that number. For example, every number divisible by 9 is divisible by 3.

If a number is divisible by two prime numbers, then it is also divisible by their product. For example, every number divisible by 2 and 3 is divisible by 6.

If two numbers a and b are divisible by a number c, then a + b is also divisible by c.
For example, 48 and 72 are divisible by 4, their sum 48 + 72 = 120 is also divisible by 4.

If two numbers a and b are divisible by a number c, then a – b is also divisible by c.
For example, 78 and 42 are divisible by 6, their difference 78 – 42 = 36 is also divisible by 6.

Multiples and Factors
A multiple of a number is the result of multiplying that number by counting numbers. For example, the multiples of 3 are 3, 6, 9, 12, …

A common multiple is a number that can be divided exactly by two or more different numbers.
For example, the common multiples of 3 and 5 are 15, 30, 45, 60, …

A factor of a number is an exact divisor of that number.
For example, 24 ÷ 6 = 4. So, 6 is a factor of 24 or 24 is a multiple of 6.

Prime Factorisation
Prime factorisation is the way of expressing a composite number as a product of its prime factors.
For example, 40 = 2 × 2 × 2 × 5

The prime factorisation of a composite number is unique, regardless of the order in which they occur.
For example, 12 = 2 × 2 × 3 or 2 × 3 × 2 or 3 × 2 × 2

Divisibility Tests

Divisibility by	Condition
2	The digit at the ones place is either 0, 2, 4, 6, or 8.
3	Sum of digits of given number is divisible by 3.
4	Number formed by last two digits of given number is divisible by 4.
5	Units digit of the given number is either 0 or 5.
6	The given number is divisible by both 2 and 3.
7	The difference between twice the unit digit of the given number and the remaining part of the given number is either 0 or a multiple of 7.
8	Number formed by last three digits of given number is divisible by 8.
9	Sum of digits of given number is divisible by 9.
10	Units digit of given number is 0.
11	The difference between the sum of digits of given number in odd places and the sum of its digits in even places starting from units place is either 0 or a multiple of 11.

Types of Number
A number is called a perfect number if the sum of all its factors is equal to twice the number.

Numbers with only two factors, 1 and the number itself are called prime numbers.
Numbers with more than two factors are called composite numbers.

1. 2 is the smallest and the only even prime number.
2. 1 is neither prime nor composite.

Two numbers are said to be co-prime if they have only 1 as their common factor.
Twin primes are pairs of prime numbers that differ exactly by 2.

Prime triplets are a group of three prime numbers such that the difference between the largest and the smallest prime number is less than or equal to 6.

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 4 Data Handling and Presentation Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 4 Data Handling and Presentation Notes

Class 6 Data Handling and Presentation Notes

Data and Information
Data is a collection of facts or observations. It can be about anything—people’s favourite colours, shoe sizes, temperatures, or the number of pets in a classroom.

There are two main types of data:
Qualitative Data – describes qualities (e.g., colours, names, feelings).
Quantitative Data – involves numbers or measurements (e.g., height, age, scores).

The data that has been collected in the original form is called raw data.
Each item in the raw data is called an observation.

Organisation of Data
The process of systematically arranging the collected data or raw data so that it can be easy to understand and analyse, is known as organisation of data.
Organised data is called information.
Organising the data by arranging it in ascending or descending order is called an array.
Frequency is the number of times a particular observation or value appears in a list.
The range of dataset is the difference between the highest and lowest values in the dataset.

Representation of Data
A frequency distribution shows the frequency of items in a tabular form or graphical form.
Tally marks are short vertical lines used to count items. Each time we count one item, we draw one line (|). After four lines (| | | |), we draw a oblique line (\) across them to show five like this: to make counting easier.

Pictograph
A pictograph uses pictures of objects to represent data, making it easy to answer questions about the data with just a quick glance.

Scaling refers to assigning a numerical value to each picture or symbol used to represent data.

To decide how many items one symbol should represent, we look for a number that can divide all the values in the data. This number is called a common factor.

Using the biggest common factor, also called the Greatest Common Factor (GCF), helps us use fewer symbols and makes the chart neater.

To draw a pictograph for a given data, follow the steps given below:
Step 1: Collect and tally the data: Gather the information you want to show (for example, count how many students were absent in each class) and total it for each category.

Step 2: Decide the scale: Choose how many items one icon will represent (based on highest common factor). Pick a scale that keeps your chart neat and easy to read and explain what one icon stands for.
symbols and makes the chart neater.

Step 3: Draw the axis: Create a horizontal and vertical line to list the categories (such as class names or days of the week). This helps organise the data visually.

Step 4: Use icons to show the data: Start placing lull icons according to your data. If needed, use half icons to show half amounts that don’t match a full icon.

Bar Graph

A bar graph is a type of chart that uses bars (columns) to represent data. Each bar’s height or length corresponds to the quantity or frequency of the category it represents.

It is called a graphical representation because it turns numbers into visual bars, making complex data easier to understand.

Key Properties of a Bar Graph:

1. Each bar is drawn with the same width.
2. All bars are separated by equal gaps.
3. The height of each bar corresponds to the value it represents. A taller bar means a greater value.
4. All bars start from the same horizontal line (called the x-axis or baseline), ensuring consistency.
5. Bars can be drawn vertically (upwards) or horizontally (sideways), but the interpretation remains the same.
6. A scale is marked on the axis (usually the vertical axis) to show the values or frequencies that the bars represent. This helps in reading exact values.

From a given set of data, we can create a bar graph by following steps given below: s
Step 1: On the graph paper, draw a horizontal line and a vertical line. The horizontal line in a graph is called the x-axis, while the vertical line in a graph is called the y-axis. The horizontal line (x-axis) and vertical line (y-axis) intersect at zero.
Step 2: Along the horizontal line, mark points at equal distances and write the names of the items for which the data is to be represented.
Step 3: Choose a suitable scale for the given data.
Step 4: Determine the heights of different bars according to the scale.
Step 5: On x-axis draw bars of equal width and keep the distance between the bars same. Also remember to keep the same distance between the first bar and they-axis.

Artistic and Aesthetic Considerations

In general, it is more intuitive and visually appealing to represent heights, that are measured upwards from the ground, using bar graphs that have vertical bars (columns graph).

Lengths that are parallel to the ground (for example, distances between locations on Earth) are usually best represented using bar graphs with horizontal arcs.

Infographics
When data visualizations, like bar graphs, are made even more visually attractive with artistic touches, they are called information graphics or infographics for short.

The purpose of infographics is to use eye-catching and engaging visuals to present information in a way that is clear, quick to understand and visually appealing. For example, instead of using rectangles (bars), we could use triangles to look more like actual mountains. We can even add colours to make it more interesting.

Introduction

Any collection of facts, numbers, measures. observations or other descriptions things that convey information about those things is called data.
The data that has been collected in the original form is called raw data.
Each item in the raw data is called an observation.

Organisation of Data

The process of systematically arranging the collected data or raw ttata so I hat it becomes easy to understand and analyse the data is known as organisation of data.
Organising the data by arranging it in ascending or descending order is called an array.
The frequency of given observation is the number of times it occurs in the data.

Frequency Distribution
A frequency distribution shows the frequency of items in a tabular form or graphical form.

Sports	Number of students
Badminton	5
Cricket	10
Hockey	2
Football	12

Tally Table
Tally marks are short vertical lines used to count items. Each time we count one item, we draw one line (|). After four lines (||||), we draw a oblique line (\) across them to show five i.e. ().

Sports	Number of students
Badminton
Cricket
Hockey	||
Football	||

Representation of Data

Pictograph
A pictograph is a way of representing data using pictures or symbols.
Scaling refers to assigning a numerical value to each picture or symbol used to represent data.

To decide how many items one symbol should represent, we look for a number that can divide all the values in the data. This number is called a common factor.

Note: Bar graphs are better for large data because they are neat, easy to read, and can show big numbers clearly.

Bar graphs

Like pictographs, bar graphs give a nice visual way to represent data. They represent data through equally- spaced bars, each of equal width, where the lengths or heights give frequencies of the different categories.

Scale is decided on the basis of the data including the minimum and maximum frequencies, so that the resulting bar graph fits nicely and looks visually appealing on the paper or poster we are preparing.

The markings of the unit lengths as per the scale must start from zero.

Artistic and Aesthetic Considerations
It is also good to make the graph look neat, colourful, and easy to understand, so that anyone looking at it can enjoy and learn from the information.

In general, it is more intuitive, suggestive and visually appealing to represent heights, that are measured upwards from the ground, using bar graphs that have vertical bars or columns.

Lengths that are parallel to the ground (for example, distances between location on Earth) are usually best represented using bar graphs with horizontal bars.

When data visualizations, like bar graphs, are made even more visually attractive with artistic touches, they are called information graphics or infographics.

However, making visual representations of data ‘fancy’ can also sometimes be misleading.

Easy-to-read Ganita Prakash Class 6 Notes and Chapter 3 Number Play Class 6 Notes save valuable study time during exam season.

Class 6 Maths Chapter 3 Number Play Notes

Class 6 Number Play Notes

Supercells

In a row, a cell is a supercell, if the number in it is greater than the numbers in the neighbouring cells that are just before and after it. For example, in the row of numbers, the cells containing 60 and 65 are supercells.

25

60

15

24

65

50

Two adjacent cells can never be supercells in a row.
If there are n cells in a row, then maximum number of supercells =

In a grid, a cell is a supercell, if the number in it is greater than every number in its adjacent cells (i.e. left, right, top and bottom). For example, in the given grid, the cells containing 270 and 250 are supercells.

200	160	270
210	250	230
180	120	200

 

• In a grid, cell containing the largest number is always a supercell.
• In a grid, cell containing the smallest number can never be a supercell.

Digit Play
Numbers are constructed using ten fundamental digits: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 and 9.
While these digits can be combined in various ways to form numbers of different lengths, it is important to note that multi-digit numbers do not begin with the digit 0. This is because a leading zero does not contribute to the value of a number.
Number of 1-digit counting numbers = (9 – 1) + 1 = 9
Number of 2-digit counting numbers = (99 – 10) + 1 = 90
Number of 3-digit counting numbers = (999 – 100) + 1 = 900
Digit sum is the sum of all digits in a number. For example, digit sum of 85 is 8 + 5 = 13.
Two different numbers can have the same digit sum. For example, 63 and 54 have digit sum 9.

Palindromes
A palindromic number is a number that reads the same from left to right and from right to left. For example, 88, 121,4224, etc.

Two digit numbers upon reversing and adding always give a palindrome, however, sometime they require multiple iterations.

Generating a Palindrome from a Number
To generate a palindrome from a Number, follow the given steps:
Step 1: Obtain the given number.
Step 2: Obtain another number by reversing the digits of given number.
Step 3: Add the numbers obtained in step 1 and step 2.
Step 4: If the result is not a palindromic number, then repeat the process again until a palindromic number is obtained.

Applying the reverse-and-add method to 196 does not lead to a palindrome, no matter how many times it is repeated.

The Magic Number of Kaprekar

The number 6174 is called the Kaprekar Constant.
6174 is a number that pulls other numbers towards it. No matter which 4-digit number you start with (as long as not all digits are the same), a simple rearrangement-and-subtraction process lands you on 6174 every time.

Kaprekar’s routine can also be performed on a 3-digit number, and it always leads to the number 495.

Clock and Calendar Numbers
Our clocks and calendars are secret pattern-factories. They repeat, mirror, and even recycle themselves.

Repeating-Digit Times on a 12-Hour Clock
Type A: Hour digit copied in the minutes (e.g., 4:44, 2:22, 5:55)
Type B: Twin pairs (e.g., 10:10,11:11,12:12)
TypeC : Palindromic times (e.g., 12:21, 10:01)

Date Patterns (DD/MM/YYYY)
There are two main types of date patterns as follows:
Type A: Repeated Digits Date: YYYY same as DD/MM (e.g., 20/12/2012)
Other such historical dates are : 20/08/2008, 17/11/1711, 19/12/1912 etc.
Other such futuristic dates are : 21/09/2109, 22/10/2210, 23/12/2312 etc.
Type B: Palindromic Date (e.g., 22/02/2022)
Other such historical dates are : 11/02/2011, 21/02/2012, 12/02/2021 etc.
Other such futuristic dates are : 13/02/2031, 23/02/2032, 23/12/2132 etc.

The Collatz Conjecture
Rule: Start with any number; if the number is even, take half of it; if the number is odd,
multiply it by 3 and add 1; repeat.

The same rule is applied in all the sequences (starting with 5, 13, 42, 34);
5, 16, 8, 4, 2, 1
13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1
42, 21, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1
34, 17, 52, 26, 13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1

No matter which positive number you start with, every sequence eventually ends with 1.
Despite decades of study by mathematicians around the world, no one has been able to prove whether this is always true – making it one of the most intriguing unsolved problems in mathematics!

Estimation does not give the exact values. It is just a way to find an approximate answer quickly.

border=”2″
A palindromic number is a number that reads the same from left to right and from right to left. For example, 88, 121,4224, etc.

Generating a Palindrome from a Number:
Step 1: From given number, obtain another number by reversing the digits of given number.
Step 2: Add the given number with its reverse.
Step 3: If the result is not a palindromic number, then repeat the process again until a palindromic number is obtained.
For example, consider 36. Here, 36 + 63 = 99, which is a palindromic number.
Note: Applying the reverse-and-add method to 196 does not lead to a palindrome, no matter how many times it’s repeated.

Kaprekar’s routine on a 4-digit number

Note:
(i) The number 6174 is called the Kaprekar Constant
(ii) Kaprekar’s routine can also be performed on a 3-digit number, and it always leads to the number 495.

The Collatz Conjecture

No matter which positive number you start with, every sequence eventually ends with 1.
For example:
(i) 26 (even), 13, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1
(ii) 53 (odd), 160, 80, 40, 20, 10, 5, 16, 8, 4, 2, 1