Prasanna

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 9 Life Processes in Animals Notes can make exam preparation more effective.

Life Processes in Animals Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 9 Notes

Life Processes

Certain essential functions that all living beings perform to survive are called life processes. Some examples of life processes include nutrition, respiration, excretion, etc.

Nutrition

• All living beings require energy to perform life processes. This energy comes from the food they eat, which contains complex substances (nutrients) like carbohydrates, proteins, and fats that the body cannot use directly.
• The process of breaking down complex food components into simpler forms that the body can absorb and use is called digestion.

(i) Digestion in Human Beings
Digestion in humans occurs inside a long tube called the alimentary canal, which extends from the mouth to the anus. Each component of the alimentary canal has its specific function(s).

Mouth

• Teeth help break the food into smaller pieces by crushing and chewing it. This process of initial breakdown of food into fine pieces is called mechanical digestion.
• Saliva present in the mouth contains a digestive juice that helps break down starch (complex carbohydrate) into simple sugars.
• The chewed food, moistened with saliva, is then gently pushed to the back of the mouth with the help of the tongue, which helps in mixing the chewed food thoroughly with saliva.

Food pipe (Oesophagus)

• Food then enters the food pipe (a muscular structure) whose walls contract and relax in a wave-like motion to push the food down into the stomach.
• This wave-like motion continues all along the alimentary canal, helping to move food forward at every stage of digestion.

Stomach

• Once the food reaches the stomach, the walls of the stomach begin to contract and relax, churning the food and mixing it well with the secretions released by the inner lining of the stomach that contains digestive juice, acid, and mucus.

Secretion	Function(s)
Digestive juice	Helps break down proteins into simpler substances
Add	Supports the digestion of proteins Kills harmful bacteria that might have entered with the food
Mucus	Protects the inner lining of the stomach from being damaged by the acid

Small Intestine

• From the stomach, the partially digested food enters the small intestine.
• It is about 6 metres long (longest part of the alimentary canal) and receives digestive secretions from its own inner lining, as well as from the liver and pancreas.

Component	Secretion	Function(s)
Liver	Bile (Basic in nature)	Helps to neutralise the acid coming from the stomach Breaks down fats into tiny droplets
Pancreas	Pancreatic juice (Basic in nature)	Helps to neutralise acids present in the food Breaks down carbohydrates, proteins, and fats
Inner lining	Digestive juice	Further breaks down fats, proteins, and carbohydrates into simpler forms

• The inner wall of the small intestine is thin and covered with thousands of tiny, finger-like projections called villi, which increase the surface area for absorption of nutrients.
• The blood vessels inside these finger-like projections absorb the digested nutrients and carry them to different parts of the bodv.
  

Large Intestine

• It is about 1.5 metres in length and absorbs water and salts from the undigested food, turning the waste into a semi-solid form known as stool.
• The stool is stored in the rectum (lower part of the large intestine). When the body is ready to get rid of waste, it is removed through the anus by a process called egestion.
• Eating foods that are rich in dietary fibre (like fruits, vegetables, and whole grains) helps the large intestine function properly, by making the stool easier to pass.

(ii) Digestion in Ruminants a Grass-eating animals like cows and buffalo, partially chew the grass and swallow it into their stomachs, where the initial digestion takes place.

Later, this partially digested food is brought back to the mouth for thorough chewing.

This process is called rumination, and animals that follow this method of digestion are called ruminants.

After this, the well-chewed food passes down the alimentary canal for complete digestion.

(iii) Digestion in Birds
Birds cannot chew their food as they do not have teeth. Instead, they have a special muscular chamber called gizzard that helps to break down food through the contraction and relaxation of its / walls.

Birds often swallow grit (small stones or sand) that collects in the gizzard and helps to grind the food mechanically.

Respiration

• The process by which nutrients in the consumed food are converted into usable energy is called respiration (a chemical process).
• It involves breathing (a physical process), which is a process of inhaling air rich in oxygen and exhaling air rich in carbon dioxide.

(i) Respiration in Human Beings
a Respiratory System: The respiratory system in humans includes the following components:

Component	Feature and Function
Nostrils	Nasal openings through which air enters our body
Nasal Passages	Small passages, lined with tiny hair an4mucus through which air passes, trapping dust and dirt
Windpipe	Tubular structure through which air reaches the lungs
Bronchi	Two branches of the windpipe each entering into lungs
Lungs	Primary breathing organ
Alveoli	Small balloon-like sacs, richly supplied with blood vessels, present inside the lungs, where the exchange of gases takes place

Mechanism of Breathing

Inhaling (Breathing in)

• Ribs move up and outwards
• Diaphragm contracts and moves downwards
• Volume of the chest cavity increases
• Air enters the lungs
  

Exhalation (Breathing out)

• Ribs move down and inwards
• Diaphragm relaxes and moves upwards
• Volume of the chest cavity decreases
• Air is pushed out of the lungs

Exchange of Gases During Respiration

• Exchange of gases occurs at alveoli (sing, alveolus).
• As blood flows through these fine tubes, it carries carbon dioxide from all parts of the body into the alveoli and is removed when we breathe out.
• At the same time, oxygen from the air inside the alveoli enters the blood. This oxygen-rich blood is then carried (transported) to different parts of the body.
  
• Using the oxygen inhaled during breathing, the food is broken down to release energy (respiration).
  Word equation: Glucose + Oxygen → Carbon dioxide + Water + Energy
• Oxygen travels from the lungs to our entire body with the help of the circulatory system, which includes the heart (pumps blood), blood, and blood vessels (carries blood throughout the body).

(ii) Respiration in Other Organisms

• Animals like birds, elephants, lions, cows, goats, lizards, and snakes breathe through lungs.
• On the other hand, aquatic organisms like fish have special breathing organs called gills, which are packed with tiny blood vessels and are designed to utilise dissolved oxygen from the water.
• Amphibians, like frogs, use different body parts to breathe during different stages of their life.
• Tadpoles use gills to breathe underwater. Breathing body parts in a fish
• Adult frogs use lungs when they are on land and moist skin when they are underwater,
• Earthworms also breathe through their moist skin.
  

Digestion:
The process of breaking down complex food components into simpler forms.

Humans: Components and Mechanism

Mouth

• Initiates mechanical digestion (breakdown of food into fine pieces, aided by teeth)
• Releases saliva that breaks down starch into sugar, and moistens the food (aided by tongue)

Oesophagus (Food pipe)

• Transports food from mouth to stomach through a wave-like motion

Stomach

• Produces digestive juice (breaks down proteins), acid (kills harmful bacteria and aids in protein digestion), and mucus (protects the stomach lining from acid)

Small Intestine

• Absorbs nutrients into the bloodstream with the help of numerous finger-like projections
• Receives secretions from liver (bile – breaks down fats) and pancreas (produces pancreatic juice to neutralise acids and break down carbohydrates, proteins, and fats)
• Inner lining secretes digestive juice for further break down of food

Large Intestine

• Absorbs water and minerals (like salts)
• Turns Undigested, semi-solid food into stool that is stored in the rectum

Anus

• Expels stool from the body (egestion)

Other Animals

Ruminants

• Food is partially chewed and stored in rumen.
• Partially digested food, is brought back to the mouth and chewed again (rumination).

Birds

• Lack teeth; food is broken down through contraction and relaxation of the walls of gizzard.
• Gizzard grinds food using muscular actions of its walls and grit (small stones or sand).

Respiration
The chemical process of breaking down food to release energy utilising oxygen. It involves breathing (a physical process of
inhaling and exhaling air).
Glucose + Oxygen → Carbon dioxide + Water + Energy

Humans Components of Respiratory System

• Nostrils: Nasal openings through which air enters our body
• Nasal Passages: Small passages, lined with tiny hair and mucus through which air passes; traps dust and dirt
• Windpipe: Tubular structure through which air reaches lungs
• Bronchi: Iwo branches of the windpipe, each entering into lungs
• Lungs: Primary breathing organs
• Alveoli: Small balloon-like sacs surrounded by fine blood vessels, presen t inside lungs where the exchange of gases takes place.

Other Animals

• Fish: Through gills
• Tadpole: Through gills
• Frog: Through lungs (on land) and moist skin (underwater)
• Earthworm: Through moist skin
• Bird, elephant, lion, cow, goat, lizard, snake: Lungs

Mechanism of Breathing

Inhaling (Breathing in)

• Ribs move up and outwards
• Diaphragm contracts and moves downwards
• Volume of the chest cavity increases
• Air (oxygen-rich) enters the lungs

Exhalation (Breathing Out)

• Ribs move down and inwards
• Diaphragm relaxes and moves upwards
• Volume of the chest cavity decreases
• Air (carbon dioxide-rich) is pushed out of the lungs

Circulatory System: Specialised system for the transport of nutrients, oxygen, and waste substances. It includes the heart, blood, and blood vessels.

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 8 Measurement of Time and Motion Notes can make exam preparation more effective.

Measurement of Time and Motion Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 8 Notes

Measurement of Time

People noticed many naturally repeating events such as sunrise and sunset, phases of the Moon and change of seasons, and used them for measuring time. A day is based on the cycle of sunrise and sunset, and longer time intervals are organised using calendars.

To measure smaller intervals of time within a day, people developed simple devices like sundials, water clocks, hourglasses and candle clocks.

Device	How it worked
Sundial	Measured time using the changing position of a shadow cast by the Sun during the day.
Water Clock	Used the flow of water into or out of a vessel. (a)  Water flowing out-type: Water flows out of a vessel that has time markings; the fall in the water level represents different intervals of time. (b)  Floating bowl-type (Ghatika-yantra): A bowl with a small hole floats on water; it fills and sinks, showing that a fixed time interval has passed.
Hourglass	Measured time by the flow of sand from one glass bulb to another.
Candle Clock	Candles with markings that indicated time as the wax burned down.

Early water clocks of water flowing out-type were inaccurate because the water flow slowed as the level dropped. To improve accuracy, the sinking bowl water clock (Ghatika-yantra) was developed, where a bowl sank in about 24 minutes, called one ghatika (ghati), and a 24-hour day was divided into 60 gliatis.

A Simple Pendulum

A simple pendulum consists of a small, heavy bob (usually a metal ball) suspended by a light, inextensible thread from a fixed support.

When the pendulum is at rest, the bob hangs vertically at its mean position. If the bob is pulled slightly to one side and then released, it moves to and fro about the mean position; this is an example of oscillatory and periodic motion.

One oscillation is completed when the bob goes from the mean position to one extreme, then to the other extreme and back to the mean position again.

• The time taken for one complete oscillation is called the time period of the pendulum.
• The time period of a simple pendulum at a given place depends only on its length, not on the mass of the bob.
• For small oscillations, a pendulum of fixed length has nearly constant time period. It is used to measure time, such as in pendulum clocks.

Modern Clocks

• All clocks, whether old or modern, are based on some continuously repeating process that can be used to mark equal intervals of time.
• As each oscillation of the pendulum takes the same time, pendulum clocks count the oscillations to show hours, minutes, and seconds.
• Quartz clocks use a tiny quartz crystal that vibrates very rapidly when electricity passes through it, and these vibrations are counted electronically to measure very accurate time.
• Atomic clocks use vibrations of atoms such as caesium or rubidium, and because these vibrations are extremely regular, they are the most accurate clocks in the world.
• Early pendulum clocks could gain or lose several seconds in a day, whereas atomic clocks can be so accurate that they may gain or lose only about a second in millions of years.

SI Unit of Time

• The SI unit of time is the second, written with the symbol s.
• Larger commonly used units are the minute (min) and hour (h), where 60 s = 1 min and 60 min = 1 h.
• Names of time units (second, minute, hour) and their symbols (s, min, h) are written in lowercase, singular, and without a full stop.
• While writing time, leave a space between the number and unit (e.g., 10 s, 5 min, 2 h); short forms like sec or hrs are not correct scientific symbols.

Slow or Fast

• If two objects cover the same distance, the one that takes less time is said to be faster.
• In a race, the runner who is farther ahead after the same time has covered more distance and is therefore running faster.

Need for Precise Time

• In sports, modern timekeeping devices can record hundredths or thousandths of a second, helping to decide winners when differences are very small.
• Medical instruments like ECG machines record very small time differences between heartbeats to detect health problems.
• Digital systems, smartphones, computers and satellites work with signals that change in milliseconds or microseconds, so very precise clocks are needed in communication, navigation, space exploration and advanced science.

Speed

• The speed of an object is the distance covered per unit time.
• The SI unit of speed is metre per second (m/s).
• When we calculate speed using total distance and total time, we are usually finding the average speed, because the actual speed may change during the journey.
• Relationship between speed, distance, and time
  Speed = \(\frac{\text { Distance }}{\text { Time }}\)
• Distance = Speed × Time
  Time = \(\frac{\text { Distance }}{\text { Speed }}\)

Uniform and Non-uniform Linear Motion

• Linear motion: When an object moves along a straight line, its motion is called linear motion.
• Uniform linear motion: An object moving along a straight line with a constant speed is said to be in uniform linear motion. In uniform linear motion, an object covers equal distances in equal intervals of time.
• Non-uniform linear motion: An object moving along a straight line with a speed that changes with time is said to be in non-uniform linear motion. In non-uniform linear motion, an object covers unequal distances in equal intervals of time.
• Uniform linear motion is an ideal case; in everyday life, vehicles and other objects rarely move with perfectly constant speed for long periods.
  • Speedometer: It shows the instantaneous speed of the vehicle at any moment, usually in km/h.
  • Odometer: It measures the total distance travelled by the vehicle, usually in kilometres.

Measurement of Time

• Time is one of the most important physical quantities that helps us measure, compare, and understand changes in the physical world.
• Since ancient times, people have observed natural events such as sunrise, sunset, and the phases of the Moon to measure time.

Time Measurement Devices

Early Devices

• Sundial: Uses changing position of an object’s shadow cast by the Sun during the day.

Water Clock:

• Flowing-out type: Time was measured by the flow of water out of a marked vessel.
• Floating bowl type: Time was measured by placing a bowl with a small hole at the base on water; the time it took to fill and sink showed the passage of time.
• Hourglass: Two bulbs with sand flowing from upper bulb to the lower one.
• Candle Clock: Markings on candles; time tracked as candle burnt.

Modern Devices

• Pendulum Clock: Measures time by the regular swing of a pendulum.
• Quartz Clock: Used vibration of quartz crystals for higher precision.
• Atomic Clock: Measure time using vibrations of caesium atoms; most accurate, lose only – 1 second in millions of years.

Units of Time

• SI unit: second (s)
• Conversions: 60 s = 1 min, 60 min = 1 h
• Rules of writing units:
• Always use lowercase for unit symbols.
• Do not add plural forms or dots.
  Wrong: “sec”, “hrs” → Correct: “s”, “h”.

Simple Pendulum

• A heavy small bob tied to a string and suspended from a rigid support.
• A simple pendulum undergoes oscillatory motion.
• Oscillatory motion is periodic in nature.

One Oscillation: Motion from the mean position → extreme position A → opposite extreme position B → back to the mean position.

Time Period (T): Time taken for one oscillation.

Factors Affecting Time Period:

• Depends on length of string: longer length, greater time period.
• Independent of mass of the bob.

Speed
Distance travelled by an object per unit time.
Speed = \(\frac{\text { Total distance covered }}{\text { Total time taken }}\)
SI unit: m/s
Other common unit: km/h.
Total distance covered = Speed × Total time taken
Total time taken = \(\frac{\text { Total distance covered }}{\text { Speed }}\)

To convert km/h → m/s, multiply by \(\frac{5}{18}\)
To convert m/s → km/h, multiply by \(\frac{18}{5}\)

Linear Motion
Uniform Linear Motion
An object moving in a straight line covers equal distances in equal time intervals.
Example: Car moving on a straight road at a constant speed of 40 km/h.

Non-uniform Linear Motion
An object moving in a straight line covers unequal distances in equal time intervals.
Example: Car speeding up on a straight road.

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 7 Heat Transfer in Nature Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 7 Heat Transfer in Nature Extra Questions

Class 7 Science Chapter 7 Extra Questions on Heat Transfer in Nature

Heat Transfer in Nature Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
On a cold morning, why does a metal chair feel colder than a wooden chair kept in the same room?
Answer:
A metal chair feels colder because metal is a good conductor of heat. It quickly takes heat away from our body, so it feels cold. Wood is a poor conductor of heat, so it does not draw heat from our body quickly and feels less cold.

Question 2.
Raj stirs hot soup with a metal spoon and soon feels the handle getting hot, even though the handle never touched the soup directly. Explain how the heat reached the handle.
Answer:
Heat reached the handle by conduction. The part of the metal spoon in the hot soup became hot first, and then heat travelled through the metal spoon from the hot part to the cooler handle, making the handle hot even though it did not touch the soup.

Question 3.
Give examples of materials that are good conductors of heat and materials that are poor conductors (insulators) of heat.
Answer:
Good conductors of heat: Aluminium, iron, copper, and steel (metals allow heat to pass through them easily).
Poor conductors (insulators) of heat: Wood, plastic, glass, rubber, clay, porcelain, and air (they do not allow heat to pass through them easily).

Question 4.
A woollen sweater is not warm by itself, yet it keeps us warm. Explain.
Answer:
A woollen sweater does not produce heat. Our body continuously gives out heat. Woollen fabric has many tiny pores that trap air. Since air is a poor conductor of heat, the trapped air reduces the flow of heat from our body to the cold surroundings. Therefore, less body heat is lost, and we feel warm.

Question 5.
When you light a bonfire, in which direction does the smoke move? Explain.
Answer:
Smoke moves in an upward direction. Smoke is actually hot gases mixed with tiny particles that are produced during burning. As smoke contains hot gases, it is lighter than the surrounding air, and hence, it rises upward.

Question 6.
What happens when a partially inflated balloon is kept in the Sun? Explain the reason.
Answer:
When a partially inflated balloon is kept in the Sun, it becomes more inflated and expands. This happens because the air inside the balloon gets heated. On heating, air expands and occupies more space, so it pushes the balloon outward and the balloon becomes larger.

Question 7.
Explain how convection transfers heat from the land surface to the air above it on a hot day.
Answer:
On a hot day, the land heats up and warms the air above it. The warm air becomes lighter and rises, while cooler air moves in to take its place. This continuous movement of air carries heat upward and is called convection.

Question 8.
What is the direction of the sea breeze during the day? Explain why it changes at night.
Answer:
During the day, the sea breeze blows from the sea towards the land. At night, the direction changes because land cools faster than the sea. The air above the sea remains relatively warmer and rises, so cooler air from the land moves towards the sea. This is called land breeze.

Question 9.
What is infiltration? Name the underground layers that store water in their pore spaces.
Answer:
Infiltration is the process by which surface water seeps through soil and rocks and moves down into the ground. These underground layers of sediments and rocks that store water in pore spaces are called aquifers.

Question 10.
Two cities receive the same amount of rainfall. Can one city still have a much higher groundwater level than the other? Give one reason.
Answer:
Yes. A city with more open soil and vegetation allows rainwater to seep into the ground and recharge groundwater, while a city with more concrete surfaces has less seepage, resulting in a lower groundwater level.

Heat Transfer in Nature Class 7 Short Question Answer

Question 1.
In winter, Dev notices that frost forms faster on metal pipes than on plastic pipes outside his home. Explain why.
Answer:
Frost forms when water vapour in the air comes in contact with a very cold surface, condenses and then freezes into tiny ice crystals. Metal pipes become cold faster because metal is a good conductor of heat and loses heat quickly to the cold surroundings. Therefore, the metal surface reaches the freezing temperature sooner and frost forms on it earlier. Plastic is a poor conductor of heat, so it does not lose heat quickly, stays comparatively warmer, and frost forms on it more slowly.

Question 2.
The picture shows a person stirring food in a metal pan using a wooden spatula.

(i) Why do you think the spatula is made of wood instead of metal?
Answer:
Wood is a poor conductor of heat. It does not become hot quickly. So, it prevents the person’s hand from burning while stirring food in the hot pan.

(ii) How does heat transfer occur from the metal pan to the water that is used for cooking?
Answer:
Heat transfer from the pan to the water happens through conduction. The metal pan directly transfers heat energy to the water particles on the pan’s surface. This heat is further transferred to the entire water primarily through convection.

Question 3.
For setting curd, a small amount of curd is added to warm milk. The microbes present help in setting if the mixture remains between about 35°C and 40°C. In places where the room temperature is much lower, setting curd becomes difficult. Suggest a way to set curd in such a situation.
Answer:
To set curd in a cold place, the milk and starter curd mixture must be kept warm so that its temperature remains around 35°C to 40°C. This can be done by covering the container and wrapping it in a woollen cloth or any other insulating material so that heat loss is reduced. The container may be kept in a warm place, such as near the cooking area or in mild sunlight. Another effective method is to keep the mixture in an insulated casserole or a thermos so that it remains warm for enough time for the microbes to set the curd.

Question 4.
(i) Name two design features that help keep a house warm in winter.
Answer:
Two design features that help keep a house warm in winter are double-layered walls filled with insulating material such as mud or cow dung, and outer walls made using hollow bricks that trap air and reduce heat loss.

(ii) Which would keep us warmer at night: a single thick blanket or two thin blankets? Give a reason.
Answer:
Two thin blankets would keep us warmer than a single thick blanket because air trapped between the two blankets acts as an insulator and reduces the loss of body heat to the surroundings.

Question 5.
A solar cooker is kept facing the Sun with its lid closed. It is painted black.
(i) How do both of these features help in cooking food?
Answer:
Facing the Sun allows the cooker to receive maximum sunlight. The black surface absorbs more heat from sunlight, so the temperature inside rises and food cooks. The closed lid reduces heat loss to the surroundings and helps trap the heat inside.

(ii) What would happen if it were painted white instead of black?
Answer:
If it were painted white, it would reflect more sunlight and absorb less heat. The cooker would become less hot, so cooking would be slower or may not occur properly.

Question 6.
At a campsite there are tents of two shades – one made with black fabric and the other with white fabric. Which one will you prefer for resting on a hot summer afternoon? Give a reason for your choice. Would you like to prefer the same tent during winter?
Answer:
On a hot summer afternoon, the white tent is preferred because white fabric reflects most of the heat falling on it, so the tent remains comparatively cooler inside. In winter, the same tent would not be preferred. A black tent is more suitable because black fabric absorbs more heat and helps keep the tent warmer.

Question 7.
Answer the following questions.
(i) After a heavy rain, the handpump in a village starts giving more water than before. Which natural process in the water cycle explains this change?
Answer:
After heavy rain, more rainwater infiltrates into the ground and recharges the groundwater/ aquifer. This increases the water level, so the handpump gives more water.

(ii) If the villagers keep extracting large amounts of water from the handpump without allowing the aquifers to recharge, what problem might they face in the long run?
Answer:
If water is extracted continuously without recharge, the groundwater level will fall. Over time, the handpump may give less water or dry up, leading to water shortage in the village.

Heat Transfer in Nature Class 7 Long Question Answer

Question 1.
Explain conduction, convection, and radiation by describing how each method of heat transfer works. Give one real-life example for each mode of heat transfer and briefly justify why the example represents that particular method.
Answer:
Conduction is the transfer of heat through a material from the hotter part to the cooler part without the particles leaving their positions. Heat passes from one particle to the next, so it is most common in solids, especially metals. Example: When a metal spoon is kept in hot soup, the handle becomes hot after some time. This happens because heat is conducted through the metal spoon from the hot end to the cooler handle.

• Convection is the transfer of heat in liquids and gases by the actual movement of the particles. On heating, the liquid/gas expands, becomes lighter and rises, while cooler and heavier liquid/gas moves down to take its place, forming convection currents.
  Example: Smoke rises above a bonfire. The air arid smoke get heated, become lighter and move upward, showing heat transfer by convection.
• Radiation is the transfer of heat without the help of any material medium. Heat travels in the form of radiation and can pass through empty space.
  Example: We feel warmth from the Sun or from a bonfire, even from a distance. This is because heat reaches us directly through radiation, without needing any other medium.

Question 2.
In our daily lives, the idea that hot air rises and expands while cold air settles is frequently applied. In this context, respond to the following questions:

(i) Why are exhaust fans installed close to the ceiling in homes?
Answer:
Hot air inside a room becomes lighter and rises upward. Exhaust fans near the ceiling allow this hot, stale air to escape, keeping the room cool and well-ventilated.

(ii) Explain the phenomenon of sea breeze during the day and land breeze at night.
Answer:
During the day, the land becomes hotter more rapidly than the water of the sea. Hot air above the land rises, and cool air from the sea moves in, forming a sea breeze. At night, the reverse phenomenon occurs as the land cook down more quickly than the water of the sea. The air above the surface of the sea remains relatively warmer and rises up. To occupy the space, cold air from the land rushes and causes a land breeze.

(iii) Why is the air conditioner’s cooling unit placed close to the room’s ceiling?
Answer:
An air conditioner’s cooling unit is placed high because cool air from it sinks downward, pushing warm air upward. This rising warm air is cooled again, creating continuous circulation that evenly cools the entire room efficiently.

Question 3.
Describe the water cycle and explain how it helps in the redistribution of water on Earth.
Answer:
The water cycle is the continuous circulation of water between the Earth’s surface and the atmosphere. Heat from the Sun causes water from water bodies to evaporate and change into water vapour. Water vapour is also added to the air by transpiration from plants. As the water vapour rises to higher levels of the atmosphere, it cools and condenses to form tiny droplets of water.

These droplets collect to form clouds. When the droplets become large and heavy, they fall to the Earth as precipitation in the form of rain, snow or hail. The water cycle helps in the redistribution of water on Earth by moving water from one place to another. Rain and snowfall supply fresh water to land areas, filling rivers, lakes and ponds. The water collected on land flows back to seas and oceans through rivers. Some of the rainwater also seeps into the ground and becomes groundwater.

Question 4.
In many villages, people use wells and handpumps for water. After rains, the water level rises, but during dry periods, it falls. This is linked to how rainwater seeps into the ground and recharges aquifers.

(i) Explain how infiltration helps in recharging aquifers.
Answer:
Infiltration is the process by which rainwater slowly seeps through the soil and layers of rock to reach underground water reserves called aquifers.

(ii) Why does the rate of water seepage differ in gravel, sand, and clay soils?
Answer:
The rate of seepage depends on the size of spaces between soil particles. It is fastest in gravel because of the presence of large pores between the gravel particles; moderate in sand, and slowest in clay due to very tiny pores.

(iii) State the importance of aquifers in the water cycle and for human use.
Answer:
Aquifers play an essential role in the water cycle by storing fresh water, supplying water to rivers and lakes, and serving as a reliable source for drinking, irrigation, and other human activities, especially during dry periods.

Heat Transfer in Nature Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

1. In a science class, the teacher heats one end of a metal rod using a flame. At the same time, she boils water in a pan on a stove. The students observe different ways in which heat is transferred in these two situations.

(i) State one main difference between conduction and convection in terms of the movement of particles.
Answer:

Conduction	Convection
Particles do not move from place to place; they only pass on heat to neighbouring particles.	Particles move from one place to another, carrying heat with them.

(ii) Give one natural example of convection.
Answer:
Sea breeze and land breeze in coastal areas are natural examples of convection.

(iii) When the teacher heats one end of the metal rod with a flame, name the method of heat transfer by which heat travels from the heated end to the cooler end of the rod. Explain briefly.
Answer:
The method of heat transfer is conduction. The end of the metal rod near the flame becomes hot first. The particles at this hot end transfer heat to neighbouring particles, and in this way heat travels along the rod from the hot end to the cooler end.

OR

(iii) When water is boiled in a pan on the stove, name the different methods of heat transfer involved in
(a) transferring heat from the stove to the pan and then to the water, and
Answer:
Heat is transferred from the stove to the pan, and from the hot pan to the water in contact with it, mainly by conduction, because these parts are in direct contact.

(b) spreading heat throughout the water.
Answer:
Heat spreads throughout the water by convection, as hot water rises and cooler water sinks, forming convection currents.

Question 2.
A new township is built with many houses, concrete roads, parking areas, and tiled pavements. Within two years, residents report that wells and handpumps are drying up. A scientific survey reveals that most rainwater flows away through drains rather than seeping into the ground. The soil under the township has a tiny exposed surface area for water to infiltrate and recharge the groundwater.

(i) Why is infiltration reduced in the township?
(a) Concrete surfaces increase soil pores.
(b) Tiled pavements prevent water from entering the soil.
(c) Rainfall has completely stopped in the area.
(d) Wells have become deeper.
Answer:
(b) Tiled pavements prevent water from entering the soil.

(ii) How does reduced infiltration affect groundwater levels in wells and handpumps?
Answer:
Reduced infiltration means less rainwater seeps into the ground to recharge groundwater. As a result, the groundwater level falls, so wells and handpumps start giving less water and may dry up.

(iii) Suggest some method the township can adopt to recharge groundwater.
Answer:
The township can adopt rainwater harvesting by allowing rainwater to infiltrate (seep) into the ground through recharge pits, open soil patches, or soak pits.

OR

(iii) Explain why soil with larger pore spaces improves infiltration.
Answer:
Soil with larger pore spaces has more gaps for water to pass through, so water seeps down more easily and faster, increasing infiltration and groundwater recharge.

Heat Transfer in Nature Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Processes involved in the water cycle are marked as A – E.

(i) Which among A – E represent evaporation?
Answer:
Process B represents evaporation, as water is shown to rise up as vapour from the river.

(ii) Which among A – E represent transpiration?
Answer:
Process C represents transpiration, as water is shown to rise up as vapour from the trees.

(iii) What do the processes A, D, and E represent?
Answer:
A: Infiltration, D: Condensation, E: Precipitation

OR

(iii) Explain how clouds are formed in the atmosphere.
Answer:
Water from rivers, lakes and seas changes into water vapour due to Sun’s heat. This water vapour rises upward and, at higher altitudes, it cools down and condenses into tiny water droplets. A large number of these tiny droplets together form clouds.

Question 2.
Study the two diagrams showing air movement during night and day.

(i) With the help of the diagrams, complete the following sentences:
(a) During night, cool air moves from ………… to ………….
Answer:
During night, cool air moves from the land to the sea.

(b) During day, cool air moves from ………… to ………….
Answer:
During day, cool air moves from the sea to the land.

(ii) Identify what type of breeze is shown in the first diagram (night) and also explain how the air moves in this case.
Answer:
First diagram (night): At night, the land cools faster than the sea. The air above the sea remains warmer and rises. Cooler air from the land moves towards the sea to take its place. This circulation is called land breeze.

OR

(ii) Identify what type of breeze is shown in the second diagram (day), and also explain how the air moves in this case.
Answer:
Second diagram (day): During the day, the land heats up faster than the sea. The air above the land becomes warm and rises. Cooler air from the sea moves towards the land to occupy the space. This circulation is called sea breeze.

(iii) If water heated up and cooled down faster than land, how would the direction of the coastal breeze change?
Answer:
If water heated up and cooled down faster than land, the direction of sea and land breezes would get reversed. During the day, wind would blow from land to sea, and during the night, wind would blow from sea to land.

Heat Transfer in Nature Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

Question 1.
Objective: To compare how effectively different materials absorb heat from sunlight.
Materials required: Four boxes of identical shape and size made of different materials, four equal-sized butter cubes, and a stopwatch or clock.

Procedure:

• Place equal-sized butter cubes in each of the four boxes.
• Keep all the boxes under direct sunlight at the same time.
• Note the time taken for the butter cube in each box to melt.

Observations:

Box	Time the butter cubes take to melt
Box 1 Box 2 Box 3 Box 4	12 minutes 16 minutes 7 minutes 8 minutes

(i) Which box absorbs heat from sunlight most effectively?
(a) Box 1
(b) Box 2
(c) Box 3
(d) Box 4
Answer:
(c) Box 3 has the least melting time (7 minutes), so it absorbs heat from sunlight most effectively.

(ii) What should you do so that the butter in the box melts even faster?
(a) Paint the box black
(b) Paint the box white
(c) Make the box thicker
(d) Keep the box in the shade
Answer:
(a) A black surface absorbs more heat from sunlight, so the butter will melt faster.

(iii) Suppose the activity is repeated by wrapping each box in a thick layer of newspaper. Predict what will happen to the melting time of the butter cubes in all the boxes and give a reason for your answer.
Answer:
If all the boxes are wrapped in a thick layer of newspaper, the melting time will increase in all the boxes. Newspaper traps air and acts as a poor conductor of heat, so less heat reaches the butter and it melts more slowly.

OR

(iii) Suppose the activity is repeated by wrapping all the boxes with shiny aluminium foil. Predict what will happen to the melting time of the butter cubes in all the boxes and give a reason for your answer.
Answer:
When all the boxes are wrapped with shiny aluminium foil, the melting time of butter cubes in all the boxes will increase. This is because shiny aluminium foil reflects most of the sunlight and heat, so less heat is absorbed by the boxes, causing the butter to melt more slowly.

Heat Transfer in Nature Extra Questions for Practice

Question 1.
A student makes the following statements after observing daily examples of heat transfer. Which statement is incorrect?
(a) Radiation can occur in vacuum.
(b) Conduction requires direct contact between particles.
(c) Convection occurs in solids.
(d) Air acts as an insulator.
Answer:
(c) Convection needs the actual movement of particles from one place to another. In solids, particles are fixed in position and can only vibrate, so heat in solids is transferred mainly by conduction, not convection.

Question 2.
Which factor most directly controls the rate of infiltration of rainwater into the ground?
(a) Temperature of soil.
(b) Colour of soil.
(c) Size and connectivity of pore spaces.
(d) Amount of sunlight.
Answer:
(c) Rainwater seeps into the ground faster when the spaces between soil and rock particles are wide, open and interconnected. Larger and better-connected pore spaces allow water to pass through more casily, increasing the rate of infiltration.

Question 3.
Which situations show heat transfer by radiation?
(i) Feeling warmth from the Sun.
(ii) Heating of air above a fire.
(iii) Feeling heat near a bonfire.
(iv) Heat passing through a metal rod.
(a) (i) and (iii) only
(b) (i), (ii), and (iii) only
(c) (i), (iii), and (iv) only
(d) (i), (ii), (iii), and (iv)
Answer:
(a) Heating of air above a fire is caused by convection. Heat passes through a metal rod by conduction.

Question 4.
A metal rod is heated at one end. Which statements are correct?
(i) Heat travels from the hot end to the cold end.
(ii) Heat transfer takes place without the movement of particles.
(iii) The process involved is convection.
(iv) The process involved is conduction.
Answer:
(a) (i) and (iii) only
(b) (i), (ii), and (iii)
(c) (i), (ii), and (iv)
(d) (i) and (iv) only
Answer:
(c) (i), (ii), and (iv)

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): Conduction and convection cannot take place in a vacuum.
Reason (R): Both conduction and convection require a medium whose particles help in heat transfer.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 6.
Assertion (A): During the day, sea breeze blows from sea to land.
Reason (R): Land heats up faster than water, so the warm air over land rises and is replaced by cooler air from the sea.
Answer:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.

Question 7.
A hot utensil kept away from the flame cools down after some time. Why?
Answer:
A hot utensil kept away from the flame cools down because it continuously gives out heat to its surroundings, mainly by radiation. As heat is radiated out, the utensil’s temperature gradually falls.

Question 8.
Why does smoke from burning wood rise upwards?
Answer:
Air near the burning wood gets heated, expands, and becomes lighter than the surrounding cooler air. This hot air rises upward and carries the smoke particles with it. This upward movement is due to convection.

Question 9.
Answer the following questions.
(i) Why double-layered paper cups keep coffee hot longer than single-layered cups?
Answer:
A double-layered cup has air trapped between the two layers. This air reduces heat loss from the hot coffee to the outside as air is poor conductor of heat. Hence, the coffee stays hot for a longer time compared to a single-layered cup.

(ii) Why does a metal spoon feel hotter than a wooden spoon when both are kept in hot soup for the same time?
Answer:
A metal spoon feels hotter because metal is a good conductor of heat and transfers heat quickly from the hot soup to the handle and then to the hand. Wood is a poor conductor of heat, so much less heat reaches the hand in the same time, making it feel less hot.

Question 10.
How will convection currents differ if a beaker of water is heated at the centre of the base versus near one side?
Answer:
If the beaker is heated at the centre, hot water rises mainly in the middle, and cooler water comes down along the sides, giving a nearly symmetrical circulation. If heated near one side, hot water rises along that side, and cooler water sinks mostly on the opposite side, producing a more uneven, onesided circulation.

Question 11.
Read the passage given below and answer the questions that follow: During the daytime, people living near the coast feel a cool wind. As night falls, the wind direction gradually changes. This change happens due to the difference in the way land and sea get heated and cooled, which leads to movement of air between them.

(i) Name the breeze that blows from sea to land during the day.
Answer:
The breeze that blows from the sea towards the land during the day is called sea breeze.

(ii) Which mode of heat transfer is responsible for the movement of air in breezes?
Answer:
The movement of air in breezes occurs due to convection, in which warm air rises and cooler air moves in to take its place.

(iii) Why do coastal areas experience a change in wind direction between day and night? Explain briefly.
Answer:
Coastal areas experience a change in wind direction because land heats up and cools down faster than the sea. In the day, air moves from sea to land (sea breeze). At night, air moves from land to sea (land breeze).

OR

(iii) Explain why a cool wind blows from the sea towards land during the day in coastal regions.
Answer:
During the day, the land becomes hot quickly. The warm air above it rises, and cooler air from the sea moves towards the land. This cool wind from sea to land is called a sea breeze.

Question 12.
Answer the following questions.

(i) Explain how the Sun drives the water cycle.
Answer:
Due to the Sun’s heat, water in occans, rivers and lakes changes into water vapour by evaporation. This water vapour rises, cools and condenses to form clouds, which bring precipitation such as rain, snow or hail, completing the water cycle.

(ii) What is groundwater and what are aquifers?
Answer:
Groundwater is the water that seeps into the ground and gets stored below the Earth’s surface in pore spaces of sediments and openings in rocks. The underground layers of sediments and rocks that store this water are called aquifers.

(iii) Mention method used to recharge groundwater.
Answer:
Groundwater can be recharged by rainwater harvesting and by making recharge pits to allow more rainwater to seep into the ground.

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 7 Heat Transfer in Nature Notes can make exam preparation more effective.

Heat Transfer in Nature Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 7 Notes

Heat

• Heat is a form of energy that flows from a body at a higher temperature to a body at a lower temperature.
• Heat transfer is the process by which heat energy moves from a hotter region to a colder region until both reach the same temperature.
• In nature, heat is transferred in three main ways: conduction, convection, and radiation.

Conduction

The process in which heat is transferred from the hotter part of an object to its colder part without the actual movement of the particles is called conduction of heat.

In this process, a particle that is heated passes on energy to its neighbouring particles, but the particles do not leave their positions.

For example, when one end of a metal strip, as shown in the figure alongside, is heated in a flame, the pins near the flame fall first, and pins farther away fall later; this shows that heat travels along the metal from the hot end to the cold end.

Materials Conducting Heat

Materials can be classified into two categories according to their ability to conduct heat.

Applications of Good and Bad Conductors

• Metals are good conductors of heat; therefore, cooking utensils are usually made of metals.
• Hot drinks in clay or porcelain cups stay hot for a longer time because these materials are poor conductors of heat.
• Woollen fabric traps air in its pores; air trapped in wool and between layers of clothing reduces heat loss from the body, as air is a poor conductor of heat, so we feel warm in winter.
• Two thin blankets with air trapped between them keep us warmer than one thick blanket.
• In very cold regions, houses may be built with double wooden walls filled with mud or cow dung. Since wood and mud are poor conductors of heat, they reduce heat loss and help in keeping the houses warm.
• Some houses are made with hollow bricks, which keep them warm in winter and cool in summer. The air trapped in the hollow bricks is a poor conductor of heat and slows down the flow of heat between the inside and outside.

Convection

Convection is the transfer of heat in liquids and gases by the actual movement of their particles.

• When a fluid is heated, the warmer, lighter particles rises and the cooler, heavier particles sinks. This continuous circulation of particles carries heat from one place to another.
• When air is heated, it expands, becomes lighter and moves upward; the surrounding cooler, heavier air moves in to replace it. This continuous movement sets up convection currents.
• Examples of convection:
  • A partially inflated balloon kept in the Sun becomes larger because the air inside it gets heated and expands.
  • Smoke from a burning incense stick rises up because it is warmer than the surrounding air and moves upward.
  • When water in a beaker is heated with a candle, the water at the bottom of a beaker gets heated up and rises upward through the centre and cooler water sinks from the sides, setting up a convection current.

Land and Sea Breeze

• Soil and water heat up and cool down at different rates, soil heats up and cools down faster than water.
• During the day, land becomes hotter than the sea. The warm air over land rises, and cooler air from the sea moves towards the land, forming a sea breeze. This breeze cools coastal areas, so houses near the sea often have windows facing the sea.
• At night, land cools faster than the sea, so air above the sea is warmer and rises, and cooler air from the land moves towards the sea, forming a land breeze.
• People living near the seashore experience that the direction of the wind reverses between day and night due to this convection in air.
  
  

Radiation

Radiation is the process in which heat travels directly from a hot object to its surroundings without the need for a medium.

• When we sit near a fire, we feel warm even without touching the flames or the air above them directly; in this case, heat is reaching us by radiation.
• The heat from the Sun reaches the Earth by radiation.
• A hot utensil kept away from the flame cools down majorly by radiating heat to its surroundings.
• All objects continuously radiate heat to and simultaneously absorb heat from their surroundings.

Effect of Colour on Absorption of Heat

•  Light-coloured surfaces reflect most of the heat falling on them, so wearing white or light-coloured clothes in summer keep us cooler and more comfortable.
• Dark-coloured surfaces absorb more heat, so wearing black or dark-coloured clothes make us feel warmer in winter.

Simultaneous Modes of Heat Transfer in Daily Life

• When water is heated in a metal pan placed over a flame, conduction heats the pan from the flame, convection heats the water inside, and radiation from the hot pan and flame warms our body and nearby objects; often, all three modes of heat transfer act together.
• A bukhari (traditional iron room heater) used in Himalayan regions involves all three modes of heat transfer, i.e., conduction (through the metal), convection (of air in the room) and radiation (from its hot surfaces) during heating and cooking.

Water Cycle

• Heat from the Sun makes water in oceans, rivers, lakes and ponds warm and causes it to evaporate as water vapour. Water also enters the atmosphere from plants through transpiration.
• Higher up in the atmosphere, water vapour cools and condenses to form clouds. From clouds, water returns to the Earth as rain, snow or hail; this process is called precipitation.
• The water cycle is the continuous movement of water on Earth — upward as water vapour and downward as precipitation, passing through soil, rocks and plants, and finally returning to water bodies.
  
• The water cycle redistributes and replenishes water in rivers, lakes and oceans and helps maintain the overall balance of water on Earth.

Seepage of Water beneath the Earth

• When water is poured over clay, sand and gravel, it seeps fastest through gravel, more slowly through sand and slowest through clay. This is because the spaces between gravel particles are wider and better connected than those in sand and clay.
• The process by which surface water seeps down through soil and rocks is called infiltration.
  • Water that infiltrates into the ground gets stored in the pore spaces of sediments and in openings in rocks as groundwater.
  • The underground layers of sediments and rocks that hold and store groundwater are called aquifers. Water drawn from wells and hand pumps usually comes from these aquifers.

Water Conservation

Groundwater is limited; excessive extraction, reduced vegetation and the spread of more concrete surfaces decrease infiltration and cause groundwater depletion.

Methods such as rainwater harvesting and recharge pits are used to replenish groundwater and make water use more sustainable.

In cold regions like Ladakh, ice stupas are built as a traditional water-storage method. Water from mountain streams is sprayed into cold winter air to form cone-shaped ice structures. This stored ice melts slowly in spring and summer, supplying water when it is most needed.

Transfer of Heat:
The transfer of heat energy from a hotter object to a colder one continues until both reach the same temperature.

Conduction

• The process of heat transfer from the hotter part of an object to the colder part.
• In conduction, particles themselves do not move from their positions; they only transfer energy to neighbouring particles.

Conductors

• Materials like metals that allow heat to pass through them easily.
• For example, steel, copper, etc.

Insulators

• Materials such as glass and wood that do not allow heat to pass through them easily.
• For example, clay, porcelain, etc.

NOTE: Air is a poor conductor of heat. This is why two thin blankets are often warmer than one thick blanket.
Convection

• The process of heat transfer by the actual movement of particles.
• For example, heating of water in a pan on a stove.

Radiation

• The process of heat transfer in which medium is not required.
• For example, heat from a bonfire.

Land and Sea Breeze:
Land and sea breeze are caused by differences in the rates of heating and cooling of land and water.

Sea Breeze:
During the day, land becomes hotter than the sea water, due to which warm air above land rises and cooler air from the sea moves towards the land, creating a sea breeze.

Land Breeze:
During the night, land cools faster than the sea water, due to which warm air above the sea rises and cooler air from the land moves towards the sea, creating a land breeze.

Water Cycle
The continuous movement of water i.e,, upward as water vapour and downward through precipitation, passing through soil, rocks, and plants, and finally returning to water bodies, is called the water cycle.

Infiltration:

• The process of surface water seeping through soil and rocks.
• Water seepage depends on the size of spaces between the particles of soil.
• Rate of seepage: Clay < Sand < Gravel
• Aquifers: The underground layers of sediments and rocks that store water in pore spaces are called aquifers. Simultaneous Heat Transfer During boiling of water on a gas stove, we can observe conduction, convection, and radiation happening together.
• Conduction: The flame heats the base of the metal utensil. The heat then conducts through the metal surface and passes into the water.
• Convection: Heated water at the bottom rises while cooler water sinks, and this convection helps in heating the water evenly.
• Radiation: The flame of the gas stove emits heat energy in the form of radiation, which travels in all directions.

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 6 Question Answer Odia Medium ପରିସୀମା ଓ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 6 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 6 Odia Medium

6.1 ପରିସୀମା (Perimeter)

ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା: (Page No. 129)

Question 1.
ମନେକର, ABCD ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଯଥାକ୍ରମେ 12 ସେ.ମି. ଓ ୫ ସେ.ମି.। ଏହାର ପରିସୀମା କେତେ?

Solution:
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = ଏହାର ଚାରିବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି
= AB + BC + CD + DA
= AB + BC + AB + BC
= 2 × AB + 2 × BC
= 2 × (AB + BC)
= 2 × (12 + 8) ସେ.ମି.
= 2 × (20 ସେ.ମି.)
= 40 ସେ.ମି.

ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା: (Page No. 130)

Question 1.
ପାଖରେ ଦିଆଯାଇଥିବା 1 ମିଟର ପାର୍ଶ୍ଵ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି ଫଟୋ ଫ୍ରେମ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଲିଲି ରଙ୍ଗୀନ୍ ଫିତା ଲଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏଥିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ହେଉଥ‌ିବା ରଙ୍ଗୀନ୍ ଫିତାର ଲମ୍ବ କେତେହେବ?

Solution:
ଯେହେତୁ ଲିଲି ବର୍ଗାକୃତି ଫଟୋଫ୍ରେମ୍ବର ଚାରିପାଖରେ ରଙ୍ଗୀନ୍ ଫିତା ଲଗାଇବ, ତାକୁ ଫଟୋ ଫ୍ରେମ୍‌ର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ।
ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଫିତାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = ବର୍ଗାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା।
= ବର୍ଗାକୃତି ଚାରି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି
= 1 ମିଟର + 1 ମିଟର + 1 ମିଟର + 1 ମିଟର
= 4 ମିଟର।

ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା: (Page No. 131)

Question 1.
ମନେକର ଗୋଟିଏ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 4 ସେ.ମି., 5 ସେ.ମି. ଓ 7 ସେ.ମି.। ଏହାର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା = 4 ସେ.ମି. + 5 ସେ.ମି. + 7 ସେ.ମି.
= (4 + 5 + 7) ସେ.ମି.
= 16 ସେ.ମି.
ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା = ଏହାର ତିନି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି।

Question 2.
ଉଦାହରଣ–1: ପ୍ରତାପ 3 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ 2 ମିଟର ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଟେବୁଲ୍‌କ୍କଥ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଝାଲେରି ଲଗାଇବାକୁ ଚାହୁଁଅଛି। ଦେଖୁବା ଝାଲେରିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ ହେବ?
Solution:
ଆୟତାକୃତି ଟେବୁଲ କ୍ଲଥର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 3 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 2 ମିଟର।
ପ୍ରତାପ ଟେବୁଲ୍ କ୍ଲଥର ଚାରିପାଖରେ ଝାଲେରି ଲଗାଇବାକୁ ଚାହେଁ।
ତେଣୁ, ଝାଲେରିର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଲମ୍ବ, ଆୟତାକୃତି ଟେବୁଲ୍ କ୍ଲଥର ପରିସୀମା ହେବ।
ଆୟତାକୃତି ଟେବୁଲ୍ କ୍ଲଥର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (3 ମି. + 2 ମି.)
= 2 × 5 ମି.
= 10 ମିଟର।
∴ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଝାଲେରିର ଲମ୍ବ = 10 ମିଟର ହେବ।

Question 3.
ଉଦାହରଣ–2: 75 ମିଟର ପାର୍ଶ୍ଵ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି ପାର୍କର ଚାରିପାଖରେ ତିନିଥର ବୁଲି ଆସିବା ପାଇଁ ଉଷାକୁ କେତେ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ?
Solution:
ବର୍ଗାକୃତି ପାର୍କର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 75 ମିଟର
ବର୍ଗାକୃତି ପାର୍କର ପରିସୀମା = 4 × ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
= 4 × 75 ମିଟର
= 300 ମିଟର।
ଥରେ ଘୂରି ଆସିବା ପାଇଁ ଉଷାକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ = 300 ମିଟର।
ଉଷା ତିନିଥର ବୁଲି ଆସିବା ପାଇଁ = 300 ମିଟର × 3 = 900 ମିଟର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 132)

Question 1.
କେତେ ହେବ କୁହ:
(କ) ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 14 ସେ.ମି., ପ୍ରସ୍ଥ = 2 ସେ.ମି., ଦୈର୍ଘ୍ୟ = ?
(ଖ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 20 ସେ.ମି., ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = ?
(ଗ) ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 10 ମି., ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 3 ମି., ପ୍ରସ୍ଥ = ?
Solution:
(କ) ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)।
⇒ 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ) = 14 ସେ.ମି.
⇒ 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + 2 ସେ.ମି.) = 14 ସେ.ମି.
⇒ 2 × ଦୈର୍ଘ୍ୟ + 4 ସେ.ମି. = 14 ସେ.ମି.
⇒ 2 × ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 14 ସେ.ମି. – 4 ସେ.ମି. = 10 ସେ.ମି.
⇒ ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {10}{2}\) ସେ.ମି. = 5 ସେ.ମି.
∴ ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ସେ.ମି.

(ଖ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 4 × ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
⇒ 4 × ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 20 ସେ. ମି.।
⇒ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {20}{4}\) ସେ.ମି. = 5 ସେ.ମି.।
∴ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ସେ.ମି.।

(ଗ) ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 10 ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 3 ମି., ପ୍ରସ୍ଥ = ?
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
⇒ 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ) = 10 ମି.
⇒ 2 × (3 ମି. + ପ୍ରସ୍ଥ) = 10 ମି.
⇒ 6 ମି. + 2 ପ୍ରସ୍ଥ = 10 ମି.
⇒ 2 ପ୍ରସ୍ଥ = 10 ମି. – 6 ସେ.ମି. = 4 ମି.
⇒ ପ୍ରସ୍ଥ = \(\frac {4}{2}\) ମି. = 2 ମି.।
∴ ପ୍ରସ୍ଥ = 2 ମି.।

Question 2.
ଖଣ୍ଡିଏ ତାରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି 5 ସେ.ମି. ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ 3 ସେ.ମି. ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି କରାଗଲା। ଯଦି ଉକ୍ତ ତାରଖଣ୍ଡକୁ ସିଧା କରି ପୁଣି ବଙ୍କାଇ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି କ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଏ, ତେବେ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ ହେବ?
Solution:
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଶ୍ଚ ପ୍ରସ୍ଥ)।
= 2 × (5 ସେ.ମି. + 3 ସେ.ମି.)
= 2 × 8 ସେ.ମି.
= 16 ସେ.ମି.।
∴ ତାରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 16 ସେ.ମି.।
ଯଦି ଉକ୍ତ ତାରଖଣ୍ଡକୁ ସିଧାକରି ପୁଣି ବଙ୍କାକରି ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଏ,
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 16 ସେ.ମି. = 4 × (ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ)
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {16}{4}\) = 4 ସେ.ମି.।
∴ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 4 ସେ.ମି.।

Question 3.
ଗୋଟିଏ ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା 55 ସେ.ମି.। ଏହାର ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 20 ସେ.ମି. ଓ 14 ସେ.ମି. ହେଲେ, ତୃତୀୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା = ଏହାର ତିନି ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟି।
⇒ (ପ୍ରଥମ ବାହୁ + ଦ୍ଵିତୀୟ ବାହୁ + ତୃତୀୟ ବାହୁ) = 55 ସେ.ମି.।
⇒ (20 ସେ.ମି. + 14 ସେ.ମି. + ତୃତୀୟ ବାହୁ) = 55 ସେ.ମି.।
⇒ ତୃତୀୟ ବାହୁ + 34 ସେ.ମି. = 55 ସେ.ମି.।
⇒ ତୃତୀୟ ବାହୁ = 55 ସେ.ମି. – 34 ସେ.ମି. = 21 ସେ.ମି.।
∴ ତୃତୀୟ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 21 ସେ.ମି.।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଉଦ୍ୟାନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 150 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 120 ମିଟର ଅଟେ। ପ୍ରତି ମିଟରକୁ 40 ଟଙ୍କା ହାରରେ ଉଦ୍ୟାନର ଚାରିପଟେ ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ କଲେ କେତେ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଉଦ୍ୟାନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 150 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ = 120 ମିଟର।
ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (150 ମିଟର + 120 ମିଟର)
= 2 × (150 + 120) ମିଟର
= 2 × 270 ମିଟର
= 540 ମିଟର।
ଚାରିପଟେ ବାଡ଼ ଦେବା ପାଇଁ 1 ମିଟରକୁ ଖର୍ଚ୍ଚ = 40 ଟଙ୍କା।
540 ମିଟରକୁ ଖର୍ଚ୍ଚ = 40 × 540 = 21600 ଟଙ୍କା।
∴ ଉଦ୍ୟାନର ଚାରିପଟେ ବାଡ଼ ନିର୍ମାଣ କଲେ 21600 ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ।

Question 5.
ଗୋଟିଏ ସୂତାଖଣ୍ଡର ଲମ୍ବ 36 ସେ.ମି.। ଯଦି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖ୍ତ ଆକୃତିର କ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଏ, ତେବେ କ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ ହେବ,
(କ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର
(ଖ) ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜ
(ଗ) ସୁଷମ ଷଡ଼ଭୁଜ
Solution:
ଗୋଟିଏ ସୂତାଖଣ୍ଡର ଲମ୍ବ 36 ସେ.ମି.। ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର କ୍ଷେତ୍ର ତିଆରି କରାଗଲା।
ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 36 ସେ.ମି.।
(କ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 4 × ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ।
⇒ 4 × ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 36 ସେ.ମି.।
∴ ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {36}{9}\) = 9 ସେ.ମି.।

(ଖ) ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା = ତିନି ବାହୁର ସମଷ୍ଟି।
ତିନି ବାହୁର ସମଷ୍ଟି = 36 ସେ.ମି.
∴ ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {36}{3}\) = 12 ସେ.ମି.।

(ଗ) ସୁଷମ ଷଡ଼ଭୁଜ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = ଛଅ ବାହୁର ସମଷ୍ଟି।
ଛଅ ବାହୁର ସମଷ୍ଟି = 36 ସେ.ମି.
∴ ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {36}{6}\) = 6 ସେ.ମି.।

Question 6.
ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି, ଯାହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 230 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 160 ମିଟର। ତଳ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ଭଳି ସେ ଏହାକୁ ତିନି ଘେରା ଦଉଡ଼ି ବାନ୍ଧି ବାଡ଼ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। କେତେ ମିଟର ଦଉଡ଼ି ଆବଶ୍ୟକ?

Solution:
ଚାଷୀଙ୍କ ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 230 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ = 160 ମିଟର।
ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (230 ମିଟର + 160 ମିଟର)
= 2 × 390 ମିଟର
= 780 ମିଟର।
ଏକ ଘେରା ଦଉଡି଼ ବାନ୍ଧି ବାଡ଼ ଦେଲେ = 780 ମିଟର।
ତିନି ଘେରା ଦଉଡି଼ ବାନ୍ଧି ବାଡ଼ ଦେଲେ = 3 × 780 ମିଟର 2340 ମିଟର।
∴ ତିନି ଘେରା ଦଉଡ଼ି ବାନ୍ଧି ବାଡ଼ ଦେଲେ 2340 ମିଟର ଦଉଡ଼ି ଆବଶ୍ୟକ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 133)

Question 1.
ଆରତୀ 5 ଘେରା ଏହିପରି ଦଉଡ଼ିଲେ କେତେ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବ?
Solution:
ଆରତୀ ଦୌଡ଼ୁଥ‌ିବା ରାସ୍ତାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 70 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 40 ମିଟର।
ଆରତୀ ଏହି ରାସ୍ତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଉଡ଼ିଲେ = 2 × (70 + 40) ମିଟର = 220 ମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିବ।
ଆରତୀ ଏହି ରାସ୍ତାରେ 5 ଥର ଦଉଡ଼ିଲେ = 5 × 220 ମିଟର = 1100 ମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

Question 2.
ପ୍ରଗତି 7 ଘେରା ଦଉଡ଼ିଲେ କେତେ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। କିଏ ଅଧିକ ଦୂରତା ଦଉଡ଼ିଲା?
Solution:
ପ୍ରଗତି ଦୌଡ଼ୁଥ‌ିବା ରାସ୍ତାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 60 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 30 ମିଟର।
ପ୍ରଗତି ଏହି ରାସ୍ତାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଉଡ଼ିଲେ = 2 × (60 + 30) ମିଟର = 180 ମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିବ।
ପ୍ରଗତି ଏହି ରାସ୍ତାରେ 7 ଥର ଦଉଡ଼ିଲେ = 5 × 180 ମିଟର = 900 ମିଟର ଅତିକ୍ରମ କରିବ।
∴ ଆରତୀ ଅଧିକ ଦୂରତା ଦଉଡ଼ିଲା।

Question 3.
ଚିନ୍ତାକର ଓ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥିତିକୁ ଚିହ୍ନିତ କର।
(କ) ଆରତୀ 250 ମିଟର ଦଉଡ଼ିବା ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘A’ ନାମ ଦିଅ।
(ଖ) ଆରତୀ 500 ମିଟର ଦଉଡ଼ିବା ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘B’ ନାମ ଦିଅ।
(ଗ) ଆରତୀ 1000 ମିଟର ଦୌଡ଼ିଲା। ସେ ତା’ର ଦୌଡ଼ିବା ପଥରେ କେତେ ପୂର୍ବ ଘେରା ଦଉଡ଼ିଲା?
(ଘ) ପ୍ରଗତି 250 ମିଟର ଦଉଡ଼ିବା ପରେ ଯେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘X’ ନାମ ଦିଅ।
(ଙ) ପ୍ରଗତି 500 ମିଟର ଦଉଡ଼ିବା ପରେ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘Y’ ଦିଅ।
(ଚ) ପ୍ରଗତି 1000 ମିଟର ଦଉଡ଼ିଲା। ସେ ତାର ଦଉଡ଼ିବା ପଥରେ କେତେ ପୂର୍ଣ ଘେରା ଦଉଡ଼ିଲା?
1000 ମିଟର ଦଉଡ଼ିବା ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବ, ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ‘Z’ ନାମ ଦିଅ।

Solution:
(କ) ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି।
(ଖ) ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି।
(ଗ) ଆରତୀ ଥରକରେ ଦୌଡ଼ିଲା = 220 ମିଟର।
1000 ମିଟର ଦୌଡ଼ିଲା = 1000 ÷ 220 = 4.545 = 4 ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରା।
(ଘ) ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି।
(ଙ) ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି।
(ଚ) ପ୍ରଗତୀ ଥରକରେ ଦୌଡ଼ିଲା = 180 ମିଟର।
1000 ମିଟର ଦୌଡ଼ିଲା = 1000 ÷ 180 = 5.555 = 5 ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘେରା।
‘Z’ ସ୍ଥାନିତ ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଯାଇଛି।

Page No. 134

Question 1.
ଯଦି ଉଭୟ ଧାବକ 350 ମିଟର ଦୌଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଆମକୁ ଦୁଇଟି ଧାରରେ ଦୁଇ ଧାବକଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ସ୍ଥାନ କେଉଁଠାରେ ରହିବ, ତାହା ସ୍ଥିର କରିବାକୁ ହେବ। ମନେରଖ ଉଭୟ ଧାବକ 350 ମିଟର ଲମ୍ବ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଉଭୟଙ୍କର ଶେଷ ସାଧାରଣ ରେଖା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଆମକୁ ଉଭୟଙ୍କର ଦୌଡ଼ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସ୍ଥାନକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ। ଯଦି ଦୌଡ଼ପଥର ଭିତର ଧାରରେ ଦୌଡୁଥ‌ିବା ଧାବକର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁକୁ ‘A’ରେ ସୂଚାଇ ଦିଆଯିବ ଓ ବାହାର ଧାରରେ ଦୌଡୁଥ‌ିବା ଧାବକର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁକୁ ‘B’ ରେ ସୂଚାଇ ଦିଆଯିବ। ତେବେ A ଓ B ବିନ୍ଦୁକୁ ଚିତ୍ରରେ ସୂଚାଅ।
Solution:
ବାହାର ଧାରରେ ଧାବକକୁ 350 ମିଟର ଦୌଡ଼ିବାକୁ ହେବ।
ଆରମ୍ଭ ଅବସ୍ଥାନ B ପାଇଁ: ଯେହେତୁ ପରିସୀମା 600 ମିଟର, ଧାବକକୁ ସାଧାରଣ ଶେଷ ରେଖା 250 ମିଟର (600 – 350 = 250 ମିଟର) ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ ଅବସ୍ଥାନ ହେବ।
ବର୍ଗୀକୃତି ଦୌଡ଼ ପଥର ଭିତର ଧାର ପରିସୀମା = 4 × 100 = 400 ମିଟର।
ଭିତର ଧାରରେ ଧାବକକୁ 350 ମିଟର ଦୌଡ଼ିବାକୁ ହେବ।
ଆରମ୍ଭ ଅବସ୍ଥାନ A ପାଇଁ: ଯେହେତୁ ପରିସୀମା 400 ମିଟର ଧାବକକୁ ସାଧାରଣ ଶେଷରେଖାର 50 ମିଟର ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବ ବାହାର ଧାରର ପରିସୀମା = 4 × 150 = 600 ମିଟର।

Question 2.
ଆକଳନ କରି ତନଖୁ କର: ଖଣ୍ଡିଏ ଆୟତାକୃତି ଅଦରକାରୀ କାଗଜ ପୃଷ୍ଠା ନିଅ କିମ୍ବା ଖବର କାଗଜର ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠା ନିଅ। କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଆଧାରରେ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରି କାଟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକୃତିର ବାହ୍ୟ ସୀମାର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଆକଳନ କର ଓ ପରେ ସ୍କେଲ୍ ବା ମାପଫିତା ବ୍ୟବହାର କରି ପରିସୀମା ସ୍ଥିର କର। ତୁମର ଆକଳନ ଓ ପ୍ରକୃତ ମାପକୁ ତୁଳନା କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବେ।

Question 3.
ଆରତୀ କହୁଛି, ତଳ ତ୍ରିଭୁଜ ଆକୃତିର ପରିସୀମା 9 ଏକକ ହେବ। ପ୍ରଗତି କହୁଛି, ଏହା 9 ଏକକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ପରିସୀମା 9 ଏକକରୁ ବେଶୀ ହେବ। ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ?

Solution:
ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା 9 ଏକକରୁ ବେଶୀ ହେବ। ପ୍ରଗତି କଥା ଠିକ୍।
କାରଣ ତ୍ରିଭୁଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ 4 ଏକକ, ଏହାର ପରିସୀମା = 4 × 3 = 12 ଏକକ

Page No. 135

Question 1.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଚିତ୍ରମାନଙ୍କର ପରିସୀମା ସିଧା ଏକକ ଓ ତେରେଛା ଏକକ ଆଧାରରେ ଲେଖ।

Solution:
ଚିତ୍ର (କ)ର ପରିସୀମା = 8 ସିଧା ଏକକ + 2 ତେରେଛା ଏକକ = 10 ଏକକରୁ ଅଧିକ।
ଚିତ୍ର (ଖ)ର ପରିସୀମା = 4 ସିଧା ଏକକ + 6 ତେରେଛା ଏକକ = 10 ଏକକରୁ ଅଧିକ।
ଚିତ୍ର (ଗ)ର ପରିସୀମା = 12 ସିଧା ଏକକ + 6 ତେରେଛା ଏକକ = 18 ଏକକରୁ ଅଧିକ।
ଚିତ୍ର (ଘ)ର ପରିସୀମା = 18 ସିଧା ଏକକ + 6 ତେରେଛା ଏକକ = 24 ଏକକରୁ ଅଧିକ।

Page No. 136

Question 1.
ନିମ୍ନରେ କାଗଜର ଦୁଇଖଣ୍ଡକୁ ଆଉ କିଛି ଉପାୟରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ନିଶ୍ଚର୍ୟ କର।

Solution:
(ଖ) ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = AB + BC + CD + DE + EF + FG + GA
= 6 + 2 + 6 + 2 + 4 + 6 + 2
= 28 ସେ.ମି.।

(ଗ) ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = AB + BC + CD + DE + EF + FG + GH + HA
= 2 + 6 + 2 + 2 + 6 + 2 + 6 + 2
= 28 ସେ.ମି.।

(ଘ) ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = AB + BC + CD + DE + EF + FG + GH + HA
= 6 + 2 + 3 + 2 + 6 + 2 + 3 + 2
= 28 ସେ.ମି.।

Question 2.
କାଗଜ ଦୁଇଖଣ୍ଡକୁ ଏପରି ଯୋଡ଼, ଯେପରି ତାହାର ପରିସୀମା 22 ସେ.ମି. ହେବ।
Solution:

∴ ଉପରିସ୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = AB + BC + CD + DE + EF + FG + GH + HA
= 2 + 1 + 2 + 6 + 2 + 1 + 2 + 6
= 22 ସେ.ମି.

6.2 କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (Area)

Page No. 137

Question 1.
ଉଦାହରଣ 1: ଗୋଟିଏ ଚଟାଣର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 4 ମିଟର। 3 ମିଟର ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି ଗାଲିଚା ଏହା ଉପରେ ବିଛାଇ ଦିଆଗଲା। ଗାଲିଚା ବିଛାଯାଇ ନଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଚଟାଣର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ମିଟର, ଚଟାଣର ପ୍ରସ୍ଥ = 4 ମିଟର।
ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ
= (5 × 4) ବର୍ଗ ମିଟର
= 20 ବର୍ଗମିଟର।
ବର୍ଗୀକୃତି ଗାଲିଚାର ବାହୁ = 3 ମିଟର।
ଗାଲିଚାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ବାହୁ × ବାହୁ
= (3 × 3) ବର୍ଗ ମିଟର
= 9 ବର୍ଗମିଟର।
ତେଣୁ, ଗାଲିଚା ବିଛା ଯାଇଥିବା ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 9 ବର୍ଗମିଟର।
ଏଣୁ, ଗାଲିଚାଦ୍ଵାରା ବିଛା ହୋଇନଥିବା ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ – ଗାଲିଚା ବିଛା ହୋଇଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
= (20 – 9) ବର୍ଗମିଟର
= 11 ବର୍ଗମିଟର।

Question 2.
ଉଦାହରଣ–2: 12 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ 10 ମିଟର ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଜମିର ଚାରିକୋଣରେ 4 ମିଟର ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାରୋଟି ବର୍ଗାକାର ଫୁଲ ପଟାଳି କରାଯାଇଅଛି। ଜମିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଜମିର ଲମ୍ବ (l) = 12 ମିଟର, ଜମିର ପ୍ରସ୍ଥ (b) = 10 ମିଟର।
ଜମିର କ୍ଷେତ୍ର ଳ l × b = (12 × 10) ବର୍ଗମିଟର = 120 ବର୍ଗମିଟର।
ଫୁଲ ପଟାଳିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ (s) = 4 ମିଟର।
ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = s × s = (4 × 4) ବର୍ଗମିଟର = 16 ବର୍ଗମିଟର।
ତେଣୁ ଚାରୋଟି ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 16 ବର୍ଗମିଟର × 4 = 64 ବର୍ଗମିଟର।
ଅତଏବ, ଜମିର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ – ଚାରୋଟି ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
= (120 – 64) ବର୍ଗମିଟର
= 56 ବର୍ଗମିଟର।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 138)

Question 1.
25 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଆୟତାକୃତି ଉଦ୍ୟାନର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 300 ବର୍ଗମିଟର। ଏହି ଉଦ୍ୟାନର ପ୍ରସ୍ଥ କେତେ?
Solution:
ଆୟତାକୃତି ଉଦ୍ୟାନର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = l = 25 ମିଟର।
କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 300 ବର୍ଗମିଟର। ପ୍ରସ୍ଥ = b = ?
ଆୟତାକୃତି ଉଦ୍ୟାନର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ।
⇒ 300 = l × b
⇒ 25 × b = 300 ବର୍ଗମିଟର
⇒ b = \(\frac {300}{25}\) = 12 ମିଟର।
∴ ଉଦ୍ୟାନର ପ୍ରସ୍ଥ 12 ମିଟର।

Question 2.
500 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ 200 ମିଟର ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଜମିରେ ଟାଇଲ୍ ବିଛାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତି ବର୍ଗମିଟରକୁ 5 ଟଙ୍କା ହାରରେ କେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ?
Solution:
ଆୟତାକୃତି ଜମିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 500 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 200 ମିଟର
ଆୟତାକୃତି ଜମିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ
= 500 × 200
= 1,00,000 ବର୍ଗମିଟର।
1 ବର୍ଗମିଟରକୁ ଖର୍ଚ୍ଚ = 5 ଟଙ୍କା।
1,00,000 ବର୍ଗମିଟରକୁ ଖର୍ଚ୍ଚ = 5 × 1,00,000 ଟଙ୍କା = 5,00,000 ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ।

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ନଡ଼ିଆ ବଗିଚାର ଲମ୍ବ 100 ମିଟର ଓ ଚଉଡ଼ା 50 ମିଟର। ଯଦି ଗୋଟିଏ ନଡ଼ିଆ ଗଛ ଲଗାଇବା ପାଇଁ 25 ବର୍ଗମିଟରର ଜାଗା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ, ତେବେ ବଗିଚାରେ ସର୍ବାଧୁକ କେତେ ନଡ଼ିଆଗଛ ଲାଗିପାରିବ?
Solution:
ଆୟତାକୃତି ନଡ଼ିଆ ବଗିଚାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 100 ମିଟର,
ପ୍ରସ୍ଥ = 50 ମିଟର।
ଆୟତାକୃତି ନଡ଼ିଆ ବଗିଚାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ।
= 100 ମିଟର × 50 ମିଟର
= 5000 ବର୍ଗମିଟର।
25 ବର୍ଗମିଟରରେ ଲାଗେ 1 ଟି ନଡ଼ିଆଗଛ।
5000 ବର୍ଗମିଟରରେ ଲାଗିବ = \(\frac {5000}{25}\) = 200 ନଡ଼ିଆଗଛ।
∴ ବଗିଚାରେ 200 ନଡ଼ିଆଗଛ ଲାଗିପାରିବ।

Question 4.
ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଆୟତାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରି କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ସମସ୍ତ ମାପ ମିଟର ଏକକରେ ଦିଆଯାଇଅଛି।)

Solution:
(କ) I କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 4 ମି. × 3 ମି, = 12 ବର୍ଗମିଟର।
II କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 3 ମି. × 2 ମି. = 6 ବର୍ଗମିଟର।
III କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 4 ମି. × 1 ମି. = 4 ବର୍ଗମିଟର।
IV କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 3 ମି. × 2 ମି. = 6 ବର୍ଗମିଟର।
∴ ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 12 ବର୍ଗମିଟର + 6 ବର୍ଗମିଟର + 4 ବର୍ଗମିଟର + 6 ବର୍ଗମିଟର = 28 ବର୍ଗମିଟର।

(ଖ) I କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 3 ମି. × 1 ମି. = 3 ବର୍ଗମିଟର।
II କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 3 ମି. × 1 ମି. = 3 ବର୍ଗମିଟର।
III କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 3 ମି. × 1 ମି. = 3 ବର୍ଗମିଟର।
∴ ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 3 ବର୍ଗମିଟର + 3 ବର୍ଗମିଟର + 3 ବର୍ଗମିଟର = 9 ବର୍ଗମିଟର।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 139)

ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକର ଶେଷରେ ଥିବା ଟ୍ୟାନ୍‌ଗ୍ରାମ୍‌କୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟ।

Question 1.
ଏହି ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍‌ର କେତେଖଣ୍ଡ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସହ ସମାନ ବାହାର କର?
Solution:
ଦୁଇଟି ସମାନ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍ ଅଛି।

Question 2.
ଆକୃତି C ତୁଳନାରେ ଆକୃତି D କେତେ ବଡ଼ ? ଆକୃତି C, D ଏବଂ E ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି?
Solution:
ଆକୃତି D, ଆକୃତି C ଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣ ବଡ଼। ଏହି ଚିତ୍ରରୁ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ, ଆକୃତି C ଓ ଆକୃତି E ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆକୃତି Dର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସହ ସମାନ।

Question 3.
ଆକୃତି D ଓ F ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଖଣ୍ଡର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅଧୁକ? ତୁମ ଉତ୍ତରର କାରଣ ଉପସ୍ଥାପନ କର।
Solution:
ଯେହେତୁ ମଧ୍ୟମ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଦୁଇଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍ ତ୍ରିଭୁଜରେ ଗଠିତ। ସେମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ତ୍ରିଭୁଜର 2x। ତେଣୁ ଉଭୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ ହେବ।

Question 4.
ଆକୃତି F ଓ B ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ଖଣ୍ଡର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅଧିକ? ତୁମ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ଯେହେତୁ ମଧ୍ୟମ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ରମ୍ବସ୍ ଦୁଇଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍ ତ୍ରିଭୁଜରେ ଗଠିତ। ସେମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ତ୍ରିଭୁଜର 2x। ତେଣୁ ଉଭୟର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ।

Question 5.
ଆକୃତି G ତୁଳନାରେ ଆକୃତି A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେତେ? ଏହା ଦୁଇଗୁଣ ବଡ଼ କି? ଚାରିଗୁଣ ବଡ଼ କି?
ସୂଚନା: ଟ୍ୟାନ୍‌ଙ୍ଗ୍ରାମ୍ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକରେ, ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିକ ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏକୁ ରଖୁଲେ ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଆକୃତି A ଓ ଆକୃତି B ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ। ଆକୃତି C ଓ ଆକୃତି E କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ, ତୁମେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିବ। ଆକୃତି C ଓ ଆକୃତି E ଦ୍ଵାରା ଆକୃତି D କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯୋଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ, ଅର୍ଥାତ୍ ଆକୃତି D ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆକୃତି C କିମ୍ବା E ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୁଇଗୁଣ ଇତ୍ୟାଦି।
Solution:
ଆକୃତି A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆକୃତି G କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଦୁଇଗୁଣ।

Question 6.
ତୁମେ ଏବେ କହିପାରିବ କି, ଆକୃତି C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆଧାରରେ ସମସ୍ତ ସାତଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ବଡ଼କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେତେ?
Solution:
ମନେକର C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = x
D ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଦୁଇଗୁଣ = 2x
E ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = x
F ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଦୁଇଗୁଣ = 2x
G ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଦୁଇଗୁଣ = 2x
A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = F ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଦୁଇଗୁଣ = 2 × 2x = 4x
B ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 4x
∴ ବଡ଼ ଆକୃତିର ମୋଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = (A + B + C + D + E + F + G) ଆକୃତିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
= 4x + 4x + x + 2x + x + 2x + 2x
= 16x
= 16C
ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଆକୃତି = C କ୍ଷେତ୍ରଫଳର 16 ଗୁଣ।

Question 7.
ଏହି ସାତଖଣ୍ଡକୁ ସଜାଡ଼ି ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଗଠନ କର। ଆକୃତି C ର କ୍ଷେତ୍ର ଳ ଆଧାରରେ ଏହି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ର ଳ କେତେ ହେବ? ତୁମ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ସ୍ତୁତିପାଦନ କର।
Solution:
ସମସ୍ତ 7 ଖଣ୍ଡ ବିଶିଷ୍ଟ ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍ ଆୟତଚିତ୍ର ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଟ୍ୟାନ୍‌ଗ୍ରାମ୍ ବର୍ଗ ଯାହାର 5 ଖଣ୍ଡ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ତ୍ରିଭୁଜରେ ଗଠିତ ବିସ୍ତାରିତ। ସମସ୍ତ ସାତଟି ଟ୍ୟାଗ୍ରାମ୍ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଆୟତଚିତ୍ର ଗଠନ କରନ୍ତି। ଆକୃତି C ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆଧାରରେ ଏହି ଆୟତଚିତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ତ୍ରିଭୁଜର 16 ଗୁଣ ହେବ।

Question 8.
ଏହି ସାତଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ସମାନ ହେବା ନା ଭିନ୍ନ ହେବ ? କିପରି ଉତ୍ତର ପାଇଲେ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଏହି ସାତଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଗଠିତ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ସମାନ ହେଇ।

Page No. 140

Question 1.
ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦିଆଯାଇଥବା (ଚିତ୍ର ଦୁଇଟିକୁ) ଲକ୍ଷ୍ୟ କର। ଏବେ ଅନୁମାନ କରି କୁହ, କାହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅଧିକ?

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
ପ୍ରଥମ କ୍ଷେତ୍ର:

∴ ପ୍ରଥମ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 3 + 1 = 4 ବର୍ଗ ଏକକ।
ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷେତ୍ର:

∴ ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 6 + 3 = 9 ବର୍ଗ ଏକକ।
ତୃତୀୟ କ୍ଷେତ୍ର:

∴ ତୃତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 7 + 3 = 10 ବର୍ଗ ଏକକ।
ଚତୁର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ର:

∴ ଚତୁର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 8 + 3 = 11 ବର୍ଗ ଏକକ।

Page No. 141

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏକୁ ନମଡ଼ାଇ ଏବଂ ବିନା ଫାଙ୍କରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି (ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆତୟଚିତ୍ର)ଦ୍ଵାରା ପୂରଣ କର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଅପେକ୍ଷା ବର୍ଗାକୃତି ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଉପକାରିତା ଜାଣ। କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଆକୃତି ଯେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆକୃତି, ତା’ର କାରଣଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା କର।
1. ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (ବର୍ଗ ଏକକରେ) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
2. ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଖେଳ ପଡ଼ିଆର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (ବର୍ଗ ଏକକରେ) ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Question 2.
ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା
ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି ଗ୍ରୀଡ଼ କାଗଜରେ (1 ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର = 1 ବର୍ଗ ଏକକ), ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ମାପ ଏକକ ନେଇ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର, ଯେପରି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 24 ବର୍ଗ ଏକକ ହେବ।
(କ) କେଉଁ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ?
(ଖ) କେଉଁ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ସବୁଠାର କମ୍?
(ଗ) ଯଦି ତୁମେ 32 ବର୍ଗ ସେ.ମି. କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ନେବ ତେବେ ତୁମର ଉତ୍ତର କ’ଣ ହେବ? ସମାନ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଥାଇ ଯଦି ଏକାଧ୍ଵକ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କାଯିବ ତେବେ ସର୍ବାଧ‌ିକ କିମ୍ବା ସର୍ବନିମ୍ନ ପରିସୀମା କେତେ ହେବ, ତୁମେ ଅନୁମାନ କରି କହିପାରିବ କି?
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

6.3 ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (Area of a Triangle)

Page No. 142

Question 1.
ଗୋଟିଏ ତ୍ରିଭୁଜକୁ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ତ୍ରିଭୁଜ ଉପରେ ରଖ୍ ତ୍ରିଭୁଜ ଦୁଇଟିକୁ ମିଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର। ଏବେ ତ୍ରିଭୁଜ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଗଲା କି? ସେମାନଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମାନ ଅଛି କି?
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Question 2.
ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ କିଛି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇପାରିବ କି? ନିଜର ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଏଠାରେ ଲେଖ।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Page No. 143

ସାରଣୀ କାଗଜ ସାହାଯ୍ୟରେ ଯେକୌଣସି ଆବଦ୍ଧ ଚିତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Question 1.
ନୀଳରଙ୍ଗର BAD ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

∴ BAD ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 6 + 1 + 3 = 10 ବର୍ଗ ଏକକ।

Question 2.
ନାଲି ରଙ୍ଗର ABE ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

∴ ABE ତ୍ରିଭୁଜର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 5 + 1 + 4 = 10 ବର୍ଗ ଏକକ।

Question 3.
ABCD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = __________?
Solution:

∴ ABCD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 20 ବର୍ଗ ଏକକ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 144)

Question 1.
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଓ ତ୍ରିଭୁଜରେ ବିଭକ୍ତ କରି ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(a)

∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 20 + 4 = 24 ବର୍ଗ ଏକକ।
(b)

∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 25 + 4 = 29 ବର୍ଗ ଏକକ।
(c)

∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 36 + 1 + 8 = 45 ବର୍ଗ ଏକକ।
(d)

∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 13 + 3 = 16 ବର୍ଗ ଏକକ।
(e)

∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 5 + 2 + 4 = 11 ବର୍ଗ ଏକକ।

Page No. 145

9ଟି ବର୍ଗ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରି, ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କର।

Question 1.
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ପରିସୀମା ମିଳିବା ସମ୍ଭବ?
Solution:
ପରିସୀମା = 3 + 3 + 3 + 3 = 12 ଏକକ।

Question 2.
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପରିସୀମା ମିଳିବା ସମ୍ଭବ?
Solution:

ପରିସୀମା = 1 + 9 + 1 + 9 = 20 ଏକକ

Question 3.
18 ଏକକ ପରିସୀମା ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
Solution:
ପରିସୀମା = 6 + 3 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 3 = 18 ଏକକ

Question 4.
ତୁମେ ଉପରୋକ୍ତ ତିନୋଟି ପରିସୀମା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆକୃତିର ଚିତ୍ର କରିପାରିବ କି, ବା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସୀମାକୁ ନେଇ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଆକୃତିର ଚିତ୍ର ସମ୍ଭବ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Page No. 146

Question 1.
ଏହି ନୂଆ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରଖୁଲେ, ପରିସୀମାରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି, ଚିନ୍ତା କର। ତୁମେ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ ଏପରି ସ୍ଥାନରେ ରଖୁପାରିବ କି, ଯେପରି ମୂଳ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାଠାରୁ:
(କ) ଅଧୁକ ରହିବ?
(ଖ) କମ୍ ରହିବ?
(ଗ) ସମାନ ରହିବ?
Solution:
(କ) ହଁ, ଯଦି ନୂତନ ବର୍ଗକୁ ମୂଳ ଚିତ୍ରର ଏପରି ଏକ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ।
(ଖ) ହଁ, ଯଦି ନୂତନ ବର୍ଗକୁ ମୂଳ ଚିତ୍ରର ଏପରି କୋଣରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ।
(ଗ) ହଁ, ଯଦି ନୂଆ ବର୍ଗକୁ ମୂଳ ଚିତ୍ରର କୌଣସି ଏକ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ତେବେ ପରିସୀମା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିବ।

Question 2.
ତଳେ ପ୍ରକାଶର ଘରର ନକ୍‌ ଦିଆଯାଇଅଛି। ଏହା ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଜମି। ନକ୍‌ସାକୁ ଦେଖ। ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ?

ତଳେ କେତେକ ମାପ ଦିଆଯାଇଅଛି।
(କ) ଦିଆଯାଇ ନଥୁବା ମାପଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
(ଖ) ଘରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(କ)

(ଖ) ଘରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 30 ଫୁଟ × 35 ଫୁଟ = 1050 ବର୍ଗ ଫୁଟ।

Page No. 147

Question 1.
ତଳେ ବିଶ୍ଵଜିତର ଘରର ନକ୍‌ ଦିଆଯାଇଅଛି। ଏଥୁରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାପ ଓ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

ଏଠାରେ କିଛି ମାପ ଦିଆଯାଇଅଛି।
(କ) ଦିଆଯାଇନଥୁବା ମାପଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
(ଖ) ଘରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
(କ)

(ଖ) ଘରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ
= 42 ଫୁଟ × 25 ଫୁଟ
= 1050 ବର୍ଗଫୁଟ।

Question 2.
ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଘରର ବିଭିନ୍ନ କୋଠରିର ମାପର ପରିମାଣ କେତେ? ପ୍ରକାଶ ଓ ବିଶ୍ୱଜିତ୍‌ଙ୍କର ଘରର ପରିସୀମା ଓ କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ତୁଳନା କର।
Solution:
ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଘରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (42 + 25) ଫୁଟ
= 2 × 67 ଫୁଟ
= 134 ଫୁଟ।
ପ୍ରକାଶ ଘରର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (35 + 30) ଫୁଟ।
= 2 × 65 ଫୁଟ।
= 130 ଫୁଟ।
∴ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଘରର ପରିସୀମା ପ୍ରକାଶ ଘରର ପରିସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ।

କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଧନ୍ଦା: (Page No. 148)

Question 1.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ, ଦିଆଯାଇନଥୁବା ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କିମ୍ବା କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(କ) ଉପର ବାମ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 13 ବର୍ଗ ସେ. ମି.।
ଉପର ଡାହାଣ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 26 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
ଯାହା ବାମ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 13 ର ଦୁଇଗୁଣ = 13 × 2 = 26 ବର୍ଗ ସେ. ମି.।
ତଳର ବାମ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 15 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
ତଳର ଡାହାଣ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 15 × 2 = 30 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।

(ଖ) c କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଆମକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେଲେ କ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ।
a କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.
⇒ ଦୈର୍ଘ୍ୟ × 2 ସେ.ମି. = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
∴ ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 10 ÷ 2 = 5 ସେ.ମି.।
ସେହିପରି b କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.
⇒ ଦୈର୍ଘ୍ୟ × 2 ସେ.ମି. = 10 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
∴ ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 10 ÷ 2 = 5 ସେ.ମି.।
ଆମେ b କ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ସେ.ମି.।
ବର୍ତ୍ତମାନ c କ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ୟ ବାହୁଟି = 5 ସେ.ମି. – 2 ସେ.ମି. = 3 ସେ.ମି.।
c କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁର ପରିମାଣ = 3 ସେ.ମି.।
କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 3 ସେ.ମି. × 3 ସେ.ମି. = 9 ସେ.ମି.।

(ଗ) DEFG ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
DE × EF = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.
⇒ DE × 6 ସେ.ମି. = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
DE ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 42 ÷ 6 = 7 ସେ.ମି.।
∴ DE = AB = 7 ସେ.ମି.।
DC ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = DE + CE = 7 + 5 = 12 ସେ.ମି.।
ABCD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 60 ବର୍ଗ ସେ. ମି.।
DC × AD = 60 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
12 × AD = 60 ବର୍ଗ ସେ.ମି. ହେଲେ,
AD = 60 ÷ 12 = 5 ସେ.ମି.।
∴ AD ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ସେ.ମି.।
ତେଣୁ BC ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ସେ.ମି.।
DEFG ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
GD × DE = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.
⇒ GD × 7 ସେ.ମି. = 42 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।
GD ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 42 ÷ 7 = 6 ସେ.ମି.।
∴ GJ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 7 ସେ.ମି. – 3 ସେ.ମି. = 4 ସେ.ମି.।
GH ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = AHର ଦୈର୍ଘ୍ୟ – (AD ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ + GD ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ)
= 15 ସେ.ମି. – (5 + 6) ସେ.ମି.
= 4 ସେ.ମି.।
∴ ବର୍ତ୍ତମାନ GHIJ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ବାହୁ × ବାହୁ
= 4 × 4
= 16 ବର୍ଗ ସେ.ମି.।

(ଘ) ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 149)

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ, ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ସମଷ୍ଟି ସହ ସମାନ। ପ୍ରଥମ ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଯଥାକ୍ରମେ 10 ମିଟର ଓ 5 ମିଟର ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଯଥାକ୍ରମେ 7 ମିଟର ଓ 2 ମିଟର ହେଲେ, ଉକ୍ତ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥର ମାପ କେତେ ହେବ?
Solution:
ପ୍ରଥମ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 10 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 5 ମିଟର।
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ।
∴ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 10 ମିଟର × 5 ମିଟର = 50 ବର୍ଗ ମିଟର।
ଦ୍ଵିତୀୟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 7 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 2 ମିଟର।
∴ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 7 ମିଟର × 2 ମିଟର = 14 ବର୍ଗ ମିଟର।
ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ସମଷ୍ଟି = 50 ବର୍ଗମିଟର + 14 ବର୍ଗମିଟର = 64 ବର୍ଗ ମିଟର।
∴ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 64 ବର୍ଗ ମିଟର।
ମନେକର ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = x, ପ୍ରସ୍ଥ = y
∴ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = x × y = 64 ବର୍ଗ ମିଟର
⇒ xy = 64 ବର୍ଗମିଟର।
ଯଦି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ 1 ନିଆଯିବ, ପ୍ରସ୍ଥ = \(\frac {64}{1}\) = 64 ମିଟର।
ଯଦି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ 2 ନିଆଯିବ, ପ୍ରସ୍ଥ = \(\frac {64}{2}\) = 32 ମିଟର।
∴ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (1 × 64), (2 × 32)।

Question 2.
50 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ବଗିଚାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 1000 ବର୍ଗ ମିଟର ହେଲେ, ବଗିଚାର ପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଆୟତାକୃତି ବଗିଚାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 50 ମିଟର।
କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 1000 ବର୍ଗ ମିଟର।
ପ୍ରସ୍ଥ = \(\frac {କ୍ଷେତ୍ରଫଳ}{ଦୈର୍ଘ୍ୟ}\)
= \(\frac {1000}{50}\)
= 20 ମିଟର।
∴ ବଗିଚାର ପ୍ରସ୍ଥ 20 ମିଟର।

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଘରର ଚଟାଣର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 5 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 4 ମିଟର ଅଟେ। ଏହି ଚଟାଣରେ 3 ମିଟର ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକୃତି ଗାଲିଚା ବିଛାଗଲା। ଗାଲିଚା ବିଛାଯାଇ ନଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିଶ୍ଚୟ କର।
Solution:

ଘରର ଚଟାଣର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 5 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 4 ମିଟର।
ଚଟାଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 5 ମିଟର × 4 ମିଟର = 20 ବର୍ଗ ମିଟର।
ଚଟାଣରେ 3 ମିଟର ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଗକୃତି ଗାଲିଚା ବିଛାଗଲା।
ଗାଲିଚା ବିଛାଯାଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 3 ମିଟର × 3 ମିଟର = 9 ବର୍ଗ ମିଟର।
ଗାଲିଚା ବିଛାଯାଇ ନଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 20 ବର୍ଗମିଟର – 9 ବର୍ଗମିଟର = 11 ବର୍ଗ ମିଟର।
∴ ଗାଲିଚା ବିଛାଯାଇ ନଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 11 ବର୍ଗମିଟର।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ବଗିଚାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 15 ମିଟର ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 12 ମିଟର ଅଟେ। ଏହାର ଚାରିକୋଣରେ 2 ମିଟର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ 1 ମିଟର ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ଚାରୋଟି ଫୁଲ ପଟାଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା। ଅବଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଘାସ ବିଛାଗଲା। ତେବେ ଘାସ ବିଛାଯାଇଥିବା ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେତେ?
Solution:
ବଗିଚାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 15 ମିଟର,
ପ୍ରସ୍ଥ = 12 ମିଟର।
ବଗିଚାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 15 ମିଟର × 12 ମିଟର = 180 ବର୍ଗମିଟର।
ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ପଟାଳିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 2 ମିଟର, ପ୍ରସ୍ଥ = 1 ମିଟର।
ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 2 ମିଟର × 1 ମିଟର = 2 ବର୍ଗମିଟର।
ଚାରୋଟି ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 2 ବର୍ଗମିଟର × 4 = 8 ବର୍ଗମିଟର।
ବଗିଚାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 180 ବର୍ଗମିଟର।
ଫୁଲ ପଟାଳିର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 8 ବର୍ଗମିଟର।
ଘାସ ବିଛାଯାଇଥବା ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 180 ବର୍ଗମିଟର – 8 ବର୍ଗମିଟର = 172 ବର୍ଗମିଟର।
∴ ଘାସ ବିଛାଯାଇଥିବା ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 172 ବର୍ଗମିଟର।

Question 5.
ଆକୃତି A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 18 ବର୍ଗ ଏକକ ଓ ଆକୃତି B ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 20 ବର୍ଗ ଏକକ। ଆକୃତିର A ର ପରିସୀମା, B ର ପରିସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ। ଏହି ସର୍ଭ ଆଧାରରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କର।
Solution:
ଆକୃତି A ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 18 ବର୍ଗ ଏକକ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ହେବ = 18 × 1, 2 × 9, 6 × 3 ଇତ୍ୟାଦି।
ଆକୃତି B ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 20 ବର୍ଗ ଏକକ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ହେବ = 20 × 1, 4 × 5, 10 × 2 ଇତ୍ୟାଦି।
ଦତ୍ତ ଅଛି ଆକୃତି A ର ପରିସୀମା, B ର ପରିସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ।
ଏହି ସର୍ଭକୁ ଆଧାର କରି ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କଲେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରକାର ହେବ।

∴ ଆକୃତି A ପରିସୀମା = 2(9 + 2) ଏକକ = 2 × 11 ଏକକ = 22 ଏକକ।
∴ ଆକୃତି B ପରିସୀମା = 2 (5 + 4) ଏକକ = 2 × 9 ଏକକ = 18 ଏକକ।

Question 6.
ତୁମ ବହିର ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠାର ଉପର ଏବଂ ତଳଧାରଠାରୁ 1 ସେ.ମି. ଏବଂ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଧାରଠାରୁ 1.5 ସେ.ମି. ଦୂରରେ ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଧଡ଼ି ଅଙ୍କନ କର। ଏହି ଆୟତାକୃତି ଧନ୍ଦିର ପରିସୀମା କେତେ ହେବ?
Solution:
ଆୟତାକୃତି ଧଡ଼ିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 1.5 ସେ.ମି., ପ୍ରସ୍ଥ = 1 ସେ.ମି.।
ଆୟତାକୃତି ଧଡ଼ିର ପରିସୀମା = 2 × (ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2 × (1.5 ସେ.ମି. + 1 ସେ.ମି.)
= 2 × 2.5 ସେ.ମି.
= 5 ସେ.ମି.।
∴ ଆୟତାକୃତି ଧଡ଼ିର ପରିସୀମା 5 ସେ.ମି. ହେବ।

Question 7.
12 ଏକକ ଓ 8 ଏକକ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କନ କର। ଏହା ଭିତରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କନ କର, ଯେପରି ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ, ମୂଳ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଅଧା ହେବ?
Solution:
ଦତ୍ତ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = 12 ଏକକ, ପ୍ରସ୍ଥ = 8 ଏକକ।
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 12 ଏକକ × 8 ଏକକ = 96 ବର୍ଗ ଏକକ।

ଭିତରେ ଥ‌ିବା ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ମୂଳ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଅଧା ହେଲେ,
ଭିତରେ ଥିବା ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = \(\frac {96}{2}\) = 48 ବର୍ଗ ଏକକ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ହେବ = (12 × 4), (16 × 3), (8 × 6), (1 × 48)
∴ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମୂଳ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (12 × 8) ବର୍ଗ ଏକକ ଭିତରେ ନୂତନ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର (8 × 6) ବର୍ଗ ଏକକ ହେବ।

Question 8.
ଖଣ୍ଡିଏ ବର୍ଗାକୃତି କାଗଜକୁ, ଦୁଇ ସମାନ ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗକରି କାଟିଲେ, ଆମେ ଦୁଇଟି ଆୟତାକୃତି କାଗଜଖଣ୍ଡ ପାଇବା। ବର୍ଗାକୃତି,କାଗଜର ଆକାର ନିର୍ବିଶେଷରେ, ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଉକ୍ତି ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ। ଏଠାରେ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ।
(କ) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ, ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳଠାରୁ ବେଶୀ।
(ଖ) ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର ଯୋଗଫଳଠାରୁ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ବେଶୀ।
(ଗ) ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର ଯୋଗଫଳ, ସବୁବେଳେ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର 1\(\frac {1}{2}\) ଗୁଣ ହେବ।
(ଘ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସର୍ବଦା ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମଷ୍ଟିର 3 ଗୁଣ ହେବ।
Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାହୁ = 1 ଏକକ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 1 × 1 = 1 ବର୍ଗ ଏକକ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 1 + 1 + 1 + 1 = 4 ଏକକ ।
∴ କ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ ଦୁଇଭାଙ୍ଗ କଲେ ଆମେ ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ପାଇବା।
R1 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 1 + \(\frac {1}{2}\) + 1 + \(\frac {1}{2}\) = 3 ଏକକ।
R1 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 1 × \(\frac {1}{2}\) = \(\frac {1}{2}\) ଏକକ।
R2 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 1 + \(\frac {1}{2}\) + 1 + \(\frac {1}{2}\) = 3 ଏକକ।
R2 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 1 × \(\frac {1}{2}\) = \(\frac {1}{2}\) ଏକକ।

(କ) R1 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = R2 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = \(\frac {1}{2}\) < 1
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

(ଖ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 4 ଏକକ।
R1 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା + R2 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 3 + 3 = 6 ଏକକ,
ଯାହା ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାଠାରୁ ବେଶୀ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

(ଗ) ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର ଯୋଗ ଳ, ସବୁବେଳେ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର 1\(\frac {1}{2}\) ଗୁଣ ହେବ।
R1 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା + R2 ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 3 + 3 = 6 ଏକକ।
ଯାହା ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାଠାରୁ ବେଶୀ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 4 ଏକକ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମାର 1\(\frac {1}{2}\) ଗୁଣ = 4 × 1\(\frac {1}{2}\) ଏକକ
= 4 × \(\frac {3}{2}\) ଏକକ
= 6 ଏକକ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ।

(ଘ) ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସର୍ବଦା ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ସମଷ୍ଟିର 3 ଗୁଣ ହେବ।
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = 1 × 1 = 1 ବର୍ଗ ଏକକ।
ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = \(\frac {1}{2}\) ଏକକ + \(\frac {1}{2}\) ଏକକ = 1 ବର୍ଗ ଏକକ। ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

Class 6 Maths Chapter 6 MCQ Odia Medium

ବସ୍ତୁନିଷ୍ଠ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କେବଳ ଉତ୍ତର ଲେଖ।
(କ) ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ସୀମା ନିରୂପକ ରେଖାଖଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟର ସମଷ୍ଟିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
(ଖ) କୌଣସି ଆବଦ୍ଧ ଚିତ୍ର ଦ୍ଵାରା ଆବଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିମାଣକୁ ସେହି କ୍ଷେତ୍ରର କ’ଣ କୁହାଯାଏ?
(ଗ) ଗୋଟିଏ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସେ.ମି. ଏକକ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ସେ.ମି. ଏକକ ଥିଲେ, ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେଉଁ ଏକକରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ।
Solution:
(କ) ପରିସୀମା
(ଖ) କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
(ଗ) ବର୍ଗସେ.ମି.

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ତୁମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ମାପିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ?
Solution:

• ଗୋଟିଏ ଚାଷଜମିରେ ଚାଷ କରାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା।
• ଗୋଟିଏ କୋଠରିର ଚଟାଣରେ ମାର୍ବଲ ବିଛାଇବା।
• ଝରକା କବାଟରେ କାଚ ଲଗାଇବା ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ମାପର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ।

Question 2.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକୃତି ଜମିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି. ପ୍ରସ୍ଥ 4 ସେ.ମି. ହେଲେ ଏହାର ପରିସୀମା କେତେ?
Solution:
ଆୟତାକାର କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = 2(ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ)
= 2(7 ମି. + 4 ମି.)
= 2 × 11 ମି.
= 22 ମି.

Question 3.
ଗୋଟିଏ ସମବାହୁ ଆକାର ବଗିଚାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 10 ମି. ହେଲେ ଏହାର ତିନିପଟେ ବାଡ଼ଦେବା ପାଇଁ ମିଟରକୁ 5 ଟଙ୍କ ହିସାବରେ କେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ?
Solution:
ସମବାହୁ ଆକାର ବଗିଚାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାର୍ଶ୍ଵ ସମାନ।
ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦତ୍ତ ଅଛି ସମାନ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 10 ମି.
∴ ସମବାହୁ ଆକାର ବଗିଚାର ପରିସୀମା = 3 × ସମାନ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
= 3 × 10 ମି.
= 30 ମି.
ବାଡ଼ଦେବାପାଇଁ 1 ମି.କୁ ଖର୍ଚ୍ଚକୁ 5 ଟଙ୍କା
30 ମି.କୁ ଖର୍ଚ୍ଚହେବ = 5 ଟଙ୍କା × 30 = 150 ଟଙ୍କା।

Question 4.
ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ରର ସମାନବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 12 ମି. ହେଲେ ପରିସୀମା କେତେ?
Solution:
ବର୍ଗକାର କ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 12 ମି.
ପରିସୀମା = 4 × ସମାନ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ
= 4 × 12 ମି.
= 48 ମି.

Question 5.
ଗୋଟିଏ ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା 32 ମି. ଦତ୍ତ ଅଛି। ଏହାର ସମାନ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ କେତେ?
Solution:
ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା 32 ମି. ଦଉଅଛି
ଏହାର ସମାନବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = \(\frac {ପରିସୀମା}{4}\)
= \(\frac {32}{4}\) ମି
= 8 ମି.।

Question 6.
ଗୋଟିଏ ଆୟତାକାର ପଡ଼ିଆର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ମି. ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 6 ମି. ହେଲେ, ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେତେ?
Solution:
ଆୟତାକାର ପଡ଼ିଆର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 8 ମି. ଓ ପ୍ରସ୍ଥ 6 ମି. ଦଉଅଛି
∴ ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ଦୈର୍ଘ୍ୟ × ପ୍ରସ୍ଥ
= 8 ମି, × 6 ମି,
= 48 ବର୍ଗ ମି.

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 6 Adolescence: A Stage of Growth and Change Notes can make exam preparation more effective.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 6 Notes

Adolescence

All living beings, including humans, need to undergo certain changes in order to attain maturity and become capable of reproduction.

Human life progresses through five main stages of growth: infancy, childhood, adolescence, adulthood, and old age, each marked by specific developmental changes.

Adolescence is a period of significant growth and development, between childhood and adulthood, that starts around the age of 10 years and continues up to 19 years, during which the body prepares for adulthood.

Significant and characteristic physical, biological, emotional, and behavioural changes mark adolescence.

Physical Changes 

The key physical changes that take place during adolescence are listed below. The timing, nature, and extent of these changes vary among individuals; each person experiences adolescence at their own pace.

Aspect	Girls	Boys
Increase in height	Height increases (growth spurt usually begins earlier)	Rapid increase in height (a)
Changes in body structure	Weight gain; body shape changes, hips become wider, development of breasts	Weight gain; shoulders become broader; chest becomes wider
Changes in voice	Voice changes slightly; no prominent Adam’s apple	Voice becomes hoarse due to the growth of the voice box; Adam’s apple becomes visible (b)
Appearance of hair in body parts	Hair grows in the armpits and pubic region	Hair grows in the armpits and pubic region; facial hair (moustache and beard) (c) appears; chest hair and back hair may develop in some boys
Changes in facial skin	May develop acne skin condition due to increased oily secretions	May also develop acne (pimples) due to increased oily secretions that clog the skin pores and lead to infections (d)

Secondary Sexual Characteristics and Puberty

• The above-discussed physical changes help to distinguish males from females and are termed secondary sexual characteristics. They are:
  • Natural signs that the body is preparing for adulthood
  • Not directly involved in the reproduction process
  • Mark the onset of puberty
• Puberty is the stage, within adolescence, when the body of an individual (child) undergoes external and internal changes to develop into an adult capable of reproduction.

Signs of Reproductive Readiness

Adolescence includes internal changes related to reproduction, wherein maturation of reproductive organs occurs gradually in both boys and girls.

Menstrual Cycle in Adolescent Girls

• Internal (biological) change marking the beginning of reproductive capability in a female’s life.
• Occurs generally every 28-30 days, commonly referred to as ‘the period’.
• Adolescent girls can have longer or shorter menstrual cycles, ranging from 21-35 days.
• The blood discharge phase is called menstruation, and it may last for 3-7 days.
• By about 45-55 years of age, menstruation stops naturally in women.
• Menstruation is a natural process and a sign of good reproductive health; it should not be associated with myths or taboos that have no scientific basis.

Emotional and Behavioural Changes

Adolescence is marked by stronger emotions than childhood, which then influence adolescents’ behaviour

Common Emotional Changes

• Mood swings
• Strong emotions
• Desire for independence
• Curiosity and questioning, self-awareness
• Increased sensitivity
• Feelings of compassion and social responsibility

Behavioural Changes

• Increased interest in friendships, hobbies, sports and co-curricular activities
• Feel anxious, worried, fearful, or experience self-doubts because of peer pressure
• Self-exploration and involvement in activities that may lead to creativity and innovation
• Take up or join social causes to help those in need

A Healthy Approach to Adolescence

Importance of Nutrition

• A nutrient-rich, balanced diet is necessary to support the extensive growth and developmental changes occurring during this phase.
• Along with proteins and carbohydrates, there should also be an adequate amount of fats, vitamins, minerals, dietary fibre and water intake in an adolescent’s diet.
• Adolescents, especially girls, may suffer from blood-related health problems like anaemia due to a deficiency of vitamin B12 or iron in the body.
• Unlike most vitamins, vitamin B12 is not made in the human body and must be obtained from the food we consume; foods of animal origin, such as fish, meat, eggs, and dairy products like milk, yoghurt, and cheese, are good sources of this vitamin.

Maintenance of Personal Hygiene

Maintaining body hygiene, especially in the underarm and pubic regions, prevents the entry of germs and protects us from microbial infections. Taking regular baths and washing the face1 with soap to prevent acne must be practised.

Sanitary pads and clean reusable cloth pads should he used to maintain menstrual hygiene. Also, used pads must be wrapped properly and disposed of in a dustbin to maintain cleanliness and protect community health.

File government also provides sanitary pads free of cost or at subsidised rates to improve access to menstrual hygiene products for all adolescent girls and women.

Name of the Scheme	Purpose	Key Feature
Menstrual Hygiene Scheme (MHS)	To promote menstrual hygiene among adolescent girls, especially in rural areas	Provides free or subsidised sanitary pads, conducts awareness programmes to educate girls about menstrual hygiene and health
Rashtriya Kishor Swasthya Karyakram (RKSK)	To improve the overall health of adolescents, including menstrual health	Promotes peer education and awareness on menstrual hygiene
Suvidha Sanitary Napkin Initiative	To improve access to menstrual hygiene products for adolescent girls and women	Offers biodegradable sanitary pads at low cost through Jan Aushadhi Kendras
State-Level Initiatives (e.gShuchi Scheme – Karnataka; schemes in Tamil Nadu and Odisha)	To support menstrual hygiene among school-going girls through state-run programmes	Distribute free sanitary napkins in government schools, ensuring girls do not miss school during periods

Fit and Active Lifestyle

Regular exercise, physical activities, and outdoor games keep the body and mind fit and healthy, increase stamina and energy levels, and help us stay happy and overcome stress. Participation in sports should he encouraged.

Social Well-being

Ensure a balanced social life through the following:

• Respectful communication
• Mutual respect and trust
• Be thoughtful and responsible while interacting with peers.
• Use the internet and social media platforms responsibly in a way that is safe for everyone.
• Be cautious while uploading pictures online or sharing personal information with strangers.
• Use of digital devices or online platforms to harass someone by sending misleading messages, spreading false rumours, or sharing personal information without consent is termed cyberbullying.
• One should not feel scared if bullied, instead seek guidance from parents, trusted elders and teachers on how to handle the situation wisely and use online platforms safely.
  

Avoiding Harmful Substances

Adolescents may be tempted or pressured by their peers to consume harmful substances such as tobacco, gutka, beedi, cigarettes, alcohol, and illegal drugs. Curiosity and excitement during adolescence may increase the risk of experimentation.

• Effects of Harmful Substances
  • Damage to physical and mental health
  • Breathing difficulties, lung damage in case of prolonged exposure
  • Memory loss
  • Addiction (strong urge to use something like harmful substances repeatedly)
• Substance abuse: Regular use of harmful substances leads to addiction. Addiction develops gradually and can become difficult to stop.
• Say ‘NO’ firmly and confidently.
• Seek help from parents, teachers, and trusted family members and friends.
• Counselling and medical advice can help overcome addiction.

Nasha Mukt Bharat Abhiyaan, a Government Initiative under the Ministry of Social Justice and Empowerment, was launched to raise awareness about substance abuse, with a special focus on preventing substance abuse among young children, teenagers, and adults.

Hormones: Chemicals that Control the Changes

• Hormones are chemicals produced in different
  parts of the body and are released at the appropriate time in response to signals from the brain.
• They control external and internal changes (like menstruation) during puberty. Hormones usually regulate growth, development, reproductive functions, and influence mood and behaviour.

Changes During Adolescence

Emotional and Behavioural Changes
Adolescence (ages 10-19) is a stage of life marked by emotional, social, and behavioural changes like:

• Mood swings
• Peer pressure
• Desire to be independent

Hormones
Chemicals produced in the body that control changes taking place during adolescence and influence mood and behaviour.

Physical Changes
Common Observable changes

• Increase in height and weight gain
• Changes in body shape
• Appearance of pimples on the face (acne skin condition)

Secondary Sexual Characteristics
Physical characteristics that differentiate males from females; develop during puberty and are not directly involved in reproduction.
Boys

• Deepening of voice (prominent Adam’s apple)
• Broadening of shoulders
• Development of muscles
• Growth of hair in the chest, back armpits, pubic region, and on the face (beard and moustache)

Girls

• Development of breasts
• Widening of hips
• Growth of hair in the armpits, and pubic region

Menstrual Cycle

• Biological change that marks the start of reproductive maturity in adolescent girls.
• Menstruation is the phase of the cycle when blood is discharged from the body; lasts for 3-7 days.
• Occurs every 28-30 days, commonly called ‘period’.
• Begins at puberty and naturally stops by the age of 45-55, marking the end of reproductive phase in women.

Responsible Use of Technology

• Modern technologies have made online platforms available to adolescents for learning, communication, and entertainment.
• Smartphones, computers, and the internet should be used responsibly:
  • Do not share personal information and be careful while uploading photos.
  • Interact respectfully
  • Do not spread false rumours
  • Cyberbullying and misuse of online platforms should be avoided
  • Seek help from trusted elders in case of bullying

Avoiding Harmful Substances
What to Avoid:

• Harmful substances such as tobacco, gutka, cigarettes, beedi, alcohol, and illegal drugs should be avoided.
• Regular use of harmful substances is called substance abuse.

What are the effects:

• Substance abuse is addictive and harmful to physical and mental health, causing serious problems like breathing difficulties, memory loss, and lung damage.

How to Avoid:

• Say ‘NO’ to harmful substances from the very first time.
• Talk to trusted elders and seek counselling or medical advice when needed.

Health And Well-Being
Nutritional Needs:

• The diet should be balanced and rich in essential nutrients to support healthy growth and body changes during adolescence.

Personal Hygiene:

• Good personal hygiene must be 1 maintained to prevent infections.
• Practice proper menstrual hygiene and dispose of used sanitary pads safely;

Physical Activity: Regular exercise and physical activities are important to keep body and mind fit and healthy.

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium ବଜାରକୁ ବୁଝିବା to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 12 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ବଜାରର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ତୁମେ କିଛିଦିନ ପୂର୍ବେ ବଜାରରୁ କିଛି ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବାକୁ ଯାଇଥବା କଥା ମନେ ପକାଅ । ଏହି ପରିଦର୍ଶନ ସମୟରେ ତୁମେ ସେହି ବଜାରର କେଉଁସବୁ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦେଖୁ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ସାମଗ୍ରୀ କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି ତାକୁ ବଜାର କୁହାଯାଉଥିଲାବେଳେ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ହାଟ ବୋଲି କହିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) କୌଣସି ସ୍ଥାନକୁ ବଜାର ବୋଲି କହିବା ପାଇଁ କେବେ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ । ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦୋକାନଘର ବିକ୍ରୟ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ଖୋଲାଯାଇଥାଏ ଏବଂ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବା କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି ତାହାକୁ ବଜାର କୁହାଯାଏ ।

(iii) କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀର କିଣାବିକା ପାଇଁ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଉଭୟଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ସହମତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ସୁତରାଂ, ଦେଣନେଣ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଟେ ।

(iv) କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଜାର ଅବସ୍ଥା ବଦଳିବାରେ ଲାଗିଛି । ମୁଁ ଯାହା କିଛିଦିନ ପୂର୍ବେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥୁଲି ଆଉ ସେ ପୁରୁଣା ଦଣ୍ଡି ବଟକରାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓଜନ କରାନଯାଇ ଡିଜିଟାଲ ମେସିନ୍‌ମାନଙ୍କରେ ଓଜନ କରାଯାଉଛି ।

(v) ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଦୋକାନୀମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟମୂଲ୍ୟ ନେବାପାଇଁ ଆଜିକାଲି ଆଉ ଟଙ୍କା ପଇସାର କାର୍ରବାର ହେଉନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୋକାନମାନଙ୍କରେ QR କୋଡ଼ ଲାଗିଛି ଓ ଗ୍ରାହକମାନେ QR କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।

Question 2.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭରେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉକ୍ତି ମନେପକାଅ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପାଠ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହାର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଆଦାମ୍ ସ୍ମିଥ୍ଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ, ‘ଲୋକମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି ନ କରିପାରିବା କାରଣରୁ ବଜାରର ବିକାଶ ହୁଏ ଓ ବଜାର ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଥାଏ ।’’

(ii) ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ, ପରିବାର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ବଜାର ବିକାଶ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ବଜାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଆସୁଛନ୍ତି ।

(iv) ଏହାଛଡ଼ା ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ଲୋକ, ପରମ୍ପରା ତଥା ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଦିକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ ।

(v) ବଜାରରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ତୁଳନାରେ ଯୋଗାଣ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନାହିଁ, କାରଣ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ହୋଇନଥାଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସାମଗ୍ରୀ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିପାରି ନଥାଏ । ତେଣୁ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରାଯାଏ ।

Question 3.
ପିଜୁଳି କିଣାବିକା ଉଦାହରଣରେ ଭାବ ଯେ, ବିକାଳୀ ଜଣକ ଭଲ ମୂଲ୍ୟ ପାଉଛି ଓ ସେ ଲାଭବାନ ହେଉଛି । ସେ ଚାଷୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଆହୁରି ପିଜୁଳି କିଣା ଆଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ଓ ସେହି ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରିକରି ତାଙ୍କର ରୋଜଗାର ବୃଦ୍ଧି କରିପାରିବେ ।
ଏହି ପ୍ରକାର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚାଷୀ କ’ଣ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ? ସେ କ’ଣ ପରବର୍ତୀ ଋତୁରେ ପିଜୁଳିର ଚାହିଦା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବେ ବୋଲି ଭାବୁଛ ? ତାଙ୍କ ମନରେ କ’ଣ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ?
Answer:
(i) ପିଜୁଳି ବିକାଳୀ ପିଜୁଳି ବିକ୍ରୟକରି ଭଲ ଦୁଇ ପଇସା ପାଉଥିବାରୁ ତା’ ମନରେ ଉତ୍ସାହ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ସେ ଆହୁରି ଅଧ୍ବକ ପିଜୁଳି ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ । ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧୂକ ମାଲ ଆଣିବାପାଇଁ ଚାଷୀ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବ ।

(ii) ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଲେ ଚାଷୀ ଆହୁରି ଅଧ‌ିକ ପିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ । ନୂଆ ନୂଆ ପ୍ରକାର ପିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା
ପାଇଁ କୃଷି ଫାର୍ମ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବ ।

(iii) ନୂତନ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନ କରି ନୂତନ ପ୍ରଜାତିର ସୁନ୍ଦର ଓ ସ୍ଵାଦିଷ୍ଟ ପିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନରେ ଲାଗିପଡ଼ିବ ।

(iv) ଚାଷୀ ଜଣକ ଆଗାମୀ ଋତୁରେ ପିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ବଢ଼ାଇବା ତତ୍ପର ହେବ । ବେପାରୀମାନଙ୍କୁ ପିଜୁଳି ଯୋଗାଇ ଦେବାପାଇଁ କଥାଦେଇ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ରୀମ ଟଙ୍କା ଆଣି ଅଧୁକ ଚାଷ କରିବାପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି ।

(v) ଚାଷୀଟି ସବୁବେଳେ ଲାଭ ଆଶାକରି ଚାଷ କରିଥାଏ, ଯେପରିକି ବେପାରୀଟି ଲାଭ ଆଶାରେ ବେପାର କରିଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଚାଷୀଟିର ସବୁବେଳେ ପାଣିପାଗକୁ ନେଇ ମନରେ ଭୟ ଥାଏ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନୁଭୂଳ ପାଗ ନହେଲେ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ । ସେଥୁରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଫସଲ ବୀମା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 4.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରକାରର ବଜାର ସହ ସେମାନଙ୍କ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ମେଳ କରାଅ ।

Answer:

ବଜାର	ଲକ୍ଷଣ
୧. ଭୌତିକ ବଜାର	କ୍ରେତା ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ କରେ
୨. ଆଭାସୀ ବା ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର	କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଆଭାସୀ (ଭର୍ଟୁଆଲ) ସାକ୍ଷାତ କରନ୍ତି ଓ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ କାରବାର କରିପାରନ୍ତି
୩. ଘରୋଇ ବଜାର	ଏକ ଦେଶ ସୀମା ମଧ୍ଯରେ କାରବାର
୪. ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାର	ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଦେଶସୀମା ବାହାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇଥାଏ
୫. ପାଇକାରୀ ବଜାର	ବହୁ ପରିମାଣରେ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟାପାର
୬. ଖୁଚୁରା ବଜାର	ଅନ୍ତିମ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ

Question 5.
ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ କ୍ରେତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଯୋଗାଣ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ । ତେବେ କ୍ରେତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଥ‌ିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କୌଣସି ଉତ୍ପାଦର ମୂଲ୍ୟ ଅଧୁକ ରହିବା କଥା ଭାବି ପାରୁଛୁ କି ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
(i) ସାଧାରଣତଃ ବଜାରରେ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ- କ୍ରେତାଙ୍କ ଚାହିଦା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କର ଯୋଗାଣ ଚାହିଦା ଓ ଯୋଗାଣକୁ ନେଇ ଦର ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ସାଧାରଣତଃ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଆଣୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ପରିମାଣ ଓ କ୍ରେତାମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ପରିମାଣଦ୍ଵାରା ସାମଗ୍ରୀର ଦର ସ୍ଥିରୀକୃତ ହୋଇଥାଏ । ମାତ୍ର କେତେକ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ ।

(iii) ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଆଡ଼ମ୍ବରପୂର୍ଣ ଘଣ୍ଟା, ଡିଜାଇନ୍ ପୋଷାକ, ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଗହଣା, ବିରଳ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରେତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଥିଲେ ଉତ୍ପାଦର ମୂଲ୍ୟ ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ ।

(iv) କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପ୍ରତୀକ । କେବଳ ଧନିକ ଶ୍ରେଣୀର ଗ୍ରାହକମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରୟ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

(v) ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାମୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପାଦ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । କ୍ରେତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସେଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ନାହିଁ । କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚଗୁଣମାନ ସମ୍ପଦ, ସେଗୁଡ଼ିକର କ୍ରୟ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟକ ଗ୍ରାହକମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ପ୍ରକାଶ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 6.
ଏକ ପରିବା ବିକାଳୀ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଏକ ଘଟଣାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର । ଏକ ପରିବାର ବଜାରକୁ ପରିବା କିଣିବା ପାଇଁ ଆସିଲେ । ଠେଲାଗାଡ଼ିକ ପରିବା ବିକାଳି ଜଣକ ବିନ୍‌ର ଦର କିଲୋପ୍ରତି ୩୦ ଟଙ୍କା କହୁଛନ୍ତି । ଉକ୍ତ ପରିବାରର ଜଣେ ଭଦ୍ର ମହିଳା ପରିବା ବିକାଳିଙ୍କ ସହ ମୁଲଚାଲ କରି ଏହାକୁ ୨୫ ଟଙ୍କାରେ କ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ବିକାଳି ଜଣକ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଛନ୍ତି ଓ ସେହି ଦରରେ ବିକିଲେ ତାଙ୍କର କ୍ଷତି ହେବ ବୋଲି କହି ବିକ୍ରି ପାଇଁ ରାଜି ହେଉ ନାହାନ୍ତି । ଭଦ୍ର ମହିଳାଜଣକ ବିନ୍ ନକିଣି ଚାଲିଗଲେ । ନିକଟରେ ଥିବା ଏକ ସୁପର ବଜାରରେ ପରିବାର ସହ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟାଗରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ୟାକିଂ ହୋଇଥିବା ବିନ୍ ଏକ କିଲୋକୁ ୪୦ ଟଙ୍କା ଦେଇ କିଣିଲେ । ସେ ପରିବାରର ଏପରି ବ୍ୟବହାରର କାରଣ କ’ଣ ? ସାମଗ୍ରୀର ଦାମ୍ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି କାରଣ କିଣାବିକାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି କି ?
Answer:
(i) କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିଲାବେଳେ ଜଣେ ଗ୍ରାହକ ଦ୍ରବ୍ୟର ସବୁଦିଗ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ । କେବଳ ମାତ୍ର ସେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଖୁନଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ସୁପର ମାର୍କେଟରୁ ୪୦ ଟଙ୍କା ଦରରେ ବିନ୍ କିଣିଲେ ଅଥଚ ୩୦ ଟଙ୍କାରେ ଠେଲାଗାଡ଼ିବାଲା ପାଖରୁ କିଣିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଗ୍ରାହକମାନେ ସଫାସୁତୁରା ଓ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟପ୍ରଦ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ।

(iii) ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ସତେଜଥାଏ ଓ ଏହା ନେବା ଆଣିବାପାଇଁ ସୁବିଧାପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

(iv) ସେଠାରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗୁଣ ଓ ଓଜନରେ କୌଣସି ହେରଫେର କରାଯାଇନଥାଏ । ପୁନଶ୍ଚ ସେଠାରେ କ୍ରେତା କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ ।

(v) ସୁପର ମାର୍କେଟର ଶୀତ-ତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସେଠାକାର ପରିବେଶ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାଏ ଓ ଅଧ‌ିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧେ ନାହିଁ । କେତେକ ଗ୍ରହକ ସବୁବେଳେ ନାମକରା ବେତନରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବାକୁ ପସନନ୍ଦ କରିଥାଏ ।

Question 7.
ଭାରତର କେତେକ ଜିଲ୍ଲା ବିଲାତି ବାଇଗଣ ଚାଷ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ତେବେ, କେତେକ ଋତୁରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁକୂଳ ହୋଇ ନଥାଏ । ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ଚାଷୀମାନେ ଉତ୍ପାଦକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଉଥ‌ିବାର ଖବର ମିଳିଥାଏ । ତାଙ୍କର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ । ଚାଷୀମାନେ ଏପରି କାହିଁକି କରିଥା’ନ୍ତି ବୋଲି ଭାବୁଛ ? ଏ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପାଇକାରୀ ବେପାରୀମାନଙ୍କ କି ଭୂମିକା ରହିଛି ? ବିଲାତି ବାଇଗଣ ନଷ୍ଟ ନ ହେବା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ତଥା ଚାଷୀମାନେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନହେବାପାଇଁ କେଉଁ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପନ୍ଥୀମାନ ରହିଛି ?
Answer:
(i) ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ବିଲାତି ବାଇଗଣ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ବିଲାତି ବାଇଗଣ ଦାମ୍ ବଜାରରେ କମିଯାଇଥାଏ । କିଣିବାପାଇଁ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହାକୁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ପଠାଯାଇପାରେ ନାହିଁ ।

(ii) ଏହାଛଡ଼ା ବିଲାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ଦିନ ସାଇତି ରଖୁହେବନାହିଁ କି ଅଧିକ ଦିନ ରଖୁବାପାଇଁ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାରର ସୁବିଧା ନଥାଏ । ତେଣୁ ସେମାନେ ବାଧ୍ୟହୋଇ ବିଲାତି ବାଇଗଣଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ପାଇକାରୀ ବେପାରୀ ବା ହୋଲସେଲରମାନେ ବିଲାତି ବାଇଗଣଗୁଡ଼ିକୁ କିଣି ଶୀତଳଭଣ୍ଡାରରେ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖୂପାରିବେ । ଦୂରସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପଠାଇବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ।

(iv) ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାର ଉଦ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଲାତି ବାଇଗଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କେନ୍ଦ୍ର ଖୋଲାଯାଇପାରିବ ।

(v) ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଶୀତଭଣ୍ଡାରମାନ ନିର୍ମାଣ କରି ବିଲାତି ବାଇଗଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ‌ିକ ଦିନ ସୁରକ୍ଷିତ କରି ରଖୂପାରିବ ।

Question 8.
ତୁମେ ନିଜ ସ୍କୁଲ ବା ଆଖପାଖ ସ୍କୁଲରେ ହେଉଥ‌ିବା କୌଣସି ମେଳା ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ ବା ଯାଇଛ କି ? ନିଜ ସାଙ୍ଗ ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେଠାରେ ପିଲାମାନେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଆଲୋଚନା କର । ସେମାନେ ବିକ୍ରିଦାମ୍ କିପରି ପରଚାଳନା କରିଥାନ୍ତି ଓ କ୍ରେତାଙ୍କ ସହ କିପରି ମୂଲଚାଲ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ହଁ, ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ହେଉଥ‌ିବା ମେଳାରେ ଏହିସବୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ :
(i) ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟଲ୍ ବସିଥାଏ । ସେଥ‌ିରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ, ହାତ ତିଆରି କଳାକୃତି, ମଜାଳିଆ ଖେଳ ଓ ପୋଷାକ ଆଦି ବିକ୍ରି କରାଯାଏ ।

(ii) ପିଲାମାନେ ନିଜେ ବିକ୍ରେତା ଥାଆନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀର ଦର ସେମାନେ ସ୍ଥିର କରିଥା’ନ୍ତି ଓ ନିଜ ନିଜ ସାମଗ୍ରୀକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଥାଆନ୍ତି ।

(iii) କିଛି କିଛି ଷ୍ଟଲରେ ମୂଲଚାଲ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ବହୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାମ୍ ସ୍ଥିର ଥାଏ ।

(iv) ଏହା ବୁଝାମଣା, କଥୋପକଥନ ଓ ଦଳଗତ କାମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ।

(v) ମୁଖ୍ୟତଃ ଅନ୍ଯ ଛାତ୍ରମାନେ ହିଁ କ୍ରେତା ହୋଇଥାନ୍ତି । ତେବେ ଶିକ୍ଷକ, କର୍ମଚାରୀ ତଥା ଅଭିଭାବକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରେତାଭାବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ସମର୍ଥନ ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥାଆନ୍ତି ।

Question 9.
ଯେକୌଣସି ୫ଗୋଟି ସାମଗ୍ରୀ ବାଛ ଓ ସେଥିରେ ଥିବା ପଟିଚିହ୍ନ (Lable) ପ୍ରମାଣପତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପୁସ୍ତକରେ ହୋଇଥିବା ଆଲୋଚନା ଆଧାରରେ ଯାଞ୍ଚ କର । ତୁମେ ସଂସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ଚିହ୍ନ ନଥ‌ିବା କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଲ କି ? ଏପରି କାହିକି ହେଲା ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:

1. ଆମ ଜାଣିବାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଟିଚିହ୍ନ ବା (Lable) ଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ପାଞ୍ଚଗୋଟି ଦ୍ରବ୍ୟର ପଟିଚିହ୍ନ ବା (Lable) ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି ।
2. କ୍ଷୀର ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ – FSSAI ପଟି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
3. ପ୍ରେସର କୁକରରେ – ISI ପଟି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
4. ଚାଉଳ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ – AGMARK ପଟି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
5. ରେଫ୍ରିଜିରେଟରରେ – BEE ତାରକା ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
6. ଚିପ୍‌ସ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ FSSAI mark ଦିଆଯାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଆଉ କେତେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ହେଲା ଚାଉଳ, ଗହମ ଓ ଡାଲି ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଆଞ୍ଚଳିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ହିସାବରେ କିଣାଯାଇଥାଏ, ସେଥ‌ିରେ AGARK ଦି ଆଯାଇନଥାଏ ।

Question 10.
ତୁମେ ଓ ସାଙ୍ଗମାନେ ମିଶି ଏକ ସାବୁନ ଖଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଛ । ଏହାପାଇଁ ଏକ ପଟିଚିହ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଏହି ପଟିଚିହ୍ନରେ କେଉଁ ସବୁ ତଥ୍ୟ ରହିଲେ ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ଉତ୍ପାଦ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିପାରିବେ ?
Answer:

1. ପ୍ରଥମତଃ ସାବୁନର ନାମ ଲେଖାହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
2. ଏଥୁରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ଓ ତାହାର ମାତ୍ରା କେତେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
3. ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଓଜନ କେତେ ତାହା ସାବୁନ ଲେବଲ୍ ଉପରେ ଲେଖାହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
4. ଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି ହେବାର ତାରିଖ ଓ ତା ସହିତ ଏହାକୁ କେତେଦିନ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ, ତାହା ସୂଚିତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
5. ଏହାର ସର୍ବାଧ‌ିକ ମୂଲ୍ୟ କେତେ ଲେଖାହେବା ଜରୁରୀ ।
6. ଏହାର ନିର୍ମାଣକାରୀ ସଂସ୍ଥାର ନାମ ଓ ଠିକଣା ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
7. ISI କିମ୍ବା FSSAI ଭଳି ପଟି ଚିହ୍ନ ରଖାଯିବା ଦରକାର ।
8. ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ଦିଆଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୬୯) :

Question 1.
ବଜାର କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
(i) ଲୋକମାନେ କିଣାବିକା କରୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ବଜାର କୁହାଯାଏ । କିଣାବିକା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପଣ୍ୟ (ଯଥା— ଫଳ, ଲୁଗାପଟା କିମ୍ବା ଖେଳନା ଆଦି) କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ସେବା (ଯଥା- କେଶ କାଟିବା ଓ ଗାଡ଼ି ମରାମତି) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

(ii) ବଜାର ଏକ ଭୌତିକ ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଦୋକାନ, ରାସ୍ତାକଡ଼ କିମ୍ବା ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଷ୍ଟୋର୍‌କୁ ବୁଝେଇଥାଏ ।

(iii) କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟଦ୍ଵାରା ବଜାର ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ବିକ୍ରେତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ଯୋଗାଇଥା’ନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରେତାମାନେ ମୂଲ୍ୟ ଓ ଗୁଣବତ୍ତା ଭିତ୍ତିରେ ସେମାନଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କିଣିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ସାଧାରଣତଃ ଯୋଗାଣ (ବଜାରରେ କେତେ ପରିମାଣରେ ଉପଲବ୍ଧ) ଓ ଚାହିଦା (କେତେ ଲୋକଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକ)ଦ୍ଵାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଯେତେବେଳେ ଚାହିଦା ଅଧ‌ିକ ମାତ୍ର ଯୋଗାଣ ସୀମିତ, ସେତେବେଳେ ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ବିପରୀତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଯୋଗାଣ ଅଧ୍ବକ ଓ ଚାହିଦା କମ୍ ରହିଲେ, ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ।

(vi) ଏହିପରି ବଜାରରେ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବାର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୁଏ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ବଜାରର କି ଭୂମିକା ରହିଛି ?
Answer:
(i) ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ତଥା କେଶ କାଟିବା ଓ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ମରାମତି କାମ ଭଳି ସେବା ପାଇଁ ବଜାରକୁ ଯାଇଥା’ନ୍ତି । ବିକ୍ରେତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାର କରିଥା’ନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରେତାମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଦରକାରୀ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ବଜାର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଇ ଦିଏ ଏବଂ ଯୋଗାଣ ଓ ଚାହିଦା ଭିଭିରେ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।

(iv) ବଜାର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ନିଯୁକ୍ତି ଓ ବ୍ୟବସାୟର ବୃଦ୍ଧିରେ ସହଯୋଗ କରେ । ଏକ ଛୋଟ ଦୋକାନ ହେଉ କିମ୍ବା ବଡ଼ ମଲ୍ ବା ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଷ୍ଟୋର ହେଉ, ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼େ ଓ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସହଯୋଗ କରେ ।

Question 3.
ବଜାର କାରବାରରେ ସରକାରଙ୍କର କି ଭୂମିକା ରହିଛି ?
Answer:
(i) ବଜାରର ନ୍ୟାୟସଂଗତ ସୁପରିଚାଳନାରେ ସରକାର ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ସରକାର ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଦେଣନେଣ ପାଇଁ ନିୟମ ତିଆରି କରନ୍ତି ଏବଂ ଉଭୟ କ୍ରେତା ବିକ୍ରେତାଙ୍କୁ ଠକେଇରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

(ii) ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀର ମାନ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତି । ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଦରଦାମ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ କର ଆଦାୟ କରନ୍ତି ।

(iii) ସରକାର ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

(iv) କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଖାଦ୍ୟ, ଜଳ, ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଭଳି ଜରୁରୀ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ସରକାର ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥା’ନ୍ତି ।

(v) ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ନିରାପଦ ରହିବା, ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ରହିବାରେ ` ସରକାର ସାହାଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ କିଣୁଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଗୁଣବତ୍ତା କିପରି ପରଖ୍ ପାରିବେ ?
Answer:
(i) ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବାର ଗୁଣମାନ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀର ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପରେ ଥ‌ିବା ସୂଚନା ଟ୍ୟାଗରୁ ମୂଲ୍ୟ, ମିଆଦ, ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟବହୃତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଚିହ୍ନ (ଭାରତରେ ଭାରତୀୟ ମାନକ ସଂସ୍ଥା, ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନକ ବ୍ୟୁରୋ, ଆଗମାର୍କ) ଦେଖ୍ ଗୁଣମାନ ବିଷୟରେ ଧାରଣା କରିପାରିବେ ।

(ii) ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବା ପୂର୍ବରୁ ସମୀକ୍ଷା ପଢ଼ିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସୁପାରିଶ ନେବା ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କରିବା ମଧ୍ୟ ଲାଭପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗ୍ରାହକମାନେ ପୂର୍ବପ୍ରଦତ୍ତ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ (ରେଟିଂ), ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତି ସ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପରାମର୍ଶ ନେବା ଲାଭପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

(iv) ନମୁନା ପରୀକ୍ଷଣ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍‌ଥାପନ ମଧ୍ଯ କ୍ରେତାଙ୍କୁ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗୁଣ, ମାନ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ବକ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

(v) ବିଭିନ୍ନ ଉପଭୋକ୍ତା ନିଜ ଅଧିକାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣି ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗ କରିବାଦ୍ଵାରା ଭଲ ଗୁଣମାନର ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପାଇପାରିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥାଏ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ତୁମେ ଭାବିପାରୁଛ କି ଏହି ବଜାର ନିଜର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିକାଶ ସମୟରେ କିପରି ଦିଶୁଥ‌ିବ ?
Answer:
(i) ହଁ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବଜାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ କଳ୍ପନା କରିପାରୁଛି । ଏହା କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବିଜୟନଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହାମ୍ପି ବଜାରର ଛବି । ଏହି ବଜାର ନିଜର ଶିଖର ସମୟରେ ଯେ ବେଶ୍ ଆକର୍ଷଣୀୟ ତଥା ମନଲୋଭା ହୋଇଥବ ଏଥ‌ିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

(ii) ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ୧୪ଶ ରୁ ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ସମୃଦ୍ଧିର ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ସୁତରାଂ, ଏହି ବଜାରଟି ଏକ ସାଧାରଣ ରାସ୍ତାକଡ଼ ବଜାର ନୁହେଁ, ବରଂ କଂକ୍ରିଟ୍ ଗୃହ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ ବାରଣ୍ଡା ବିଶିଷ୍ଟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ବ୍ୟାପାରିକ କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିହୁଏ ।

(iii) ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାସ୍ତାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବଡ଼ବଡ଼ ପଥର ନିର୍ମିତ ମଣ୍ଡପମାନ ଥିଲା ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣ୍ଡପରେ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଖୋଦେଇଯୁକ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭମାନ ରହିଥିଲା । ଏହି ମଣ୍ଡପରେ ଅଳଙ୍କାର ବ୍ୟବସାୟୀ, ମସଲା ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ଦୋକାନମାନ ରହିଥିଲା ।

(iv) ଝିଲ୍‌ମିଲ୍ କରୁଥୁବା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ସିକ ଶାଢ଼ି, ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ମୁକ୍ତା, ଆରବ ଦେଶର ଘୋଡ଼ା, ହାତବୁଣା ବଡ଼ ବଡ଼ ଟୋକେଇରେ ଭର୍ତ୍ତି ଥିବା ମସଲା ଓ ଝଲସୁଥିବା ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ପଥର ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚାରିଆଡ଼େ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା ।

(v) ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଜାର ଯେ କେତେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲା, ସେ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସତରେ, ସେହି ବଜାରାଟା ଯେ କେତେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବ ଭାବିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ ।

Question 2.
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର କୌଣସି ପ୍ରାଚୀନ ବଜାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିଛ କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଜିକାଲିର ବଜାରଠାରୁ କିପରି ସମାନ ବା ଭିନ୍ନ ଥିଲେ । ନିଜ ପରିବାର ତଥା ଆଖପାଖ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଏହି ବିଷୟରେ ପଚାରି ବୁଝ ।
Answer:
(i) ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲାଲକିଲ୍ଲାର ନୂଆବଜାର, ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ବଜାରର ଉଦାହରଣ । ମୋଗଲ ଶାସନ କାଳରେ ପୁରୁଣା ବଜାରଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା, ତାହାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଏହା ପ୍ରଦାନ କରେ । ଆଜିବି ଏହି ବଜାର ବେଶ୍ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ଅଛି ।

(ii) ତତ୍‌କାଳୀନ ସମୟରେ ଏହା କେବଳ ରାଜ ପରିବାରଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ଆଜି କିନ୍ତୁ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ।

(iii) ଲାଲ୍‌କିଲ୍ଲାକୁ ବୁଲି ଆସୁଥୁବା ବହୁ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଏଠାରୁ ସିଲ୍‌, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ବିରଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟମାନ କିଣିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହି ଦୁଇ ଜଣ କ’ଣ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ? ତୁମେ ଓ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନିଜକୁ ପିଜୁଳିର ଜଣେ କ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ବିକ୍ରେତା ବୋଲି ଭାବ । ତୁମ ଭିତରେ କେଉଁ ସବୁ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହୋଇଥାଇପାର, ତାକୁ ଲେଖୁ ରଖ୍ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର ।

Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀମାନେ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିବେ ।

Question 4.
ଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ଏବଂ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିର୍ମାଣକାରୀ | ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଉପଭୋକ୍ତା । ଗ୍ରାହକ ନିକଟକୁ ଦ୍ରବ୍ୟର ପ୍ରବାହକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କର । ଏହି ପ୍ରବାହରେ ପାଇକାରୀ ଓ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କର କି ଭୂମିକା ରହିଛି ?
Answer:
(i) ନିର୍ମାତା ବା ଉତ୍ପାଦନକାରୀ : ନିର୍ମାତା ବା ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟମାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀ ବିଭିନ୍ନ କଞ୍ଚାମାଲ ବିନିଯୋଗରେ ହୋଇଥାଇପାରେ କିମ୍ବା ଚାଷଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ହୋଇଥାଇପାରେ । ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀ : ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ନିର୍ମାତା ବା ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ ଏକାବେଳକେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିଥାନ୍ତି । ବଡ଼ ବଡ଼ ପଣ୍ୟଗାରରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ସବୁକୁ ସଞ୍ଚିତ କରି ରଖୁଥା’ନ୍ତି । ପରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ବିକ୍ରି କରିଥା’ନ୍ତି । ସୁତରାଂ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଓ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ଓ. ବଣ୍ଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁଗମ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀ : ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ କିଣିଥା’ନ୍ତି (ବେଳେବେଳେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କଠାରୁ କିଣିଥା’ନ୍ତି) ଓ ଅନ୍ତିମ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସିଧାସଳଖ ବିକିଥା’ନ୍ତି । ଗ୍ରାହକସେବା, ବିପଣନ, ଅନୁକୂଳ ଅବସ୍ଥିତି ତଥା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟର ସମାହାର ମାଧ୍ୟମରେ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଉପଭୋକ୍ତା | ଗ୍ରାହକ : ଉପଭୋକ୍ତା | ଗ୍ରାହକମାନେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସର୍ବଶେଷ ବ୍ୟକ୍ତି । ସେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣେ ଓ ତା’ର ଉପଯୋଗ କରେ ।

Question 5.
ତୁମ ଘରପାଖରେ ଥ‌ିବା ଦୋକାନୀଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ଏକ ସାମଗ୍ରୀର ଉତ୍ପାଦନ ସ୍ଥାନ ଓ ଦୋକାନରେ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ବା ଯୋଗାଣକାରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରି ବୁଝ । ଏକ ପ୍ରବାହ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କର ଓ ଶ୍ରେଣୀ ପିଲାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:

1. ଦ୍ରବ୍ୟ : ବିସ୍କୁଟ ପ୍ୟାକେଟ୍ ।
2. ପ୍ରସ୍ତୁତ ସ୍ଥାନ : ଜଗତପୁର, କଟକ, ଓଡ଼ିଶା
3. ପ୍ରବାହ ଚିତ୍ର : କୃଷକ (ଗହମ) → ଅଟାକଳ → ବିସ୍କୁଟ କାରଖାନା → ବିତରକ → ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀ → ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀ → ଗ୍ରାହକ / ଉପଭୋକ୍ତା ।

Question 6.
ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ କମ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ବିନିଯୋଗରେ ଚାଲୁଥିବା ରେଫ୍ରିଜରେଟର କିଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଥା’ନ୍ତି । ତେବେ ଏହି ପ୍ରକାର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଞ୍ଚୟକାରୀ ରେଫ୍ରିଜରେଟର ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଉପଭୋକ୍ତା କିଣିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯୋଗାଣ ଜାଲକରେ କ’ଣ ଘଟିବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଯେତେବେଳେ ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ ଗ୍ରାହକ କମ୍ ବିଜୁଳି ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ରେଫ୍ରିଜରେଟର କିଣିବାକୁ ଚାହିଁଥା’ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇଯାଏ ।

(ii) ନିର୍ମାତାମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟକାରୀ ମଡ଼େଲମାନ ନିର୍ମାଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏପରି ମଡ଼େଲମାନ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ରଖନ୍ତି ଓ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଯୋଗାଣକାରୀମାନେ କଞ୍ଚାମାଲ ଓ ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ (ଉନ୍ନତମାନର କମ୍ରେସର) ଆଦି ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(v) ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟର ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷଗୁଡ଼ିକ ବିଜ୍ଞାପନ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥାଏ ।

(vi) ସରକାର ଶକ୍ତି ମାନକ (ତାରକା ଚିହ୍ନ) ତଥା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଧାରାକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(vii) ମୋଟ ଉପରେ, ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ଚାହିଦା ବଜାରକୁ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ, ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟକାରୀ ଉପକରଣ ରଖୁବା ପାଇଁ ପରିଚାଳିତ କରୁଛି ଓ ସମଗ୍ର ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି ।

Question 7.
ତୁମେ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବା ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି କିଛି ପ୍ରଥା ଦେଖୁଛ କି ? ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ଏକ ଚିତ୍ର ଭାବରେ ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଆକାରରେ ବର୍ଣନା କର ।
Answer:
(i) ହଁ, ମୁଁ ଆମ ଆଖପାଖରେ ଏ ପ୍ରକାର ଆଚରଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛି ।

(ii) ଆମ ଘରଠୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଜଣେ ପରିବା ଦୋକାନୀ ଅଛନ୍ତି । ସେ ପ୍ରତି ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ପରିବା କିଣିବାବେଳେ କିଛି କଞ୍ଚାଲଙ୍କା ଓ ଧନିଆ ପତ୍ର ମାଗଣାରେ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଏହା ସେ ସଦ୍‌ଭାବ ପ୍ରକାଶ ତଥା ନିୟମିତ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଧରି ରଖୁବା ପାଇଁ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏ ପ୍ରକାର ଛୋଟିଆ ଆଚରଣଦ୍ଵାରା କ୍ରେତାମାନେ ନିଜକୁ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମଣିଥାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋକାନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନଯାଇ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିଥା’ନ୍ତି ।

Question 8.
ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ପିଆଜ, ଖାଦ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ । କିଛି ଋତୁରେ ବଜାରରେ ପିଆଜ ଯୋଗାଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଏପରିସ୍ଥଳେ ପିଆଜର ମୂଲ୍ୟ ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ବଜାରରେ ପିଆଜର ଯୋଗାଣ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ, ଦରବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥାଏ । କାରଣ, ପିଆଜର ଚାହିଦା ସମାନ ଥାଏ ବା ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ, ମାତ୍ର ବଜାରରେ କମ୍ ପିଆଜ ଉପଲବ୍ଧ ଥାଏ ।

(ii) ଫଳରେ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଅଧ୍ଵକ ଦରରେ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି ଓ କ୍ରେତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପିଆଜ ମହଙ୍ଗା ହୁଏ । ଏହା ଯୋଗାଣ ଓ ଚାହିଦା ଭିତରେ ଦରଦାମ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ତା’ର ଏକ ଉଦାହରଣ ।

Question 9.
ବଜାରରେ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗାଣକାରୀମାନେ ଅନୁରୂପ ପରିମାଣରେ ପିଆଜ ନ ଆଣିଲେ କ’ଣ ହେବ ? ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସରକାର କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଯଦି ପିଆଜ ଯୋଗାଣକାରୀମାନେ ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣର ପିଆଜ ବଜାରକୁ ନ ଆଣନ୍ତି, ତା’ହେଲେ ବଜାରରେ ଅଭାବ ସୃଷ୍ଟି ହେବ ଓ ପିଆଜର ଦର ଅତ୍ୟଧ୍ବକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ଫଳରେ ବହୁ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ପିଆଜ ଅପହଞ୍ଚ ହୋଇଯିବ । ଏ ପ୍ରକାର ପରିସ୍ଥିତିରେ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରତିକାରତ୍ମକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ହେବ –
–

1. ମହଜୁଦକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ନଜର ରଖୁବା ଓ କଳାବଜାରୀ ରୋକିବା ।
2. ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିକ୍ରି ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପୂର୍ବକ ଏହାକୁ ମାନିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ।
3. ବାହାର ଅଞ୍ଚଳରୁ ବା ଦେଶରୁ ପିଆଜ ଆମଦାନୀ କରି ଯୋଗାଣକୁ ସାମାନ୍ୟ କରିବା ।
4. ସଞ୍ଚୟ ଭଣ୍ଡାର ଥିଲେ, ସେଥୁରୁ ପିଆଜ ବଜାରକୁ ଛାଡ଼ିବା ।
5. କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଭଣ୍ଡାର ଓ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଗାଇ ଦେଇ ନିୟମିତ ଯୋଗାଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ।

(ii) ଏହିସବୁ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ଦରବୃଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପିଆଜ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇପାରିବେ ।

Question 10.
ତୁମେ ଘରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ଥ‌ିବା BEE STAR ଚିହ୍ନ ଯାଞ୍ଚ କର ଓ ଶକ୍ତି ଦକ୍ଷତାର ବର୍ଜିତ କ୍ରମରେ ଏଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତଥ୍ୟ ଫର୍ଦ୍ଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(ସୂଚନାତ୍ମକ ଉତ୍ତର : ପିଲାମାନେ ନିଜ ଘରେ ଥ‌ିବା ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣକୁ ଯାଞ୍ଚ କରି ଏହାର ଉତ୍ତର ଲେଖୁବେ ।)
(i) ଏଠାରେ ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ କେତେକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣର ତାଲିକା କମରୁ ବେଶୀ କ୍ରମରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଞ୍ଚୟ ଭିଭିରେ ଦିଆଗଲା-

1. ଶୀତତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଯନ୍ତ୍ର : ଦୁଇ ତାରକା ।
2. ପୋଷାକ ସଫା ଯନ୍ତ୍ର : ତିନି ତାରକା ।
3. ପାଣି ଗରମ କରିବା ଯନ୍ତ୍ର : ତିନି ତାରକା ।
4. ଫ୍ରିଜ୍ : ପାଞ୍ଚ ତାରକା ।

(ii) ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, କୌଣସି ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣରେ ଅଧୂକ ତାରକା ଚିହ୍ନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ କମ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ସୂଚନା ଦିଏ ଓ ଏହାଦ୍ଵାରା ବିଜୁଳି ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ ଓ ବିଲ୍ କମ୍ ଆସେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ତୁମେ ଏପରି କିଛି ବଜାର ବିଷୟରେ ଜାଣିଛ କି, ଯେଉଁଠି ମୂଲଚାଲ କମ୍ ହୋଇଥାଏ ? ଏହାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ବୃହତ୍ ବିକ୍ରୟ ସଂସ୍ଥା ଓ ଉଚ୍ଚମାନଯୁକ୍ତ କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ମୂଲଚାଲ ନ ଥ‌ିବାର ଉଦାହରଣ ।
କାରଣ-

1. ଏଠାରେ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ଦର ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଓ ବାରକୋଡ଼ ସହିତ ଥାଏ । ଏହା ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପରେ ଛପା ଯାଇଥାଏ ।
2. ଏଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ ନାମ ସହିତ ଥାଏ ଓ ଏଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ କମ୍ପାନୀଦ୍ଵାରା ସ୍ଥିରୀକୃତ ହୋଇଥାଏ ।
3. ଏଠାରେ କିଣାବିକାର ଅନୁଭବ ବେଶ୍ ଔପଚାରିକ ଥାଏ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଦର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ସ୍ଵୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି ।
4. ଏ ପ୍ରକାର ବଜାରରେ ଗ୍ରାହକମାନେ ମୂଲ ଚାଲ ଅପେକ୍ଷା ସୁବିଧା ଓ ଗୁ ଣ ବ ତ୍ତ । କୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।
5. ପ୍ରକାରାନ୍ତରେ, ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାର ଓ ରାସ୍ତାକଡ଼ ଷ୍ଟଲ୍‌ ଗୁଡ଼ିକରେ ମୂଲ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଥାଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ମୂଲଚାଲ ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ।

Question 2.
ବିକ୍ରେତା ଅଧିକ ଦର ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ କ’ଣ ହୁଏ ?

Answer:
ବିକ୍ରେତା ଅଧିକ ଦର ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ ଲୋକମାନେ କେବଳ ବୁଝିଦେଇ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, କିଣନ୍ତି ନାହିଁ ।

Question 3.
ବିକ୍ରେତା ଜଣକ ଦର କମ୍ ରଖୁଥିଲେ କ’ଣ ହୁଏ ?

Answer:
ବିକ୍ରେତା ଜଣକ ଦର କମ୍ ରଖୁଥିଲେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଥାଏ ।

Question 4.
ସମୟ ସହିତ ପିଜୁଳି ଦର ଏପରି ସଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ଯେ ଏହା କ୍ରେତାଙ୍କ ପାଇଁ ଖୁବ୍ ଅଧୁକ ନୁହେଁ କି ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ କମ୍ ନୁହେଁ ?

Answer:
ଯଦି ଦର ମଧ୍ଯମ ସ୍ତରର ହୋଇଥାଏ ତେବେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ଉଭୟ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି ।
ସମୟାନୁକ୍ରମେ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଆଣୁଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟର ପରିମାଣ ଓ କ୍ରେତାମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ପରିମାଣଦ୍ଵାରା ସାମଗ୍ରୀର ଦର ସ୍ଥିରୀକୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ବିକ୍ରେତା ଓ କ୍ରେତା ଉଭୟଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ଅନୁଭବ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ସାପ୍ତାହିକ ହାଟଗୁଡ଼ିକରେ ଦିନ ତୁଳନାରେ ରାତ୍ରିବୃଦ୍ଧି ସହ ପନିପରିବା ଶସ୍ତାରେ ବିକ୍ରି ହୁଏ । ଏମିତି ହେବାର କାରଣ ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ସାପ୍ତାହିକ ହାଟଗୁଡ଼ିକରେ ରାତି ବଢ଼ିବା ସହ ପନିପରିବା ଦର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । କାରଣ-

1. ପରିବା ବିକାଳିମାନେ ବଳି ପଡ଼ିଥ‌ିବା ପରିବାଗୁଡ଼ିକୁ ବଜାର ବନ୍ଦ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବିକି ଦେଇ ତାଙ୍କ ମାଲ୍ ଖାଲି କରିଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ।
2. ପନିପରିବା ପଚିସଢ଼ି ଯାଇଥାଏ, ତେଣୁ ଦାମ୍ ହ୍ରାସ କରି ବିକିବାଦ୍ଵାରା କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି ।
3. ଡେରି ରାତିରେ ଅଳ୍ପ ଗ୍ରାହକ ଥା’ନ୍ତି, ତେଣୁ ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଡକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 6.
ଶୀତଋତୁ ଶେଷରେ ପୋଷାକ ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକ ଭଲ୍/ପଶମ ପୋଷାକ ଉପରେ ଅଧ୍ବକ ରିହାତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି । ଏପରି କାହିଁକି ଘଟିଥାଏ ?
Answer:
ପୋଷାକ ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଋତୁ ଶେଷ ହେଲାବେଳକୁ ପଶମ ବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭାରୀ ରିହାତି ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।
କାରଣ-

1. ପଶମ ପୋଷାକର ଚାହିଦା ଶୀତଋତୁ ସରିଲା ପରେ ବହୁତ କମିଯାଏ ।
2. ପୁରୁଣା ମାଲ୍‌କୁ ବିକି ଦୋକାନୀମାନେ ଗରମ ଦିନ ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ରଖୁବାକୁ ଜାଗା ଖାଲି କରିବାକୁ ଚାହିଁଥା’ନ୍ତି ।
3. ରିହାତି ହେବାଦ୍ଵାରା ବିକ୍ରି ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ପୁରୁଣା ମାଲ୍‌ର ଭଣ୍ଡାର ଖାଲି ହୁଏ ।
4. ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଉଦାହରଣରୁ ବଜାରରେ ଦରଦାମ୍ ଯୋଗାଣ, ଚାହିଦା ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଜଣାପଡୁଛି ।

Question 7.
ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଓ ଭୌତିକ କିଣାବିକାରେ କି କି ସୁବିଧା ଓ ଅସୁବିଧା ରହିଛି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ଉଭୟ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।
Answer:
ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ କିଣାବିକା ଓ ଭୌତିକ କିଣାବିକାରେ ସୁବିଧା ଓ ଅସୁବିଧା :
କ୍ରେତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ –
(i) ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ କିଣା :

1. ସୁବିଧା : ଏହା ବେଶ୍ ସୁବିଧାଜନକ, ଯେକୌଣସି ସମୟରେ କିଣି ହେବ, ଘରେ ଆଣି ପହଞ୍ଚେଇ ଦିଆଯିବ । ବିସ୍ତୃତ ବିକଳ୍ପ ସହ ରିହାତି ମଧ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ।
2. ଅସୁବିଧା : ନିଜେ ଦେଖୁଚାହିଁ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣି ହୁଏ ନାହିଁ, କିଛି କିଛି ସମୟରେ ଘରେ ପହଞ୍ଚେଇବାରେ ଡେରି ହୋଇଥାଏ, ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଦେୟ ବେଳେବେଳେ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗେ ଅଦଳବଦଳ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କେତେକ ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ସାଇବର ଠକାମି ହୋଇପାରେ ।

(ii) ଭୌତିକ କିଣା :

1. ସୁବିଧା : କିଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଭଲ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା ନିରୀକ୍ଷା କରିହେବ । ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ କିଣି ନିଜ ପାଖରେ ରଖୁହେବ । ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସହ ଆଳାପ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଗଢ଼ି ଉଠିବ ।
2. ଅସୁବିଧା : ନିଜେ ଯାଇ କିଣିବା ସମୟସାପେକ୍ଷ ଅଟେ । ବିକଳ୍ପର ଅଭାବ ଥାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କମ୍ପାନୀର ଦର ମଧ୍ଯରେ ତୁଳନା କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ ।

ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ –
(i) ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବିକ୍ରି :

1. ସୁବିଧା : ଗ୍ରାହକ କ୍ଷେତ୍ର ବ୍ୟାପକ ହୋଇଥାଏ । ଘରଭଡ଼ା କମ୍ ପଡ଼େ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ବିଶେଷ ନଥାଏ । ସବୁଦିନ ସବୁବେଳେ (୨୪/୭) ଖୋଲା ରହେ ।
2. ଅସୁବିଧା : ଅଧ୍ବକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା, ପରିବହନ ଓ ଗୋଦାମ ଘର ଖର୍ଚ୍ଚ, ବାରମ୍ବାର ସାମଗ୍ରୀ ଫେରେଇବାର ସମସ୍ୟା ତଥା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ।

(ii) ଭୌତିକ ବିକ୍ରି :

1. ସୁବିଧା : ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ, ବିଶ୍ଵାସ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଆନୁଗତ୍ୟ, ସାମଗ୍ରୀ ଫେରେଇବାର କମ୍ ସମ୍ଭାବନା ।
2. ଅସୁବିଧା : ଗ୍ରାହକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର, ଘରଭଡ଼ା, ବିଜୁଳି, କର୍ମଚାରୀ ଆଦି ବାବଦରେ ଅଧ୍ୟକ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଆଗମନ ସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ବାକିରେ ବିକିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ତଥା ବାକି ଅର୍ଥ ମିଳିବାରେ ଅସୁବିଧା ।

Question 8.
ସିଲେଇ ଭଳି କେତେକ ସେବାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ । ଭୌତିକ ବଜାରର ଆବଶ୍ୟକ ଥବା ଆଉ କିଛି ସେବାର ଉଦାହରଣ ତୁମେ ଦେଇ ପାରିବ କି ?
Answer:
ହଁ, ସିଲେଇ କାମ ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟ ଭୌତିକ ବଜାରରେ ହିଁ କରାଯାଇଥାଏ । ଯଥା-
(i) କେଶ କାଟିବା ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସେବା : ଏ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଉପସ୍ଥିତି ଏକାନ୍ତ ଜରୁରୀ ।

(ii) ଡାକ୍ତରୀ ସେବା ଓ ବିଭିନ୍ନ ନିଦାନ ସେବା : ରୋଗର ନିଦାନ ତଥା ଚିକିତ୍ସା ସେବା ପାଇଁ ରୋଗୀ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବା ଜରୁରୀ ।

(iii) ମରାମତି କାର୍ଯ୍ୟ (ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋନିକ୍ ବା ଗାଡ଼ି ଇତ୍ୟାଦି) : ଏଥ‌ିପାଇଁ ମେକାନିକ୍‌ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଧ୍ୟାନ ଏବଂ ହାତରେ ସଜଡ଼ା ସଜଡ଼ି ଦରକାର ପଡ଼େ ।

(iv) ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ସେବା : ଗରମ ଗରମ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁଖଦ ଭୋଜନ ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ଭୌତିକ ବଜାରର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

(v) ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ମାଣ ଓ ଘରେ ଦିଆଯାଉଥ‌ିବା ସେବା : ଘରର ମରାମତି ତଥା ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସେବା, ପାଇପ୍ ମିସ୍ତ୍ରୀ, ବଢ଼େଇ କାମ ଆଦି ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ।

(vi) ଶିକ୍ଷା ତଥା କୋଚିଂ ସେବା : ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଶିକ୍ଷା ତଥା କୋଚିଂ ମୁହଁ ଆଲୋଚନା ଆବଶ୍ୟକ, ସେଠାରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ।

(vii) ମନୋରଞ୍ଜନ | ଚିତ୍ତ ବିନୋଦନ ସେବା : ସିନେମା, ଥୁଟର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତି ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 9.
ପୂର୍ବରୁ ବଜାରର ବିଭିନ୍ନ ପରିସର ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି । ବଜାର ବିନା ଜୀବନ କିପରି ହୋଇପାରେ, କଳ୍ପନା କରିପାରୁଛ କି ? ଯଦି ଚାଷୀମାନେ ଚାଉଳ, ଗହମ, ଡାଲି, ପରିବା ଓ ଫଳମୂଳ ଆଦି ବଜାରକୁ ଆଣି ନଥା’ନ୍ତେ, ତେବେ କ’ଣ ହୁଅନ୍ତା ? ଯଦି ସୁରଟର କପଡ଼ା ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ବଜାରରୁ କପା ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଞ୍ଚାମାଲ ସଂଗ୍ରହ କରିନପାରନ୍ତି, ତା’ହେଲେ କ’ଣ ହେବ ?
Answer:
(i) ବଜାର ବିନା ଜୀବନ ଯେ ଅତି କଷ୍ଟକର ହେବ, ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହରେ କୁହାଯାଇପାରେ । ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ, ବିକ୍ରେତା ଓ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟକରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ କରାଏ ।

(ii) ଯଦି ଚାଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ, ପନିପରିବା, ଫଳଫୁଲ ଆଦି ବଜାରକୁ ନ ଆଣନ୍ତି, ତେବେ ସହରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ । ଫଳତଃ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ମହାର୍ଘ ହେବ ଓ ଅନାହାର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।

(iii) ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଯଥା- କାର୍ପାସ ଶିଳ୍ପ, ଚିନି ଶିଳ୍ପ ଆଦି କଞ୍ଚାମାଲର ଅଭାବର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ । କାର୍ପାସ ଶିଳ୍ପ ବନ୍ଦ ହେଲେ କପଡ଼ା ଓ ପୋଷାକ ଆଦି ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ । ବହୁ ଶ୍ରମିକ” ଛଟେଇର ଶିକାର ହେବେ, ରପ୍ତାନୀ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ଦୁର୍ବଳ ହେବ ।

(iv) ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟ, ଜୀବନଜୀବିକା ତଥା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ବଜାର ନ ରହିଲେ ଅର୍ଥନୀତି ତଥା ସମାଜ ସୁଚାରୁରୂପେ ପରିଚାଳିତ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 10.
ଆଉ କେଉଁ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାର ବଜାର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ସରକାର ବଜାର କାରବାରରେ ନ୍ୟାୟ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି । କିଛି ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ଦରଦାମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ : କେତେକ ଜରୁରୀ ସାମଗ୍ରୀ ଯଥା- ଔଷଧ, ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ ଓ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଆଦିର ଦର ସରକାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏଥ‌ିପାଇଁ କିଛି ସବ୍‌ସିଡ଼ି | ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟ ସରକାର ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ପଦ୍ଧତି (ପି.ଡି.ଏସ୍.) : କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ଦୋକାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଗରିବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କମ୍ ଦାମ୍‌ରେ ବା ମାଗଣା ଚାଉଳ | ଗହମ ଆଦି ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଯୋଗାଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) କର ଆଦାୟ ଓ ନିୟମ ପାଳନ : ସରକାର ଜି.ଏସ୍.ଟି. ଓ ଆୟକର ଲାଗୁ କରିବା ସହ ବଜାର କାର୍ଯ୍ୟ ପଦ୍ଧତିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଫଳତଃ ଠକେଇ, କଳାବଜାରୀ କିମ୍ବା ମହଜୁଦକାରୀଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରୋକାଯାଏ ।

(iv) ଆଧାରିକ ସଂରଚନାର ବିକାଶ : ସରକାର ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ, ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଶୀତଳଭଣ୍ଡାର ଓ ବଜାର ଗୃହ ଆଦି ନିର୍ମାଣ କରି ଚାଷୀ ତଥା ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରିଥାନ୍ତି ।

(v) ଖାଉଟି ସୁରକ୍ଷା : ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରି ସାମଗ୍ରୀର ଗୁଣବତ୍ତା, ସଠିକ୍ ଦର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସହ ଖାଉଟି ଅଦାଲତ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଉଟି ଅଭିଯୋଗର ସମାଧାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(vi) ଚାଷୀ ଓ ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା : ସରକାର ବିଭିନ୍ନ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ନ୍ୟୁନତମ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ଋଣ ଓ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଯୋଜନା ଓ ବଜାର ଉପଲବ୍ଧତା ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଷୀ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କରିଥା’ନ୍ତି ।

(vii) ଆମଦାନୀ ଓ ରପ୍ତାନୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ : ସରକାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ସ୍ଵାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ସହ ଦରବୃଦ୍ଧି ରୋକିଥା’ଛି ।

ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ବଜାରଗୁଡ଼ିକର ସୁପରିଚାଳନା, ନ୍ୟାୟୋଚିତ କାରବାର ତଥା ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ଲୋକ ଉପକୃତ ହେବା ସରକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 11.
କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର ବିଶେଷରେ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ହ୍ରାସ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ? ପରିବାର ବା ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ହଁ, ବଜାରରେ ଅତ୍ୟଧିକ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ବେଳେବେଳେ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ଧୀର କରିଦିଏ । କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ହ୍ରାସ କରେ ତଥା ପ୍ରତିଯୋଗିତାକୁ ସୀମିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ବଜାରରେ ନ୍ୟାୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପର ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଛି । ତେବେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ତଥା ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସରକାରୀ କଟକଣା କୋହଳ ବଜାରର ସ୍ଵାଧୀନତା ବୃଦ୍‌ ସହ ଆବିଷ୍କାର ଓ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଉଭୟ ଉତ୍ପାଦକ ଓ ଗ୍ରାହକ ଉପକୃତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 12.
ତୁମ ସାହି ଓ ପାଖ ସାହି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଦର୍ଶନୀଭିଭିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଉଛି । ସେଠି ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ହେଉଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ହସ୍ତକଳା ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହେଉଛି । ତୁମେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ପାଇଁ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ୧୫୦ ଟଙ୍କାର କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବାକୁ ଦୋକାନକୁ ଗଲ । ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଜିତିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଦ୍ରବ୍ୟର କେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦେଖୁଛ ?
Answer:
ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଜିତିବା ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟଟି କିଣିବା ସମୟରେ ମୁଁ ନିମ୍ନଲିଖ୍ ପ୍ରମୁଖ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବି :

(i) ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ : ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ ଦେବି ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟଟିର ଦାମ୍ ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ୧୫୦ ଟଙ୍କା ଭିତରେ ହିଁ ଥ‌ିବ ।

(ii) ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗ : ପ୍ରଦର୍ଶନୀରେ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଜିନିଷଟି ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର, ସଠିକ୍ ଆକାରର ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(iii) ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ ବା ମଜବୁତ : ଦ୍ରବ୍ୟଟି ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଭାଙ୍ଗିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ସେଥ୍ପାଇଁ ମୁଁ ଏହାର ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ ଓ ନିର୍ମାଣଶୈଳୀକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବ ।

(iv) ସ୍ଥାନୀୟ କଳାର ଝଲକ : ପ୍ରଦର୍ଶନୀଟି ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ହସ୍ତକଳାକୁ ନେଇ ହେଉଥ‌ିବାରୁ, କିଣୁଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟଟି ଆମ ସ୍ତାନୀୟ କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଦର୍ଶାଉଥ‌ିବା ଦରକାର ।

(v) ନିଆରାପଣ : ମୋର ସାମଗ୍ରୀଟି ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନଙ୍କଠାରୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ହୋଇଥବ, ଯାହା ବିଚାରକମାନଙ୍କୁ ପସନ୍ଦ ଆସିବ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଓଡ଼ିଆରେ ହାଟ କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଏହାକୁ କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାରେ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ମରୁକାଟେ

Question 2.
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରମୁଖ ବାଣିଜ୍ୟସ୍ଥଳୀର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ହାମ୍ପି

Question 3.
ବିକ୍ରୟ ପାଇଁ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା କମ୍ପାନୀକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ନିର୍ମାତା

Question 4.
କୌଣସି ଦେଶର ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଅନ୍ୟ ଦେଶର କ୍ରେତାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ରପ୍ତାନୀ

Question 5.
ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ସେବା କିଣି ନିଜ ଦେଶକୁ ଆଣିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଆମଦାନୀ

Question 6.
ବିଶେଷ ଗୋଦାମ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ପଚିସଢ଼ି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖୁଥ‌ିବା ଗୃହକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର

Question 7.
ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଏବଂ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଯୋଗାଉଥ‌ିବା ସଂସ୍ଥାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ବିତରକ (Distributor)

Question 8.
ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ୍ କପଡ଼ା ବଜାର କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗୁଜୁରାଟର ସୁରତ

Question 9.
ମଣିପୁରରେ ମାଆମାନଙ୍କର ଏକ ବଡ଼ ବଜାର ଅଛି, ତାହାକୁ ମଇତେଇ ଭାଷାରେ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଇମା କୈଥାଲ

Question 10.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ସେବାର ପରିମାଣ ଯାହାକୁ ଗ୍ରାହକମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ କିଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବା ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଚାହିଦା (Demand)

Question 11.
ଏକ ନିଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରେତାମାନେ ଏକ ଉତ୍ପାଦ କିମ୍ବା ସେବାର ପରିମାଣକୁ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବା ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି, ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଯୋଗାଣ (Supply)

Question 12.
ସେବା କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ଯାହା ସମାଜର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ କିମ୍ବା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ସାର୍ବଜନୀନ ସାମଗ୍ରୀ (Public Goods)

Question 13.
ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପରେ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହା ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ?
Answer:
FSSAL

Question 14.
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପନିପରିବା, ଫଳ, ଶସ୍ୟ, ଡାଲି, ମସଲା ଓ ମହୁ ଇତ୍ୟାଦି କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ପାଇଁ ସରକାର କେଉଁ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
AGMARK

Question 15.
ଟି.ଭି., ଲାପଟପ୍, ବାତାନୁକୂଳଯନ୍ତ୍ର (Airconditioner) ଆଦି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟାୟନ କାହାଦ୍ଵାରା କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
BEE STAR

Question 16.
କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଚାଳିତ ଉପକରଣରେ ଅଧିକ ତାରା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏଥୁରୁ କ’ଣ ସଙ୍କେତ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ଏଥରେ କମ୍ ଶକ୍ତି ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ

Question 17.
କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଉପସ୍ଥିତିରେ କାରବାର ହେଉଥ‌ିବା ବଜାରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଭୌତିକ ବଜାର

Question 18.
ଅନ୍ତିମ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ଯୋଗାଉଥ‌ିବା ବଜାରକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଖୁଜୁରା ବଜାର

Question 19.
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବଜାରରେ ଦର ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ ?
Answer:
ଚାହିଦା ଓ ଯୋଗାଣ ମଧ୍ଯରେ ସନ୍ତୁଳନ ରହିଲେ

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଗୌରବମୟ ହାମ୍ପି ବଜାର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ?
(କ) କର୍ଣାଟକ
(ଖ) କେରଳ
(ଗ) ତାମିଲନାଡୁ
(ଘ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
Answer:
(କ) କର୍ଣାଟକ

Question 2.
କେଉଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ପରିବ୍ରାଜକ ହାମ୍ପି ବଜାରକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୋଗାଣଭିଭିକ ସହର ବୋଲି କହିଥିଲେ ?
(କ) ଫର୍ଣ୍ଣାଓ ନୁନୀଜ
(ଖ) ଡୋମିଙ୍ଗୋସ୍ ପେସ୍
(ଗ) ଭୋସ୍କୋଡାଗାମା
(ଘ) କର୍ଣ୍ଣେଲ ମିଣ୍ଟ୍‌
Answer:
(ଖ) ଡୋମିଙ୍ଗୋସ୍ ପେସ୍

Question 3.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟିରେ ସାପ୍ତାହିକ ବଜାର ଓ ହାଟକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
(କ) ଭୌତିକ ବଜାର
(ଖ) ସଫ୍ଟଓୟାର ବଜାର
(ଗ) ଘରୋଇ ବଜାର
(ଘ) ଖୁଚୁରା ବଜାର
Answer:
(କ) ଭୌତିକ ବଜାର

Question 4.
କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବଜାରରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ସେବା କାରବାର ହୁଏ ନାହିଁ ?
(କ) ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାର
(ଖ) ଘରୋଇ ବଜାର
(ଗ) ପାଇକାରୀ ବଜାର
(ଘ) ଷ୍ଟକ୍ ବଜାର
Answer:
(ଘ) ଷ୍ଟକ୍ ବଜାର

Question 5.
ବାହାର ଦେଶ ସହିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆମଦାନୀ ଓ ରପ୍ତାନୀ କରିବାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବାଣିଜ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଘରୋଇ ବାଣିଜ୍ୟ
(ଖ) ଡିଜିଟାଲ ବାଣିଜ୍ୟ
(ଗ) ସୀମାପାର ବାଣିଜ୍ୟ
(ଘ) ଭୌତିକ ବାଣିଜ୍ୟ
Answer:
(ଗ) ସୀମାପାର ବାଣିଜ୍ୟ

Question 6.
କେଉଁ ମସିହାରେ ଭାରତ ବନସ୍ପତି ତେଲ ଆମଦାନୀ କରିବାରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଦେଶ ଥିଲା ?
(କ) ୨୦୨୦
(ଖ) ୨୦୨୨
(ଗ) ୨୦୨୩
(ଘ) ୨୦୨୪
Answer:
(ଘ) ୨୦୨୪

Question 7.
ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାରେ କେଉଁ ଦୋକାନୀମାନେ ଆଗେଇ ଆସିଥା’ନ୍ତି ?
(କ) ପାଇକାରୀ ଦୋକାନୀ
(ଖ) ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀ
(ଗ) ବଡ଼ ଦୋକାନୀ
(ଘ) ଉତ୍ପାଦନକାରୀ
Answer:
(ଖ) ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀ

Question 8.
କେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ ବା ପ୍ୟାକ୍ କରି ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ?
(କ) ସଫ୍ଟୱେୟାର କମ୍ପାନୀ
(ଖ) ଏକଜୁଟକାରୀ
(ଗ) ବୁଲାବିକାଳି
(ଘ) ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବିତରକ
Answer:
(ଖ) ଏକଜୁଟକାରୀ

Question 9.
ସୁରତ ଭୌତିକ କପଡ଼ା ବଜାର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
(ଖ) ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
(ଗ) ଗୁଜୁରାଟ
(ଘ) ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ
Answer:
(ଗ) ଗୁଜୁରାଟ

Question 10.
ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ, ସୁରତ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଶିଳ୍ପର ବୃହତ୍ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ ?
(କ) ସୁନା
(ଖ) ହୀରା
(ଗ) ତମ୍ବା
(ଘ) ଦସ୍ତା
Answer:
(ଖ) ହୀରା

Question 11.
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବାରେ କେଉଁଟି ପ୍ରାଥମିକତା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ?
(କ) ବେପାରୀ
(ଖ) ଉତ୍ପାଦନକାରୀ
(ଗ) ବଜାର
(ଘ) କଳାବଜାରୀ
Answer:
(ଗ) ବଜାର

Question 12.
‘ଇମା କୈଥଲ’ ବଜାର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
(କ) ଦିସ୍‌ର
(ଖ) ଗାରୋ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ
(ଗ) ଇମ୍ଫାଲ
(ଘ) ଗୌହାଟୀ
Answer:
(ଗ) ଇମ୍ଫାଲ

Question 13.
କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କିଏ ମୂଲ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ?
(କ) ମହଜୁଦକାରୀ
(ଖ) କଳାବଜାରୀ
(ଗ) ସରକାର
(ଘ) ଘରୋଇ କମ୍ପାନୀ
Answer:
(ଗ) ସରକାର

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଆଦାମ ସ୍ମିଥ୍ ______________ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ।
(ସପ୍ତଦଶ, ଅଷ୍ଟାଦଶ, ଉନବିଂଶ, ବିଂଶ)
Answer:
ଅଷ୍ଟାଦଶ

Question 2.
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ______________ ବଜାର ଅତୀତରେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ବାଣିଜ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଥିଲା ।
(ବିଥଲ, କ୍ରିଷ୍ଣ, ଅଚ୍ୟୁତରାୟ, ହାମ୍ପି)
Answer:
ହାମ୍ପି

Question 3.
ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ରା ଓ ବିକ୍ରେତା ଏକ ସହମତ ଦରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ___________ ଚାଲିଥାଏ ।
(ବଳ କଷାକଷି, ମୂଲଚାଲ, ଦିଆନିଆ, କଥାବାର୍ତ୍ତା)
Answer:
ମୂଲଚାଲ

Question 4.
_____________ ବଜାରରେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ପରସ୍ପରକୁ ଭେଟିଥା’ନ୍ତି ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି । (ଷ୍ଟକ୍ ବଜାର, ଭୌତିକ ବଜାର, ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର, ଡିଜିଟାଲ ବଜାର)
Answer:
ଭୌତିକ ବଜାର

Question 5.
ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ସେବା କାରବାର ହେଉନଥ‌ିବା ବଜାରକୁ ___________ କୁହାଯାଏ ।
(ଷ୍ଟକ୍ ବଜାର, ଭୌତିକ ବଜାର, ପାଇକାରୀ ବଜାର, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାର)
Answer:
ଷ୍ଟକ୍ ବଜାର

Question 6.
ଭାରତ ______________ ତେଲ ମାଲୟେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ଥାଇଲାଣ୍ଡରୁ ଆମଦାନୀ କରିଥାଏ ।
(ସୋରିଷ, ବାଦାମ, ତାଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ)
Answer:
ତାଳ

Question 7.
ଭୌତିକ ବଜାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ _________________ ଙ୍କଠାରୁ ବହୁପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିଥା’ନ୍ତି ।
(ଖୁଚୁରା ବେପାରୀ, ସମବାୟ ସମିତି, ଗୋଦାମ ମାଲିକ, ଉତ୍ପାଦନକାରୀ)
Answer:
ଉତ୍ପାଦନକାରୀ

Question 8.
ପୁରୁଣା ଦିଲ୍ଲୀସ୍ଥିତ ଖାରିବା ଓଲି ବଜାରରେ ______________ ଅଧୂକ ପରିମାଣରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥାଏ ।
(ମସଲା, ଫୁଲ, ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ, ମିଠାଦ୍ରବ୍ୟ)
Answer:
ମସଲା

Question 9.
ସେଲୁନ, ସିନେମା ହଲ ଓ ରେଷ୍ଟ୍ରରାଷ୍ଟ୍ର ଇତ୍ୟାଦିରୁ _______________ ବ୍ୟବସାୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
(ପାଇକାରୀ, ଖୁଚୁରା, ଭୌତିକ, ହାଟ)
Answer:
ଖୁଚୁରା

Question 10.
ଜୟପୁରସ୍ଥିତ ଜୋହରି ବଜାରରେ _________________ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ କାରବାର ହୋଇଥାଏ ।
(ସୁନା, ରୂପା, ଧାତୁ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର)
Answer:
ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର

Question 11.
ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ, ସୁରତ୍ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ______________ ଶିଳ୍ପ କେନ୍ଦ୍ର ଅଟେ ।
(ରୂପା, ସୁନା, ହୀରା, ତମ୍ବା)
Answer:
ହୀରା

Question 12.
‘ଇମା କୌଥଲ’ ବା ‘ମା’ ମାନଙ୍କ ବନାର _______________ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
(ତ୍ରିପୁରା, ମଣିପୁର, ଆସାମ, ନାଗାଲାଣ୍ଡ)
Answer:
ମଣିପୁର

Question 13.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ବେପାରୀମାନେ କ୍ରେତାମାନଙ୍କୁ __________________ ପ୍ରଦାନ କରି ସେମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କାମନା
କରିଥାନ୍ତି । (ହଳଦୀ ଓ କଙ୍କୁମ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଶଙ୍ଖା ଓ ସିନ୍ଦୂର)
Answer:
ହଳଦୀ ଓ କଙ୍କୁମ

Question 14.
ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ର _____________ ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହା ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ ।
(FSSAI, FASTAG, FOODTAG, VEGTAG)
Answer:
ESSAI

Question 15.
ଏକ ଦେଶର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥ‌ିବା କାରବାରକୁ ______________ ବଜାର କୁହାଯାଇଥାଏ ।
(ଖୁଚୁରା, ପାଇକାରୀ, ଘରୋଇ, ଭୌତିକ)
Answer:
ଘରୋଇ

ଠିକ୍ ଉକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ ( ✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଭକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ସୁରତ୍ ଏସିଆର ସର୍ବବୃହତ୍ କପଡ଼ା ବଜାର ଅଟେ ।
Answer:
✓

Question 2.
ଶୀତଳଭଣ୍ଡାରମାନଙ୍କରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ରଖାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 3.
ମଣିପୁରର ଇମା କୈଥଲ ବଜାର କେବଳ ମା’ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
✓

Question 4.
ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥର ପ୍ୟାକେଟ୍ ଉପରେ ISI ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 5.
ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ଉପଲବ୍ଧି ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ କରାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
✓

Question 6.
କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାଳିତ ଉପକରଣରେ ଅଧୂକ ତାରା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ତାହା ଅଧ୍ବକ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରି ଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 7.
ଭାରତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନକ ପ୍ରାଧ୍ୟାକରଣ FSSAI ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ।
Answer:
✓

Question 8.
ପାଇକାରୀ ବଜାରରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଦେଶର ସୀମା ବାହାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 9.
ଖୁଚୁରା ବେପାରୀମାନେ ଅନ୍ତିମ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।
Answer:
✓

Question 10.
ଦିନବେଳା ପରିବା ବଜାରରେ ପରିବା ଶସ୍ତା ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
✗

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର	କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଆଭାସୀ ସାକ୍ଷାତକାର
ଗୋଦାମ ଘର	ପଚିସଢ଼ି ଯାଉଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟ
ହାଟ	ମା’ ମାନଙ୍କ ବଜାର
ଇମା କୈଥଲ	ସାପ୍ତାହିକ ବଜାର.
ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର	ଦ୍ରବ୍ୟ ମହଜୁଦ୍ କରାଯାଏ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର	ପଚିସଢ଼ି ଯାଉଥ‌ିବା ଦ୍ରବ୍ୟ
ଗୋଦାମଘର	ଦ୍ରବ୍ୟ ମହଜୁଦ୍ କରାଯାଏ
ହାଟ	ସାପ୍ତାହିକ ବଜାର
ଇମା କୈଥଲ	ମା’ ମାନଙ୍କ ବଜାର
ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ବଜାର	କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ଆଭାସୀ ସାକ୍ଷାତକାର

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
FSSAI	ଉତ୍ତମ ମାନର ସୁନା
ISI	କୃଷି ଉତ୍ପାଦ
AGMARK	ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ସାମଗ୍ରୀ
BEE STAR	ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣ
HALL MARK	ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
FAASI	ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ
ISI	ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଉପକରଣ
AGMARK	କୃଷି ଉତ୍ପାଦ
BEE STAR	ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ସାମଗ୍ରୀ
HALL MARK	ଉତ୍ତମ ମାନର ସୁନା

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବଜାର ବ୍ୟାପାରରେ ସରକାର କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:

1. ବଜାରରେ କିଣାବିକା କାର୍ଯ୍ୟ ସୂଚାରୁ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ନହୋଇ ଅସ୍ଵାଭାବିକ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଲେ ସରକାର ସେଥ‌ିରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରି ସ୍ଵାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି ।
2. ସରକାର ଉପଭୋକ୍ତା ଓ ଉତ୍ପାଦନକାରୀଙ୍କ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ନଜର ରଖୁଥା’ନ୍ତି ଓ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 2.
କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କିଏ ଓ କାହିଁକି ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି ?
Answer:

1. କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ସରକାର କେତେକ ସାମଗ୍ରୀର ମୂଲ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ।
2. ବିକ୍ରେତା କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀ ସର୍ବାଧ‌ିକ ମୂଲ୍ୟ କେତେ ନେଇପାରିବେ, ତାହା ସରକାର ସ୍ଥିର କରିଥା’ନ୍ତି । ବିଶେଷକରି ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଔଷଧ ଭଳି ଅନେକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ଖାଉଟିମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ସରକାର କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି ?
Answer:

1. ନିର୍ମାତାମାନେ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ସେବା ପ୍ରଦାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆବଶ୍ୟକ ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ସୁରକ୍ଷା ମାନଦଣ୍ଡ ପାଳନ ପାଇଁ ସରକାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।
2. ସରକାର ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ଔଷଧର ଅନୁମୋଦନ ପାଇଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ଥିର କରିଛନ୍ତି ଓ ଉତ୍ପାଦିତ ଔଷଧର ଗୁଣବତ୍ତା ଓ ମାନଦଣ୍ଡ ଯାଞ୍ଚ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 4
ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ କେଉଁସବୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାମଗ୍ରୀ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଇବାରେ ଲାଭ ପାଇବାର ଆଶା ରଖୁ ନଥାନ୍ତି ?
Answer:

1. ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ଲାଭ ପାଇବା ଆଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି କରିବା ସହ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି ।
2. କେତେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନେ ଲାଭ ପାଇବା ଆଶା ରଖୁ ନଥାନ୍ତି । ଯଥା – ସାର୍ବଜନୀନ ପାର୍କ, ରାସ୍ତା ତଥା ପୋଲିସ ବା ଗାର୍ଡ଼ ନିଯୁକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 5.
କ୍ରେତାମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ଚିହ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଗୁଣବତ୍ତା ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:

1. କ୍ରେତାମାନେ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ FASSI ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ତାହା ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି ଓ ଖାଇବା ନିରାପଦ ବୋଲି ଜାଣିଥା’ନ୍ତି ।
2. ସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହା ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦର ଗୁଣବତ୍ତା ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 6.
କେତେକ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ BEE STAR ପଟିଚିହ୍ନ ଲଗାଯାଇଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. BEE STAR(Bureau of Energy Efficiency) ର ଅର୍ଥ ଶକ୍ତି ଦକ୍ଷତା ବିଭଗା ।
2. କୌଣସି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାଳିତ ଉପକରଣରେ ଅଧ‌ିକ ତାରା ଚିହ୍ନ ଥିଲେ ଏହା କମ୍ ଶକ୍ତି ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଲ୍ କମ୍ ଆସିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ପରିବେଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ବଜାରର ଚାହିଦା ବଢ଼ିଯାଇଛି କାହିଁକି ? ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ତୁମର ମତାମତ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ସାମଗ୍ରୀ କିଣାବିକା କରିଥା’ନ୍ତି ତାହାକୁ ବଜାର କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ହାଟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ବଜାରରେ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ, ପରିବାର ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ । ଦୀର୍ଘଦିନଧରି ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ବଜାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଆସୁଛନ୍ତି ।

(iii) ଅଧୂକନ୍ତୁ ବଜାରଗୁଡ଼ିକ ଲୋକ ପରମ୍ପରା ତଥା ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଦିକୁ ଯୋଡ଼ିଥାଏ । ବଜାରରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ବିକ୍ରି ଆସିଥାଏ । ପଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉନ୍ନତି ହୋଇପାରିଥାଏ ।

Question 2.
ଘରୋଇ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାର ମଧ୍ଯରେ ତୁମେ କ’ଣ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଯେଉଁ ବଜାରରେ ଦେଶର ଭୌଗୋଳିକ ପରିସୀମା ଭିତରେ କିଣାବିକା ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଘରୋଇ ବଜାର କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଏହି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କାଗଜ ଦେଶର ବଡ଼ କାଗଜ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି । ଏଥ‌ିପାଇଁ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ମଧ୍ୟରେ କାଗଜ କିଣାବିକା ଦେଶ ଭିତରେ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ବଜାରଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଦେଶର ସୀମା ବାହାରେ କିଣାବିକା ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶର ବଳକା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଦେଶକୁ ରପ୍ତାନୀ କରାଯାଏ ଓ ଅଭାବ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ବହିଃ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ଯ ସୀମାପାର ବାଣିଜ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
ପାଇକାରୀ ଓ ଖୁଚୁରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟ ହୋଇଥାଏ, ତାହା ତୁମ ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ ହୋଲ୍ସେଲ୍ ବେପାର କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଉତ୍ପାଦନକାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ଛକ ତଥା ଗଳିକନ୍ଦିରେ ଥ‌ିବା ଦୋକାନୀଙ୍କୁ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ଖୁଚୁରା ବେପାରୀମାନେ ଉପଭୋକ୍ତାମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ଚାହିଦା ଅନୁସାରେ ଅଳ୍ପଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ଖୁଚୁରା ବେପାରୀମାନେ ପାଇକାରୀ ବେପାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ରୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ପାଇକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ମାଲଗୋଦାମରେ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିବାବେଳେ ଖୁଚୁରା ବେପାରୀମାନେ ଗଳିକନ୍ଦି ଓ ଛକ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ନିଜ ଦୋକାନ ଘରେ ବା କ୍ୟାବିନ୍‌ରେ ବସି ବେପାର କରିଥା’ନ୍ତି । ଖୁଚୁରା ଦୋକାନୀମାନେ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ବଜାର ସମାଜର ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ? ଏହା ତୁମେ କିପରି ଭାବରେ ଦେଖୁଛ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ବଜାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଜୀବନରେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏହା ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଓ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାରବାରକୁ ସହଜ କରିଥାଏ ।

(ii) ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ । ଏ ସମ୍ପର୍କ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଜାରି ରହିଥାଏ । କିଛି ପରିବାର ସେମାନଙ୍କର ଦର୍ଜୀ, ଗହଣା ଦୋକାନୀ ଓ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିଶ୍ଵସନୀୟ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଭାରତରେ ଅନେକ ପରିବାର ସ୍ଥାନୀୟ ତେଜରାତି ଦୋକାନୀଙ୍କ ପାଖରେ ବାକି ଖାତା ରଖୁ’ନ୍ତି ଓ ମାସ ଶେଷରେ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାର ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) କ୍ରେତା ଓ ବିକ୍ରେତାମାନଙ୍କର ସୁବିଧା ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସରକାର କେତେକ ପଦକ୍ଷେପଗ୍ରହଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ସରକାର ପ୍ରଥମତଃ, ମୂଲ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ବିକ୍ରେତା କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀର ସର୍ବାଧ‌ିକ ମୂଲ୍ୟ କେତେ ନେଇପାରିବେ, ତାହା ସରକାର ସ୍ଥିର କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଔଷଧ ଭଳି ଅନେକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାର ମୂଲ୍ୟର ସର୍ବାଧ‌ିକ ସୀମା ସରକାର ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।

(iii) ଧାନ, ଗହମ ଓ ମକା ଭଳି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକୀୟ କୃଷି ଉତ୍ପାଦନଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବନିମ୍ନ ବଜାର ମୂଲ୍ୟ ସରକାରଙ୍କଦ୍ଵାରା ସ୍ଥିର କରାଯାଏ ।

(iv) ଚାଷୀମାନେ ଯେପରି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ନ ହୁଅନ୍ତି, ସରକାର ନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(v) ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସରକାର ସର୍ବନିମ୍ନ ମଜୁରୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି । ଏହାଦ୍ଵାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉଚିତ ପ୍ରାପ୍ୟ ମିଳିପାରିଥାଏ ।

Question 2.
ମଣିପୁରର ‘ମା’ମାନଙ୍କ ବଜାର’ ବା ‘ଇମା କୈଥଲ’ ବିଷୟରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ମଣିପୁରର ମଇତେଇ ଭାଷାରେ ‘ଇମା କୈଥଲ’ (Imo Keithal) ‘ମା’ ମାନଙ୍କର ବଜାର’ ଭାବେ ଇମ୍ଫାଲର ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବଜାର ।

(ii) ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ମହିଳା ଏହି ବଜାଲସ୍ଥ ସମସ୍ତ ଦୋକାନରେ ମାଲିକ ଓ ପରିଚାଳକ ଅଟନ୍ତି ।

(iii) ସେମାନେ ପନିପରିବା, ପାରମ୍ପରିକ ମଣିପୁରୀ ପୋଷାକ ସମେତ ହସ୍ତତନ୍ତ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସହର ତଥା ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜିନିଷପତ୍ର ବିକ୍ରୟ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ବଜାର ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ହଜାର ହଜାର ପରିବାର ପାଇଁ ଆୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ ହୋଇଥାଏ ।

(v) ଅନ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖ‌ିଲେ, ଏହି ବଜାର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ମିଶ୍ରଣ ପରି ମନେହୁଏ । ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ନିଜର ଭାବନା ତଥା ପରମ୍ପରାର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି । ଏହି ବଜାରରେ ବୁଲିବା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବାର ଏକ ନିଆରା ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ ।

Question 3.
ବୟନ ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟତୀତ ହୀରା ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଗୁଜୁରାଟର ସୁରତ ସହର ବିଶ୍ଵ ମାନଚିତ୍ରରେ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି କାହିଁକି ? ଏହି ବିଷୟକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ଛୋଟ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
Answer:
(i) ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଗୁଜୁରାଟର ସୁରତ ସହର ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ ସହଜ ଭାବରେ ପରିଚୟ ହାସଲ କରିଥିଲା । ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଓ ହୀରା ଶିଳ୍ପର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିପାରିଥିଲା ।

(ii) ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଲକ୍ଷ କାରିଗର ବିଶାଳ ସ୍ତରରେ ହୀରା କଟିବା ଓ ଚିକ୍କଣ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ନିଯୁକ୍ତ ଅଛନ୍ତି ।

(iii) ଦେଶର ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ସହର ଯୋଗୁଁ ବନ୍ଦର ଓ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ସଡ଼କ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ଏହି ପରିବହନ ଭିଭିଭୂମି ଆଜି ବି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି ।

(iv) ବିଶେଷଜ୍ଞ କାରିଗର ଓ କୁଶଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏଠାରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହାକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସହର କରି ଗଢ଼ି ତୋଳିଛି ।

(v) ଏଠାରେ ଥୁବା ବନ୍ଦର, ରାଜପଥ ଓ ରେଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରାଯାଇଛି । ବାଣିଜ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଗଠନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନୁକୂଳ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ଦିନକୁ ଦିନ ଏହାକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ ବ୍ୟବସାୟ ନଗରୀଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଉଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ଭାରତର ଏକ ଶିଳ୍ପନଗରୀ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିପାରିଛି ।

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 5 Changes Around Us: Physical and Chemical Notes can make exam preparation more effective.

Changes Around Us: Physical and Chemical Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 5 Notes

A change is said to take place when the state, appearance or properties of a substance become different from what they were before or are altered.

These changes can be observed through our senses of sight, smell, touch, hearing, and taste.

Physical Change

• A change in which only physical properties such as size, appearance, shape, volume, and state of a substance change is called a physical change.
• In a physical change, the chemical properties of a substance remain the same and no new substance is formed.
• Examples: Melting of ice cubes, cutting a piece of wood, drying of wet clothes, stretching a rubber band, boiling of water, etc.
  

Chemical Change

• A change in which one or more new substances are formed is called a chemical change.
• The properties of the new substances formed are different from those of the original substances.
• Examples: Cooking of food, burning of wood, making popcorn from corn, etc.
• A chemical reaction is a process in which one or more substances react to form one or more new substances with different properties.
• The chemical reaction involved in a chemical change is represented in short form as a chemical equation.

Turning Lime Water Milky: Test For Carbon Dioxide

• On blowing air into lime water, bubble formation occurs, and the lime water turns milky (or cloudy). This is due to the formation of an insoluble white substance, i.e., calcium carbonate, along with water.
• The word equation for the chemical reaction that takes place is as follows:
  Calcium hydroxide (Lime water) + Carbon dioxide → Calcium carbonate (Insoluble white substance) + Water

Reaction of Vinegar with Baking Soda

• When vinegar is mixed with baking soda, a fizzing, bubbling sound is produced along with the formation of bubbles.
• The released gas, when passed through lime water, turns it milky.
• This indicates that the gas released is carbon dioxide.
  Vinegar + Baking soda → Carbon dioxide + Other substances
  

Rusting

• Rusting is a process that involves the formation of a brown-coloured substance called rust on an iron surface, when it is exposed to both air and water.
• Since a new substance, i.e., rust (iron oxide), is forme’? in this process, it is a chemical change.
  

Combustion

• A chemical reaction in which a substance reacts with oxygen and produces heat and/or light is known as combustion.
• Substances that undergo combustion reactions are called combustible substances.
• The burning of a combustible substance also involves the formation of a new substance.
• For example, when magnesium ribbon is burnt in air (oxygen), it involves the formation of a new substance, magnesium oxide, along with the evolution of heat and light.
  Magnesium (Ribbon) + Oxygen (Air) → Magnesium oxide (White powder) + Heat + Fight
• Some other examples of combustible substances include wood, paper, cotton, coal, kerosene, etc.
• The minimum temperature at which a substance catches fire is called its ignition temperature.
• The component of the air that supports combustion is oxygen. Thus, combustion cannot take place without a continuous supply of oxygen. This is why the flame of a candle gets extinguished if it is covered with a glass tumbler.

Requirements for combustion:

1. A combustible substance or fuel
2. Air (Oxygen)
3. Heat that allows the combustible substance or fuel to reach its ignition temperature.

Physical And Chemical Changes Occurring Together The burning of a candle

• Physical changes: The melting of wax from solid to liquid, its solidification on cooling, and its evaporation.
• Chemical change: The burning of wax vapour in the flame, as it produces new substances such as carbon dioxide and water vapour, which are released as smoke.

Reversible And Irreversible Changes

• Reversible changes are those in which the original substance can be obtained again. For example, melting of ice cubes, drying wet clothes, making small balls of dough, mixing salt in water, etc.
• Irreversible changes are those in which the original substance cannot be obtained again. For example, chopping vegetables, cutting a piece of paper, breaking a glass, rusting of iron, etc.

Desirable And Undesirable Changes

• Changes that are helpful in our daily lives are desirable changes. For example, the cutting of vegetables and fruits, the ripening of fruits, and cooking food.
• Changes that are harmful or unwanted are called undesirable changes. For example, rusting of iron, decay of food, etc.

Slow Changes In Nature

Weathering

• Weathering is the process by which large rocks are gradually broken down into smaller pieces due to natural physical and chemical changes.
• It involves physical changes such as changes in temperature, growth of plant roots, and freezing of water in rock cracks.
• It involves chemical changes like reaction of water and oxygen with minerals in rocks that causes changes in their chemical composition (for example, iron in basalt forming iron oxide).
• Weathering takes place over a long period of time and ultimately leads to the formation of soil.

Erosion:
Erosion is defined as the process by which soil, rocks, or other substances are worn away and carried from one place to another by wind, or water, or other agents. Since no new substance is formed, erosion is a physical change.

Physical Changes:
Changes which only affect the shape, size, or state of a substance without forming a new substance. For example, inflation of a balloon, melting of ice, etc.

Simultaneous Physical and Chemical Changes
A single process may involve simultaneous physical and chemical changes. For example, burning of a candle.

• Physical change: Melting of wax
• Chemical change: Burning of wax vapour to form new substances

Reversible and Irreversible Changes

Reversible Change: The original substance can be brought back again, e.g., folding of paper.
Irreversible Change: The original substance cannot be brought back again, e.g., making of popcorn from corn.

Desirable and Undesirable Changes

Desirable Change: These changes are considered useful and good.
For example, cooking food, setting of curd are some desirable changes.

Undesirable Change: These changes are considered unw anted or harmful.
For example, rusting of iron, decay of food, and rotting of fruits are some undesirable changes.

Note: A change that is undesirable in a given situation may be desirable in some other situation.

Chemical Changes

• Changes in which new substance(s) is/are formed through a process called chemical reaction.
• For example, formation of an insoluble substance on passing carbon dioxide through lime water.
• Calcium hydroxide (Lime water) + Carbon dioxide → Calcium Carbonate (Insoluble substance) + Water

Rusting:
The exposure of iron to air and water results in the formation of rust (new substance) via a process called rusting.

Combustion

• A chemical reaction in which a substance reacts with oxygen to produce heat and/or light. For example, burning of magnesium ribbon.
  Magnesium + Oxygen → Magnesium oxide + Heat + Light
• The substances that undergo combustion are known as combustible substances, e.g., wood, paper, cotton, kerosene etc

Requirements for Combustion

• A combustible substance, also called ‘fuel’
• Air (Oxygen)
• Heat that allows the fuel to reach its ignition temperature

Some Slow Natural Changes

Weathering

• Weathering is the gradual breaking down of rocks into smaller pieces or sediments.
• It involves both physical and chemical changes.

Erosion

• Erosion is the process of removing, transporting, and depositing rocks, soil, and sediments by natural forces like wind, water, or landslides.
• It involves only physical change.

Students can use Class 7 Math Solution Odia Medium and Class 7 Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium ସମାନ୍ତର ସରଳ ରେଖା ଓ ଛେଦକ to check their answers after solving exercises.

7th Class Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium

Class 7 Maths Chapter 5 Odia Medium

5.1 ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥିବା ଏକାଧୁକ ସରଳରେଖା :

Page No. (109 to 111)

Question 1.
ସେମାନେ କେତୋଟି କୋଣ ଗଠନ କରନ୍ତି ?
Solution:

ସେମାନେ 4ଟି କୋଣ ଗଠନ କରନ୍ତି ।
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି । ଆମେ
ଦେଖୁପାରିବା ଏଠାରେ 4ଟି କୋଣ a, b, c, d ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ।

Question 2.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଏକରୁ ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିପାରିବେ କି ?
Solution:
ଛେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବେ ।

Question 3.
ଯଦି ∠a = 120° ହୁଏ, ତେବେ ଅଙ୍କନ କିମ୍ବା ମାପ ନକରି ∠b, ∠c ଓ ∠d ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବ କି ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ ∠a ଓ ∠b ର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି = 180° । ଯଦି ∠a = 120° ହୁଏ,
ତେବେ ∠b = 180° – 120° = 60° ହେବ ।
ସେହିପରି ∠b ଓ ∠c ର ପରିମାଣ = 180° । ଯଦି ∠b = 60° ହୁଏ, ତେବେ ∠c = 120° ହେବ । ∠c ଓ ∠d ର ପରିମାଣ = 180° । ଯଦି ∠c = 120° ହୁଏ, ତେବେ ∠d = 60° ହେବ ।

ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ∠a, ∠b, ∠c ଓ ∠d ପରି ଚାରୋଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ସେଥୁମଧ୍ଯରୁ ∠a ଓ ∠c ର ପରିମାଣ ପରସ୍ପର ସମାନ ଏବଂ ∠b ଓ ∠d ର ପରିମାଣ ପରସ୍ପର ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ।

Question 4.
ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଥ‌ିବା ଯେକୌଣସି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ପାଇଁ ଉପରୋକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କି ?
Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ମାପି ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇପାରିବା ଯେ,
∠a + ∠b = ∠a + ∠d = ∠b + ∠c = ∠c + ∠d = 180°
ପୁନଶ୍ଚ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ନମାପି ମଧ୍ଯ ଆମେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇପାରିବା ଯେ,
∠a + ∠b = 180° (ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ କୋଣ) ଏବଂ ∠a + ∠d = 180° (ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରଣ କୋଣ)
∴ ∠a + ∠b = ∠a + ∠d
ତେଣୁ ∠b = ∠d ସେହିପରି ∠a = ∠c ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବା ।

ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ସନ୍ନିହିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ିର ମାପ ସର୍ବଦା 180° ହୁଏ ।
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କୋଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିହିତ ନୁହଁନ୍ତି ବା ବିପରୀତ ଅଟନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତୀପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ସର୍ବଦା ସମାନ । ଏହିଭଳି କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନ କରି କୌଣସି ଗାଣିତିକ ଉକ୍ତିର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ପ୍ରଦିପାଦନ କରିବାକୁ ଗଣିତରେ ପ୍ରମାଣ କୁହାଯାଏ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ଚିତ୍ର ଦେଖୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି	∠AOC ଓ ∠AOD, ∠DOB ଓ ∠BOC
ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ	∠AOC ଓ ∠BOD, ∠AOD ଓ ∠BOC

ପରିମାପ ଓ ଜ୍ୟାମିତି :

• ସରଳରେଖ୍କ ଯୋଡ଼ି ଅଙ୍କନ କଲାବେଳେ ଏହାର ପରିମାଣ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ କଲେ, ବେଳେବେଳେ ଏହାର ସମଷ୍ଟି 180 ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ବେଳେବେଳେ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।
• ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
  • ପ୍ରୋଟୋକ୍ଟର ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ନ କଲେ, କୋଣର ପରିମାଣ ମାପରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଯାଏ ।
  • ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ ବେଳେ ସରଳରେଖାର ମୋଟେଇର ତାରତମ୍ୟତା । ପ୍ରକୃତରେ ସରଳରେଖାର କୌଣସି ମୋଟେଇ ନଥାଏ । ମାତ୍ର ବିନା ମୋଟେଇରେ ଆମେ କାଗଜ ଉପରେ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବା କଷ୍ଟକର ।
  • ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉଛି ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତଳ ହୋଇ ନଥାଇପାରେ ।
• ଦୁଇଟି ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ିର ସମଷ୍ଟି 180 । ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମିର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ ସରଳରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ ଓ ରଶ୍ମିଟି ସରଳରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ନହେଲେ, ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେହି ଦୁଇକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° ହେବ ।

5.2 ଲମ୍ବରେଖା :

Page No. (112)

Question 1.
ତୁମେ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଚାରୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ ?
? ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ ?
Solution:

ଯଦି ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଚାରୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହୁଏ ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ହେବ ।

ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ 90° କୋଣରେ ଛେଦକଲେ ରେଖାଦ୍ବୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ହେବେ । ଚିତ୍ର 5.4 ରେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଟନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ୍ l ରେଖା m ରେଖା ପ୍ରତି କିମ୍ବା m ରେଖା l ରେଖା ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଟନ୍ତି ।

5.3 ସରଳରେଖାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ :

Page No. (112 to 113)

Question 1.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ କିପରି ମିଳିତ ହେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା କିପରି ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି, ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଗାଣିତିକ ଶବ୍ଦ (ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁରେ, ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁରେ, ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି)
Solution:
ଯେପରି FG ରେଖାଖଣ୍ଡ ଓ FH ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସହିତ F ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇ 115° ପରିମାଣ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି ।

Question 2.
ST ଓ UV ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ମିଳିତ ହେବେ କି ?
Solution:
ST ଓ UV ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ମିଳିତ ହେବେ ନାହିଁ ।

Question 3.
OP ଓ QR ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ଛେଦ କରିବେ କି ?
Solution:
OP ଓ OR ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ ।

ଯଦି ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଯେତେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କୁ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ କେଉଁ ସରଳରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ?

Solution:
(i) a, i, h ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(ii) b ଓ e ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(iii) c ଓ g ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(iv) d ଓ f ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।

5.4 ସମାନ୍ତର ରେଖା ଓ ଲମ୍ବ ରେଖା :

Page No. (116 to 117)

ନିଜେ କର :

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାଉପରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।

Solution:

ମନେକର ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଛି ସରଳରେଖା l, m, n ଓ p । ଆମେ l’, m’, n’ ଓ p’ ଅଙ୍କନ କରିଲୁ । ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ l’ ରେଖା l ପ୍ରତି ଲମ୍ବ , m’ ରେଖା m ପ୍ରତି ଲମ୍ବ , n’ ରେଖା n ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଓ p’ ରେଖା p ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ।

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକେତଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କର । (ଗୋଟିଏ ତୀର ଚିହ୍ନ, ଦୁଇଟି ତୀର ଚିହ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି) ଏବଂ ଲମ୍ବରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଗଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ସୂଚାଅ ।
(a) ଲମ୍ବ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କର ?
(b) ସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କଲ ?

Solution:

(a) ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ୨୦ କୋଣରେ ଛେଦ କରେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ହେବେ ।
(b) ଯଦି ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଯେତେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ହେବେ ।

Question 3.
ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ସମାନ୍ତର ରେଖାଯୋଡ଼ି ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ସମାନ୍ତର ରେଖାଯୋଡ଼ିଗୁଡ଼ିକରେ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟର ହୋଇଥବ ଏବଂ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାନ୍ତବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଢ଼ରେ ଥବା ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଥବ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 4.
ଚିତ୍ରରେ ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଡ୍ରେ କିଛି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାଖଣ୍ଡସହ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
(a) ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ଥିଲା କି ?
(b) କେଉଁ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ?
(c) ତୁମେ ସେହି ରେଖାଗୁଡ଼ିକର ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କିପରି କଲ ?

Solution:

(a) ଦିଆଯାଇଥିବା କିଛି ରେଖା ସହିତ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ।
(b) e, f, g ଓ h ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ?
(c) e, f, g ଓ h ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଦୁ ଗତି କରୁ ନଥିଲା । e, f, g ଏବଂ h ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ରେଖାଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ଦେଖୁ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି ।

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ a ରେଖା ସହ b ଓ c ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସମାନ୍ତର ? ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲ ?

Solution:

a, b ଓ c ରେଖାକୁ ବର୍ଜିତ କରାଯାଇଛି । ଆମେ ଦେଖ‌ିଲେ ଯେ a ଓ c ରେଖା କେବେବି ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଏକାଠି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ a ଓ b ରେଖାକୁ ବର୍ଜିତ କଲେ ବାମପଟେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇପାରିବେ । ∴ ସରଳରେଖା a ଓ c ପରସ୍ପର ସମାନ୍ତର ।

5.5 ଛେଦକ :

Page No. (118)

Question 1.
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ 8ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ କି ?
Solution:
ଉତ୍ପନ୍ନ 8ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଯଦି ଭିନ୍ନ ତେବେ କାହିଁକି ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ରେଖାକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଵରୁ ଚାରି ଯୋଡ଼ା କୋଣ ପରସ୍ପର ସମାନ (ପ୍ରତୀପ କୋଣ) କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଡ଼ା କୋଣର ପରିମାଣ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଯଦି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ତେବେ କାହିଁକି ?
Solution:
ଯଦି ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଭୂଲମ୍ବ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ରେଖା ଛେଦକରେ ତେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ସମକୋଣ ହେବେ ।

Question 4.
କେଉଁ କୋଣ ଯୋଡ଼ିର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ସହ କୁହ ।
Solution:
∠1 ଓ ∠3, ∠2 ଓ ∠4, ∠5 ଓ ∠7, ∠6 ଓ ∠8 କୋଣ ଯୋଡ଼ିର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ।

Question 5.
∠6, ∠5, ∠4, ∠3 ଓ ∠2 ମଧ୍ଯରେ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ଅଛି କି ?
Solution:
ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ଅଟନ୍ତି ।
ଚିତ୍ରରେ ∠1 ଓ ∠3 ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ । ∠2 ଓ ∠4, ∠5 ଓ ∠7, ∠6 ଓ 28 କୋଣ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ।
ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସରଳ ରେଖାକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବାଧ‌ିକ 4ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର କୋଣ ମିଳିଥାଏ ।

5.6 ଅନୁରୂପ କୋଣ :

Page No. (118 to 120)

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 3 :
Question 1.
ଆସ ଆମେ ଏପରି ଦୁଇଟି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା, ଯେପରି ଏକ ଛେଦକ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା 8ଟି କୋଣରୁ 2ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଣ ହେବ ।

Solution:
ସୋପାନ – 1 : ଗୋଟିଏ ରେଖା l ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ଛେଦକ t ଏହି ରେଖାକୁ x ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରୁ ।

ସୋପାନ – 2 : l ଓ t ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ∠a କୁ ମାପ । (ମନେକର ∠a = 60°) । ଯଦି ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 60°ତେବେ ଏହାର ସନ୍ନିହିତ କୋଣର ପରିମାଣ 120° ହେବ, ତେଣୁ ଆମେ 2ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର କୋଣ ସମୂହ ପାଇଲୁ ।

ତେଣୁ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଛେଦକ t କୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବୁ ଯେପରି ଏହି ରେଖାଟିର ଛେଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ 60° କିମ୍ବା 120° ହେବ ।

ସୋପାନ – 3 : ଛେଦକ t ଉପରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ Y ନିଆଯାଉ ।

ସୋପାନ- 4 : Y ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ m ରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ, ଯେପରି ଛେଦକର ଯେଉଁ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ∠a ଅଛି ସେହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏହା 60° କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ଏହି ଅଙ୍କନ ପାଇଁ ଟ୍ରେସ୍ ପେପର କିମ୍ବା ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ ଯେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର । ∠a ଓ ∠b କୋଣଦ୍ଵୟ ଅନୁରୂପ କୋଣ । ଏହା l ଓ m ରେଖାର ଛେଦକ । ରୁ ସୃଷ୍ଟି । ଏହି ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ ।

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନରେଖାକୁ ଏକ ଛେଦକ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 4 :
Question 1.
ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦ କରୁଛି । ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ ହେବ ?
Solution:

ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳ ରେଖା t ରେଖା ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟକୁ ଛେଦ କରୁଛି ଓ ଏଥୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟ ହେଲେ ∠a ଓ ∠b । ଗୋଟିଏ ଟ୍ରେସ୍ ପେପର ବ୍ୟବହାର କରି ∠a ପରିମାଣକୁ ସୂଚିତ କର । ସୂଚିତ ହୋଇଥିବା ଟ୍ରେସ୍ ପେପରକୁ ∠bଉପରେ ରଖୁ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ସୂଚିତ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ∠a ଓ ∠bର ପରିମାଣକୁ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟରର ସାହାଯ୍ୟର ମାପି ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଜାଣିବା ଯେ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ । ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ,

ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦକଟିଏ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସର୍ବଦା ସମାନ ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 5 :
1 ଓ m ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଏକ ଛେଦକ t ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ । କୋଣର ପରିମାଣ ମାପିବା ପାଇଁ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।

Question 1.
ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ କରିବା ପାଇଁ ଛେଦକ ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ?
Solution:
ନା, ଯଦି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହୋଇନଥିବେ, ତେବେ ଏହି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟର ଛେଦକଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ ।

5.7 ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା

Page No. (122 to 123)

ପ୍ରଥମେ ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ରେଖା l ଅଙ୍କନ କର । ଏବେ ସେୟାର ବ୍ୟବହାର କରି l ରେଖାପ୍ରତି ଦୁଇଟି ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।
Question 1.
ଦୁଇଟି ରେଖା ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର କି ?
Solution:
ଏହି ଦୁଇଟି ରେଖା ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର ।

Question 2.
ଏହି ରେଖାଦ୍ଵୟ l ରେଖାସହିତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ?
Solution:
ଆମେ ଏଠାରେ ସେୟାର ବ୍ୟବହାର କରିଥିବାରୁ l ରେଖାପ୍ରତି ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ରେଖା ସମକୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି । ଦୁଇଟି ରେଖା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖା l ପ୍ରତି ସମକୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଯଦି । ରେଖାକୁ ଆମେ ଛେଦକ ଭାବରେ ନେବୁ ତେବେ ଦୁଇଟି ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90° ।
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଛେଦକଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା l ରେଖା ସହ ସମାନ୍ତର ହେଉଥୁବା A ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ? ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସର କେଉଁ କେଉଁ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Solution:

ହଁ, ସମ୍ଭବ । ଏଥପାଇଁ ଆମେ ସେୟାର, ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ :

• ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ କାଗଜ ଉପରେ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥିବା l ରେଖା ସହ ସମାନ୍ତର କରି A ବିନ୍ଦୁରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା ତିଆରି କରାଯିବ ।
• କାଗଜଟିକୁ ଏପରି ଭାଙ୍ଗ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ନୂତନ ରେଖାଟି l ରେଖାପ୍ରତି ଭୂଲମ୍ବ ହେବ ଏବଂ A ବିନ୍ଦୁକୁ ଛେଦ କରିବ । ଏହି ନୂତନ ରେଖାର ନାମ t ହେଉ ।
• ପୁନଶ୍ଚ ସେହି କାଗଜକୁ ଏପରି ଭାଙ୍ଗିବା ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ରେଖାଟି A ବିନ୍ଦୁକୁ ଛେଦ କରିବ ଏବଂ t ରେଖାପ୍ରତି ଭୂଲମ୍ବ ହେବ । ଏହି ରେଖାର ନାମ m ହେଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ହିଁ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବ ।
• 

Question 1.
ଏଠାରେ l ଓ m ରେଖା କାହିଁକି ସମାନ୍ତର ହେବେ ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଛେଦକଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ । ତେଣୁ l ଓ m ରେଖା ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

5.8 ଏକାନ୍ତର କୋଣ

Page No. (123 to 128)

∠f ର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ପାଇବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ∠f ର ଅନୁରୂପ କୋଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବା । ଏଠାରେ ∠ର ଅନୁରୂପ କୋଣ ∠b । ∠b କୋଣର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠d। ତେଣୁ ∠f କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠d ।

ସେହିପରି ∠e କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା । ∠e କୋଣର ଅନୁରୂପ କୋଣ ∠a । ∠a କୋଣର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠c । ତେଣୁ ∠e କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠c ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 6 :
Question 1.
ପୂର୍ବ ଚିତ୍ରରେ ∠f = 120° ହେଲେ, ଏହାର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠d ର ପରିମାଣ କେତେ ?
Solution:
∠d ଓ ∠b କୋଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠b = ∠d ।
∠b ଓ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁପୂରକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠b = ∠f ।
ଯେହେତୁ ∠f = 120°, ∠b = 120°
∴ ∠d = 120°
ପ୍ରକୃତରେ ∠f ର ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ∠f = ∠b କାରଣ ∠b ଓ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁପୂରଣ କୋଣ ।
ସେହିପରି ∠b ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ∠b = ∠d କାରଣ ∠b ଓ ∠d ଦ୍ଵୟ ପ୍ରତୀପ କୋଣ ।
ତେଣୁ ହିଁ ଓ m ସମାନ୍ତର ରେଖାପାଇଁ ସର୍ବଦା ∠f = ∠d ।
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ସମାନ୍ତର ରେଖା ଓ ଏହାର ଛେଦକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକାନ୍ତର କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସର୍ବଦା ସମାନ ହେବ ।

Question 2.
ଉଦାହରଣ – 1 : ନିମ୍ନସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ହିଁ l ଓ m ସମାନ୍ତର ରେଖାଦ୍ୱୟର ଛେଦକ t । ଯଦି ∠6 = 135° ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:
l ଓ m ରେଖା ସମାନ୍ତର ହୋଇଥିବାରୁ ∠6 ଓ ∠2 କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ଏହି ଦୁଇକୋଣ ଅନୁରୂପ କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠2 = 135° ।
∠6 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠8, ତେଣୁ ∠8 = 135° । ∠2 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠4, ତେଣୁ ∠4 = 135° ।
ତେଣୁ ∠2, ∠4, ∠6 ଓ 28 ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ 135° ।
∠5 ଓ ∠6 ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ଏହି ଦୁଇ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ।
ଯେହେତୁ ∠6 = 135°, ତେଣୁ ∠5 = 180° – 135° = 45° ।
= ଯେହେତୁ ∠2 = 135°, ତେଣୁ ∠1 = 180° – 135° = 45° ।
∠1 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠3, ତେଣୁ 23 = 45° । ∠5 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠7, ତେଣୁ ∠7 = 45° ।
∴ ∠1 = 45°, ∠2 = 135°, ∠3 = 45°, ∠4 = 135°, ∠5 = 45°,
∠6 = 135°, ∠7 = 45°, ଓ ∠8 135° ।

Question 3.
ଉଦାହରଣ – 2 : l ଓ m ରେଖାକୁ t ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି । ଯଦି ∠a = 120° ଓ ∠f = 70° ହୁଏ, ତେବେ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ କି ?

Solution:
∠a ଏବଂ ∠b ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବାରୁ ଉଭୟ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ହେବ ।
∠b = 180° – 120° = 60°
ପୁନଶ୍ଚ ∠b ଏବଂ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁରୂପ କୋଣ ।
ମାତ୍ର ଉକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ∠f = 70° । ତେଣୁ ∠b ≠ ∠f
ଏଠାରେ ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟ ସମାନ ହୋଇ ନଥିବାରୁ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବ ନାହିଁ ।

Question 4.
ଉଦାହରଣ – 3 : ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟର ଛେଦକ t । ଯଦି ∠3 = 50° ହୁଏ, ତେବେ ∠6 ର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
∠3 = 50°
∠2 ଓ ∠3 ଦ୍ଵୟ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବାରୁ ଉଭୟ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ହେବ ।
ତେଣୁ ∠2 = 180° – 50° = 130°
ପୁନଶ୍ଚ ∠2 ଓ ∠6 ଅନୁରୂପ କୋଣ ଏବଂ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ।
ତେଣୁ ∠2 = ∠6 ଏବଂ ∠6 = 130°
ଏଠାରେ ∠3 ଓ ∠6 ଦ୍ଵୟକୁ ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣ କହିବା ।
ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ଯେ, ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ରେଖାର ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣ ଦୁଇଟିର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି ସର୍ବଦା 180 ହେବ ।

Question 5.
ଉଦାହରଣ – 4 : \(\overline{\mathbf{A B}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathbf{C D}}\) ସହ ସମାନ୍ତର ଏବଂ \(\overline{\mathbf{A D}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathbf{B C}}\) ସହ ସମାନ୍ତର । ∠DAC ର ପରିମାଣ 65° ଏବଂ ∠ADC ର ପରିମାଣ 60° ହେଲେ, ∠CAB, ∠ABC ଓ ∠BCDର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:
ଚିତ୍ରରେ \(\overline{\mathbf{A B}}\) ଓ \(\overline{\mathbf{C D}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ଏବଂ \(\overline{\mathbf{A D}}\) ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ । ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° । ∠DACର ପରିମାଣ 65° ଏବଂ ∠ADC ର ପରିମାଣ ∠60° ହେଲେ,
∠ADC + ∠DAB = 180° ⇒ 60° + ∠DAB = 180°
⇒∠DAB = 180° – 60° ⇒ ∠DAB = 120°
∠DAB ର ପରିମାଣରୁ ∠CAB ର ମୂଲ୍ୟ ପାଇପାରିବା କି ?
∠DAB = ∠DAC + CAB
⇒ 120° = 65° + ∠CAB ⇒∠CAB = 120° – 65° ⇒ ∠CAB = 55°
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଯେ, AD ଓ BC ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ଓ CD ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ ।
ତେଣୁ, ∠ADC + ∠BCD = 180° ⇒ ∠BCD = 180° – 60° = 120°
∴ ∠CAB = 55°, ∠ABC = 60° ଓ ∠BCD = 120°।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସୂଚିତ ହୋଇଥିବା କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।


Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 48° ଓ ∠BCD = a°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = 48° = ∠BCD = a°
∴ a° = 48°
∴ a = 48°

(ii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ
ଆଉ ଦୁଇଟି ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 52° ଓ ∠BCD = b°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 52° = b°
∴ b = 52°

(iii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 81° ଓ ∠BCD = c°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 81° = c°
∴ c = 81°

(iv) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = d° ଓ ∠BCD = 99°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 99° = d°
∴ d = 99°

(v) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = e° ଓ ∠BCD = 69°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 69° = e°
⇒ e = 69°

(vi) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = f° ଓ ∠BCD = 132
∠ABC ଓ ∠BCD ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠BCD = 180°
∴ f° + 132° = 180°
∴ f° = 180° – 132° = 48°
∴ f = 148°

(vii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = g° ଓ ∠BDE = 122°
∠ABC ଓ ∠BDE ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BDE
∴ g° = 122°
∴ g = 122°

(viii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 75° ଓ ∠BCD = h°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 75° = h°
∴ h = 75°

(ix) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = i° ଓ ∠BCD = 54°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ i° = 75° ⇒ i = 54°

(x) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 97° ଓ ∠BCD = j°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 97° = j°
⇒ j = 97°

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ‘a’ ଚିହ୍ନିତ କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଗୋଟିଏ ରେଖା । ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ACB = 42° ଓ∠CEF = a
∠ACB ଓ ∠BCE ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ
∴ ∠ACB + ∠BCE = 180°
= 42° + ∠BCE = 180°
⇒∠BCE = 180° – 42° = 138°
⇒∠BCE ଓ ∠CEF ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ,
∠BCE = ∠CEF = 138°
∴ 138° = a ⇒ a = 138°

(ii) ଚିତ୍ରରେ m ଓ m’ ସରଳରେଖାକୁ l ଓ l’ ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 62° ଓ ∠DEF = a
∠ABC ଓ ∠BCE ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCE ⇒ 62° = ∠BCE
∠BCE ଓ ∠GED ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
ABCE = ∠GED ⇒ 62° = ∠GED
∠GED ଓ ∠DEF ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GED + ∠DEF = 180° ⇒ 62° + a = 180°
⇒ a = 180° – 62° = 118°

(iii) ଚିତ୍ରରେ l, m ଓ n ସରଳରେଖାକୁ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 110°, ∠BDC = 35° ଓ ∠DEF = a
∠ABC ଓ ∠CBD ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠CBD = 180° ⇒ 110° + ∠CBD = 180°
⇒ ∠CBD = 180° – 110° = 70°
BCD ତ୍ରିଭୁଜରେ ∠CBD + ∠BCD + ∠CDB = 180°
∴ 70° + ∠BCD + 35° = 180°
⇒∠BCD = 180° – 105° = 75°
∠GCB ଓ ∠BCD ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠GCB + ∠BCD = 180°
⇒∠GCB + 75° = 180° ⇒ ∠GCB = 180° – 75° = 105°
∠GCB ଓ ∠DEF ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠GCB = ∠DEF ⇒ 105° = a
∴ a = 105°

(iv) ଚିତ୍ରରେ l ଓ m’ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦକ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 67°, ∠DBE = 90° ଓ ∠BED = a
∠ABC, ∠ABE ଓ ∠DBE ବୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠ABE + ∠DBE = 180°
⇒ 67° + ∠ABE + 90° = 180°
⇒∠ABE = 180° – 157° = 23°
∠ABE ଓ ∠BED ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠ABE = ∠BED
⇒ 23° = a. ∴ a = 23°

Question 3.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ x ଓ y କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି ।
∠ABG = 90°, ∠BDG = 65°, ∠EDF = x ଓ ∠DGH = y
∠ABG ଓ ∠DBG ରୈଚ୍ଛୁକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABG + ∠DBG = 180°
⇒ 90° + ∠DBG = 180°
⇒ ∠DBG = 180° – 90° = 90° ଏବଂ ∠DBG ଓ ∠BDE କୋଣ ଦୁଇଟି ଏକାନ୍ତର ।
∴∠DBG = ∠BDE ⇒ 90° = ∠BDE
∠EDF, ∠BDE ଓ ∠BDG
∴∠EDF + ∠BDE + ∠BDG = 180°
⇒ x + 90° + 650 = 180°
⇒ x = 180° – 155° = 25°
∠EDF ଓ ∠BGD ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠EDF = ∠BGD
⇒ x = ∠BGD ⇒ ∠BGD = 25°
∠BGD ଓ ∠DGH ରୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠BGD + ∠DGH = 180° ⇒ 25° + y = 180° ⇒ y = 180° – 25° = 155°
∴ x = 25° ଓ y 155°

(ii) ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି ।
ଏଠାରେ ∠GAD = x, ∠ABC = 53° ଓ ∠ACF = 78°
∠DAE ଓ ∠ABC ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠DAE = ∠ABC ⇒ ∠DAE = 53°
∠GAE ଓ ∠ACF ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GAE = ∠ACF ⇒ ∠GAE = 78°
∠GAE = ∠GAD + ∠DAE
∴ 78° = x + 53°
⇒ x = 78° – 53° = 25°

Question 4.
ଚିତ୍ରରେ ∠ABC = 45° ଓ ∠IKJ = 78° ହେଲେ, ∠GEH, CHEF ଓ ∠FED ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:

ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ଛେଦକରି E ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ,, ∠GEH, ∠HEF ଓ∠FED
∠BKE ଓ ∠IKJ କୋଣଦୁଇଟି କୌଣିକ କୋଣ ।
∠BKE = 78°, ∠BKE = ∠IKJ
⇒ ∠EBK = ∠ABC ⇒ ∠EBK = 45°
ତ୍ରିଭୁଜ BEK ରେ ∠EBK + ∠BKE + ∠KEB = 180°
∴ 45° + 78° + ∠KEB = 180°
⇒ ∠KEB = 180° – 123° = 57°
∠HEF ଓ ∠KEB କୌଣିକ କୋଣ ହେଲେ,
∠HEF = ∠KEB ⇒ ∠HEF = 57°
∠IKJ ଓ ∠GEJ ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠IKJ = ∠GEJ ⇒ 78° = ∠GEJ
∠GEJ ଓ ∠FED କୌଣିକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GEJ = ∠FED ⇒ 78° = ∠FED
∠ABC ଓ ∠BED ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠ABC = ∠BED ⇒ 45° = ∠BED
∠BED = ଓ ∠GEH କୌଣିକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠BED = ∠GEH ⇒ 45° = ∠GEH
ତେଣୁ ∠GEH = 45°, ∠HEF = 57° ଓ ∠FED = 78°

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ AB ସମାନ୍ତର CD ଏବଂ CD ସମାନ୍ତର EF । ପୁନଶ୍ଚ EA ରେଖା AB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ । ଯଦି ∠BEF = 55° ହୁଏ, ତେବେ x, y ର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:

∠DEF = 55°, ∠GBE = x, ∠HDE = y ଓ ∠IAB = 90°
∠CDE ଓ DEF ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠CDE = ∠DEF ⇒ ∠CDE = 55°
∠CDE ଓ ∠HDE ବୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠CDE + ∠HDE = 180°
⇒ 55° + y = 180°
⇒ y = 180° – 55 = 125°
∠HDE ଓ ∠GBE ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ∠HDE = ∠GBE
⇒ y = x ⇒ x= 125°
∴ x = 125° y = 125°

Question 6.
ଚିତ୍ରରେ ∠NOP ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:

ସେୟାର ସାହାଯ୍ୟରେ l ରେଖା ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା LM ସହିତ ସମାନ୍ତର । ଆଉ ଗୋଟିଏ ରେଖା m ଅଙ୍କନ କର ଯାହା PQ ସହ ସମାନ୍ତର ।
∠LMN = 40°, ∠MNO = 96°,
∠NOP = a° ଓ ∠OPQ = 52°
∠LMN ଓ ∠MNA ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠LMN = ∠MNA ⇒ 40° ∠MNA
∠MNO = ∠MNA + ∠ANO
∴ 96° = 40° + ∠ANO
⇒ ∠ANO = 96° – 40° = 56°
∠ANO ଓ ∠NOC ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∴ ∠ANO = ∠NOC
⇒ 56° = ∠NOC
∠COP ଓ ∠OPQ ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠COP = ∠OPQ
∠COP = 52°
ତେଣୁ ∠NOP = ∠NOC + ∠COP
∴ a° = 56° + 52° = 108°

5.9 ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ସମାନ୍ତର ରେଖା :

Page No. (128)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଛି କି ନାହିଁ ?

Solution:
ଚିତ୍ର (i)ରେ l ଓ m ରେଖା ପ୍ରାୟ ସମାନ୍ତର ।

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Notes can make exam preparation more effective.

The World of Metals and Non-metals Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 4 Notes

Properties of Materials

• Materials around us can be classified based on various properties, such as appearance, hardness, etc.
• These properties help us understand how materials behave and why they are used for particular purposes. For example, certain materials can be used for making wires, utensils, and machines, while others cannot.
• Studying the properties of materials helps us choose the appropriate material for a particular purpose.
• Substances can be classified as pure and impure. Pure substances can be further classified as elements and compounds.

Element

• An element is a pure substance that cannot be broken down or separated into simpler substances.
• Elements are the basic building blocks of all materials.
• There are 118 elements discovered so far. Among them, some are naturally found on Earth, and some are artificially synthesised in the laboratory.
• Elements are broadly classified into metals and non-metals based on their physical and chemical properties.
  

Physical Properties of Metals

• Physical properties are the characteristics of a substance that can be observed, or measured without changing the chemical identity of the substance.
• Some physical properties of metals are discussed as follows:
  Uses of Metals
  • Iron: Used in construction and making tools.
  • Copper: Used in electrical wires and cooking utensils.
  • Aluminium: Used in cooking utensils and packaging (foils).
  • Gold and Silver: Used in jewellery.
  • Zinc: Used in galvanising iron to prevent it from rusting.

Appearance
Metals have a shiny appearance called metallic lustre, and therefore, metals are said to be lustrous.

• Most metals shine when freshly cut. This is why gold and silver jewellery look so attractive.
• Due to metallic lustre, the mirrors made of glass are coated with silver or aluminium.

Hardness
The hardness of a material is its ability to resist being scratched or compressed.

• Metals are generally hard and exist in solid state at room temperature.
• However, there are certain exceptions. Some metals, like sodium and potassium, are soft and can be cut with a knife. Mercury metal used in thermometers exists in its liquid state at room temperature.

Malleability
Malleability is the ability of a material to be deformed or shaped into thin sheets by hammering, without breaking.

• Metals are generally malleable. Due to this propeston of metals, they can be used as sheets to form shades and roofs. The aluminium foil used for wrapping of food items and the metal plates used as dishes, etc. are formed due to this property of metals.
• Gold and silver are the most malleable metals.
  

Ductility
The property of a material that enables it to be drawn into thin wires is called ductility.

• Metals like gold, silver, copper, and aluminium are ductile.
• Copper and aluminium are commonly used for making electrical wires.
• Whereas, gold, silver, etc. are used to make different ornaments. Copper wire on guitar a Musical instruments, like the veena, ektam, sitar, violin, and guitar, use thin metal wires to produce a variety of sounds when plucked.

Sonority
The property of metals by which they produce a ringing sound when struck against a hard surface is called sonority.

• Metals are sonorous. This is why, bells, made of metals, produce a ringing sound.
• Due to this property, metals are used in making ghungroos, and musical instruments like gongs, strings in guitar, sitar, veena, etc.
  

Conduction of Heat
The process by which heat moves from one part of a material to another is called conduction of heat.

• Materials that allow heat to pass through them are called good conductors of heat, while those that do not, are called poor conductors of heat.
• Metals such as, aluminium and copper, are good conductors of heat. Thus, they are used for making cooking utensils.

Conduction of Electricity

The process by which certain materials allow electricity to pass through them is called conduction of electricity.

• Materials that allow electricity to pass through them easily are called good conductors of electricity.
  • For example, in the experimental setup showm alongside, the bulb will glow only if the material A is a good conductor of electricity.
  • Metals possess this property and thus, are used in electrical circuits, wiring, and other electrical equipments.
• Materials that do not allow electricity to pass through them are called poor conductors of electricity or insulators. For example, wood, plastic, rubber, etc.

Chemical Properties of Metals

Chemical properties of substances tell us how they behave when they interact with other substances under different conditions.

Effect of Air and Water on Metals
Rusting of Iron: Rusting is a slow process in which a brownish substance (called rust) is formed on the surface of an iron object when it is left exposed to moist air.

• The presence of both air and water is needed for the rusting of iron to take place.
• Rusting is a serious problem as it leads to the deterioration of iron objects.
• It can be prevented by painting, oiling, greasing, or coating iron surface with a thin layer of zinc, in a process known as galvanisation.
  

Corrosion

• The gradual degradation of metals due to the action of air, water, or other substances in their surroundings is called corrosion.
• Metals other than iron also undergo change in their appearance when left open in moist air. For example, copper objects gradually develop a green coating, and silver objects also acquire a black coating when exposed to air, water or other substances.

Alloy: An alloy is a mixture of two or more metals or a metal and a non-metal. They are formed to enhance the properties of metals such as strength, hardness, or resistance to corrosion. For example, steel, an alloy consisting of iron (metal) and carbon (non-metal) is used to make cooking utensils.

Formation of Metal Oxides

Metals react with oxygen to form metal oxides. Most metal oxides are basic in nature.

Magnesium ribbon burns in the presence of oxygen with a dazzling white flame to produce a white powder called magnesium oxide.
When dissolved in water, the solution of magnesium oxide turns red litmus paper blue.

Sodium and potassium react vigorously with oxygen and water and generate a lot of heat, often resulting in fire. Thus, they are stored in kerosene to prevent contact with air and moisture.

Physical Properties of Non-metals

Non-metals show properties that are different from those of metals. Examples of non-metals include oxygen, hydrogen, nitrogen, carbon, and sulphur.

• Appearance: Non-metals are generally dull in appearance (non-lustrous).
• Hardness: Most non-metals are soft.
• Malleability and Ductility: Non-metals are neither malleable nor ductile. They are brittle in nature, i.e., they break easily when hammered.
  • Conductivity: Non-metals are generally poor conductors of heat and electricity.
  • Sonority: Non-metals do not produce a ringing sound when struck on a hard surface. Thus, they are non-sonorous.

Uses of Non-metals

• Oxygen: Essential for breathing and burning purposes.
• Carbon: Used in pencils (graphite), as fuel (coal), in making steel and forms the basis of all living beings.
• Nitrogen: Used in making fertilisers.
• Chlorine: Used in water purification.
• Iodine: A solution of iodine can be used as an antiseptic to apply on wounds.

Chemical Properties of Non-metals:

• Formation of non-metal (acidic) oxide: Non-metals react with oxygen to form non-metal oxides, which are acidic in nature. Sulphur burns in air to produce sulphur dioxide gas. This gas, when dissolved in water, forms sulphurous acid, which turns blue litmus red.
• Reaction with Water: Non-metals generally do not react with water. Phosphorus is always stored under water, as it catches fire quickly if exposed to air.

Materials are the substances with specific properties, that make up objects. These can be pure or impure. Elements are a sub-category of pure substances.

Properties of Materials

• The ability of a material to be beaten into thin sheets.
• Metals like copper and aluminium show this property, while non-metals like coal and sulphur break when hammered.

Ductility

• The property of materials to be drawn into thin wires. For example, copper and aluminium wires.
• Materials like coal and sulphur cannot be made into wires.

Sonority
The ability of a material to produce a ringing sound when struck against a hard surface.

Conduction of Heat

• Materials that allow easy transfer of heat from one point to another are good conductors of heat. For example, a metal rod becomes hot when placed on a flame.
• Materials that do not allow heat transfer are poor conductors of heat. For example, wood and plastic.

Conduction of Electricity

• Materials that allow electricity to pass through them easily are called good conductors of electricity. For example, copper, gold, etc.
• Materials that do not allow electricity to pass through them are poor conductors of electricity. For example, wood, plastic, etc.

Elements:
An element is a pure substance that cannot be broken down into simpler substances.

Metals
Physical Properties: Metals are usually hard, lustrous, malleable, ductile, sonorous and good conductors of heat and electricity.
Chemical Properties: Metals form basic oxides when burned in air (oxygen).
Uses:

• Iron: in construction, tools
• Copper: in electrical wires, cooking utensils
• Aluminium: as foils to wrap food items
• Gold and silver: in ornaments

Non-metals
Physical Properties: Non-metals are usually soft, dull, brittle, and poor conductors of heat and electricity. These are not malleable, ductile or sonorous.
Chemical Properties: Most of the non-metals form acidic oxides when burned in air (oxygen).
Uses:

• Oxygen: for breathing
• Carbon: building block of all life forms; necessary for growth and energy
• Nitrogen: in fertilisers which are essential for plant growth
• Chlorine: in purification of water
• Iodine: as an antiseptic

Corrosion:
The process of gradual deterioration of metal surfaces caused by air, water, or other substances is called corrosion. For example, the formation of green coating on the surface of copper objects and black coating on the surface of silver objects.

Rusting:
When iron is exposed to both air and water, brown deposits are formed called rust, are formed on its surface and the process is called rusting.

Prevention Methods

• Oiling
• Painting
• Greasing
• Applying a protective layer of zinc metal (galvanisation)

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟରୁ ମୁଦ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 11 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଓ ଏଥୁରେ ବିନିମୟ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ଏହାକୁ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।
2. ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଦଳ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନିମୟର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
3. ଲୋକମାନେ ବିନିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଯଥା— ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଘୋଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
4. ପ୍ରଶାନ୍ତ ମାହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳର କେତେକ ଦେଶରେ ପଥରର ଡିସ୍କ ବା ରାଇ ପଥରକୁ ଟଙ୍କା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
5. ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅସୁବିଧାଜନକ ହେବାରୁ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଖୋଜାଗଲା । ଏହାପରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ଏବଂ ସର୍ବଶେଷରେ କାଗଜ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 2.
ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେଉଁସବୁ ଅସୁବିଧା ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଅଦଳ ବଦଳ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

(ii) ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରସ୍ଥାନକୁ ବୋହିନେବାରେ ସେମାନେ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ । ଓଜନଦାର ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଆଣିବା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟୟବହୁଳ ଥିଲା ।

(iii) ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚାହିଦା ଥ‌ିବା ଦରକାର । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ତନ୍ତୀର ଧାନ ଆବଶ୍ୟକ ଥ‌ିବା ଦରକାର ଓ ଚାଷୀର ଲୁଗା ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା ଦରକାର ପଡୁଥିଲା । ଏହାକୁ ଦ୍ୱୈତ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ ।

(iv) ଏହା ଛଡ଼ା ଅଧ‌ିକ ଦୂଲ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଦେଇ କମ୍ ଦାମ୍ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାଯାଇ ପାରୁ ନଥିଲା ।

(v) ସେଥ‌ିପାଇଁ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ଏହିସବୁ ଅସୁବିଧାର ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିଲେ । ଶେଷରେ ମୁଦ୍ରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ।

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଭାରତୀୟମାନେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ଯାହାକି ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।

(ii) ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା । କେତେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ସେତେବେଳେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତମ୍ବା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁରୁ ତିଆରି ହେଉଥିଲା ।

(iv) ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କାର୍ଷାପଣ’’ ବା ସକ୍ଷେପରେ ‘ପଣ’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ରୂପ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(v) ପ୍ରାଚୀନ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵ ଯଥା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଲାଞ୍ଜ ପଟେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ତଥା ରୂପ ଖୋଦିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରାଣୀ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଏବଂ ରାଜା, ରାଣୀ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଉଥିଲା ।

Question 4.
ସମୟାନୁକ୍ରମେ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ମୁଦ୍ରା କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି ?
Answer:
(i) କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ଉଦ୍ଭାବନର ଜନନୀ’’ । କ୍ରମଶଃ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଓ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧିସହ ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା

(ii) ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭୂତ ହେଲା ।

(iii) ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ ଓ ଏହି କାରଣରୁ ‘ମୁଦ୍ରା’ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।

(iv) ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏକ ଦେୟ ପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

(v) ସମୟାନୁକ୍ରମେ ବିନମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ମୁଦ୍ରା ଏହିପରି ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରୁଛି । ମୁଦ୍ରାର କଳେବର ଦିନକୁ ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।

Question 5.
ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ କେଉଁସବୁ ପଦକ୍ଷେପଦ୍ଵାରା ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରିଥିଲା ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା ।

(ii) ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହୁଥିଲା । କାଳକ୍ରମେ କେତେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ଏହା ଫଳରେ ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ସହଜ ଓ ସୁଗମ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

(iv) ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତମ୍ବା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କାର୍ଷାପଣ’ ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ପଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(v) ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ରୂପ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

Question 6.
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରର ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ ।
ଦୈନିକ ଏକ ଅଢ଼କା ଶସ୍ୟଦ୍ଵାରା ବାର୍ଷିକ ୬୦ ପଣକୁ ବଦଳାଯାଇ ପାରିବ । ଏକ ଅଢ଼କା ୪ ଜଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସହ ସମାନ । (ଏକ ଅଢ଼କା ପ୍ରାୟ ତିନି କିଲୋଗ୍ରାମ ସହ ସମାନ) । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ପଣର ମୂଲ୍ୟ ବିଷୟରେ କ’ଣ ସୂଚନା ମିଳୁଛି ?
ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ୧୦୦ ପଣ ଜୋରିମାନା ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ଏହାକୁ ବାର୍ଷିକ ଦରମା ସହ ତୁଳନା କର । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଥ‌ିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ନିଷ୍କର୍ଷ ବାହାର କରିପାରିବ ?
Answer:
(i) ଏଠାରେ ବାର୍ଷିକ ଦରମା = ୬୦ ପଣ = ଏକ ଅଢ଼କା ଶସ୍ୟ ଦିନକ ପାଇଁ
୧ ଅଢ଼କା = ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ ସହ ସମାନ
ମୋଟ ବାର୍ଷିକ ଶସ୍ୟ ଦରକାର ହେବ = ୩୬୫ × ୩ = ୧୦୯୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ
ତେଣୁ ୧୦୯୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ = ୬୦ ପଣ
୧ ପଣ = ୧୦୯୫ : ୬୦ = ୧୮.୨୫ କି.ଗ୍ରା ଶସ୍ୟ
ଏହା ଅର୍ଥ ସେହି ସମୟରେ ୧ ପଣର ମଲ୍ୟ ୧୮.୨୫ କି.ଗ୍ରା ଶସ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସମାନ ଓ ଏହା ୪ ଜଣକର ପାଖାପାଖୁ ୬ ଦିନର ଖାଦ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସମାନ ।

(ii) ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ୧୦୦ ପଣ ଜୋରିମାନା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପ୍ରାୟ ୨୦ ମାସର ଦରମା ସହିତ ସମାନ ।

(iii) ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଶା ସକମାନେ ଖୁବ୍ ଦୟାଳୁ ଥିଲେ । ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଅସୁବିଧା ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ସହଯୋଗ ବଜାୟ ରଖୁବେ ।

Question 7.
ଲୋକମାନେ କିପରି ପରସ୍ପରକୁ କଉଡ଼ିକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥୁବେ, ତାହା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ନାଟକ ଲେଖୁ ଅଭିନୟ କର ।
Answer:
ନାଟକର ନାମ – କଉଡ଼ିର କମାଲ ।
ନାଟକର ଚରିତ୍ରମାନେ ହେଲେ – କୃଷକ, କୁମ୍ଭାର, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଗ୍ରାମ ମୁଖୁଆ ।
(i) ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ – ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଦଳବଦଳର ସମସ୍ୟା

• କୃଷକ : କୁମ୍ଭାର ଭାଇ ମୋର କିଛି ମାଟି ହାଣ୍ଡି ଦରକାର ଥିଲା, ମୁଁ ତା’ ବଦଳରେ ତୁମକୁ କିଛି ଗହମ ଦେବି ।
• କୁମ୍ଭାର : ମୋର ଖଣ୍ଡିଏ ଲୁଗା ଦରକାର ଥିଲା । ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଗହମ ନେଇ କ’ଣ କରିବି ?

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ

• ବ୍ୟବସାୟୀ : କୃଷକ ଓ କୁମ୍ଭାର ଭାଇ ତୁମେ ତୁମ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ କଉଡ଼ିରେ ବଦଳାଇ ନିଜ ନିଜର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିପାରିବ ।
• ଗ୍ରାମ ମୁଖୁଆ : ହଁ ଭାଇମାନେ କଉଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଦିନ ରଖୁପାରିବ, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣିପାରିବ ଏବଂ ସହଜରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ସହଜରେ ନେବା ଆଣିବା କରିପାରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା ।

(iii) ତୃତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ :

• କୃଷକ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ କୁମ୍ଭାରଠାରୁ ମାଟି ପାତ୍ର କିଣିପାରିଲା ।
• କୁମ୍ଭାର ମଧ୍ଯ ତା’ର ଆବଶ୍ୟକ ଲୁଗା ତନ୍ତୀଠାରୁ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ କିଣିପାରିଥିଲା ।

ଉଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ହୋଇ ପାରିଥିଲା ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଏହା କେବଳ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଲା ସେହି କଉଡ଼ି ପାଇଁ । ଏହା ବ୍ୟବସାୟର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା । ଏହି ନାଟକରୁ ଆମେ ଉପଲବ୍ଧ କଲୁ ଯେ କିପରି ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଦଳବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମାଧାନରେ କଉଡ଼ି ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଟଙ୍କା ପ୍ରଚଳନ ହେବାର ମାର୍ଗକୁ ଏକ ପାଦ ଆଗେଇ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

Question 8.
କାଗଜ ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଓ ବିତରଣ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍ଗ ଏକମାତ୍ର ଅନୁମୋଦିତ ଉତ୍ସ । କାଗଜ ଟଙ୍କାର ବିନିମୟ ଛାପା ତଥା ବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୋଟ୍‌ରେ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି । ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଓ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ଆମ ଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ରଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବା କ୍ଷମତା ପାଇଛି । ତେଣୁ ଟଙ୍କା ଛପାଇବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଯେପରିକି ସହଜରେ ଏହା ନକଲି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୁପ୍ତ ପନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ କେତେ ପ୍ରକାର ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଗଲା ।

(ii) ଟରମାର୍କ : ଆମ୍ବର ପାଞ୍ଚ ଶହ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ରେ ଯେପରି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ଛବି ରହିଛି, ଏହା କେବଳ ଲାଇଟ୍‌ରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(iii) ଲୁକ୍କାୟିତ ଛବି : ସେଥ‌ିରେ କିଛି’ ସଂଖ୍ୟା ଥାଏ, ଯାହା କେବଳ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(iv) ମାଇକ୍ରୋଲେଟରିଂ : ଏହି ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ‘RBI’ ଲେଖାଯାଇଥାଏ, ଯାହା କେବଳ ମ୍ୟାଗ୍ନି ଫାଇଙ୍ଗ୍ ଲାଇଟ୍‌ରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଚିକ୍‌ଚିକ୍ କରୁଥିବା କାଳି : ଏଥୁରେ ଚିକ୍‌ଚିକ୍ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରକାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର କାଳି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

(vi) କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା : ଏଥୁରେ ଏକ ପ୍ରକାର ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ସହିତ କୋଡ଼ ରଖାଯାଇଥାଏ ।

(vii) ପଛ ପାର୍ଶ୍ଵ : ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟଙ୍କା ପଛପଟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା କିମ୍ବା ସ୍ତୂପର ଚିତ୍ର ହିଥାଏ । ଏତେ ବାଟବଣା ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଲୋକମାନେ ନକଲି କରି ଛପାଇ ପାରୁଛନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ପନ୍ଥା ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

Question 9.
ତୁମ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଦୋକାନୀଙ୍କଠାରୁ ଦେଣନେଶର କେଉଁ ମାଧ୍ୟମକୁ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ପଚାରି ବୁଝ । ସେମାନେ ନଗଦ ରାଶି ନା ୟୁ.ପି.ଆଇ. (UPI) ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସମାଜର ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ବିଚାରକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

(ii) ପ୍ରଥମେ ଆମେ ୬୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା ବିଚାର କରିବା – ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଟଙ୍କା କାରବାରକୁ ପସନ୍ଦ କରିବେ । ସେମାନେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ବ୍ୟବହାର ଜାଣି ନାହାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ବଢ଼ିନାହିଁ । ସେମାନେ ଟଙ୍କା ଫ୍ରିଡ଼୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ସହରାଞ୍ଚଳର ଯୁବ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ସେମାନେ UPI କୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ଫୋନ୍‌, ଗୁଗୁଲପେ ରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବାକୁ ବେଶୀ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତ । ଏହା ସହଜରେ ତୁରନ୍ତ ଟଙ୍କା ପଠାଇ ପାରିଥାଏ । ହଜିଯିବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନଥାଏ । ଏଥୁରେ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ରହିଯାଇଥାଏ ।

(iv) ଦୋକାନୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା – ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ । ସହରାଞ୍ଚଳର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ UPI କୁ ସଫଳ କରିଥାନ୍ତି । କାରଣ ଏଥରେ ନେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ । ଏଥିରେ ଅତି ଖୁବ୍ କମ୍ ମୂଲ୍ୟର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାବିକା ହୋଇପାରିଥାଏ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଟଙ୍କା କାରବାରକୁ ବେଶୀ ପସନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ହେଲା ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟଙ୍କା କାରବାର ପାଇଁ ୫% ୧୦% ଚାର୍ଜ ନେଇଥାଏ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୫୧) :

Question 1.
ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ବିନିମୟ କିପରି ହେଉଥୁଲା ?
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ କିଣାବିକା ଦ୍ରବ୍ୟ ବଦଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଘରୋଇ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ବିନିମୟ ହେଉଥିଲା ।
ହେଉଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ

(ii) ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା- କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଗୋରୁଗାଈ ଓ ଧାନ ଗହମ ଆଦି ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣଭାବେ ଦେଣନେଣର ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରାର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ ଥିଲା ।

Question 2.
ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ କାହିଁକି ହେଲା ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଘେରରେ ରହିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ଵିପାକ୍ଷୀୟ ଆବଶ୍ୟକତାର ସଂଯୋଗ ଓ ଭାଗ ଯୋଗ୍ୟତାର ଅଭାବ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲା ।

(ii) ଅର୍ଥାତ୍ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ଗାଈ ବଦଳରେ ପୋଷାକ, ଔଷଧ, ଚାଉଳ ଇତ୍ୟାଦି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛି । ତେଣୁ ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବିକିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତିଟିଏ ମିଳିବା ଅତି ବିରଳ ।

(iii) ସେହିପରି ଗାଈକୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି ବିକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଅର୍ଥାତ୍‌ ଏହା ଭାଗ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ କ୍ଷୀର, ଦହି, ସବୁଜ ପନିପରିବା ଭଳି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ପଚିସଢ଼ି ଯାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ବିକ୍ରି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(iv) ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଭାରି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ବୋହିକି ନେବା ଆଣିବା କରିବା ତଥା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବାରେ ମଧ୍ଯ ଅସୁବିଧାମାନ ରହୁଥିଲା । ଏସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମାଧାନ ନିମନ୍ତେ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 3.
ସମୟାନୁକ୍ରମେ ମୁଦ୍ରା କିପରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
Answer:
(i) ଆଦିମ କାଳରେ କଉଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଓ ଗୋରୁଗାଈ ଆଦିଦ୍ଵାରା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ହେଉଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଥିବାରୁ କାଳକ୍ରମେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଓ ପରେ କାଗଜ ଟଙ୍କାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।

(ii) ଆଜିକାଲି କାଗଜ ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥ (ୟୁପିଆଇ, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼ ଓ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼) କାରବାର ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ଓ କାର୍ଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଉଛି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Question 1.
ଧରିନିଅ ତୁମେ ଜଣେ ଚାଷୀ ଏବଂ ତୁମେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି । ତୁମେ ତୁମ ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ହଳେ ନୂଆ ଜୋତା, ଔଷଧ ଓ ପ୍ଲେଟର ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜିନିଷ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ତେବେ ତୁମ ପାଖରେ ବିନିମୟ ପାଇଁ କେବଳ ବଳଦଟିଏ ଅଛି । ଚିନ୍ତାକର, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ଥାନରୁ ମିଳୁଥିବା ଏସବୁ ଜିନିଷ ପାଇଁ, ତୁମେ ବଳଦକୁ କିପରି ବଦଳେଇ ପାରିବ ? ତୁମେ କେଉଁସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ?

Answer:
(i) ମତେ ମୋର ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯଥା- ହଳେ ନୂଆ ଜୋତା, ଏକ ସ୍ଵେଟର ଓ ମୋ ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ ରଖୁଥ‌ିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ । ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବଦଳରେ ସେ ମୋ ପାଖରେ ଥ‌ିବା ବଳଦ ନବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(ii) ଏପରି ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରୂହ ବ୍ୟାପାର । ଏଥିପାଇଁ ମତେ ବହୁସ୍ଥାନ ବୁଲି ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବା ନିଶ୍ଚୟ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ।

Question 2.
ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ବାସନକୁସନ କିଣିବା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟର କିଛି ଉଦାହରଣ । ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଲୋକମାନଙ୍କର କି କି ପ୍ରକାର ଅନୁଭୂତି ରହିଛି ? ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ଚାଲିଥିବା ବିନିମୟର କିଛି ଘଟଣା ଘଟୁଛି କି ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଧୀରେଧୀରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି । ତେବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମାଜରେ ଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଳ୍ପେ ବହୁତେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି । ଯେପରିକି ପୁରୁଣା ଶାଢ଼ି ବିନିମୟରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ ଦେବା ଏବଂ ଚାଷୀମାନେ ଶସ୍ୟଦେଇ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଆଦି କିଣିବା ।

(ii) ଏ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ଭଲ ଦିଗ ହେଲା – ଏହାଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିତ ରହେ, ଦେନେଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ଵାସ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ ହୁଏ ଏବଂ ବିନିମୟ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଅନେକ ସମୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ସମସ୍ୟା ବହୁଳ ହୋଇଥାଏ । ନିଜ ଜିନିଷ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଖୋଜିବା, ନ୍ୟାୟସଂଗତ ବିନିମୟ ହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଓ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ନେବା ଆଣିବା କରିବାରେ ଅସୁବିଧାମାନ ହୋଇଥାଏ ।

(iv) ଆଧୁନିକ କାଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନୂଆରୂପ ନେଇଛି । ଏବେ ଅନଲାଇନ୍ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ସାମାଜିକ ମିଡ଼ିଆଗ୍ରୁପ୍ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ବିନିମୟ ଜାଲକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନିଷ ବା ସେବା ଅଦଳବଦଳ କରୁଛନ୍ତି । ଉଭୟ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣରେ ଆଧୁନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ।

(v) ଦକ୍ଷତା ଅଦଳବଦଳ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଧୁନିକ ବିନା ଅର୍ଥ ଆଧାରିତ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କୌଣସି ପିଲାକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲେ ଓ ପ୍ରତିବଦଳରେ ପିଲାର ବାପା ତାଙ୍କ ବାଡ଼ିବଗିଚା କାମ କଲେ । ଏଥିରେ ଦକ୍ଷତା ବା ସେବା ଅଦଳବଦଳ ହେଲା ।

Question 3.
ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୟ ରେଖାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ମୁଦ୍ରା କାରବାରରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
Answer:
ପ୍ରଦତ୍ତ ମୁଦ୍ରାର ଯାତ୍ରା ସମୟରେଖାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଆମ ଦେଶରେ ଅବହମାନ କାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଣଦେଣର ପ୍ରକାର ଓ ମାଧ୍ଯମ ତଥା ଟଙ୍କାର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଥ୍ୟ ମିଳେ ।

1. ୬୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ।
2. ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୮୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଉଡ଼ି ବିନିମୟ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
3. ୬୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୮୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୁହା, ସୁନା, ରୁପା, ତମ୍ବା ଆଦି ଧାତୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
4. ୧୮୬୧ ମସିହାରୁ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମେ କାଗଜଟଙ୍କାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
5. ୧୯୮୦ ମସିହାରୁ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ଯଥା- କ୍ରେଡ଼ିଟ କାର୍ଡ଼ ଓ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼ର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
6. ୨୦୧୬ ମସିହାରୁ ୟୁପିଆଇ ଡିଜିଟାଲ ଦେୟପୈଠ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ମୋବାଇଲ୍, କମ୍ପ୍ୟୁଟରଦ୍ଵାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ।

Question 4.
ପ୍ରଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇରୁ ଖନନବେଳେ ମିଳିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକର ମୁଣ୍ଡ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରୋମ ଶାସକଙ୍କ ଛବି ରହିଛି । ଏହି ତଥ୍ୟରୁ ଆମେ କେଉଁ ନିଷ୍କର୍ସରେ ପହଞ୍ଚିବା ?

Answer:
(i) ରୋମ ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ତାମିଲନାଡୁରୁ ମିଳିବା ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ରୋମ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ଏହି ନୌବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ଆରବ ସାଗର ପଥଦେଇ ହେଉଥିଲା ।

(ii) ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ସୂଚନା ବହନ କରେ । ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ଯେ ଭାରତରେ ମଧ୍ଯ ରୋମ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଣନେଣର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

Question 5.
ନିଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ଦଳ ଗଠନ କର । ଦଳଗତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଘରର ସଦସ୍ୟ, ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ଦୋକାନୀ ଆଦି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ପୁରୁଣା ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କର । ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁରଖ । ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥିରେ ଓ କେଉଁ ମସିହାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କେଉଁ ଛବି ବା ଲେଖା ରହିଛି, ଏସବୁର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଏହି ଅନୁଧ୍ୟାନରୁ ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ ? ତୁମର ଅନୁମାନ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍, କିପରି ଜାଣିପାରିବ ?
Answer:
(କ) ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ରେକର୍ଡିଂ :
(i) ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ (ତମ୍ବା, ରୁପା, ନିକେଲ) ମୁଦ୍ରାର ଚିହ୍ନଟକରଣ ।
(ii) ପ୍ରସ୍ତୁତି ବର୍ଷ : ଯଦି ପଢ଼ି ହେଉଥାଏ, ତା’ହେଲେ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବର୍ଷ ଲେଖୁ ରଖାଯିବ ।
(iii) ମୁଦ୍ରା ବା ସିକ୍‌କାର ସାମ୍ନାପଟ / ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵ : ଏହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ, ଦେବଦେବୀ ଓ ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ଆଦିର ଛବି ରହିଥାଏ ।
(iv) ସିକ୍‌କାର ପଛ ପାର୍ଶ୍ବ | ପ୍ରତିପାର୍ଶ୍ବ : ଏହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟ, ବର୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ପ୍ରତୀକ ଆଦି ରହିଥାଏ ।

(ଖ) ଉପଲବ୍‌ଧ ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ :
(i) ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା : ଏହା ସିଲ୍‌କାଗୁଡ଼ିକ ସମସାମୟିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରାର ସମୃଦ୍ଧିର ସୂଚକ ।
(ii) ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସ : ମୁଦ୍ରା / ସିକ୍‌କାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟର ଶାସକ | ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼େ ।
(iii) ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ : ସିକ୍‌କାର ପଛପଟେ ଥିବା ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତୀକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।

(ଗ) ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
(i) ଉପଲବ୍ଧ ମୁଦ୍ରାକୁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ମୁଦ୍ରା ରେକର୍ଡ଼ ଓ ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁସ୍ତକ ସହ ମିଳାଇ ପୁନଃ ଯାଞ୍ଚ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(ii) ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌ରେ ଥ‌ିବା ସିକ୍‌ ସଂଗ୍ରାହକ ବିଶାରଦଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iii) ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭଳି ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ମୁଦ୍ରାଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରୁ ଅନଲାଇନ୍ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ପୁନଃ ଯାଞ୍ଚର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ଉଦାହରଣ : ୧୯୪୭ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ରାଜା ଷଷ୍ଠ ଜର୍ଜଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଏବଂ ପଛପାର୍ଶ୍ବରେ ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭର ସିଂହ ଚିହ୍ନ ରହିଛି । ଏହା ଉପନିବେଶବାଦର ଅନ୍ତ ଓ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣ ସୂଚନା ଦେଉଛି ।

Question 6.
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦେଣନେଣ ଯଥା— ପନିପରିବା କିଣିବା ବା ଜମି କିଣିବା ସମୟରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ କ’ଣ ସବୁ ଘଟିଥବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରୁଛ ? ଏଥରେ କି କି ସମସ୍ୟା ଉପୁଜୁଥୁବ ?
Answer:
(i) ଭାରୀ ତଥା ଅସୁବିଧା ଜନକ : ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ସିକ୍‌କାର ଓଜନ ଏକ ସମସ୍ୟା ହେଲା । ବହୁ ପରିମାଣରେ ମୁଦ୍ରା ବୋହିବା ବା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ।

(ii) ସୀମିତ ମୂଲ୍ୟ : ସିକ୍‌କାର ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ କମ୍ ଯଥା- ପାଏ, ଅଧୁଲି ଠାରୁ ଟ.୨ ବା ଟ.୫ ଥିଲା । ବଡ଼ ନେଣଦେଣ (ଯଥା- ଜମି ଖରିଦ ବିକ୍ରି ଇତ୍ୟାଦି) ପାଇଁ ବହୁତ ସିକ୍‌କା ଦରକାର ପଡ଼େ ।

(iii) ଗଣନାର ସମସ୍ୟା : ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ସିକ୍‌କା ଗଣିବା କଷ୍ଟକର ଓ ସମୟସାପେକ୍ଷ ।

(iv) ଘଷିହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେବା : ବହୁବାର ବ୍ୟବହାର କଲେ ସିକ୍‌କା ଘଷିହୋଇ ଆକୃତି ଓ ଚମକ ହରାଏ । ଏପରି ସିକ୍‌କା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଲୋକେ ଅମଙ୍ଗ ହୁଅନ୍ତି ।

(v) ନକଲି ସିକ୍‌କା : ନକଲି ସିକ୍‌କା ବା ଅନୁନ୍ନତ ମାନର ଧାତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସିକ୍‌କା ବଜାରରେ ଚାଲିପାରେ । ଏହା ଯୋଗୁଁ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଅବିଶ୍ଵାସ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

(vi) ଧାତୁ ଅଭାବ ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ : ସିକ୍‌କା ତିଆରି ପାଇଁ ତମ୍ବା, ନିକେଲ ଆଦି ଧାତୁର ଅଭାବ ପଡ଼ିପାରେ । କେବେକେବେ ସିକ୍ସା ତିଆରି କରିବାର ଖର୍ଚ୍ଚ ତାହାର ମୂଲ୍ୟଠାରୁ ବେଶୀ ହୁଏ ।

Question 7.
ପ୍ରଦତ୍ତ ୫୦ ଓ ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟକୁ ଦେଖ । ନୋଟ୍‌ର ପଛପଟରେ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ନମୁନାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁଛନ୍ତି କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ।
Answer:
(i) ୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ରେ ହାମ୍ପିର ପଥର ରଥର ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି । ହାମ୍ପି ହେଉଛି ବିଜୟନଗର (କର୍ଣ୍ଣାଟକ) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପୁରୁଣା ରାଜଧାନୀ । ଏହି ପଥର ରଥ ଭାରତର ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଶିଳ୍ପ କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରତିନିଧୁତ୍ଵ କରେ ।

(ii) ୧୦୦ ଟଙ୍କା ନୋଟ୍‌ରେ ଥ‌ିବା ଛବି ରାଣୀ କି ଭାଭ ଭାରତର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ନିଦର୍ଶନ ଅଟେ । ଏହା ଗୁଜରାଟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ସିଡ଼ିଥିବା କୂଅ । ଏହା ଭାରତର ପୁରାତନ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ୍ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ । ଏହି କୂଅର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଶିଳ୍ପକଳା, ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଓ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପଦ୍ଧତିର ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ଵୟ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିକଳାର ସ୍ଵାକ୍ଷର ବହନ କରେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ଚାଷୀଙ୍କ କାହାଣୀରେ କଳ୍ପନା କର, ଚାଷୀଜଣକ ଏପରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜିବ ଯିଏ ବଳଦ ବିନିମୟରେ ହଳେ ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ ଦେଇପାରୁଥୁବ । ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିବା କ’ଣ ସହଜ ହେବ ? ଉପରୋକ୍ତ ପରିସ୍ତିତିରେ ତୁମେ କେଉଁ ସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବ ?
Answer:
ଚାଷୀଜଣକ ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିବା ସହଜ ହେବ ନାହିଁ । ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ସମୟରେ ଆମେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲୁ । ଯଥା- ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗର ଅନୁପସ୍ଥିତି, ବିଭାଜନ, ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ, ସଂରକ୍ଷଣ, ବହନ ଯୋଗ୍ୟତା ।

Question 2.
ଉପରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଭାବରେ ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗର କି ଉଦାହରଣ ରହିଛି ?
Answer:

1. ଚାଷୀଜଣକ ହଳେ ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରତି ବଦଳରେ ଦେବାକୁ ବଳଦଟିଏ ଅଛି ।
2. ସୁତରାଂ ତାକୁ ଗ୍ରାହକଟିଏ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯିଏ ବଳଦ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବ ।
3. ଚାଷୀ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 3.
ଉପରୋକ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚାଷୀର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜ କରିବାରେ ‘ଅର୍ଥ | ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରା’ କେଉଁସବୁ ପ୍ରକାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:

1. ମୁଦ୍ରାଦ୍ଵାରା ଚାଷୀ କିଣାବିକାରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥ‌ିବା ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତ ଘଟିବ ।
2. ଚାଷୀ ତା’ର ବଳଦକୁ ବିକ୍ରି କରି ମୁଦ୍ରା ପାଇବ ଏବଂ ସେହି ମୁଦ୍ରାରୁ କିଛି ଦେଇ ସେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଜିନିଷସବୁ କିଣିପାରିବ ।
3. ମୁଦ୍ରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ରଖୁହେବ । ଏହାର ମୂଲ୍ୟରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।
4. ଛୋଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବା ପାଇଁ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୂଲ୍ୟର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ।
5. ବଡ଼ବଡ଼ ଓଜନିଆ ବସ୍ତ ବଦଳରେ ମୁଦ୍ରା ନେବାଆଣିବା ସହଜସାଧ୍ୟ ।

Question 4.
ମନେକର ତୁମେ ବହିଟିଏ କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ । ତୁମ ପାଖରେ ୫୦ ଟଙ୍କା ଅଛି । ତୁମ ଘର ପାଖରେ ଥିବା ବହି ଦୋକାନରେ ତୁମେ ବହିର ଦାମ୍ ୧୦୦ ଟଙ୍କା ବୋଲି ଜାଣିଲ । ସେହିଦିନ ବହିଟି କିଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ କି ବିକଳ୍ପ ଅଛି ? ତୁମେ ଦୋକାନୀକୁ ପରେ ଟଙ୍କା ଦେଇଦେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବ କି ?
Answer:
ଉ ହଁ, ମୁଁ ବହି ଦୋକାନୀକୁ ବହିଟି ମୋତେ ଦେବାପାଇଁ କହିବି । ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ୫୦ ଟଙ୍କା ତାଙ୍କୁ ଦେବି ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ପରେ ଦେବାପାଇଁ କହିବି । ମୋର ବହିଟି ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକ ଥିବାରୁ ସେହିଦିନ ହିଁ ତାହାକୁ କ୍ରୟ କରିବି ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ଯରେ ଯୋଗସୂତ୍ରର ଭୂମିକା କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ?
Answer:
ଅର୍ଥ

Question 2.
ଜନ ମେନାର୍ଡ଼ କେନ୍‌ସ କେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ?
Answer:
ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ

Question 3.
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାସହ ଅଦଳବଦଳକୁ କେଉଁ ବ୍ଯବସ୍ଥା କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା

Question 4.
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ପରସ୍ପର ଚାହୁଁଥ‌ିବା ଜିନିଷ ଅଛି, ସେପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିନିମୟ କରିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
‘ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗ

Question 5.
ଆସାମର ‘ଜୁନ୍‌ବିଲ୍’ଠାରେ ତିନିଦିନିଆ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କାହାକୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କୁ

Question 6.
ଆଗ କାଳରେ ମୁଦ୍ରା (mint coin) ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ କେଉଁ ମିଶ୍ରଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥୁଲା ?
Answer:
ରୂପା ଓ ତମ୍ବା

Question 7.
ଟଙ୍କାର ସଂକେତ କୁ କେବେ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
୨୦୧୦ ମସିହା

Question 8.
କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଚୀନ୍

Question 9.
ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନକୁ କିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ

Question 10.
ଇଂରାଜୀରେ ୟୁପିଆଇ (UPI) ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ କ୩ଣ ?
Answer:
United Payments Interface

Question 11.
ଦୁଇଶହ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ର ପଛପଟରେ କେଉଁ ସ୍ତୂପର ଚିତ୍ର ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ସାଞ୍ଚସ୍ତପ

Question 12.
ଏକ ଅଣା କହିଲେ ଏକ ଟଙ୍କାର କେତେ ଭାଗ ସହ ସମାନ ?
Answer:
୧/୧୬ ଭାଗ

Question 13.
ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଛୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା

Question 14.
ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କାହାର ପ୍ରତିଛବି ରଖାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ବରାହ (ବିଷ୍ଣଙ୍କର ତୃତୀୟ ଅବତାର)

Question 15.
ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ କାହାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ମୁଦ୍ରା ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁ ମୁଦ୍ରାକୁ ଚୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ?
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା
(ଖ) କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ ମୁଦ୍ରା
(ଗ) ଡେବିଟ୍ ମୁଦ୍ରା
(ଘ) ୟୁ.ପି.ଆଇ.ମୁଦ୍ରା
Answer:
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା

Question 2.
ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅସୁବିଧା ହେତୁ କାହାର ଜନ୍ମ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା
(ଖ) ତମ୍ବା ମୁଦ୍ରା
(ଗ) ମୁଦ୍ରା
(ଘ) କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼
Answer:
(ଗ) ମୁଦ୍ରା

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ଯରେ କିଏ ଯୋଗସୂତ୍ରର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
(କ) ମାନସମ୍ମାନ
(ଖ) ଧନସମ୍ପରି
(ଗ) ଯଶକୀର୍ତ୍ତି
(ଘ) ଅର୍ଥ
Answer:
(ଘ) ଅର୍ଥ

Question 4.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଆସାମର କେଉଁ ଜିଲ୍ଲାରେ ଦ୍ରବ୍ୟବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଅଛି ?
(କ) ଦିସ୍‌ର
(ଖ) ମୋରି ଗାଓଁ
(ଗ) ରେତଗାଓଁ
(ଘ) ଗୋରି ଗାଓଁ
Answer:
(ଖ) ମୋରି ଗାଓଁ

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରାର ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ତୁମର ଧାରଣା ହେଉଛି ?
(କ) କିଣାବିକା ସହଜ ହୋଇଛି
(ଖ) ଚୋରି ଡକାୟତି ବଢ଼ିଯାଇଛି
(ଗ) ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ବଢ଼ିଛି
(ଘ) ଅଧୁକ ସମ୍ପରି ଠୁଳ କରାଯାଇପାରୁଛି
Answer:
(କ) କିଣାବିକା ସହଜ ହୋଇଛି

Question 6.
ପୁରାତନ କାଳରେ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ?
(କ) ହେଣ୍ଡନୋଟ
(ଖ) ଦଲିଲ
(ଗ) ଧାତବ ମୁଦ୍ରା
(ଘ) ଜମିବାଡ଼ି
Answer:
(ଗ) ଧାତବ ମୁଦ୍ରା

Question 7.
ଆମ ଦେଶରେ ୟୁ.ପି.ଆଇ. ମାଧ୍ୟମରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବା କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୨୦୧୪
(ଖ) ୨୦୧୫
(ଗ) ୨୦୧୬
(ଘ) ୨୦୧୭
Answer:
(ଗ) ୨୦୧୬

Question 8.
କେବେଠାରୁ ଭାରତରେ ଏ.ଟି.ଏମ୍. କାର୍ଡ଼ର ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୮୦ ମସିହା
(ଖ) ୧୯୯୦ ମସିହା
(ଗ) ୧୯୫୦ ମସିହା
(ଘ) ୧୯୪୭ ମସିହା
Answer:
(କ) ୧୯୮୦ ମସିହା

Question 9.
ବର୍ତ୍ତମାନର ଦଶଟଙ୍କିଆ ନୋଟର ପଛପଟରେ କେଉଁ ମନ୍ଦିରର ଛବି ରହିଛି ?
(କ) ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
(ଖ) କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର
(ଗ) ଭୀମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର
(ଘ) ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର
Answer:
(ଖ) କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର

Question 10.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଧାତୁଟିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉନାହିଁ ?
(କ) ନିକେଲ
(ଖ) କପର୍
(ଗ) ଜିଙ୍କ
(ଘ) ରୂପା
Answer:
(ଘ) ରୂପା

Question 11.
ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇର ଖନନରୁ କେଉଁ ଦେଶର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ମିଳିଥିଲା ?
(କ) ଇଟାଲୀ
(ଖ) ଫ୍ରାନ୍ସ
(ଗ) ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ
(ଘ) ରୋମ
Answer:
(ଘ) ରୋମ

Question 12.
ଭାରତର କେଉଁ ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟରେ ଖନନ ସମୟରେ ଅନେକ ବୈଦେଶିକ ମିଳିଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ ?
(କ) କେରଳ ଓ ତାମିଲନାଡୁ
(ଖ) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ଓଡ଼ିଶା
(ଗ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜୁରାଟ
(ଘ) ବିହାର ଓ ଓଡ଼ିଶା
Answer:
(କ) କେରଳ ଓ ତାମିଲନାଡୁ

Question 13.
ପୂର୍ବେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଥ‌ିବା କେତେ ଅଣାରେ ଏକ ଟଙ୍କା ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ଚାରି ଅଣା
(ଖ) ଆଠ ଅଣା
(ଗ) ବାର ଅଣା
(ଘ) ଷୋହଳ ଅଣା
Answer:
(ଘ) ଷୋହଳ ଅଣା

Question 14.
୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଏକ ଡଜନ କଦଳୀ କିଣିବା ପାଇଁ କେତେ ଅଣା ଦେବାକୁ ପଡୁଥିଲା ?
(କ) ଏକ ଅଣା
(ଖ) ଦୁଇ ଅଣା
(ଗ) ତିନି ଅଣା
(ଘ) ଚାରି ଅଣା
Answer:
(କ) ଏକ ଅଣା

Question 15.
ଟଙ୍କା ସଂକେତ ଭାରତର କେଉଁ ଲିପିରୁ ଆସିଅଛି ?
(କ) ପାଲି
(ଖ) ପ୍ରାକୃତ
(ଗ) ସଂସ୍କୃତ
(ଘ) ଦେବନାଗରୀ
Answer:
(ଘ) ଦେବନାଗରୀ

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ____________ ର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା । (ବିନିମୟ, ବାଣିଜ୍ୟ, ବ୍ୟବସାୟ, କିଣାବିକା)
Answer:
ବିନିମୟ

Question 2.
ଖାସି ଓ ଜୟନ୍ତିଆ ଆଦି ଜନଜାତି _______________ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ।
(ଆସାମ, ମେଘାଳୟ, ମଣିପୁର, ତ୍ରିପୁରା)
Answer:
ମେଘାଳୟ

Question 3.
ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ______________ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।
(ପନିପରିବା, ସୁନାରୂପା, ତେଲଲୁଣ, ବାସନକୁସନ)
Answer:
ବାସନକୁସନ

Question 4.
କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ________________ ଜନନୀ’’ ଅଟେ । (ଜ୍ଞାନ, ମାନବୃଦ୍ଧି, ସମ୍ମାନ, ଉଦ୍ଭାବନ)
Answer:
ଉଦ୍ଭାବନ

Question 5.
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ___________ ଏକ ସାଧାରଣ ପରିମାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (ମୁଦ୍ରା, ସୁନା, ତମ୍ବା, କଉଡ଼ି)
Answer:
ମୁଦ୍ରା

Question 6.
ପୁରାତନ କାଳରେ ____________ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ (coins) ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ।
(ଧାତବ, ଅଧାତବ, ପଥର, ଲୁହା)
Answer:
ଧାତବ

Question 7.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ __________ ମିଶ୍ରିତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହେଉଛି । (ତମ୍ବା, ସୁନା, ଲୁହା, ରୂପା)
Answer:
ଲୁହା

Question 8.
ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇଠାରେ ହୋଇଥିବା ଖନନରୁ _____________ ଦେଶର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ମିଳିଥିଲା । (ଇଟାଲୀ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ରୋମ୍, ତୁର୍କୀ)
Answer:
ରୋମ୍

Question 9.
_____________ ଅଣା ଏକ ଟଙ୍କା ସଙ୍ଗେ ସମାନ । (୧୨ ଅଣା, ୧୩ ଅଣା, ୧୪ ଅଣା, ୧୬ ଅଣା)
Answer:
୧୬ ଅଣା

Question 10.
ଟଙ୍କା ସଂକେତ ? ଡିଜାଇନ୍ _____________ କରିଥିଲେ ।
(ଶ୍ରୀ ଉଦୟ କୁମାର, ଶ୍ରୀ ଅଜୟ କୁମର, ଶ୍ରୀ ବିଜୟ କୁମାର, ଶ୍ରୀ ବିନୟ କୁମାର)
Answer:
ଶ୍ରୀ ଉଦୟ କୁମାର

Question 11.
____________ ଦେଶରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା ।
(ଆମେରିକା, ଜାପାନ, ଚୀନ୍, ଭାରତ)
Answer:
ଚୀନ୍

Question 12.
ଭାରତରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା _____________ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
(ପଞ୍ଚଦଶ, ସପ୍ତଦଶ, ଅଷ୍ଟାଦଶ, ଷୋଡ଼ଶ)
Answer:
ଅଷ୍ଟାଦଶ

Question 13.
ଆମ ଦେଶରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବାର ଅଧିକାର ____________ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଅଫ ବରୋଦା, ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍, ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍, କାନାଡ଼ା ବ୍ୟାକ୍ସ୍)
Answer:
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍

Question 14.
ଆଜିକାଲିର କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଥମ ପାର୍ଶ୍ବରେ __________ ଙ୍କର ଛବି ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
(ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ, ସର୍ଦାର ପଟେଲ)
Answer:
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

Question 15.
ଗ୍ରାହକମାନେ ବଜାରରୁ ଜିନିଷ କିଣିଲାପରେ ମୋବାଇଲରେ ____________ କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ କରିଥା’ନ୍ତି । (QR କୋଡ଼, OR କୋଡ଼, SR କୋଡ଼, PR କୋଡ଼)
Answer:
QR କୋଡ଼୍

ଠିକ୍ ଭକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଭକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ଟଙ୍କାର ଉଦ୍ଭାବନ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସିଧାସଳଖ ଅଦଳବଦଳ କରିପାରୁ ନଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 2.
ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆମ ଦେଶରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 3.
UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆମ ଦେଶରେ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 4.
କାଗଜ ଟଙ୍କା ପ୍ରଥମେ ଭାରତବର୍ଷରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 5.
ପୂର୍ବକାଳରେ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ କୁହାରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 6.
ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ କାଗଜ ନୋଟ ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 7.
ଜନ୍ ମେନାର୍ଡ଼ କେନସ୍ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 8.
ଆସାମର ‘ଜୁନ୍ ବିଲ୍’ ମେଳା ପ୍ରତିବର୍ଷ ୫ ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 9.
କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଆବିଷ୍କାରର ଜନନୀ’’ ।
a
✗

Question 10.
ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 11.
ଟଙ୍କାର ୡ ସଙ୍କେତକୁ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 12.
୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଭାରତ ତାର ସ୍ଵାଧୀନତାର ୭୪ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ପାଳନ କରିଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 13.
ବଦଳ ପଦ୍ଧତିରେ ସୀମିତତା ଯୋଗୁଁ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଣନେଣ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରାର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 14.
ଏକ ଅଢ଼କା ପ୍ରାୟ ଚାରି କିଲୋଗ୍ରାମ ସହ ସମାନ ।
Answer:
✗

Question 15.
ଭାରତର କାଗଜ ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଓ ବିତରଣ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଏକ ମାତ୍ର ଅନୁମୋଦିତ ଉତ୍ସ ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶର ମୁଦ୍ରାର ସଂକେତ	ସୁନା
ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରାର ଧାତୁ	ବାଘ
ୟୁ.ପି.ଆଇ. ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ ହେବା	ଚୀନ୍
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍	୨୦୧୬ ମସିହା
ପ୍ରଥମ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶର ମୁଦ୍ରାର ସଂକେତ	ବାଘ
ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରାର ଧାତୁ	ସୁନା
ୟୁ.ପି.ଆଇ. ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁହେବା	୨୦୧୬ ମସିହା
ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍
ପ୍ରଥମ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଚୀନ୍

Question 2.
(ନୋଟ୍ରପଛର ଚିତ୍ର)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା
୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଲାଲକିଲ୍ଲା
୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ରାନୀକି ଭାୱ
୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ରଥଚକ
୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	କର୍ଣ୍ଣାଟକର ହାମ୍ପି ମନ୍ଦିର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	କର୍ଣ୍ଣାଟକର ହାମ୍ପି ମନ୍ଦିର
୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ରାନୀକି ଭାୱ
୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଲାଲକିଲ୍ଲା
୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ରଥଚକ
୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଅତୀତରେ କେଉଁସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ଅତୀତରେ ଲୋକମାନେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ, ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି ଆଦିକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
2. ଏହି ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେବା ଓ ଆଣିବାରେ ଅନେକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ ।

Question .
‘‘ଚାହିଦାର ଦୈତ ସଂଯୋଗ’’ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛୁକ ଦୁଇ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ପରସ୍ପରର ଆବଶ୍ରକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ବିନିମୟ ସହଜ ହେଉଥିଲା । ଏହାକୁ ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଦଳବଦଳ ପାଇଁ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମଗ୍ରୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆବଶ୍ରକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜରୁରୀ । ଉଦାହରଣ – ତନ୍ତୀର ଧାନ ଦରକାରପୂବ ଓ ଚାଷୀର ଲୁଗା ଦରକାର ଥ‌ିବ । ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିନିମୟ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଆସାମ ଓ ମେଘାଳୟର ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ କେବେଠାରୁ ଏକ ମେଳାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛନ୍ତି ?
Answer:

1. ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ମେଳା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ଏହା ତିନିଦିନ ଯାଏଁ ଚାଲି ଥାଏ ।
2. ଏହି ମେଳାରେ ଆସାମ ଓ ମେଘାଳୟର ତିଓ୍ବା, କାର୍ସୀ, ଖାସି ଓ ଜୟନ୍ତିଆ ଆଦି ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ମିଳିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସାଥ୍‌ରେ ଆଣିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମେଳା ଏକ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୂପେ ଚାଲୁ ରହିଛି ।

Question 4.
ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ କିପରି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:

1. ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ, ତେଣୁ ତାହାର ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲା ଓ ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ‘ମୁଦ୍ରା’ର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
2. ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏହା ଦେୟ ପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

Question 5.
ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାକୁ ଶାସକମାନେ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ ?
Answer:

1. ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ (Coins) ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।
3. ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା ।

Question 6.
କାଗଜ ନୋଟର ପ୍ରଚଳନ କେବେ ଓ କିପରି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ବହୁତ ଗୁଡ଼ିଏ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାକୁ ନେବା ଆଣିବା କରିବା କଷ୍ଟକର ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଞ୍ଜୟ କରି ରଖୁବା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ତେଣୁ ଏହିସବୁ ସମସ୍ୟାର ଉପଯୁକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଫଳରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା । କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ ଚୀନ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତରେ ଏହାର ପ୍ରଚଳନ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିଲା ।

Question 7.
ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ହେବାପରେ ମୁଦ୍ରାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ହେବା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ମୋବାଇଲରେ QR କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଟଙ୍କା ପ୍ରେରଣ କରିପାରୁଛନ୍ତି । ଛୋଟ ଫଳ ଦୋକାନୀଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ଡିଜିଟାଲ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆପଣେଇ ନେଲେଣି ।

(ii) ଏହାଛଡ଼ା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ ।ନିସ୍ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥ‌ିବା ମୁଦ୍ରାକୁ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଛି । ଏହାବ୍ୟତୀତ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼, ନେଟ୍ ବ୍ୟାକିଙ୍ଗ୍ ଓ ୟୁପିଆଇ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମୁଦ୍ରାର ବିବର୍ତ୍ତନ କେବେଠାରୁ କିପରି ହୋଇଆସିଛି ତାହାର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ଯାତ୍ରା ଖୁବ୍ ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା ଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଅନେକ ବିବର୍ତ୍ତନ ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟି ଏବେ ଆମେ କାଗଜ ନୋଟ୍‌କୁ ମୁଦ୍ରାରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ ।

(ii) ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ସେତେବେଳର ଶାସକମାନେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସୁବିଧା ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।

(iii) କାଳକ୍ରମେ ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରର ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ସହଜ ଓ ସୁଗମ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବହନ କରି ନେବା ଆଣିବାରେ ଅସୁବିଧା ହେବାରୁ କାଳକ୍ରମେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 2.
ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତିରେ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ତିଷ୍ଠି ରହିଛି । ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଅ ।
Answer:
(i) ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ରବସ୍ଥା ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତିର ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ବକାର କରିଛି ତଥାପି କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏଯାଏ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।

(ii) ଆସାମର ମୋରି ଗାଓଁ ଜିଲ୍ଲାର ‘ଜୁବିଲ୍’ ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ତିନିଦିନିଆ ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାକୁ ଉଦାହରଣଭାବେ ନିଆଯାଇପାରେ ।

(iii) ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାରେ ଅନେକ ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ସାଥ୍‌ରେ ଆଣିଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାବରେ ଚାଲି ଆସୁଅଛି ।

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରାଦମାଞ୍ଚଳରେ କିପରି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟମାନ ମିଳିପାରୁଛି ?
Answer:

1. ପୂର୍ବରୁ ଚଳି ଆସୁଥୁବା ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ବଳବତ୍ତର ରହିଅଛି ।
2. ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ କିଣିବା ସହଜ ହୋଇପାରୁଛି ।
3. ଏହି ପ୍ରଥାରେ ବୁଲାବିକାଳୀମାନେ, ଘରକୁ ଘର ବା ଗଳିକୁ ଗଳି ବୁଲି ପୁରୁଣା ଶାଢ଼ି ବା ଲୁଗାପଟା ବଦଳରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ ବା ଘରକରଣା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ବିନିମୟ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଲାଭପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ଆମର ସଞ୍ଚୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କିପରି ମଜବୁତ୍ କରିପାରିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଯଦି ଜଣେ ଚାଷୀ ଧାନ ଅମଳ ପରେ ଧାନକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖେ, ତେବେ ତାହାକୁ କୀଟ ଓ ମୂଷା ଖାଇଯିବାର ଭୟ ଥାଏ । ତେଣୁ ତାକୁ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
2. ସେ ଯଦି ଧାନକୁ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରିଦିଏ, ତେବେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବ ।
3. ଏହାଦ୍ଵାରା ତା’ର କୌଣସି କ୍ଷତି ସହିବାର ଭୟ ନଥା, । ତେଣୁ ମୁଦ୍ରା ହିଁ ସଞ୍ଚକୁ ସୁବିଧାଜନକ ଓ ସହଜ କରିପାରିଛି ।

Question 5.
ବହୁ ପୂର୍ବକାଳରୁ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ସମାନ ନଥାଏ କାହିଁକି ? ଏ ଭିନ୍ନତା କ’ଣ ସୂଚାଇ ଥାଏ ?
Answer:

1. ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ଥିଲା, ଯଥା- ମୁଣ୍ଡ ଓ ଲାଞ୍ଜ ପାର୍ଶ୍ଵ ।
2. ଏଥିରେ ପ୍ରାଣୀ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ ପରି ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଏବଂ ରାଜା, ରାଣୀ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ସ୍ଥାନ ପାଉଥିଲା ।
3. ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବରାହଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଛତ୍ରୀ ରହିଥିଲା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
(i) ପୂର୍ବେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(ii) ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନିମୟର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା । ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ।

(iii) ଲୋକମାନେ ବିନିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ, ଯଥା- ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଘୋଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

(iv) କାଳକ୍ରମେ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ ଉନ୍ନତି ଆସିବାରୁ ସେମାନେ ଏହି ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ କରିବାପାଇଁ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

(v) ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ବୋହିନେବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଲା ଓ ଚୋରି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଲା । ତେଣୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କାଗଜ ନୋଟ୍‌ର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏବେ ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲାଣି ।

Question 2.
ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ଉଦ୍ଭାବନର ଜନନୀ’ ଏହି ଉକ୍ତିଟି ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାହିଁକି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ?
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭାବନ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । କ୍ରମଶଃ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଓ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ ବିନିମୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।

(ii) ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭୂତ ହେଲା ।

(iii) ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ, ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତ ହେଲା ଓ ଏହି କାରଣରୁ ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।

(iv) ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏହା ଦେୟପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ଵୀକୃତିଲାଭ କଲା ।

(v) ସେହିଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଦ୍ରାର ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ଆଜି ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲାଣି ।

Question 3.
ମୁଦ୍ରାର ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହା କିପରି ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ତାହାର ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ସମୟର ଅଗ୍ରଗତି ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ସହ ଆଜିକାଲି ମୁଦ୍ରାକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

(ii) ସିକ୍‌କା ବା କଏନ ଓ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ମୁଦ୍ରାର ଅଦୃଶ୍ୟରୂପ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଛୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ।

(iii) ଆଗରୁ ଲୋକାମନେ କାଗଜ ନୋଟ୍‌ରେ କାରବାର କରୁଥିଲେ । ଏବେ ଯୁଗ ବଦଳିଗଲାଣି । କାଗଜନୋଟ୍ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍‌ କାର୍ଡ଼, ନେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ୟୁପିଆଇ ଆଦିଦ୍ଵାରା ଅର୍ଥ କାରବାର ହୋଇପାରୁଛି ।

(iv) ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଅତି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଜଣକର ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ଅର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ଚାଲିଯାଇପାରୁଛି ।

(v) ଏବେ ଗ୍ରାହକମାନେ ଦୋକାନରୁ କିଣୁଥ‌ିବା ସାମଗ୍ରୀ ବଦଳରେ ମୁଦ୍ରା ନଦେଇ QR କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଡିଜିଟାଲ ଆକାରରେ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି । ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଅଗ୍ରଗତି ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ