Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 5 Question Answer Odia Medium ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ to understand textbook questions more clearly.
7th Class Social Science Chapter 5 Question Answer Odia Medium
Class 7 Social Science Chapter 5 Odia Medium
ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ
Question 1.
ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା ରାଜ୍ୟଠାରୁ କିପରି ପୃଥକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
Answer:
ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟମାନ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(i) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିସ୍ତାର ସହିତ ବାହ୍ୟଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କରଦ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(ii) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ କର ଆଦାୟ, ଆଇନ କାନୁନ ପରିଚାଳନା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଲାଗି ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ନିର୍ବାହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ରୂପରେଖର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(iii) ବାଣିଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ମାପ ଓ ଓଜନ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ଲାଗି ଉପଯୁକ୍ତ ଆଇନର ପ୍ରଣୟନ
(iv) ମାନବ ସମ୍ବଳ, ବନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟାଦିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(v) କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି, ଧର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଚାରଧାରାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ସହ ଉତ୍ସାହ ପ୍ରଦାନ ।
(vi) ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଓ ବ୍ୟବସାୟର ଅଭିଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥଳପଥ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଆଦି ଜଳପଥରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଭିଭିଭୂମି ବିକାଶ ଲାଗି ପ୍ରୟାସ ।
(vii) କରଦ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ରାଟଙ୍କ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ କ୍ଷମତାର ପ୍ରୟୋଗ ।
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତୁଳନାରେ ରାଜ୍ୟ ଛୋଟ ଏବଂ ଜଣେ ରାଜାଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହୋଇଥାଏ । ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରାୟ ଏକପ୍ରକାରର ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ କୃଷି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥା’ନ୍ତି । ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷମତା ସମ୍ରାଟଙ୍କ କ୍ଷମତାଠାରୁ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ କମ୍ ଏବଂ ସୀମିତ । ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ରାଜ୍ୟରେ ଜଟିଳତା ନଥାଏ`। ଜନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବରେ କମ୍ ଥାଏ । ରାଜାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜପୁତ୍ର ଏବଂ ସୈନ୍ୟସାମନ୍ତ ସହଯୋଗ କରିଥା’ନ୍ତି । ସମ୍ବଳ ମଧ୍ଯ ଏକ ରାଜାଙ୍କର ସୀମିତ ଥାଏ ।
Question 2
ରାଜ୍ୟର ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାପାଇଁ ଥିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାରକଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ରାଜ୍ୟରୁ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାପାଇଁ ଅନେକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଦାୟୀ ଅଟେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ଵ : ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ଶାସକମାନେ ଯଥା- ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ, ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଇତ୍ୟାଦି ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମିତ୍ରତାଦ୍ଵାରା ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ । ଯାହାଫଳରେ ବିଶାଳ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
(ii) ସାମରିକ ଶକ୍ତି : ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ସଶକ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମରିକ ବାହିନୀ ଆବଶ୍ୟକ । ଏଥିରେ ଉନ୍ନତ ଧରଣର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ସହ ଅଶ୍ଵାରୋହୀ, ଗଜାରୋହୀ ଏବଂ ପଦାତିକ ବାହିନୀ ରହିଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଯେକୌଣସି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷକୁ ଦମନ ଏବଂ ପରାସ୍ତ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଏହି ସେନାବାହିନୀର ଥାଏ ।
(iii) ଆର୍ଥିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ : ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଆର୍ଥିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଉର୍ବର ଜମି, ବହୁଳ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଇତ୍ୟାଦି ରହିଥିଲା । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରୁ ବିଜୟଦ୍ଵାରା ଅର୍ଜିତ ଧନ ମଧ୍ଯ ସେମାନଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସାମର୍ଥକ୍ୟକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ । ସୁତରାଂ ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ଦୃଢ଼ତା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iv) ପ୍ରଭାବୀ ପ୍ରଶାସନ : ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁଦୃଢ଼ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନରେ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଦକ୍ଷ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମଚାରୀ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ମୌର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା ।
(v) ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା : ସାମ୍ରାଜ୍ୟର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ତଥ୍ୟମାନ ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଯାହାଫଳରେ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସମ୍ରାଟଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବାଦ୍ଵାରା ପ୍ରଶାସନ ଉତ୍ତମ ହୋଇଥାଏ ।
(vi) ଭିତ୍ତିଭୂମି : ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ରାସ୍ତା, ଜଳସେଚନ ଏବଂ ଗମନାଗମନ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁବିଧା ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହିଭଳି ଏକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।
Question 3.
ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵ ଇତିହାସରେ ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ଭାବରେ ବିବଚେନା କରାଯାଏ – ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କୁ ବିଶ୍ଵ ଇତିହାସରେ ଜଣେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ରାଜା ଭାବରେ ନିମ୍ନଲିଖୁ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
(i) ସାମରିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ : ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କୁ ଜଣେ ସ୍ଵର୍ଗଜାତ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଇତିହାସରେ ବିବେଚନୀ କରାଯାଇଛି । ସେ ଗ୍ରୀକ୍ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ, ଯାହାକି ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଟେ । ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଇଉରୋପ, ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା ଏବଂ ଏସିଆ ମହାଦେଶ ଭଳି ତିନୋଟି ମହାଦେଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ସାମରିକ ଦକ୍ଷତାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ ।
(ii) ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ : ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟକୁ ଜୟ କରୁଥିଲେ, ସେହି ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଗ୍ରୀକ୍ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲେ । ଫଳରେ ପାରସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଗ୍ରୀକ୍ ସଂସ୍କୃତିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଏହାଦ୍ୱାରା କଳା, ସଂସ୍କୃତି, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟରେ ବିକାଶ ଘଟିପାରିଥିଲା ।
(iii) ବିଚକ୍ଷଣ ରଣନୀତି : ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକପ୍ରକାର ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ସେ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଫାଲଙ୍କସ୍ (Phalanx) ଗଠନ କରୁଥିଲେ ଯାହାଦ୍ଵାରା ସେ ଯେକୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରୁଥିଲେ । ଭାରତରେ ଏହି ରଣନୀତି ଆପଣେଇ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।
(iv) ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା : ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତ ଶାସକ ଏବଂ ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ସହାୟତା କରିଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣୀତ ହୋଇଥିଲେ । ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧଯାତ୍ରାକୁ ଇତିହାସରେ ସ୍ଥାନ ଦେବା ସହ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ କାଗଜପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ସୁତରାଂ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ବିଶ୍ଵ ଇତିହାସରେ ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ ।
Question 4.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ମୌର୍ଯ୍ୟମାନେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଥିଲେ ଏହାର କାରଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏକ ଐତିହାସିକ ଗୁରୁତ୍ଵବହନ କରିଥିଲା । ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏକି ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନ ଦେଇଥିଲେ । ନିମ୍ନଲିଖୁତ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଶେଷତ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ ।
(i) ସର୍ବଭାରତୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ : ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବାଦେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହିପରି ଏକ ବିବିଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସକମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
(ii) ଉତ୍ତମ ଶାସନ : ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କ ପୌତ୍ର ଅଶୋକ ମଗଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ କରିଥିଲେ । କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଦ୍ଵାରା ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜନୀତି, ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଆଇନ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା । ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ।
(iii) ପ୍ରାଦେଶିକ ଶାସ୍ତ୍ରନ : ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଇପାରିଲା । ପାରିଷଦ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ସୁଗମ୍ ପ୍ରଶାସନ କରାଯାଇପାରିଥିଲା ।
(iv) ଅଶୋକଙ୍କ ଧର୍ମ : ଅଶୋକଙ୍କ ଧମ୍ମଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି, ମୈତ୍ରୀ, ସହନଶୀଳତା ଏବଂ ଜନମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତ କରାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଶିଳାଲେଖମାନଙ୍କରେ ଖୋଦ୍ରିତ କରାଯାଇ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମହାନତା ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରାଯାଇଥିଲା ।
(v) ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ : କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, ବ୍ୟବସାୟ, ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ, ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ଗମନାଗମନର ବିକାଶ କରାଯାଇ ସମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରିଥିଲା ।
(vi) ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା : ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ କଳା, ସଂସ୍କୃତି, କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ସବୁକୁ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ନିମନ୍ତେ କରାଯାଇଥିଲା ।
Question 5.
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ? ସେଥୁରୁ କେଉଁସବୁ ଧାରଣା ଆଜି ବି ଅନୁଭୂତ ହେଉଅଛି ?
Answer:
କୌଟିଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର’ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ସେ ଏକ ସଶକ୍ତ ଏବଂ ନୀତିଗତ ପ୍ରଶାସକ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ଜନମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଜନତାଙ୍କ ସୁଖସ୍ଵାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ । ସେ କହୁଥିଲେ ‘‘ପ୍ରଜାଙ୍କର ସୁଖହିଁ ବାସ୍ତବିକ୍ ରାଜାଙ୍କର ସୁଖ ।’’ ରାଜକୋଷକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସତ୍ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ । ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ସେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପାଇଁ ସେ କହିଥିଲେ ଏବଂ ସେ ଏକ ସୁସଙ୍ଗଠିତ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥିଲେ ।
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ନୀତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ଦେଶରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ । ତାଙ୍କର କୂଟନୀତିକୁ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ । ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନୀତିକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ଆର୍ଥିକ ବିକାଶରେ ଆଜି ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଛି । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଜନମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସର୍ବୋପରି ଦେଶ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଣିଧାନ ଯୋଗ୍ୟ ।
Question 6.
ଅଶୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅସାଧାରଣ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ? ଏହାର କେଉଁ ଦିଗ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି ଏବଂ କାହିଁକି ? ପ୍ରାୟ ୨୫୦ଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ଯରେ ତୁମର ମତ ରଖ ।
Answer:
ଚଣ୍ଡାଶୋକରୁ ଧର୍ମାଶୋକରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବା ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ନୀତି ଓ ନୈତିକତା ଥିଲା ଅନନ୍ୟ । କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଶୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବିରାଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା ତାହା ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅସାଧାରଣ ଶାସକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ଦେଲା । ତାଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରଣୀତ ଧାମ ଜନମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ସେ ଧର୍ମୀୟ ସହିଷ୍ଣୁତା, ମାନବ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୟାଭାବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସେବା ଓ ବ୍ୟାକୁଳତା ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମାଶୋକରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଶିଳାଲେଖମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କର ବଦାନ୍ୟତା ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି । ସେ କିଭଳି ଭାବରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ପାନୀୟ ଜଳସେବା, ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାନ୍ଥନିବାସ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ବିକାଶ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାହା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଅଟେ ।
Question 7.
ରାଜା ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ଵରଙ୍କର ପ୍ରିୟ । ମୋଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ଧର୍ମମହାମାତ୍ରମାନେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ହିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ, ଉଭୟ ଗୃହୀ ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସର୍ବଦା କାର୍ଯ୍ୟରତ । ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ଜୈନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିମନ୍ତେ ମୁଁ କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଅଛି । ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ରାଜକର୍ମଚାରୀ ବିଭିନ୍ନ ଦାୟିତ୍ଵରେ ରହିଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ମୋର ଧର୍ମ କର୍ମଚାରୀମାନେ କେବଳ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ନିମନ୍ତେ ତତ୍ପର ରହିଥା’ନ୍ତି । ଏହିସବୁ ପଢ଼ିବା ପରେ ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ଯେ ଅଶୋକ ଅନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ବିଶ୍ଵାସ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳ ଥିଲେ ? ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ତୁମର ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଅଶୋକଙ୍କର ଉକ୍ତ ଲେଖାକୁ ପଢ଼ିବାପରେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହୁଏ ଯେ ସେ ଜଣେ ବାସ୍ତବରେ ଈଶ୍ଵରଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଜନକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଦାୟିତ୍ଵ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହା କୌଣସି ଧର୍ମ ଭିଭିରେ ସେ ଦେଇ ନାହାନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଅଶୋକ ଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମପ୍ରତି ଉଦାର ଏବଂ ସହନଶୀଳ । ସେ ଯଦିଓ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଗ୍ରହଟଣ କରି ତାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମପ୍ରତି ସେ କୌଣସି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ନଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଜୈନ, ଆଜବୀକ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ । ଏହାକୁ ଆମେ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା କହିପାରିବା । ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରରେ ରାଜନୀତିଠାରୁ ଅଧ୍ଵକ ନୈତିକତାଭାବ ଥିଲା । ସୁତରାଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ଵୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ତାଙ୍କ ସମୟରେ ହୋଇପାରିଥିଲା ।
Question 8.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର ବହୁଳ ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା । ଏହି ଲିପି ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ତାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟ ନିଅ । ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି ସମ୍ପର୍କରେ ତୁମେ ଯାହା ଶିକ୍ଷାଲାଭ କଲ, ତାହାର ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର ବହୁଳ ପ୍ରଚଳନ ଥିଲା । ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲିପିରେ ଏହି ଲିପି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି । ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲାପରେ ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ମିଳିଲା । ତା’ପରେ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଛୋଟ ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା । ଉକ୍ତ ପ୍ରକଳ୍ପ ବିଷୟରେ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଗଲା ।
- ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିର ଉତ୍ପତ୍ତି : ଏହି ଲିପି ଖ୍ରୀ.ପୂ. ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଏହା ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି ।
- କିପରି ଦେଖାଯାଏ : ଏହା ଦେଖିବାକୁ ବକ୍ରରେଖା ସଦୃଶ ଏବଂ ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ ଲେଖାଯାଇଥାଏ ।
- ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ : ଏହି ଲିପିକୁ ଆଧାର କରି ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ଲିପି ଯଥା— ଦେବନଗରୀ, ତାମିଲ ଇତ୍ୟାଦି ଲେଖାଯାଇଛି । ଏହି ଲିପି ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ଲିପି ଯାହାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଅଭିଲେଖମାନଙ୍କରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି ।
ଏହା ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଅନେକ ଲିପିକୁ ମଧ୍ୟ ତିବ୍ବତୀୟ ଲିପି ଏବଂ ସିଂହଳୀ ଲିପି ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଅଛି ।
Question 9.
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ତୁମର କୌଶାମ୍ବୀରୁ କାବେରୀ ପଟ୍ଟନମ୍ ଯିବାକୁ କୁହାଯିବ । ତୁମେ ଏହି ଯାତ୍ରା କିପରି ଓ କେତେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆବଶ୍ୟକ ରହଣି ସହିତ ସମ୍ପାଦନ କରିବ ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜଣେ କୌଶାରୀରୁ କାବେରୀ ପଟ୍ଟନମ୍ ଯିବାପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଲାଗିବ ଏବଂ ଏବଂ ଯାତ୍ରା କଷ୍ଟକର ହେବ ।
ଯାତ୍ରା କରିବାର ପଥ ଏବଂ ଗମନାଗମନ –
- କୌଶାମ୍ବୀରୁ ପାଟଳୀପୁତ୍ର : ବ୍ଯକ୍ତିଜଣକ କୌଶାୟୀରୁ ପାଟଳୀପୁତ୍ର ଗ୍ରାଣ୍ଡଟ୍ରଙ୍କ ରୋଡ଼ରେ ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ଗଲେ ଅତିକମ୍ରେ ୧୦ ଦିନ ଲାଗିବ ।
- ପାଟଳୀପୁତ୍ରରୁ ତାମ୍ରଲିପ୍ତି : ଏହି ଯାତ୍ରା ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ନୌକାରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହା ଅତିକମ୍ରେ ପନ୍ଦର ଦିନ ଲାଗିବ ।
- ତାମ୍ରଲିପ୍ତିରୁ କାଢ଼ବରୀ ପଟ୍ଟନମ୍ : ଏହି ଯାତ୍ରା ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଉପକୂଳରେ ଜାହାଜରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଯାହା ୨୦ ଦିନ ଲାଗିବ ।
- ସମୁଦାୟ ସମୟ ; ଏହି ଯାତ୍ରା ପାଖାପାଖୁ ୪୫ ଦିନ ଲାଗିବ ଏବଂ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ରହଣି ଏବଂ ପାଗକୁ ଦେଖୁ କରାଯିବ ।
ସମୟ ରେଖା :
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ : ଉତ୍ତର ତଥା ମଧ୍ୟଭାରତରେ ମହାଜନପଦର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀ : ମଗଧରେ ମହାପଦ୍ମନନ୍ଦଙ୍କର, ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଏବଂ ନନ୍ଦବଂଶର ସ୍ଥାପନା ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୭–୩୨୫ : ଗ୍ରୀକ୍ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କର ଭାରତ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ; ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଏବଂ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହାଇଦାସ୍ପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ, ବିଜିତ ରାଜ୍ୟରେ ସତ୍ରାପ ଭାବରେ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୪-୩୨୩ : ଗ୍ରୀକ୍ ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ବିଶାଳ ଗ୍ରୀକ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଭାଜନ ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୧ : ମଗଧରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ । ଏହି ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମ ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ । ରାଜନୀତି ବିଶାରଦ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କର ବା ରାଜ୍ୟଗଠନରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ରଖୁଥିବା ସାତଟି ଅଂଶର ଅବତାରଣା । କୌଟିଲ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରଖ୍ୟାତ କୃତି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶାସନ ଓ ଅର୍ଥନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଉପରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୧ : ଅଶୋକଙ୍କ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୮–୨୩୨ : ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ବର୍ଷ । ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିସ୍ତାର, ଅଶୋକଙ୍କ ପ୍ରଶାସନିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଚଣ୍ଡାଶୋକରୁ ଧର୍ମାଶୋକରେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ପୁତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କନ୍ୟା ସଂଘମିତ୍ରାଙ୍କୁ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ପ୍ରେରଣ ।
- ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୮୫ : ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ, ଦୁର୍ବଳ ଉତ୍ତରାଧୁକାରୀ, ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ, ଦୁର୍ବଳ ସାମରିକ ବାହିନୀ ବିଶାଳ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି ଦେଇଥିଲା ।
ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୮୩) :
Question 1.
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଶବ୍ଦର ଇଂରାଜୀ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ’empire’ ଯାହା ମୂଳ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ ‘imperium’ରୁ ଆସିଅଛି । ଏହାର ଅର୍ଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା (Supreme Power) । ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳର ସମଷ୍ଟି, ଯାହା ଉପରେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ କିମ୍ବା ଶାସକମାନଙ୍କର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ କ୍ଷମତାର ବ୍ୟବହାର କରିବା ସହିତ ଅନେକ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧଘୋଷଣା କରିଥା’ନ୍ତି । ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜର ଶାସକ ଥାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାମନେ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଅଧୀନରେ ସହାୟକ ଶାସକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ସମ୍ରାଟମାନେ ସାଧାରଣତଃ ରାଜଧାନୀର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତାର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଶାସନ କରିଥାନ୍ତି ।
Question 2.
ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଓ ସ୍ଵରୂପ କିପରି ଥିଲା ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୋଇଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ- ମଗଧ ଏବଂ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ । ଷୋଡ଼ଶ ମହାଜନପଦ ମଧ୍ୟରେ ମଗଧ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ, ଯେ କି ଏହି ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ । ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧୀନରେ ଅନେକ କରଦ ବା ସାମନ୍ତ ରାଜା ଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ବାର୍ଷିକ ଦେୟ ଦେଇ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକକ ଆଇନ, ମୁଦ୍ରା, ମାପ ଓ ଓଜନ ଇତ୍ୟାଦି ଆର୍ଥିକ ବିକାଶର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଥିଲା । ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିନିମୟ ମଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ବିକାଶ ଏବଂ ଅନେକ ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରମାଣ ବହନ କରିଥିଲା ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ।
Question 3.
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରୂପ ନେବାରେ ସହାୟକ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରୂପ ନେବାରେ ସହାୟକ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିସ୍ତାର ସହିତ ବାହ୍ୟଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ କରଦ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଗଠନ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(ii) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ କର ଆଦାୟ, ଆଇନ କାନୁନ ପରିଚାଳନା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଲାଗି ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ନିର୍ବାହ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ରୂପରେଖର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(iii) ବାଣିଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା ନିମନ୍ତେ ମାପ ଓ ଓଜନ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ଲାଗି ଉପଯୁକ୍ତ ଆଇନର ପ୍ରଣୟନ ।
(iv) ମାନବ ସମ୍ବଳ, ବନ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ, କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟାଦିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପରିଚାଳନା ।
(v) କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି, ଧର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିଚାରଧାରାର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ସହ ଉତ୍ସାହ ପ୍ରଦାନ ।
(vi) ଜନସାଧାରଣଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଓ ବ୍ୟବସାୟର ଅଭିବୃଦ୍ଧି, ସ୍ଥଳପଥ, ନଈ, ସମୁଦ୍ର ଆଦି ଜଳପଥରେ ଯୋଗାଯୋଗର ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିକାଶ ଲାଗି ପ୍ରୟାସ
(vii) ଦରଦ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ରାଟଙ୍କ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ କ୍ଷମତାର ପ୍ରୟୋଗ ।
Question 4.
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଯାପନ ଧାରା କିପରି ଥିଲା ?
Answer:
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନଧାରା ଚଳଚଞ୍ଚଳ ଥିଲା । ସହରୀ ଜୀବନ କୋଳାହଳ ଓ ଗହଳି ମଧ୍ୟରେ କଟୁଥିଲା । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପାଟଳୀପୁତ୍ର ସହରରେ ଜନବସତି ସହିତ ଦୋକାନ ବଜାର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀ ସଂଘ ମାନ ଥିଲା । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କୃଷିର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା ଏବଂ ନଦୀ ଅବବାହିକାମାନଙ୍କରେ ଭଲ ଫସଲ ହେଉଥିଲା । ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଏବଂ କୃଷିକୁ ରାସ୍ତା ଏବଂ ନଦୀ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା । ସମାଜରେ ବିବିଧତା ଦେଖା ଦେଇଥିଲା । କଳାକାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ନତି ଆସିଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ଦିର, ସ୍ତୁପ, ଶିଳାଲେଖ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ ସମାନତା ଏବଂ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ଯାହା ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶିଳାଲିପିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସମାଜ ଏବଂ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିକାଶର ଧାରା ଅବ୍ୟାହତ ଥିଲା ।
ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
Question 1.
ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା, ରୀତିନୀତି ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି ଆପଣାଇଥବା ଲୋକମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସଂହତି ଓ ବୁଝାମଣା ଥିବାର ସମ୍ରାଟମାନେ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ଦଳ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କରି ତୁମ ବିଚାର ଶ୍ରେଣୀରେ ବିତରଣ କର ।
Answer:
ସମ୍ରାଟମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସଂସ୍କୃତି, ଉତ୍ତମ ସଂହତି ଓ ବୁଝାମଣା ସୃଷ୍ଟି କରାଇପାରିଥିଲେ । ତାହାର କାରଣ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଗଲା ।
(i) ସମ୍ରାଟମାନେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଧର୍ମୀୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ । ଫଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଲୋକ ଓ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକ ନିଜ ଧର୍ମୀୟ ପରମ୍ପରାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲିପିରେ ଥିବା ଧମ୍ମରୁ ଜଣାପଡ଼େ ।
(ii) ସମ୍ରାଟମାନେ ଏକକ ଆଇନ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ କରାଇଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ରାସ୍ତାର ସଂଯୋଗ ଥିଲା ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ସୁବିଧାମାନ ଥିଲା ।
(iii) ସମ୍ରାଟମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଥା ପ୍ରତି ସହନଶୀଳ ଥିଲେ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ଥଳରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦପଦବୀ ଦେଉଥିଲେ । ସୁତରାଂ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନ ସମୟରେ ଏସବୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।
Question 2.
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନାରେ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ରାଜା କାହିଁକି ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବଢ଼ାଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ି ନିଜେ ସମ୍ରାଟ ହେବାପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ? କିଛି କିଛି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ସହ ତୁମେ ଅଧ୍ଵକ କିଛି ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ ।
- ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକୁ ଶାସନ କରିବାର ଏକ ଅଭିଳାଷ ସହିତ ବୃହତ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖୁ ପରବର୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବାର ଇଚ୍ଛା ।
- ଆର୍ଥନୀତିକ ଓ ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ବୃହତ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣି ସେଠାକାର ସମ୍ବଳକୁ ବିନିଯୋଗ ସହିତ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛଳ ଅର୍ଥନୀତି ସହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମରିକ ବାହିନୀ ଗଠନ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ।
- ସମ୍ରାଟ ନିଜକୁ ତଥା ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିତ୍ତଶାଳୀ କରାଇବାର ଇଚ୍ଛା
Answer:
ଜଣେ ରାଜା ଯଦି ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷୀ ହୋଇଥା’ନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକାର ଭାବନା ଆମ ଦେଶରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା ।
ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଜୟ କରି ତା’ର ଧନଦୌଲତକୁ ସମ୍ବଳ ରୂପେ ପାଇ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହିତ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାରର ଅନ୍ୟତମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯାହା ମୌର୍ଯ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା ।
ତୃତୀୟତଃ, ନିଜ ବଂଶର ଶକ୍ତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିବାପାଇଁ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିବାପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି । ଚତୁର୍ଥତଃ, ସାମରିକ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରି ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।
ସର୍ବଶେଷରେ, ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ନିଜର ସାମରିକ ତଥା ଆର୍ଥିକ ଅଭିଲିପ୍ସାକୁ ଚରିତାର୍ଥ କରିବାପାଇଁ ଜଣେ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର କଳେବର ବୃଦ୍ଧି କରିଥା’ନ୍ତି ।
Question 3.
ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟତୀତ ଶାସକମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ କି ? ଏ ବିଷୟରେ ତୁମର ମତାମତ ଲେଖୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାଦେଲେ ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ବିସ୍ତାର ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖୁ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
- ଯୁଦ୍ଧ ନକରି ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ତମ ବୁଝାମଣା ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବା ।
- ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ କଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ଓ ମହତ୍ତ୍ଵକୁ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତିପାଦନ କରିବା ।
- ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟଙ୍କର ଆନୁଗତ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ।
- ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟ ସହିତ ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ ତଥା ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିବା ।
- ବ୍ୟାପାର ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଛୋଟ ଛୋଟ | ଦୁର୍ବଳ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନକୁ ଆଣିବା ।
Question 4.
ବାଣିଜ୍ୟ ପଥଗୁଡ଼ିକର ମାନଚିତ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି କିପରି ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ଉପମହାଦେଶରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଭ୍ରମଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ଚିହ୍ନଟ କର ।
Answer:
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
(i) ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବିଶେଷ କରି ଜଳପଥର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାନଦୀ, ସୋନ ନଦୀ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନିଷପତ୍ର ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ନୌକାଦ୍ଵାରା ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଉଥିଲା ।
(ii) ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଥିବା ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳପଥ ଭାରତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆକୁ ଯୋଗାଯୋଗ କରୁଥୁଲା, ଯାହାଫଳରେ ଭାରତରୁ ମଧ୍ୟଏସିଆକୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ରପ୍ତାନି ଓ ଆମଦାନି କରାଯାଇପାରୁଥିଲା ।
(iii) ଭାରତର ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବିଭିନ୍ନ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
(iv) ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ବିଭିନ୍ନ କାଠ, ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ହାତୀ ଇତ୍ୟାଦି ପଶୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
(v) ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ମାଳଭୂମିରେ ସ୍ଥାୟୀ ବାଣିଜ୍ୟପଥ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ଉଭୟ ଉତ୍ତର ଭାରତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
Question 5.
ସଡ଼କ ପଥରେ ଗମନାଗମନର କେଉଁ ପ୍ରକାର ମାଧ୍ୟମ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା ଚିନ୍ତା କର ।
Answer:
ସଡ଼କ ପଥରେ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରହିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
- ବଳଦଗାଡ଼ି – ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ଅଧିକ ଶସ୍ୟ, କାଠ ଇତ୍ୟାଦି ବୁହା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇପାରୁଥିଲା ।
- ଅଶ୍ଵ – ଅଶ୍ଵଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାନେ ଥିଲେ ରାଜା, ମହାରାଜା, ଅଶ୍ଵାରୋହୀ, ସମ୍ବାଦବାହକ ଏବଂ ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଭ୍ରମଣକାରୀ ।
- ହସ୍ତୀ – ହାତୀଦ୍ଵାରା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ, ମସଲା ଭଳି ବିଳାସପ୍ରିୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସାମରିକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଯୋଗାଣ କରାଯାଉଥିଲା ।
- ମରୁଯାତ୍ରୀ – ମରୁଭୂମିରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତକୁ ଗଧ ଏବଂ ଓଟ ପିଠିରେ ଯାତ୍ରା କରିଥାନ୍ତି ।
- ନୌକା ଏବଂ ଜାହାଜ – ନୌକା ଓ ଜାହାଜ ମାଧ୍ୟମରେ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷପତ୍ରର ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇ ବ୍ୟବସାୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କରାଯାଉଥିଲା ।
Question 6.
ସାଞ୍ଚସ୍ତପ ଉପରେ ଖୋଦିତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ତୁମେ କେତେ ପ୍ରକାରର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଛ ? ଲୌହର ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାରକୁ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁଛ କି ?
Answer:
ସାଞ୍ଚପର ଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ ବାକୁ ମିଳେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁରାତନ କାଳରେ ଶତ୍ରୁ ବି ପକ୍ଷରେ ବ୍ୟବ ହ। ର କରାଯାଉଥିଲା। । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
- ଖଡ଼ – ଏହା ଲୌହ ରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
- ବର୍ଣ୍ଣା – ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପଦାତିକ ବାହିନୀ ଏବଂ ଅଶ୍ଵାରୋହୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା କରାଯାଉଥିଲା ।
- ଧନୁ ଏବଂ ତୀର – ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଦୂରରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଉଥିଲା ।
- ଲୌହ ନିର୍ମିତ ଢାଲ – ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ଲୌହର ବ୍ୟବହାର ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ହେଉଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
- କୃଷି ସରଞ୍ଜାମ – ଲଙ୍ଗଳରେ ଲୁହାର ବ୍ୟବହାର ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
- ବିଭିନ୍ନ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଲୌହ କଣ୍ଟା, ବିମ୍ ଇତ୍ୟାଦି ପାଟଳୀପୁତ୍ରରେ ଥିବା କାଠରେ ନିର୍ମିତ ଗୃହ, ପ୍ରାସାଦ ଇତ୍ୟାଦିରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ।
- ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦ୍ରବ୍ୟ – ଲୌହକୁ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସଂଘ ମାଧ୍ୟମରେ ରପ୍ତାନି କରାଯାଉଥିଲା ।
Question 7.
ବାମ ପାଖ କାନ୍ଥରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଦେହାବଶେଷ ବହନ କରୁଥିବା ପେଟିକା (BOX) ଉପରେ ଏକ ଛତ୍ରର ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି, କାହିଁକି ଏପରି କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ପେଟିକା ଉପରେ ଥିବା ଛତ୍ରର ଦୃଶ୍ୟ ରାଜକୀୟ କ୍ଷମତାର ସଂକେତ ବହନ କରେ । ଅଶୋକଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରସାର ପ୍ରଚାର ଲାଭ କରୁଥିବା ବୌଦ୍ଧଧର୍ମରେ ଏହି ଛତ୍ରର ଦୃଶ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତପରେ ରଖାଯାଇଛି ।
(ii) ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୁରକ୍ଷା – ସ୍ତପରେ ଥିବା ଏହି ସଙ୍କେତ ସୂଚାଏ ଯେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ବାଣୀ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଛି ଯେପରି ଛତ୍ର ବା ଛତା ପ୍ରଖର ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ସ୍ତପରେ ସମ୍ମାନଜନକ ସମାରୋହର ଦୃଶ୍ୟ ଛତ୍ରରେ ରହିଛି । ଏହା ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି ।
Question 8.
ହାଇଦାସପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର, ପୋରଷ (ପୁର)ଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ କିପରି ବ୍ୟବହାର ଚାହାନ୍ତି ? ପୁରୁ କହିଲେ, ‘ଜଣେ ରାଜା ଭଳି’ । ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଏହି ଉତ୍ତରରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବିଜିତ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ (ସତ୍ରାପ) ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ତୁମ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ପୌରଷ ଓ ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ବିଶଦ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର । ତୁମ କଳ୍ପନାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅନୁଭବ କର ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ କ’ଣ ଶିଖୁଲ ଲେଖ ।
Answer:
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଏବଂ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୬ରେ ଝେଲମ୍ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଲା । ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ ଝେଲମ୍ ନଦୀକୁ ହାଇଦାସ୍ପିସ୍ କୁହାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ନାମ ‘ହାଇଦାସ୍ପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ ରଖାଯାଇଛି ।
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ପୁରୁ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ବି ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ତାଙ୍କ ବୀରତ୍ଵ ଏବଂ ରଣକୌଶଳରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରିବାର ବିଶେଷ କାରଣ ଥିଲା ଯେ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କଦ୍ଵାରା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧହସ୍ତୀମାନେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ଦେଖୁ ଡରି ଯାଇଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରଭାବରେ ଝେଲମ୍ ନଦୀ ଭରପୂର ଥିବାରୁ ଗ୍ରୀକ୍ ସେନା ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆସିବେ ବୋଲି ରାଜା ପୁରୁ ଜାଣିପାରି ନଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ହେଲା, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ କାଦୁଅ ଥିବାରୁ ପୁରୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ରଥ ଗତିଶୀଳ ହୋଇପାରୁ ନଥିଲା । ସେ ଯାହାହେଉ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାରି ଯାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ବୀରତ୍ଵର ପରାକାଷ୍ଠାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ସେହି ବିଜିତ ରାଜ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ସତ୍ରାପ ଭାବରେ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ଵ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିଥିଲେ ।
ଛାତ୍ର ଭାବରେ ଆମେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କଲୁ ଯେ ସଫଳତା କିମ୍ବା ଅସଫଳତାର ବିଚାର ନକରି କେବଳ ନିଷ୍ଠାପର ଭାବରେ ନିଜର ଉଦ୍ୟମ ଜାରି ରଖୁବା ଆବଶ୍ୟକ ।
Question 9.
ତୁମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଏକ ଦଳଗତ ଆଲୋଚନାର ଆୟୋଜନ କର । କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନା କର ।
Answer:
ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାହିନୀ, ସ୍ଥଳବାହିନୀ, ନୌବାହିନୀ, ବାୟୁସେନା ଓ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧ ଜାହାଜ ଏବଂ ମିଶାଇଲ୍ ଇତ୍ୟାଦିଜାତୀୟ ରାଜପଥ, ରେଳପଥ, ଆକାଶପଥ, ମେଟ୍ରୋ ଇତ୍ୟାଦିଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ ହିଁ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ।ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ ଯୋଜନା (ମନରେଗା), ଆୟୁଷ୍ମାନ ଭାରତ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନଔଷଧ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମ ସଡ଼କ
| ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ |
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ (ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ) |
ଆଧୁନିକ ଦେଶ (ଭାରତ) |
| ୧ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା |
ରାଜତାନ୍ତ୍ରିକ, ରାଜାଙ୍କଦ୍ଵାରା ଶାସନ, ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ସହ |
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ପ୍ରଶାସନ, ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵଙ୍କଦ୍ଵାରା (ରାଷ୍ଟ୍ରପତି, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ) |
| ୨ ପ୍ରଶାସନ |
ମନ୍ତ୍ରିପରିଷଦ (ଅମାତ୍ୟ) ଏବଂ ରାଜକର୍ମଚାରୀ |
ଅମଲାତନ୍ତ୍ର (IAS, IPS ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରପରିଷଦ) |
| ୩ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା |
ନ୍ୟାୟ ଓ ଦୁର୍ନୀତି ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ (ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍) |
ପୋଲିସ୍, ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି- ବିରୋଧୀ ସଂସ୍ଥା ସି.ବି.ଆଇ. (CBI), ଭିଜିଲାନ୍ସ ଲୋକପାଳ । |
| ୪ ଅର୍ଥନୀତି |
ରାଜକୋଷ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜସ୍ଵ ଆଦାୟ |
ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ, ଅର୍ଥନୀତି, କର, ଜି.ଏସ୍.ଟି |
| ୫ ପ୍ରତିରକ୍ଷା |
ସେନାପତି, ପଦାତିକ, ଅଶ୍ୱାରୋହୀ, ଗଜାରୋହୀ, ଦୁର୍ଗ |
ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାହିନୀ, ସ୍ଥଳବାହିନୀ, ନୌବାହିନୀ, ବାୟୁସେନା ଓ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧ ଜାହାଜ ଏବଂ ମିଶାଇଲ୍ ଇତ୍ୟାଦି |
| ୬ ଭିଭିଭୂମି |
ରାସ୍ତା, ଜଳସେଚନ, ଦୁର୍ଗ |
>ଜାତୀୟ ରାଜପଥ, ରେଳପଥ, ଆକାଶପଥ, ମେଟ୍ରୋ ଇତ୍ୟାଦି |
| ୭ ଜନ ମଙ୍ଗଳ |
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ ହିଁ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ । |
ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ ଯୋଜନା (ମନରେଗା), ଆୟୁଷ୍ମାନ ଭାରତ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନଔଷଧ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମ ସଡ଼କ |
| ୮ ମୈତ୍ରୀ |
କରଦ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା |
ବୈଦେଶିକ ନୀତିଦ୍ୱାରା ଜାତିସଂଘ, ବ୍ରିକ୍ସ, ଦ୍ଵିପାକ୍ଷିତ ରାଜିନାମା ଓ କୂଟନୀତି |
| ୯ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା |
ଲୌହ ସରଞ୍ଜାମ, ଡାକବାହକ, ପାଣ୍ଡୁଲିପି |
ଏ-ଆଇ, ମ୍ୟାଟ୍ଲାଇଟ୍, ଡିଜିଟାଲ୍ ଶାସନ, ଡିଜିଲକ୍, ଆଧାର |
| ୧୦ ନେତୃତ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ |
ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର (ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଶୋକଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) |
ଗଣତନ୍ତ୍ର, ନିର୍ବାଚନ ଏବଂ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଉତ୍ତରାଧ୍ୟାକାରୀ ଚୟନ ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ହସ୍ତାନ୍ତର (ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତି) |
Question 10.
ଅଶୋକ ତାଙ୍କର ଶିଳାଲେଖମାନଙ୍କ ସ୍ଵଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକରେ ନିଜର ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଆଦର୍ଶ ଆଚରଣବିଧ୍ଵ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିଚାଳନାରେ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମାଗୁଡ଼ିକ କେତେ ସଫଳ ହୋଇପାରିଥା’ନ୍ତା, ତାହା ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କର । ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମାଟି ଏହି ପ୍ରକାରର ଥିଲା : ‘ସହରର ଅଧିକାରୀ ଓ ବିଚାରପତିମାନଙ୍କୁ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଆପଣମାନେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵରେ ଅଛନ୍ତି । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଜନ ହେବା ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵ । ସମସ୍ତ ମଣିଷ ମୋର ସନ୍ତାନ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଇହକାଳ ଓ ପରକାଳରେ ସୁଖଲାଭ କରିବା ମୋର ଇଚ୍ଛା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନିରପେକ୍ଷ ହୁଅ । ସମଭାବାପନ୍ନ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନ ନେଇ ଭାବିଚିନ୍ତି ନିଅ । ବିନା କାରଣରେ କେହି ବନ୍ଦୀ ନ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ବିନା କାରଣରେ କେହି ନିର୍ଯ୍ୟାତିତ ନ ହୁଅନ୍ତୁ । ଏହି ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ (ଅଶୋକ) ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଜଣେ ରୁକ୍ଷ ଓ ନିର୍ଭୟ ହୋଇନଥୁବା ଉତ୍ତମ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ପରିଦର୍ଶନରେ ପଠାଇବି । ସେ ଅଧ୍ବକାରୀ ମୋ ଅନୁଶାସନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ବା ସଫଳ ରୂପାୟନର ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିବେ ।’’
Answer:
ଅଶୋକଙ୍କ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବହୁତ ଫଳପ୍ରଦ ଥିଲା । ସେ ନିରପେକ୍ଷତା, ଜନମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ନିୟମିତ ତଦାରଖ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହ ଦୁର୍ନୀତି ହ୍ରାସ କରାଇ ପାରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ଧର୍ମ ବା ନୈତିକ ନୀତି ଉପରେ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । କ୍ଷମତାର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ କରି ସେ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନକୁ ମଧ୍ୟ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥିଲେ । ଅଧୂକନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଏହି ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନେତୃତ୍ଵ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଶାଳତା ମଧ୍ୟ ତା’ର କ୍ଷୟର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ନୈତିକ ଅଧୋଗତି ମଧ୍ଯ ଘଟିଥିଲା ।
Question 11.
ଐତିହାସିକ ଟୋପିଟିଏ ପିନ୍ଧି ପର ପୃଷ୍ଠାରେ ଥିବା ସେହି ସମୟର କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ଜନସାଧାରଣ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ଅବତାରଣା କଲ ?
Answer:
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମୟର କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ କରେ ଯେ, ସେ ସମୟରେ ସମାଜ ଥିଲା ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ । ସାରନାଥଠାରେ ଥିବା ସିଂହ ଶୀର୍ଷ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ମୌର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶିଳାସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମାଣରେ କେତେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଟେରାକୋଟା ନର୍ତ୍ତକୀର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସେ ସମୟର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋକପାତ କରିଥାଏ । ଘୋଡ଼ା ଅଳଙ୍କାର ମୌର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ତମ୍ଭ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସଂଘ, ନଗରର ଧନ ଏବଂ ବିବିଧ ପରମ୍ପରା ବା ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ଏ ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟ ପରିବ୍ରାଜକ ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ଙ୍କ ରଚିତ ‘ଇଣ୍ଡିକା’ରୁ ମିଳିଥାଏ ।
Question 12.
ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ କି ?
Answer:
ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନ ସମୟରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଅର୍ହତ ମୁଦ୍ରା ଅନ୍ୟତମ । ଏହା ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା । ଯେଉଁ ମୁଦ୍ରାରେ ହାତୀ କିମ୍ବା ଷଣ୍ଢ ଭଳି ପଶୁର ଚିତ୍ର ଥାଏ ତାହା ରାଜକୀୟ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ଯେଉଁ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର ରହିଥାଏ ତାହା ସମ୍ଭବତଃ ମୁଦ୍ରା ଛାପାଖାନାର ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟ ସଂଘର ସ୍ଵୀକୃତିର ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଯେଉଁ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚକ୍ରର ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ତାହା ଧର୍ମଚକ୍ରର ସଂକେତ ଅଟେ । ଏହା ଅଶୋକଙ୍କ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମକୁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଯୋଗାଇ ଦେବାକୁ ସୂଚାଏ ଏବଂ କେତେକ ମୁଦ୍ରାରେ ଧନୁତୀରର ସଂକେତ ଥାଏ । ଏହା ରାଜ୍ୟର ସାମରିକ ଦକ୍ଷତାକୁ ସୂଚାଇ ଦେଇଥାଏ । ଏହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବାଣିଜ୍ୟକୁ ସହଜ କରିଥାଏ ।
ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :
Question 1.
ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ଯେ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ? ଏପରି କରିବାରେ ସେ କି ଲାଭ ପାଇଥା’ନ୍ତେ ?
Answer:
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଏକ ମହାନ୍ ବୀର ହେବେ ବୋଲି ତାଙ୍କ ପିଲାଦିନୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା । ଯୁବକ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକୁ ଜୟ କରିବାର ଲାଳସା ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଉଙ୍କି ମାରିଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତା ରାଜା ଫିଲିପ୍ ତାଙ୍କ ପିଲାବେଳର ଯୁଦ୍ଧକୌଶଳ ଦେଖୁ କହିଥିଲେ, ‘ମୋ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମ୍ୟାସିଡୋନ୍ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ସେ ଦିନେ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହେବ ।’’ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧାଭିଯାନ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନଥୁଲା, ତାହା କେବଳ ଥିଲା ଏକ ବିଶ୍ଵବିଜୟୀର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । କାରଣ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମୃତ୍ୟୁ ପୂର୍ବରୁ ସେ ତାଙ୍କର ସତ୍ରାପ ଓ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ, ‘ମୋର କୋକେଇ ନେଲାବେଳେ ମୋର ହାତ ଦୁଇଟିକୁ ବାହାରକୁ ଝୁଲାଇ ଦେବ । ଏହା ବିଶ୍ଵର ଜନମାନସକୁ ଜଣାଇ ଦେବ ଯେ ଏତେ ବଡ଼ ବୀର ବିଶ୍ଵବିଜୟୀ ହେବାପରେ ବି ଖାଲି ହାତରେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ ।’’ ସୁତରାଂ ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ନଥିଲେ । ସେ କେବଳ ବିଶ୍ଵବିଜୟୀ ହେବାର ଯଶ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଥିଲେ ।
Question 2.
ଅଶୋକ ତାଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଚାହିଁଥିଲେ ଏହାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ ନକରି ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ନିଜକୁ ଜଣେ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ରାଜା ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିଥାନ୍ତେ । ତାଙ୍କର ଧ୍ଵଂସାତ୍ମକ ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାର କାରଣ କ’ଣ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ସେ କାହିଁକି ଏହି ଧ୍ୱଂସାତ୍ମକ ଯୁଦ୍ଧକୁ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅଶୋକଙ୍କ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ । ଏହା ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧୁତାର ସହିତ ନିଜର ଦୋଷ ତ୍ରୁଟିକୁ ସ୍ଵୀକାର କରିଥାଏ । କୁହାଯାଏ ଯେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ପରତା ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଅଶୋକ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମାନବର ସାମାନ୍ୟ କ୍ଲେଶକୁ ମଧ୍ୟ ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିଙ୍କ ଗୋଚରାର୍ଥେ ସେ କରିଥିବା ମସ୍ତବଡ଼ ଭୁଲ୍କୁ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ । ସେ ଶିଳାଲେଖରେ ଯୁଦ୍ଧର କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଆସନ୍ତା ଭବିଷ୍ୟତକୁ ମାନବତାର ବାର୍ତ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ସେ କହିଛନ୍ତି, ‘ଖଡ଼ଗ ତରବାରୀର ଜୟ, ପ୍ରକୃତ ଜୟ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟ ହୃଦୟକୁ ଜୟ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜୟ ।’’ ତାଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ଜାଣିଲା ଯେ ଏ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ଏମିତି ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ ଯିଏକି ନିଃସଙ୍କୋଚରେ ନିଜର ଭୁଲ୍କୁ ସ୍ଵୀକାର କରିଛନ୍ତି । ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଶିକ୍ଷା ।
ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
Question 1.
ପାଟଳୀପୁତ୍ର ନଗରର ଆଧୁନିକ ନାମ କ’ଣ ଅଟେ ?
Answer:
ପାଟନା
Question 2.
ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ ତାକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ ?
Answer:
ସାମ୍ରାଜ୍ୟ
Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମ୍ରାଟ ଶବ୍ଦ ଓ ଅଧୁରାଜ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ୍’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସକ, ରାଜାଧ୍ଵରାଜ
Question 4.
ଭାରତରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପ୍ରତୀକର ଚିହ୍ନ କେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ଅଶୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ସାରନାଥ ସ୍ତମ୍ଭରେ
Question 5.
ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୀମାରେ କ’ଣ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
ଦୁର୍ଗ
Question 6.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟର ଦୁଇଟି ପ୍ରଧାନ ପଥର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଉତ୍ତରାପଥ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାପଥ
Question 7.
ନନ୍ଦ ରାଜବଂଶର ଶେଷ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ଧନନନ୍ଦଜ
Question 8.
‘ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ’ ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ ଗ୍ରନ୍ଥ କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ପାଣିନି
Question 9.
ଅଣ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ ସଂସ୍କୃତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କେତୋଟି ସୂତ୍ର ରହିଛି ?
Answer:
୩୯୯୬
Question 10.
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ?
Answer:
ମଗଧ
Question 11.
ବିଶାଳ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବାପାଇଁ ସମ୍ରାଟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ କାହାଠାରୁ ବିଶେଷ ସହାୟତା ପାଇଥିଲେ ?
Answer:
କୌଟିଲ୍ୟ
Question 12.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ବସ୍ତୁମାନ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ମସଲା, ରେଶମବସ୍ତ୍ର, ରନ୍, ଲୌହ, କାର୍ପାସ୍
Question 13.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବ୍ୟବସାୟୀ, ଶିଳ୍ପାକାର, ସାହୁକାର, ତଥା କୃଷକମାନେ ସାମୁହିକ ଭାବରେ ସଙ୍ଗଠିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବିଶାଳ ସଙ୍ଗଠନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
ଶ୍ରେଣୀ
Question 14.
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର କେଉଁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଯୁବରାଜ ଥିଲେ ?
Answer:
ଗ୍ରୀକ୍ର ମ୍ୟାସିଡୋନ୍
Question 15.
ପୁରୁ କେଉଁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଥିଲେ ?
Answer:
ପୌରବ
Question 16.
କୌଟିଲ୍ୟ କେଉଁ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ?
Answer:
ଚାଣକ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତ
Question 17.
‘ନିଜକୁ ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ନନ୍ଦବଂଶର ସର୍ବନାଶ ଦେଖୁବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ’’ – ଏକଥା କିଏ କାହାକୁ କହିଥିଲେ ?
Answer:
ନନ୍ଦବଂଶର ଶେଷ ରାଜା ଧନନନ୍ଦଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି କୌଟଲ୍ୟ କହିଥିଲେ
Question 18.
ସାରନାଥର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତମ୍ଭ କିଏ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ
ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
Question 1.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ଶାସନ ପୂର୍ବରୁ ମଗଧରେ କେଉଁ ରାଜବଂଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ?
(କ) ଶାକ୍ୟ
(ଖ) କୁରୁ
(ଗ) ନନ୍ଦ
(ଘ) ପାଞ୍ଚାଳ
Answer:
(ଗ) ନନ୍ଦ
Question 2.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
(କ) ତକ୍ଷଶିଳା
(ଖ) ପାଟଳୀପୁତ୍ର
(ଗ) ରାଜଗୃହ
(ଘ) ଚମ୍ପା
Answer:
(ଖ) ପାଟଳୀପୁତ୍ର
Question 3.
ସାରନାଥ ସ୍ତମ୍ଭର ଉଚ୍ଚତା କେତେ ?
(କ) ୧ ମିଟର
(ଖ) ୨.୧୫ ମିଟର
(ଗ) ୨ ମିଟର
(ଘ) ୩.୧୫ ମିଟର
Answer:
(ଖ) ୨.୧୫ ମିଟର
Question 4.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ପଶୁର ଛବି ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭରେ ନାହିଁ ?
(କ) ସିଂହ
(ଖ) ହାତୀ
(ଗ) ଘୋଡ଼ା
(ଘ) ଓଟ
Answer:
(ଘ) ଓଟ
Question 5.
ଧର୍ମ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
(କ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ
(ଖ) ଖରୋଷି
(ଗ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୀତି
(ଘ) ରାଜକର୍ମଚାରୀ
Answer:
(ଗ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୀତି
Question 6.
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୟରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମରେ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା ?
(କ) ବିହାର
(ଖ) ସୌରାଷ୍ଟ୍ର
(ଗ) କର୍ଣାଟକ
(ଘ) ପାରସ୍ଯ
Answer:
(ଖ) ସୌରାଷ୍ଟ୍ର
Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଶାସକଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ ?
(କ) ଅଶୋକ
(ଖ) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ
(ଗ) ବିନ୍ଦୁସାର
(ଘ) ଧନାନନ୍ଦ
Answer:
(ଖ) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ
Question 8.
__________ ଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ୟକ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ?
(କ) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ
(ଖ) ଅଶୋକ
(ଗ) ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର
(ଘ) ପୁରୁ
Answer:
(ଖ) ଅଶୋକ
Question 9.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵରେ କେଉଁ ଭାଷା ଭାବ ବିନିମୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ?
(କ) ହିନ୍ଦି
(ଖ) ଇଂରାଜୀ
(ଗ) ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା
(ଘ) ଓଡ଼ିଆ
Answer:
(ଗ) ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା
Question 10.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵରେ କେଉଁ ଲିପି ଲିଖୁତ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ?
(କ) ଖରୋଷି ଲିପି
(ଖ) କୀଳକ ଲିପି
(ଗ) ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି
(ଘ) ଛବି ଲିପି
Answer:
(ଗ) ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି
Question 11.
ନନ୍ଦ ସମ୍ରାଟ ___________ କୌଟଲ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜସଭାରେ ଅପମାନିତ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ।
(କ) ମହାପଦ୍ମ ନନ୍ଦ
(ଖ) ବିଜୟାନନ୍ଦ
(ଗ) ଧନନନ୍ଦ
(ଘ) ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ
Answer:
(ଗ) ଧନନନ୍ଦ
Question 12.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁ ଧାତୁର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ?
(କ) ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ
(ଖ) ରୌପ୍ୟ
(ଗ)ଽବ୍ରୋଞ୍ଜ
(ଘ) ଲୌହ
Answer:
(ଘ) ଲୌହ
Question 13.
‘ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ’ର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) ଅଶୋକ
(ଖ) ପାଣିନି
(ଗ) କାଳିଦାସ
(ଘ) ବରାହମିହିର
Answer:
(ଖ) ପାଣିନି
Question 14.
ମଗଧର ନନ୍ଦବଂଶକୁ ଲୋପ କରିବାପାଇଁ ___________ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ ।
(କ) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଖ) ଅଶୋକ
(ଗ) ଚାଣକ୍ୟ
(ଘ) ପୁରୁ
Answer:
(ଗ) ଚାଣକ୍ୟ
Question 15.
ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ ଗ୍ରୀକ୍ର ______________ ଥିଲେ ।
(କ) ରାଜଦୂତ
(ଖ) ରାଜା
(ଗ) ସେନାପତି
(ଘ) ଧର୍ମପ୍ରଚାରକ
Answer:
(କ) ରାଜଦୂତ
Question 16.
ସତ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଧର୍ମଚକ୍ରରେ ____________ ଟି ଅର ଅଛି ।
(କ) ୨୦
(ଖ) ୨୨
(ଗ) ୨୪
(ଘ) ୨୮
Answer:
(ଗ) ୨୪
Question 17.
ପୁରୁ କେଉଁ ବଂଶର ରାଜା ଥିଲେ ?
(କ) ପୌରବ
(ଖ) ମୌର୍ଯ୍ୟ
(ଗ) ନନ୍ଦ
(ଘ) ଚେଦୀ
Answer:
(କ) ପୌରବ
Question 18.
ପୁରୁଙ୍କର କେଉଁ ଗୁଣ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଜୟ କରିଥିଲା ?
(କ) ଗର୍ବ ଓ ଅହଂକାର
(ଖ) ଦମ୍ଭ ଏବଂ ଅଭିମାନ
(ଗ) ସାହସ ଓ ବୀରତ୍ୱ
(ଘ) ଛଳନା ଓ କପଟ
Answer:
(ଗ) ସାହସ ଓ ବୀରତ୍ୱ
ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
Question 1.
ଇଂରାଜୀ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ’empire’ ମୂଳ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ __________ ରୁ ଆସିଅଛି ।
Answer:
imperium
Question 2.
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା _____________ ରାଜ୍ୟ ଗଠନରେ ମୂଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।
Answer:
ସପ୍ତାଙ୍ଗ
Question 3.
ଇଣ୍ଡିକାର ଅର୍ଥ ______________ |
Answer:
ଭାରତ ବିଷୟରେ ଯାହା ସତ୍ୟ
Question 4.
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମୟରେ ମଗଧର ରାଜଧାନୀ ___________ ଥିଲା ।
Answer:
ପାଟଳୀପୁତ୍ର
Question 5.
କୌଟିଲ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଚାଣକ୍ୟ ବା _______________ ଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ।
Answer:
ବିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତ
Question 6.
ସମ୍ରାଟ ___________
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜସଭାରେ ଅପମାନିତ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଧନନନ୍ଦ
Question 7.
ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ବିଜ୍ଞାନ ଉପରେ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ ପୁସ୍ତକର ନାମ ____________ ଥିଲା ।
Answer:
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର
Question 8.
ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧ _______________ ଥିଲା ।
Answer:
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ
Question 9.
ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ _____________ ଭାଷା ଭାବବିନିମୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।
Answer:
ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା
Question 10.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ _______________ ଲିପି ଲିଖ୍ତ ଭାଷା ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ।
Answer:
ବ୍ରାହ୍ମୀ
Question 11.
ସାରନାଥରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ______________ ରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ମୌର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶିଳାସ୍ତମ୍ଭ ନିର୍ମାଣରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ ।
Answer:
ସ୍ତମ୍ଭ
Question 12.
‘‘ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ’’ ____________ ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି ।
Answer:
ମୁଣ୍ଡକ ଉପନିଷଦ
Question 13.
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର ଏବଂ ପୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ _____________ ଯୁଦ୍ଧ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
Answer:
ହାଇଦାସପିସ୍
Question 14.
ଗ୍ରୀକ୍ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର _______________ ଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ବେବିଲୋନ୍
Question 15
ସଂସ୍କୃତ ବ୍ୟାକରଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ ___________ ଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂତ୍ରରେ ସନ୍ନିବେଶିତ ଅଟେ ।
Answer:
୩୯୯୬
Question 16.
ସ୍ତପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ବଡ଼ ଅର୍ଷଗୋଲାକାର ଗଠନକୁ ______________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଅଣ୍ଡ ।
ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।
Question 1.
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ଇଣ୍ଡିକା |
ଅଶୋକ |
| ଧମ୍ଳ |
ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ |
| କୌଟିଲ୍ଯ |
ମଗଧ |
| ଧନନନ୍ଦ |
ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀ |
| ପାଣିନି |
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ଇଣ୍ଡିକା |
ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ |
| ଧମ୍ମ |
ଅଶୋକ |
| କୌଟିଲ୍ୟ |
ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ର |
| ଧନନନ୍ |
ମଗଧ |
| ପାଣିନି |
ଅଷ୍ଟାଧ୍ଯାୟୀ |
Question 2.
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ପାଟଳୀପୁତ୍ର |
ପୁରୁ |
| ସାରନାଥ ସ୍ତମ୍ଭ |
ସତ୍ରାପ |
| ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର |
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ |
| ପୌରବ ରାଜବଂଶ |
ଅଶୋକ |
| ବିଜିତ ରାଜ୍ୟର ମୂଖ୍ୟ |
ହାଇଦାସପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ପାଟଳୀପୁତ୍ର |
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ |
| ସାରନାଥ ସ୍ତମ୍ଭ |
ଅଶୋକ |
| ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାର |
ହାଇଦାସପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ |
| ପୌରବ ରାଜବଂଶ |
ପୁରୁ |
| ବିଜିତ ରାଜ୍ୟର ମୂଖ୍ୟ |
ସତ୍ରାପ |
Question 3.
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ଅଶୋକ |
ବ୍ରାହ୍ମୀଲିପି |
| ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା |
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ |
| ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ |
ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଅବଶେଷ |
| ସାଞ୍ଚସ୍ତପ |
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୧ |
| ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ |
ତୃତୀୟ-ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ |
| ସହଗୌରା ତାମ୍ରପତ୍ର ଅଭିଲେଖ |
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୩, ବେବିଲୋନ୍ |
Answer:
| ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ |
| ଅଶୋକ |
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ |
| ପ୍ରାକୃତ ଭାଷା |
ତୃତୀୟ-ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ |
| ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ |
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୧ |
| ସାଞ୍ଚସ୍ତପ |
ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଅବଶେଷ |
| ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ |
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୨୩, ବେବିଲୋନ୍ |
| ସହଗୌରା ତାମ୍ରପତ୍ର ଅଭିଲେଖ |
ବ୍ରାହ୍ମୀଲିପି |
ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା କିଏ ? ଏଥୁରେ କେଉଁ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ?
Answer:
- ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରର ରଚୟିତା କୌଟିଲ୍ୟ ଅଟନ୍ତି ।
- ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସନ ପଦ୍ଧତି ଏବଂ ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
Question 2.
ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଭାରତରେ କେଉଁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ? ଏହା କେତେ ବର୍ଷକାଳ ତିଷ୍ଠି ରହିଥୁଲା ?
Answer:
- ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ମଗଧ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ରହିଥିଲା ।
- ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦୁଇଶହ ବର୍ଷକାଳ ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା ।
Question 3.
ନନ୍ଦବଂଶର ଶାସକମାନେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହରାଇଥିଲେ କାହିଁକି ?
Answer:
- ନନ୍ଦବଂଶର ଶାସକମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଥି ।
- ସେମାନଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହରାଇଥିଲେ ।
Question 4.
ଚାଣକ୍ୟ କିଏ ? ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ?
Answer:
- ଚାଣକ୍ୟ ତକ୍ଷଶିଳା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷାବିଦ୍ ଥିଲେ ।
- ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ମୂଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ।
Question 5.
ସତ୍ରାପମାନେ କିଏ ? ସେମାନେ କ’ଣ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
- ପାରସ୍ୟ ତଥା ଗ୍ରୀକ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ଥିଲେ ସତ୍ତାପ ଯେଉଁମାନେ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବିଜିତ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଶାସନକାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ ।
- ଯଦିଓ ସେମାନେ ଶାସକଙ୍କର ସାଧାରଣ କର୍ମଚାରୀ ଥିଲେ ତଥାପି ସେମାନେ ଅଖଣ୍ଡ କ୍ଷମତା ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ।
Question 6.
ହାଇଦାସପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ କାହା କାହା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏଥିରେ କିଏ ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ ?
Answer:
- ହାଇଦାସପିସ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର ଏବଂ ପୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା ।
- ଏଥରେ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର ବିଜୟୀ ହୋଇଥିଲେ ।
Question 7.
ଗ୍ରୀକ୍ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର କେବେ ଓ କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଗ୍ରୀକ୍ ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର ୩୨୩ ଖ୍ରୀ.ପୂ.ରେ ମାତ୍ର ୩୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବେବିଲୋନ୍ ଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।
Question 8.
ଅଶୋକ କେଉଁ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ? ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ସେ କେଉଁମାନଙ୍କୁ ଦେଶ ବାହାରକୁ ପ୍ରେରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
- ଅଶୋକ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
- ଏହାର ପ୍ରସାରପାଇଁ ସେ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, ମଧ୍ଯ ଏସିଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୂରସ୍ଥାନକୁ ନିଜର ସନ୍ତାନ ତଥା ଦୂତମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ ।
Question 9.
ଅଶୋକ ତାଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରେ ନିଜକୁ କେଉଁ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ? ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
- ଅଶୋକ ତାଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରେ ନିଜକୁ ଦେବାନାଂ ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।
- ଦେବାନାଂର ଅର୍ଥ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ପ୍ରିୟଦର୍ଶୀ ର ଅର୍ଥ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୟାର୍ଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ବା ଦୟାଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ବିବେଚନା କରିବା ।
Question 10.
ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭ କେଉଁଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ? ଏଥୁରେ କେତୋଟି ସିଂହର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
- ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭ ବାରଣାସୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସାଇନାଥଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
- ଏଥରେ ଚାରୋଟି ସିଂହର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
Question 11.
‘ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କ’ଣ ? ଏହା କେଉଁଠାରୁ ଆସିଅଛି ?
Answer:
ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ସତ୍ୟର ସର୍ବଦା ଜୟହେଉ । ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମୁଣ୍ଡକ ଉପନିଷଦରୁ ଆସିଅଛି ।
Question 12.
ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କର ପାରସ୍ୟ ଆକ୍ରମଣର ଫଳାଫଳ କ’ଶ ଥିଲା ?
Answer:
- ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ପାରସ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଫଳରେ ଭାରତ ଓ ପାରସ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । .
- ଗ୍ରୀକ୍ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରସାର ହେଲା ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ଅଶୋକଙ୍କ ଧର୍ମ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଅଶୋକଙ୍କ ଧମ୍ମ ନୀତି କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝାଉନଥିଲା ।
(ii) ତାଙ୍କର ଧକ୍କା ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(୧) ଜୀବ ହତ୍ୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହିବା ।
(୨) ଜୀବ ପ୍ରତି ଅହିଂସା ଭାବ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ।
(୩) ପିତାମାତା, ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କର ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବା ।
(୪) ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିବା ।
(୫) ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ଆତ୍ମୀୟସ୍ୱଜନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ।
(୬) ଦାସ, ଦାସୀ ବା କୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ।
(୭) ସତ୍ୟ କହିବା ।
(୮) ସାମାନ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ।
Question 2.
ଅଶୋକ କି କି ଲୋକ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ?
Answer:
(i) ଅଶୋକ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜର ସନ୍ତାନ ଭଳି ପାଳୁଥିଲେ । ସେ ଲୋକଙ୍କ ସୁବିଧାପାଇଁ ରାସ୍ତାଘାଟ ନିର୍ମାଣ, ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ଗଛ ଲଗାଇବା, ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଘରସବୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ ।
(ii) ପାଣି ପିଇବାପାଇଁ ଜୁଅ ଖୋଳାଇଥିଲେ । ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାପାଇଁ ଡାକ୍ତରଖାନାମାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
(iii) ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଦଣ୍ଡନୀତି କୋହଳ ଥୁଲା, ପରସ୍ପର ମିଳିମିଶି ଶାରେ ଚଳିବାପାଇଁ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ ।
Question 3.
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶୋକ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି କାହିଁକି ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ?
Answer:
(i) କଳିଙ୍ଗ ସେନାର ପ୍ରବଳ ପରାକ୍ରମ ଅଶୋକଙ୍କ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ସମ୍ମୁଖରେ ପରାଜୟ ବରଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ ।
(ii) ଯୁଦ୍ଧଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ, ରକ୍ତପାତ, କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଓ ଆହତ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଅଶୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବ୍ୟଥ୍ତ କରିଥିଲା । ତେଣୁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ।
ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Question 1.
ସାରନାଥ ସ୍ତମ୍ଭ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷୀପ୍ତ ଟୀପ୍ପଣୀ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ଅଶୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବାରଣାସୀ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସାରନାଥଠାରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ‘ତାଙ୍କ’କଳା ଓ ସ୍ଥାର୍ପତ୍ୟର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାର ପରିଚୟ ଦିଏ ।
(ii) ଏଥୁରେ ଥିବା ଚାରିଗୋଟି ସିଂହ ରାଜକୀୟ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ I ସ୍ତମ୍ଭର ଶୀର୍ଷ ଭାଗରେ ଥିବା ଏହି ଚାରିଗୋଟି ସିଂହ ଚାରିଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରହିଛନ୍ତି ।
(iii) ଏହି ସ୍ତମ୍ଭର ତଳ ରିଙ୍ଗ୍ରେ ଚାରୋଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁ ଯଥା ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ବୃଷଭ ଓ ସିଂହ ଚିତ୍ର ରହିଛି । ଏଥିରେ ଥିବା ଧର୍ମଚକ୍ରଟି ସତ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଓ ଏଥିରେ ୨୪ଟି ଅର ରହିଛି ।
(iv) ଭାରତ ସରକାର ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭର ଏହି ସିଂହକୁ ଜାତୀୟ ସଂକେତ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଥିବା ଚକ୍ରକୁ ଜାତୀୟ ପତାକାରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭକୁ ଭାରତୀୟ ମୂଦ୍ରାମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି ।
(v) ଏହି ସ୍ତମ୍ଭର ଉଚ୍ଚତା ୨.୧୫ ମିଟର ଅଟେ । ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ପ୍ରାସାଦ, ସ୍ତୁପ ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରଧାନ ଅଟେ ।
Question 2.
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ କିପରି ନନ୍ଦବଂଶ ଲୋପ କରି ମଗଧରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ମଗଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ମୌର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜାମାନେ ରାଜତ୍ଵ କରୁଥିଲେ । ମୌର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ଶାସନପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ନନ୍ଦବଂଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
(ii) ନନ୍ଦବଂଶର ଶାସକମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ କୁଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ । ନନ୍ଦରାଜା ଧନନନ୍ଦଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ମଗଧରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
(iii) ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ଯରେ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ନନ୍ଦ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଅକ୍ତିଆର କରିବା ସହିତ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୀମାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ବିବରଣୀରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏହି ବିଜୟ ଓ ସଫଳତା ପଛରେ ତାଙ୍କର ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ଥିଲା, ଯିଏକି ନିଜର ରାଜନୈତିକ, ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦକ୍ଷତା ବଳରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତଥା ମହାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରତି ଷ୍ଠି ତ କରାଇପାରିଥିଲେ ।
(iv) ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ସତ୍ରାପମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ତାଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ । ପାଟଳୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
(v) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରୀକ୍ମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାପରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୈଦେଶିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପଶ୍ଚିମରେ ପାରସ୍ୟ, ପୂର୍ବରେ ବିହାର, ଦକ୍ଷିଣରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥିଲା ।
Question 3.
ସପ୍ତାଙ୍ଗ କ’ଣ ? କୌଟିଲ୍ୟ ଏହାକୁ ଶାସନରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିଥିଲେ ?
Answer:
(i) ସପ୍ତାଙ୍ଗ ହେଉଛି– (କ) ରାଜା ବା ସ୍ଵାମୀ, (ଖ) ଅମାତ୍ୟ (ମନ୍ତ୍ରୀ ପରିଷଦ ସମେତ ଉଚ୍ଚପଦାଧିକାରୀ), (ଗ) ଜନପଦ ରାଜ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି, (ଘ) ଦୁର୍ଗସୁରକ୍ଷିତ ସହର ଏବଂ ନଗର, (ଙ) ରାଜକୋଷ ବା ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପଦ, (ଚ) ସୁରକ୍ଷା ବଳ ଏବଂ ଆଇନ ଓ ଦଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା, (ଛ) ରାଜାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ବା ମିତ୍ର ।
(ii) କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅନୁସାରେ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ହେଉଛି ଏକ ସ୍ଥିର, ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ମେଣ୍ଟ ବଜାୟ ରଖୁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ଉନ୍ନତି ସାଧନ କରିବା ।
(iii) ସମାଜରେ ଆଇନ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଉପରେ କୌଟିଲ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଉଥିଲେ, ଯାହା କେବଳ ଏକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରଶାସନ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ।
(iv) ଦୁର୍ନୀତି ନିବାରଣ ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଲୋକଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯାଉଥବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା ।
Question 4.
ପୁରୁ କିଏ ? ଗ୍ରୀକ୍ ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଗ୍ରୀକ୍ବୀର ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ଭାରତ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ସିନ୍ଧୁ ଓ ବିତସ୍ତା ନଦୀର ଅପର ପାର୍ଶ୍ଵ ରେ ପୌରବ ରାଜବଂଶର ରାଜା ପୁରୁ ରାଜତ୍ଵ କରୁଥିଲେ ।
(ii) ‘ହାଇଦାସ୍ପିସ୍’ ନାମକ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରୁଙ୍କ ସୈନ୍ୟ ଓ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ଗ୍ରୀକ୍ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ।
(iii) ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଆହତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପୁରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକରି ଶେଷରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ ।
(iv) ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡରଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଥିଲା ପୁରୁ ତାଙ୍କଠାରୁ କିଭଳି ବ୍ୟବହାର ଆଶା କରନ୍ତି । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ନିର୍ଭିକ ପୁରୁ କହିଥିଲେ, ‘ଜଣେ ରାଜା ଆଉଜଣେ ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର ଆଶା କରନ୍ତି’ ।
(v) ପୁରୁଙ୍କ ବୀରତ୍ଵ ଓ ଚତୁରତାରେ ଖୁସି ହୋଇ ଆଲେକ୍ଜାଣ୍ଡର ତାଙ୍କୁ ନିଜର ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ସ୍ଵୀକାର କରିବା ସହ ସମ୍ମାନର ସହ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ନିଜ ଦେଶକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ ।
Question 5.
ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ କିଏ ? ତାଙ୍କ ବିବରଣୀରେ କ’ଣ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ?
Answer:
(i) ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜଦୂତ ମେଘାସ୍ଥିନିସ୍ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ ।
(ii) ସେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଦରବାରରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ ଭାରତର ବହୁ ଅଞ୍ଚଳ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ
(iii) ଭାରତ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭ୍ରମଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ‘ଇଣ୍ଡିକା’ ନାମକ ଏକ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଲେଖିଥିଲେ । ଇଣ୍ଡିକାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭାରତ ବିଷୟରେ ଯାହା ସତ୍ୟ ।
(iv) ସେହି ପୁସ୍ତକରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବିଶେଷ କରି ପୌର ଶାସନ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
(v) କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଗ୍ରୀକ୍ମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଉଦ୍ଧୃତ କିଛି ଅଂଶ ବ୍ୟତୀତ ପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ଅଂଶି ନଷ୍ଟ କହୋଇଯାଇଛି ।
Question 6.
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଅଶୋକଙ୍କ ମନରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା ?
Answer:
(i) କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧଜନିତ ମୃତ୍ୟୁ, ରକ୍ତପାତ, କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଆହତ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଅଶୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବ୍ୟଥୁତ କରିଥିଲା । ସେ ଅନୁତାପରେ ବିଚଳିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଜୀବନରେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ।
(ii) କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା ରକ୍ତପାତ ହିଁ ଅଶୋକଙ୍କୁ ଚଣ୍ଡାଶୋକରୁ ଧର୍ମାଶୋକରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା ।
(iii) ଏହାପରେ ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇ ହିଂସା ପରିତ୍ୟାଗ ପୂର୍ବକ ଶାନ୍ତି ଓ ଅହିଂସାର ପଥକୁ ଆପଣେଇ ଥିଲେ ।
(iv) ତାଙ୍କର ଶିଳାଲେଖର ଭାଷାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ଦୟାଳୁ ଓ ଜନହିତୈଷୀ ରାଜା ରୂପେ ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଥିଲେ ।
Question 7.
ଧମ୍ମ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
(i) ଧର୍ମ ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ‘ଧମ୍ମ’ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି । ଏହାର ସାରାଂଶ୍ ସହଜରେ ବୁଝି ହେବ ନାହିଁ ।
(ii) ସରଳ ଭାଷାରେ କହିବାକୁ ଗଲେ ଧର୍ମ ହେଇଛି ନୈତିକ ନିୟମ କିମ୍ବା ଜଣକର ପରିବାର, ସମାଜ ଓ ଦେଶପ୍ରତି ଧାର୍ମିକ ଓ ନୈତିକ କର୍ଭବ୍ୟ ଅଟେ ।
(iii) ଏହାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିୟମାନୁସାରେ ଜୀବନଯାପନ କରିବା ଯାହାକୁ ସଂସ୍କୃତରେ ଋତୁମ୍ କୁହାଯାଏ ।
(iv) ଜଣେ ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ସହ ସଂସାରର ଦିବ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ବୁଝାଏ ।
(v) ଅତଏବ ଧର୍ମ କହିଲେ କର୍ଭବ୍ୟ, ନିୟମ, ସତ୍ୟ ଓ ନୀତି ତଥା ନୈତିକତାର ସମାହାରକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ ।
Question 8.
କୌଟିଲ୍ୟ କିଏ ? ସେ କିପରି ନନ୍ଦବଂଶ ଶାସନଲୋପ କରିଥିଲେ ?
Answer:
(i) କୌଟିଲ୍ୟ ତକ୍ଷଶିଳା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିକ୍ଷାବିଦ୍ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟନାମ ଥିଲା ଚାଣକ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତ ।
(ii) ମୌର୍ଯ୍ୟ ରାଜତ୍ଵ ପୂର୍ବରୁ ମଗଧରେ ନନ୍ଦବଂଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବଂଶର ଶାସକମାନେ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ କୃଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ।
(iii) ଧନନନ୍ଦଙ୍କ ଔଦ୍ଧତ୍ୟକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କୌଟଲ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ‘ନିଜକୁ ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଥା ନନ୍ଦବଂଶର ସର୍ବନାଶ ଦେଖୁବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ ।
(iv) ଏକଥା ଶୁଣି କ୍ରୋଧୃତ ଧନନନ୍ଦ କୌଟଲ୍ୟଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜସଭାରେ ଅପମାନିତ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏହାହିଁ କୌଟଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନନ୍ଦ ବଂଶ ଧ୍ବଂସ କରିବାପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ ନେବାକୁ ବାଧ୍ଯ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ସମ୍ରାଟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ମୌର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହାୟତାରେ ସେ ନନ୍ଦବଂଶର ପତନ କରି ମୌର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ ।
