Prasanna

Combining textbook study with BSE Odisha Class 6 Science Notes and Class 6 Science Curiosity Chapter 4 Exploring Magnets Notes can make exam preparation more effective.

Exploring Magnets Notes Class 6

Class 6 Science Curiosity Chapter 4 Notes

Magnets

A magnet is a substance that has the property of attracting certain materials (like iron, nickel, cobalt, etc.) around itself.
There are two types of magnets, natural magnets and artificial magnets.

• Natural magnets are brittle and have irregular shapes. They have weak magnetic power or magnetism. Lodestone or magnetite is an example of natural magnet.
• Artificial magnets or man-made magnets are available in various shapes and sizes and possess strong magnetism.
  

Magnetic and Non-magnetic Materials

• The materials that are attracted towards a magnet and stick to it are called magnetic materials. Iron, nickel, and cobalt are examples of magnetic materials, and certain materials containing these metals (like steel) are also attracted by magnets.
• The materials which are not attracted towards a magnet are called non-magnetic materials. Objects made of plastic, wood, rubber, aluminium, and glass do not stick to magnets and are therefore non-magnetic.

Poles of a Magnet

• When a bar magnet is placed on iron filings, maximum iron filings collect near its two ends and very few near the middle.
• These regions at the ends of a magnet, where attraction is maximum, are called the poles of the magnet.
• Magnetic poles always occur in pairs. Every magnet has both a North pole and a South pole. It is not possible to obtain a magnet with only one pole.
• If a magnet is broken into smaller pieces, each piece behaves like a magnet and has both a north pole and a south pole.
  

Magnetisation

Magnetisation is the process of converting a magnetic material such as iron or steel into a magnet.

• In this process, the material acquires magnetic properties and begins to attract magnetic substances like iron pins or paper clips.
• Single-touch method: A simple method of magnetisation in which one pole of a bar magnet is stroked repeatedly in the same direction along an iron object to make it magnetic.
  

Directive Property of Magnet

A freely suspended bar magnet always comes to rest along the north-south direction because the Earth itself behaves like a giant magnet.

The end of a freely suspended magnet that points towards the north direction is called its north-seeking pole or north pole, and the end that points towards the south direction is called its south-seeking pole
or south pole.

An ordinary iron bar does not always come to rest in the north-south direction, so this behaviour can be used as a simple test to check whether a piece of metal is a magnet.

The property of a freely suspended magnet to rest along the north-south direction is used for finding directions on the Earth.

Magnetic Compass

• A magnetic compass is a small device developed long ago for finding directions, and it contains a magnet in the shape of a needle that can rotate freely.
• To make a magnetic compass at home, an iron sewing needle can be magnetised by single-touch method.
• When this magnetised needle is passed through a cork and floated on water, it turns and comes to rest in a fixed direction each time, acting like a simple compass needle.
  

Attraction and Repulsion between Magnets

• When two magnets are brought close to each other, they either attract or repel, depending on which poles face each other.
• The north pole of one magnet and the south pole of another magnet attract each other; such poles are called unlike poles.
• When two north poles are brought close together, they push each other away. In the same way, two south poles also repel each other.
• Such poles are known as like poles, a If one magnet is replaced by an iron bar, both ends of the iron bar are attracted by both poles of the magnet.
• Repulsion is observed only between two magnets, never between a magnet and an ordinary iron piece. Therefore, the property of repulsion is the surest test of magnetism.

Applications of Magnets

• In factories to lift heavy iron objects such as scrap iron.
• By surgeons in hospitals to remove iron/steel splinters from the wounds.
• In the construction of telephones, electric bells, etc.
• To separate iron and steel from non-magnetic materials.

Effect of Bar Magnet on Magnetic Compass

• When the north pole of a bar magnet is brought near the north pole of the compass needle, the needle moves away, showing repulsion between like poles.
• When the south pole of the bar magnet is brought near the north pole of the compass needle, the needle moves towards the magnet, showing attraction between unlike poles.
• When sheets of wood, cardboard, plastic or glass are placed between a bar magnet and a magnetic compass, the compass needle moves towards and away in the same way as it does without the sheets.
• The magnetic effect can act through non-magnetic materials such as wood, cardboard, plastic, etc.

Proper Handling and Storage of Magnets

Magnets should be handled with care and should not be heated, dropped or hammered, and they should not be kept near devices like mobile phones or remote controls.

To store bar magnets safely, they should be kept in pairs with unlike poles on the same side, with a wooden piece between them and two pieces of soft iron placed across their ends as keepers. To store a horseshoe magnet safely, a keeper should be placed across its poles.

Characteristics of Magnets

Poles of Magnet

• The regions at the end of a magnet where the magnetic strength is maximum are called poles of a magnet.
• All magnets have two poles whatever their shape may be.
  • The North Pole: The end of the magnet that points towards the north.
  • The South Pole: The end of the magnet that points towards the south.
• The poles of a magnet always exist in pairs. A single north pole or a single south pole does not exist.

A magnet is a material having the property of attracting magnetic materials (like iron).
Materials that occur naturally and possess magnetic properties. Example: Lodestone.

• Man-made magnets.
• These magnets are made in different shapes and sizes as per requirements.
• Example: Bar magnet, U-shaped magnet, ring magnet, etc.

Attraction and Repulsion

• The like poles (N-N or S-S) of two magnets repel each other while unlike poles (N-S) attract each other.
• A magnet can be identified by its property of repulsion.

Alignment in North-South Direction

• A freely suspended magnet comes to rest along the north-south direction.
• This alignment happens because of the influence of the Earth, which itself acts like a giant bar magnet.

Magnets

A magnet is a material having the property of attracting magnetic materials (like iron).

Natural Magents: Materials that occur naturally and possess magnetic properties.
Example: Lodestone.

Artificial Magnets

• Man-made magnets.
• These magnets are made in different shapes and sizes as per requirements.
• Example: Bar magnet, U-shaped magnet, ring magnet, etc.

Types of Materials

• Magnetic Materials: The materials which are attracted towards a magnet.
  Example: Plastic, paper, wood, etc.
• Non-magnetic Materials: The materials which are not attracted towards a magnet.
  Example: Plastic, paper, wood, etc.

Note: The magnetic effect can act through non-magnetic materials.

Applications of Magnets

• The property of a freely suspended magnet to always rest along the north-south direction is used to find directions.
• An instrument with a magnet, that is used to find directions is called a magnetic compass.
• Magnets are used
  • in factories to lift heavy iron objects such as scrap iron.
  • by surgeons in hospitals to remove steel splinters from the wounds.
  • in the construction of telephones, electric bells, etc.
  • to separate iron and steel from non-magnetic materials.

Proper Handling and Storage of Magnets

• Magnets lose their magnetic properties if they are heated, hammered or dropped from some height. Improper storage can also cause loss of magnetic properties.
• Bar magnets should be kept in pairs with their unlike poles on the same side.
• Bar magnets must be separated by a piece of wood while magnet keepers (pieces of soft iron) should be placed across their ends.
• For storing U-shaped/horseshoe magnet, one should keep a magnet keeper across the poles.

Combining textbook study with BSE Odisha Class 6 Science Notes and Class 6 Science Curiosity Chapter 3 Mindful Eating: A Path to a Healthy Body Notes can make exam preparation more effective.

Mindful Eating: A Path to a Healthy Body Notes Class 6

Class 6 Science Curiosity Chapter 3 Notes

Food and Diversity

• Food is an integral part of our daily lives, and there is a wide variety in the food eaten.
• Our country has great diversity in traditional food items consumed across different states,
• Such diversity exists because different crops are grown (cultivated) across various regions, which, in turn, depends on the soil type and climatic conditions of that place.
• The food consumed is influenced by the cultivation of locally grown crops, taste preferences, culture, and the traditions of each state.
  a Culinary Practices
  • Cooking practices, also called culinary practices, have gradually changed over time.
  • The shift in culinary practices is due to technological advancements, improved transportation, better communication, and the availability of modern kitchen appliances.

Nutrients

The components of food that provide energy, support growth and repair, protect the body from diseases, and help maintain various bodily functions are called nutrients,



The three major nutrients in our food are listed below.

Nutrient	Function in the Body	Common Food Sources
Carbohydrates (energy-giving food)	Primary energy source for the body	Rice, wheat, maize, bajra, potato, sweet potato, banana, pineapple, mango
Fats (energy­giving food)	Provides energy for performing various activities and keeps the body warm	Ghee, butter, oils, nuts, coconut, seeds, curd, soyabean
Proteins (body­building food)	Helps in the growth and repair of the body muscles	Plant sources: Pulses, beans, peas and nuts; Animal sources: Milk, paneer, eggs, fish and meat; mushrooms

Along with the macronutrients (carbohydrates, fats, and proteins), our food must also contain vitamins and minerals, referred to as protective nutrients because they help safeguard our bodies from diseases and keep us healthy.

Diseases that occur due to lack of specific nutrients in the diet over a long period of time are termed deficiency diseases.

Deficiency Diseases
Food Component (Vitamin/ Mineral)	Sources	Importance	Deficiency Disease/disorder	Symptoms
Vitamin A	Milk, mango, papaya, carrots, tomatoes, green leafy vegetables	Keeps eyes and skin healthy	Night blindness or complete loss of vision	Inability to see in dim light, poor vision
Vitamin B1	Seafood, milk products, legumes, whole grains, seeds, nuts, fish	Supports normal growth and development of the body, keeps heart healthy	Beriberi	Swelling, tingling or burning sensation in feet and hands, troubled breathing
Vitamin C	Tomatoes, citrus fruits, (orange, lemon, etc.) amla, green chilli, guava	Healthy teeth and gums, helps body to fight diseases (builds immunity)	Scurvy	Bleeding and swelling of gums, wounds take a longer time to heal
Vitamin D	Milk, butter, eggs, fish, edible mushrooms (a type of fungus); sunlight	Helps in calcium absorption and maintains bone and teeth health	Rickets	Bones become softened and deformed (bent)
Iron	Green leafy vegetables, especially spinach, apple, beetroot, pomegranate	Forms an important component of blood	Anaemia	Shortness of breath, weakness
Calcium	Milk and milk products (curd, cheese, paneer), soya milk	Helps in formation of strong bones and teeth	Bone and tooth decay, prolonged deficiency may lead to rickets	Tooth decay, weak bones
Iodine	Iodised salt, seaweed, water chestnut (singhada), seafood	Helps to perform physical and mental activities, enhances brain function	Goitre	Visible swelling at the front of the neck

• In addition to essential nutrients, we also need to include dietary fibres (roughage) and water in our diet.
• Roughage does not provide nutrients to our bodies, but helps our body get rid of undigested food and prevents constipation (ensures smooth passage of stools).
• Water aids in the absorption of nutrients from food, and it also removes waste from the body through sweat and urine.
• Mineral nutrients like salt can be obtained from seawater or from rocks.
  

Also, vitamin D is naturally produced by our body upon exposure to sunlight.

Test for Food Nutrients

Component of Food	Test Chemical	Procedure	Confirmatory Observation
Starch	Iodine solution	Add 2-3 drops of iodine solution to the food sample.	Food sample turns blue-black.
Protein	Copper sulphate solution and caustic soda solution	Add a few drops of copper sulphate solution, followed by few drops of caustic soda solution, to the food sample.	Food sample turns violet (purple).
Fat	Paper test (no chemical required)	Gently wrap the food sample on a piece of paper, press gently, allow it to dry, and hold it against the light.	A translucent (oily) patch appears on the paper.

Balanced Diet: Concept and Importance

A diet that includes all essential nutrients, roughage, and water in the right proportions for proper growth and development of the body is known as a balanced diet.

The type and amount of nutrients required depend on factors such as age, gender, the type of work/physical activity a person engages in, and their lifestyle, o Along with consuming a nutrient-rich diet, we should also cook food properly to preserve all nutrients while maintaining hygiene.

For instance, always wash vegetables and fruits before cutting them. Washing fruits and vegetables after cutting or peeling them reduces (destroys) their nutritional content.

Some nutrients, like vitamin C, are water-soluble and are lost during cooking A balanced meal plate due to high heat.

Food items that are high in calories (high sugar or fat content) but lack essential nutrients (like proteins, minerals, vitamins, and fibre) are called junk food,

Consuming these types of food frequently and in large amounts is not healthy for our bodies and can lead to obesity, and may also make us more prone to suffer from several health problems like heart diseases, diabetes, and so on.

Millets are small-sized grains (cereals), native to India. They are highly nutritious, offering countless health benefits, and can be easily cultivated in different climatic conditions. They are excellent sources of vitamins, minerals like iron and calcium, and dietary fibres. For this reason, they are referred to as nutri-cereals. Crops like ragi,jowar, bajra, and sanwa (barnyard millet) are some commonly-grown millets.

Food Miles

• The distance a food item travels from the producer (farmer) to the consumer is known as its food miles. For instance, the process by which wheat is transformed into chapati is depicted alongside,
• Reducing food miles is crucial because it helps lower costs and minimise pollution during transportation. It also supports the income of local farmers by buying directly from them.
• Eating local and plant-based food is good for our health and also helps protect the environment.
• Food reaches us through a complex process that involves significant hard work, time, and effort from many individuals. Therefore, we should always respect our food and avoid wasting it.
  

According to the law, all food items must display information about the nutrients they contain, along with details of additives such as added sugars, colouring agents, and preservatives on their packaging. The Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) is the government agency responsible for regulating food quality in India.

Components of Food

Nutrients
Food substances that provide nourishment to the body

Carbohydrates

• Energy-giving compounds
• Carbohydrates serve as the primary energy source in the body.
  Examples: Potato. wheat, etc.

Fats

• Very high energy-giving compounds: source of stored energy
• Fats are available in oil-rich foods.
  Examples: Nuts. butter, etc.

Proteins

• Body-building foods
• They help in the growth of the body.
  Examples: Pulses, eggs. etc.

Vitamins

• Protect the body from various diseases
• There are water soluble vitamins (Vitamin B. C) and fat-soluble vitamins (Vitamin A, D, E, K).
  Examples: Citrus fruits. milk, etc.

Minerals

• Elements required by the body i small amounts
• Essential for growth and development of bones, teeth, and other body parts
  Examples: Green leaf vegetables. iodised salt, etc.

Water

• It is the major constituent of our body.
• Makes up 75% of both weight
• It helps body to absorb nutrients from food.

Roughage

• Dietary fibre present in food
• It facilitates regular bowel movement and prevents constipation.
• It does not provide any nutrition.

Balanced Diet

The distance travelled by a food item, from the producer (farmers) to the consumer is known as its food miles.

• A diet which contains all the nutrients our body requires in proper amounts.
• Healthy food habits include
• Having a balanced diet
• Exercising daily
• Avoiding junk food
• Avoiding skipping meals
• Avoiding food wastage
• Eating food that is locally grown and plant-based

Millets are called nutri-cereals because they provide essential nutrients like vitamins, minerals, and dietary fibre. Examples: Jowar, bajra, ragi.

Deficiency Diseases

Vitamin A
Night blindness: Loss of vision in darkness or poor complete vision loss

Vitamin B₁
Beriberi: Swelling burning Sensation in feet and hands, troubled breathing

Vitamin C
Scurvy: Bleeding and swelling of gums, slow healing of wounds

Vitamin D
Rickets: Bowed legs, deformed bones and joints

Iodine
Goitre: Swelling at front of the neck

Iron
Aneamia: Fatigue, loss of appetite, pale skin

Calcium
Bone and tooth decay: Weak bones and teeth

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 7 Question Answer Odia Medium ଗୁପ୍ତଯୁଗ : ନିରନ୍ତର ସୃଜନଶୀଳତାର ଏକ ନିଦର୍ଶନ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 7 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 7 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ମନେକର ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା କେହି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଏକ ପତ୍ର ପାଇଲ । ପତ୍ରଟି ଏପରିଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ।
ପାଟଳୀପୁତ୍ରରୁ ଅଭିନନ୍ଦନ : ଏଠାରେ ଜୀବନ ଉତ୍ସାହପ୍ରଦ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ଗତକାଲି ମୁଁ ଦେଖୁଲି ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଜୀବନଶୈଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅନୁଚ୍ଛେଦ (୨୫୦–୩୦୦ ଶବ୍ଦ) ସହିତ ଚିଠିଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର ।
Answer:
ପାଟଳୀପୁତ୍ରରୁ ଅଭିନନ୍ଦନ : ଏଠାରେ ଜୀବନ ଉତ୍ସାହପ୍ରଦ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ । ଗତକାଲି ମୁଁ ଏକ ବିଶାଳ ପର୍ବ ଦେଖୁଲି, ଯେଉଁଥରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ୍‌ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରାଯାଉଛି । ସହରର ଗଳିକନ୍ଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଵାଦ୍ୟ ଏବଂ ମୃଦୁଧ୍ଵନିରେ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଛି । ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଧୂପ ବାସନାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଏବଂ ମହକିତ ହୋଇଛି । ନର୍ତ୍ତକୀମାନେ ଆମ ପୁରାତନ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରୁ ବିଭିନ୍ନ ଗଳ୍ପକୁ ନେଇ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କଳାକାରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଛନ୍ତି ।

ଶହଶହ ଜନତା, ବିଭିନ୍ନ ଗଳିକନ୍ଦିରେ ବୁଲି ପର୍ବକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି । ପାଟଳୀପୁତ୍ରର ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି ମେଳାରେ ବିକ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ବିଭିନ୍ନ ମସଲା, ବସ୍ତ୍ର, ରନ୍ଧାଳଙ୍କର ଇତ୍ୟାଦି । ସେହିପରି ପାଟଳୀପୁତ୍ରର ବଣିକମାନେ ବାହାର ଦେଶକୁ କାର୍ପାସ୍ ଏବଂ ହାତୀଦାନ୍ତ ରପ୍ତାନି କରୁଛନ୍ତି । ଏହା ବାସ୍ତବରେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିର ସମୟ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର କିଛି ଦାନାପାଣି ଯୋଗାଡ଼ ହୋଇପାରୁଛି । ସମସ୍ତ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଖାନା ଏବଂ ବିଶ୍ରାମାଗାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇପାରିଛି । ବିଦ୍ଵାନ୍ ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି । ମୁଁ ଗତକାଲି ଏକ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ପାଠଶାଳାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥୁଲି । ସେଠାରେ ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲି । ପାଟଳୀପୁତ୍ର ଏଭଳି ଏକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରେ ସଂସ୍କୃତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଏବଂ ପ୍ରଗତିର ଏକ ସମାଗମ ହୋଇଛି । ପାଟଳୀପୁତ୍ରର ଅଧ୍ଵବାସୀ ଭାବରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ଅନୁଭବ କରୁଛି । ଏହା ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ ।

ମୁଁ ଆଶାକରେ ତୁମଠାରୁ ଦୁଇପଦ କଥା ଶୀଘ୍ର ଶୁଣିବାପାଇଁ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ତୁମେ ସୁଖ ଶାନ୍ତିରେ ଥାଅ ।
ଇତି
ତୁମର ବାନ୍ଧବୀ
ସ୍ୱାତୀ

Question 2.
କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ଶାସକ ‘ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ’ ଭାବରେ ମଧ୍ଯ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ?
Answer:
ଗୁପ୍ତ ଶାସକ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ‘ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ’’ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ।

Question 3.
ଶାନ୍ତର ସମୟ : ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନ, ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶକୁ ସମର୍ଥନ କରେ । ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଆଧାରରେ ଏହି ଉକ୍ତିଟିକୁ ପରୀକ୍ଷା କର ।
Answer:
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାର ଅଭୂତପୂର୍ବ ବିକାଶ ସାଧୂତ ହୋଇଥିଲା । ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ରାଜତ୍ଵକାଳରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏବଂ ଏକୀଭୂତ କରିବାପାଇଁ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ, କୂଟନୀତି ଏବଂ ମୈତ୍ରୀ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଶେଷୋକ୍ତ ପଦ୍ଧତିରେ ବୈବାହିକ ସମ୍ପର୍କ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ସୁସଙ୍ଗଠିତ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା । କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପରିବର୍ତ୍ତେ ସେମାନେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ କେତୋଟି ପ୍ରଦେଶରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶାସକ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ସାମନ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜମି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା । ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜସ୍ଵର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଥିଲା ଭୂମିକର । ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସ ମଧ୍ଯରେ ଜରିମାନା, ଖଣିକର, ଜଳସେଚନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଥିଲା । ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ଭାରତ ଭୂମଧ୍ୟ ସାଗରୀୟ ଜଗତ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ଚୀନ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ବସ୍ତ୍ର, ମସଲା, ହାତୀଦାନ୍ତ ଏବଂ ରନ୍‌ପଥର ଆଦି ରପ୍ତାନି କରୁଥିଲା ।

ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ବଜାୟ ରହିଥ‌ିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ ବା ତ୍ୱରାନ୍ଵିତ କରିଥିଲା । ଐତିହାସିକମାନେ ଏହି ସମୟକୁ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗ ବା କ୍ଲାସିକ୍ ଯୁଗ ନାମରେ ନାମିତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ କବି କାଳିଦାସଙ୍କ ରଚନା ସମେତ ଅନେକ ପୁରାଣ ଓ ପୁସ୍ତକ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲା । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଓ ବରାହମିହିର ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନରେ ଅନେକ ଅଗ୍ରଗତି କରିପାରିଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ଚିକିତ୍ସାବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପର୍କିତ ପୁସ୍ତକ ଓ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିପାରିଥିଲା । ଏହି ସମୟର ଧାତୁଶିଳ୍ପର ପ୍ରସାର ଘଟିଥିଲା । ଏହାର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି – ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା କଳଙ୍କହୀନ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ । ଶାସନର ଏହି ସ୍ଥିରତା ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବିଦ୍ଵାନ, କଳାକାର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

Question 4.
ଗୁପ୍ତ ଶାସକଙ୍କ ଦରବାରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କର । ଗୁପ୍ତ ସମୟର ରାଜା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଦେଇ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ରଚନା ଲେଖ । ଗୁପ୍ତଯୁଗକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଅଭିନୟର ନାଟକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହକୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଏକ ରାଜଦରବାରର ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ କରି ବନାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିକାରେ ଭାଗ ନେଇଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୋଟ୍ ଲେଖାଯାଇଛି । ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଏହି ସମୟଟି ହେଉଛି ସମ୍ରାଟ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟ ।

ଦୃଶ୍ୟ– ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ ବିଶାଳ ସିଂହାସନ ଉପରେ ଉପବିଷ୍ଟ । ତାଙ୍କ ରାଜସଭାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବିଦ୍ଵାନ୍‌ମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ରହି ଶୋଭା ମଣ୍ଡନ କରୁଛନ୍ତି । ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ନିରାପତ୍ତାବାହିନୀ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି । ସମଗ୍ର ପରିବେଶଟି ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ଉଠିଛି ।
ଚରିତ୍ର ଓ ଭୂମିକା :
(କ) ରାଜା ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ (ରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ) ଜଣେ ବିଜ୍ଞ ଏବଂ ଦୟାଳୁ ଶାସକ ।
(ଖ) ମନ୍ତ୍ରୀ ହରିଶେନ ରାଜାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ ରାଜକବି ।
(ଗ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ– ଜଣେ ସ୍ୱନାମଧନ୍ୟ ଗାଣିତଜ୍ଞ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ।
(ଘ) କାଳିଦାସ – ମହାନ୍ କବି ଏବଂ ନାଟ୍ୟକାର ।
(ଙ) ଦରବାରୀ ଗାର୍ଡ଼ – ପରିଦର୍ଶନକାରୀମାନଙ୍କର ନାମ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ।

ଉପରୋକ୍ତ ଦୁଇଜଣ ପଣ୍ଡିତ (ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଏବଂ କାଳିଦାସ) ସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଉଦ୍ଭାବନ ସମ୍ପର୍କରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରିବାପାଇଁ) ଦର୍ଶନାକାରୀ ଏବଂ ରାଜଦରବାରରେ ସଭ୍ୟ ବଳକା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ।

ନାଟକ ଆରମ୍ଭ :
କୋର୍ଟ ଗାର୍ଡ଼ ହୁଇସିଲ୍ ବଜାଇ କହିଲେ, ‘ହେ ମହାଭାଗ’’ ଆପଣଙ୍କ ଦରବାରର ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିନକୁ ସ୍ଵାଗତ ଏବଂ ଏହା ଏକ ଗୌରବର ଦିନ ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ – ଧନ୍ୟବାଦ, ରାଜକର୍ମଚାରୀ ! ଆଜି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବିଜ୍ଞତା ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳିତ ହେଉ ।

ରାଜ କର୍ମଚାରୀ – ହେ ମହାଭାଗ ! ଆଜି ଦରବାରରେ ବଡ଼ ପଣ୍ଡିତ, ବିଦ୍ଵାନମାନେ ସେମାନଙ୍କର କୃତିତ୍ତ୍ଵକୁ ଉପସ୍ଥାପନା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ହରିଶେନ – ଏହା ମହାଭାଗ ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ମହାନ୍ ଗଣିତଜ୍ଞ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରାଉଛି ।

ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ – ଶୁଭେଚ୍ଛା, ହେ ମହାଭାଗ । ମୁଁ ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗ୍ରହ ଏବଂ ତାରକାପୁଞ୍ଜଙ୍କର ବିଷୟରେ ଏକ ଲିଖିତ ପ୍ରୋଥ ଆଣିଛି । ମୁଁ ଏଥରେ ଗବେଷଣା କରି ଲେଖୁଛି ଯେ ପୃଥ‌ିବୀ ତା’ର ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଛି ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ଯ ପାଇର (π) ମୂଲ୍ୟ ହିସାବ କରିଛି ।

ରାଜା – ଆଚ୍ଛା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ । ତୁମ୍ଭର କାର୍ଯ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିକୁ ଗବେଷଣା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାର୍ଗ ଦର୍ଶନ କରାଇଟ୍
ମନ୍ତ୍ରୀ ହରିଶେନ – ହେ ମହାଭାଗ ! ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାନ କବି ସରସ୍ଵତୀଙ୍କ ବରପୁତ୍ର କାଳିଦାସଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ କରାଉଛି ।

କାଳିଦାସ – (ପୋଥ୍ ଧରି) ହେ ରାଜନ୍ ! ମୁଁ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ମୋଦ୍ଵାରା ଲିଖ୍ତ ନାଟକ ‘ଅଭିଜ୍ଞାନ ଶକୁନ୍ତଳା’’ରୁ କିଛି କଥା ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି । ଏହା ପ୍ରେମ, ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଆଧାରିତ ।

ରାଜା (ସ୍ମିତହାସ୍ୟ) – କାଳିଦାସ ତୁମ୍ଭର ସ୍ଵର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟମୟ ଅଟେ । ତାହା ଆମ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଆତ୍ମାକୁ ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କରି ରଖୁଛି ।

ପଣ୍ଡିତ (୧) – ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଉଭିଦ ଏବଂ ଭେଷଜ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଅଛି । ହେ ମହାଭାଗ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆୟୁର୍ବେଦ ଆପଣଙ୍କ ସହୃଦୟତା ଏବଂ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।

ପଣ୍ଡିତ (୨) – ଆଜ୍ଞା, ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ କଳା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସହରୀ ଯୋଜନା ପାଇଁ ନୂତନ ଉପାୟମାନ ଆବିଷ୍କାର କରିଅଛି ।

ରାଜା – ଏହା ହେଉଛି ଶାନ୍ତି ଏବଂ ବିଜ୍ଞତାର ଶକ୍ତି । ମୁଁ ଆଶାକରେ ଆମ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିଦ୍ଵାନମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଜ୍ଞାନରେ ଆଲୋକିତ ହୋଇ ସମୃଦ୍ଧିର ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ । (ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ଏକ ସ୍ଵରରେ ‘‘ମହାରାଜା ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅନ୍ତୁ ।)

Question 5.
ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର । ସ୍ତମ୍ଭ ‘ବ’ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’(୧) କାଞ୍ଚ୍ ପୁରମ୍(କ) ଜାତକ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଗୁମ୍ଫା ଚିତ୍ରକଳା ପାଇଁ ପରିଚିତ ।(୨) ଉଜ୍ଜୟିନୀ(ଖ) ହିନ୍ଦୁଦେବତା, ବିଶେଷତଃ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଜଟିଳ ଖୋଦନ ସହିତ ପଥର ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ(୩) ଉଦୟଗିରି(ଗ) ଗୁପ୍ତମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ(୪) ଅଜନ୍ତା(ଘ) ‘ହଜାର ମନ୍ଦିରର ସହର’ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା(୫) ପାଟଳୀପୁତ୍ର(ଙ) ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର
Answer:
ସ୍ତମ୍ଭ ‘କ’ସ୍ତମ୍ଭ ‘ଖ’(୧) କାଞ୍ଚ୍ ପୁରମ୍(ଘ) ‘ହଜାର ମନ୍ଦିରର ସହର’ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା(୨) ଉଜ୍ଜୟିନୀ(ଙ) ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଶିକ୍ଷାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର(୩) ଉଦୟଗିରି(ଖ) ହିନ୍ଦୁଦେବତା, ବିଶେଷତଃ ବିଷ୍ଣଙ୍କର ଜଟିଳ ଖୋଦନ ସହିତ ପଥର ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ(୪) ଅଜନ୍ତା(କ) ଜାତକ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଗୁମ୍ଫା ଚିତ୍ରକଳା ପାଇଁ ପରିଚିତ ।(୫) ପାଟଳୀପୁତ୍ର(ଗ) ଗୁପ୍ତମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ

Question 6.
ପଲ୍ଲବମାନେ କିଏ ଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ କେଉଁଠାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶ ପଲ୍ଲବମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ନବମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ତାମିଲନାଡୁ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର କିଛି ଅଂଶରେ ରାଜତ୍ଵ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ମହାନ୍ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଶିବଙ୍କ ଉପାସକ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପଥରିକଟା ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ କାଞ୍ଚିପୁରମ୍ ଯାହାକୁ ‘ହଜାର ମନ୍ଦିର ସହର’’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶିକ୍ଷାକେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

Question 7.
ନିକଟରେ ଥିବା ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ, ସଂଗ୍ରହାଳୟ କିମ୍ବା ଐତିହ୍ୟ ଅଟ୍ଟାଳିକାକୁ ତୁମେ ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସହ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ କର । ଯାତ୍ରା ପରେ ତୁମ ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ବର୍ଣନା କରି ଏକ ବିସ୍ତୃତ ରିପୋର୍ଟ ଲେଖ ।
Answer:
ଆମେ ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାମାନେ ଏକ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ପରିଭ୍ରମଣରେ ଯିବା ପାଇଁ ସ୍ଥିର କଲୁ ଏବଂ ତଦନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଣୀ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅନୁମତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲୁ । ସ୍ଥିର କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ଆମ୍ଭେ ଆମ୍ଭ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟସ୍ଥ ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ପରିଭ୍ରମଣରେ ଯିବାକୁ । ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ।

ତା ୧।୪।୨୬ରେ ଆମ୍ଭେ ଏକ ବସ୍‌ରା ଖଣ୍ଡଗିରିରେ ପହଞ୍ଚୁ । ସମସ୍ତେ ମିଶି ଆମେ ୪୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ଏବଂ ପାଞ୍ଚଜଣ ଶିକ୍ଷକ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ଯାଇଥିଲୁ । ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଆରମେ ପ୍ରଥମେ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇଥିବା ଜଳଖୁଆକୁ ଖାଇଲୁ । ତା’ପରେ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଆମକୁ ଏକ ଧାଡ଼ିରେ ଚଲାଇ କରି ଖଣ୍ଡଗିରିର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ନେଲେ । ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଉଦୟଗିରିରେ ଥ‌ିବା ହାତୀଗୁମ୍ଫା ପରିଦର୍ଶନ କଲୁ । ସେଠାରେ ଅନେକ ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । କୁହାଯାଏ ଯେ କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ଐର ଖାରବେଳ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକୁ ଜୈନ ସନ୍ୟାସୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ରାଜା ଖାରବେଳ ଜୈନଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ ଏହାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କର ତେର ବର୍ଷର ଶାସନ ସମୟର ବିବରଣୀ ଏହି ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ଖୋଦିତ ହୋଇ ରହିଛି ।

ଏହାପରେ ଆମେ ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ ଉପରିସ୍ଥ ଗୁମ୍ଫାମାନ ପରିଦର୍ଶନ କଲୁ ଏବଂ ଏହି ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆମେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ । ବାସ୍ତବରେ ଆମ ଦେଶର ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ହେଲେ ଆମ୍ଭେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ, ସଂଗ୍ରହାଳୟ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ । ସେଠାରେ ବୁଲିସାରିଲାପରେ ଆମେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଖାଇ ବିଶ୍ରାମ ନେଲୁ । ଏହାପରେ ଆମର ବସ୍ ପହଞ୍ଚିଲା । ଏହାପରେ ଆମେ ଭୁବନେଶ୍ଵରରୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲୁ ।

Question 8.
ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଐତିହାସିକ କୀର୍ତ୍ତିର ଗୁରୁତ୍ଵ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, କଳାକୃତି ଏବଂ ପରିଦର୍ଶନ ସମୟରେ ତୁମେ ଶିକ୍ଷା କରିଥିବା କୌଣସି ମଜାଦାର ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ସାମିଲ କର । ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ତୁମର ଧାରଣାକୁ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନ ପରିଭ୍ରମଣ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି, ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଆମେ ତିରିଶଜଣ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଚାରି ଜଣ ଶିକ୍ଷକ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ କୋଣାର୍କ ବୁଲିବାକୁ ଯାଇଥୁଲୁ । ବଙ୍ଗ ବିଜୟର ସ୍ମାରକ ରୂପେ ପ୍ରାଚୀ ନଦୀର ଶାଖା ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ନଦୀ ମୁହାଣରେ ନରସିଂହ ଦେବ ବିଶ୍ଵ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତୁଳନୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଥାନର ପୌରାଣିକ ନାମ ଥିଲା ଅର୍କକ୍ଷେତ୍ର । କେହି କେହି ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣ ପାଗୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ କହିଥା’ନ୍ତି । ଅର୍କ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା ପାଇଁ ଉକ୍ତ ମନ୍ଦିରଟି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା । ଏହାର ନିର୍ମାଣ ୧୨୪୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଖ୍ରୀ.ଅ. ୧୨୫୬ରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପୂଜା ଆରାଧନା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ରଥାକୃତିରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ରଥଭଳି ଏଥରେ ୭ଟି ଅଶ୍ଵ, ୨୪ଟି ଚକ୍ର ରହିଥ‌ିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଥୁରେ ଯେତେ ପ୍ରକାରର ଜୀବଜନ୍ତୁ, ବୃକ୍ଷଲତା, ଫଳପୁଷ୍ପ, ପଶୁପକ୍ଷୀ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନର ପ୍ରଭୃତି ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଭାରତର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଏଥ‌ିରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିଶାଳ ପ୍ରସ୍ତରଖଣ୍ଡ ଓ କଳଙ୍କିମୁକ୍ତ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭମାନ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କର ନିର୍ମାଣ କୌଶଳର ପରାକାଷ୍ଠା ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥାଏ । ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିଶାଳତା, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଚାର କଲେ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ଅଦ୍ୱିତୀୟ କୀର୍ତ୍ତି । ଆମେ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ଦେଖୁବା ସହିତ ଆମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କଠାରୁ ଏହି ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ଶୁଣିଲୁ ।

Question 9.
ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରସାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା ଲେଖ ।
Answer:
କଳିଙ୍ଗଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କ୍ରମେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରି ଆସିଛନ୍ତି । ଚେଦି ରାଜବଂଶର ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ ଅନେକ ରାଜ୍ୟ ଜୟକରି ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ, ଭୌମକର, ସୋମବଂଶ, ଗଙ୍ଗବଂଶୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ଏବଂ ଭୋଇ ରାଜବଂଶର ଶାସକମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସନ କରିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ରାଜତ୍ଵ କାଳରେ ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ସଂସ୍କୃତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ସାମାଜିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯେଉଁସବୁ ଅବଦାନ ଦେଇପାଇଛନ୍ତି ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଗର୍ବ ଓ ଗୌରବର ସ୍ଵାକ୍ଷର ବହନ କରୁଛି । ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ଭ ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ଓଡ଼ିଶାରେ ଖ୍ରୀ.ଅ. ୭୩୬ରୁ ରାଜତ୍ଵ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥ‌ିବା ଶିଶିରେଶ୍ୱର, ତୁଳେଶ୍ଵର ଏବଂ ବୋଇତାଳ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି । ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୋଇଥିଲା । ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଭୃତି ନିର୍ମାଣ କରି ଓଡ଼ିଶାର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ କଳାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସୋମବଂଶୀମାନେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲେ । କୁମାର ପର୍ବତ ଉପରେ ସମ୍ରାଟ ଉଦ୍ୟୋତକେଶରୀ ୨୪ଜଣ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମାତା ଭୁବନେଶ୍ଵରର ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀ ଶେଷ ଭାଗକୁ ଗଙ୍ଗବଂଶ ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିକାଂଶରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଗଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ୧୭୩୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ବିମଣ୍ଡିତ ବିଶାଳ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ପତନ ପରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜତ୍ଵ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବଂଶର ସମ୍ରାଟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ୧୫୪୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଧବଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଧର୍ମ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇଥିଲା ।

Question 10.
ଓଡ଼ିଶାରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ରାଜବଂଶର ଶାସନ ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗିଲା ଓ କାହିଁକି ୧୫୦ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ଯରେ ଲେଖ ।
Answer:
ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗକୁ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିକାଂଶରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ । ଓଡ଼ିଶାର ରଙ୍ଗବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜା କାମାଣ୍ଡବ ମହୀଶୂର ଗଙ୍ଗବଂଶର ଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶକୁ ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେମାନେ କ୍ରମାଗତ ପଞ୍ଚଶହ ବର୍ଷ ଧରି କଳିଙ୍ଗରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । କାର୍ମାଏଁ ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବଜ୍ରହସ୍ତ ୧୦୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଏବଂ ତାଙ୍କପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜାରାଜଦେବ ୧୦୭୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରୁ ୧୦୭୬ ଖ୍ରୀ.ଅ. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ୧୦୭୬ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ କଳିଙ୍ଗ ନଗରଠାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ- ଥିଲା ଓ ଉତ୍କଳ ସହିତ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ କରାଇବା ପରେ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ନିଳ ରାଜଧାନୀ କଟକଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଇଥିଲେ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କପରେ ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ।

ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ ହେବ ୧୨୩୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିଧରି ସୁଶାସନ କରିବା ସହିତ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ବିମଣ୍ଡିତ ବିଶାଳ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭକରି ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପନ୍ଦରଜଣ ଗଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ ତିନିଶହ ପଚାଶ ବର୍ଷ କାଳ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ର ‘ଦେବତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ବିଦ୍ୟାଧର ‘ଏକାବଳୀ’, ଜୟଦେବ ‘ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ’, ବିଶ୍ଵନାଥ କବିରାଜ ‘ସାହିତ୍ୟ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ସତ୍ୟାନନ୍ଦ ‘ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଦି ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରି ଓଡ଼ିଶାର ସାରସ୍ଵତ ଜଗତକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଉତ୍କଳର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଏବଂ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ବିମଣ୍ଡିତ ବିଶାଳ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟ ଭଲଲାଗେ ।

Question 11.
ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ କିପରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ଲେଖ ।
Answer:
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖ୍ ଏକ ଭାଷାଭିଭିକ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା, ଯାହାର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ୧ ଅପ୍ରେଲ୍ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ । ଉନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷବେଳକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହି ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପର ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

Question 12.
ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟ କେଉଁସବୁ ବରପୁତ୍ରମାନେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ । ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କହୁଥ‌ିବା ଅଧ୍ଵବାସୀମାନେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ନେଇ ଏବଂ ଭାଷାର ଅସ୍ଥିତ୍ଵକୁ ବଜାୟ ରଖୁବାପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରକାରାନ୍ତରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ଏହି ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଯେଉଁ ବରପୁତ୍ରମାନେ ସାକାର ରୂପ ଦେଇଥିଲେ ସେମାନେ ହେଲେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଗଙ୍ଗାଧର ମେହେର, ରାଧାନାଥ ରାୟ, ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି, ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ଏବଂ ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରନ୍ । ଏହିମାନଙ୍କର ଅନେକ ସାହିତ୍ୟ କୃତି ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାବାଦ ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ଥୁଲା, ଯାହା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା । ସେହିପରି ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଓ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପର ଉଦ୍ୟମ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରିଥିଲା ।

Question 13.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ କେଉଁ କମିଟିର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ବୋଲି ଭାବୁଛ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟିର ଭୂମିକା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ବଡ଼ଲାଟ ଲର୍ଡ଼ ଲିନ୍‌ଲିଷ୍ଟୋଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ ‘ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି’’ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ଏଥିରେ ଅନୁଗୁଳ, ପଦ୍ମପୁର, ଖଡ଼ିଆଳ, ଗଞ୍ଜାମ, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଜୟପୁର, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହିଳାସ ଓ ଜଳନ୍ତର ପୂର୍ବତନ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହ ମିଶି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା । ପ୍ରକୃତପକ୍ଷେ ଏହି କମିଟି ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ’ଗଠନ’ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର କରିଦେଇଥିଲା ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧୪୫) :

Question 1.
କେଉଁମାନେ ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ ? ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗଳ୍ପ ସେତେବେଳେ ‘ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପନ୍ନ ଯୁଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା କାହିଁକି ?
Answer:

1. ଗୁପ୍ତମାନେ କୁଶାଣ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଅଭୂତପୂର୍ବ ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ତେଣୁ ଗୁପ୍ତଯୁଗକୁ ‘ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପନ୍ନ ଯୁଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

Question 2.
ଏହି ସମୟରେ ଉପମହାଦେଶର ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ କ’ଣ ସବୁ ଘଟୁଥିଲା ?
Answer:
ଏହି ସମୟରେ ଉପମହାଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଗରେ, ଯେପରିକି ଦକ୍ଷିଣରେ ବାକତକ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ବର୍ମନ ବଂଶ (କାମରୂପ) ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।

Question 3.
ଏହି ସମୟରେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କିଏ ଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କାହିଁକି ଜାଣିବା ?
Answer:
(i) ଗୁପ୍ତଯୁଗର କେତେକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ହେଲେ ବିଶିଷ୍ଟ ଗଣିତଜ୍ଞ ତଥା ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ, ବରାହମିହିର ଏବଂ ମହାକବି କାଳିଦାସ ।

(ii) ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ କାରଣ ସେମାନେ ଗଣିତ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ, ଚିକିତ୍ସା ଓ ଧାତୁ ବିଜ୍ଞାନ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ରଗତି ଆଣିଥିଲେ, ତାହା ଭବିଷ୍ୟତର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏବଂ ବୈଷୟିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା ।

(iii) ଏହା ସହିତ ସେହି ସମୟରେ ରଚିତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ନିର୍ମିତ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ବା କଳାକୃତି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ବହୁତ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଉଛି !

(iv) ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ସେହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ଅବଦାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା:

Question 1.
ପୂର୍ବ ଶ୍ରେଣୀରେ ‘ସମୟ ରେଖା ଏବଂ ଇତିହାସର ଉପାଦାନରେ ଆମେ ଏକାତ୍ତ୍ଵିକ ଉପାଦାନ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଆମର ଅତୀତକୁ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଆମେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଥ୍ବ । ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା । ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପାଦାନରୁ କ’ଣ ଶିଖୁଲେ ?
Answer:

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-

(i) ଅଭି ଲେଖ ଓ ପ୍ରଶସ୍ତି ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ଥ‌ିବା ‘ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତି ’ ଏହାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ । ଏହି ଅଭି ଲେ ଖରୁ ଆମେ ରାଜା ସମୁଦ୍ର ଗୁପ୍ତଙ୍କ ଦିଗ୍‌ବିଜୟ, ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ନୀତି ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଏକତ୍ରୀଭୂତ କରିବାର ଅଭିଳଷ ବି ଷୟରେ ଆମେ ଜାଣି ବାକୁ ପାଉ । ସେହି ପରି ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜମି ଅନୁଦାନ ଦିଆଯାଉଥ‌ିବାର ତଥ୍ୟ ‘ତାମ୍ର ଅଭିଲେଖ’ରୁ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ ।

(ii) ମୁଦ୍ରା : ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚଳିତ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଇତିହାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ଅଟେ । ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ବୀଣା ବଜାଉଥିବାର ମୁଦ୍ରାରୁ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ତଥା କଳା ପ୍ରେମ ବିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼େ । ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ମୁଦ୍ରାରୁ ରାଜାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାଭିଳାଷ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମିଳେ । ଏହାଛଡ଼ା ମୁଦ୍ରାରୁ ଶାସକମାନଙ୍କର ଉପାଧ୍ଵ ଏବଂ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିତ୍ରରୁ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମୀୟ ବିଶ୍ଵାସ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡ଼େ ।

(iii) ସ୍ମାରକୀ ଏବଂ ପ୍ରନ୍‌ତ୍ଵିକ ଉପାଦାନ : ଦିଲ୍ଲୀର ‘ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ’ ଏକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଉପାଦାନ ଅଟେ । ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମୀଲିପି ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସ୍ତୁପରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଆରବ ସାଗର ମଧ୍ୟଦେଇ ହେଉଥୁବା ବାଣିଜ୍ୟିକ କାରବାର ବିଷୟରେ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ।

(iv) ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନ : ‘ବିଷ୍ଣ ପୁରାଣ’ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୀମା ଓ ପ୍ରମୁଖ ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ମିଳେ । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟାୟ’ ଏବଂ ବରାହମିହିରଙ୍କ ‘ବୃହତ ସଂହିତା’ରୁ ସେହି ସମୟର ଉନ୍ନତ ଗଣିତ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଆମେ ଶିଖୁଥାଉ । କାଳିଦାସଙ୍କ ରଚିତ ‘ମେଘଦୂତମ୍’ରୁ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରକୃତି ଓ ଭୂମିରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳିଥାଏ ।

(v) ପରିବ୍ରାଜକଙ୍କ ବିବରଣୀ : ଚୀନ୍ ପରିବ୍ରାଜକ ଫାହିୟାନଙ୍କ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ଆମକୁ ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତ ବିଷୟରେ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇଥାଏ । ତାଙ୍କ ବିବରଣୀରୁ ଆମେ ଗୁପ୍ତ ଯୁଗର ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁଖଶାନ୍ତି, ଦାନଧର୍ମ, ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ରହିଥ‌ିବା ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ତଥା ବର୍ଣ୍ଣବୈଷମ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ଶିଖୁବାକୁ ପାଉ ।
ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଆମକୁ ରାଜା, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।

Question 2.
ଭାରତର ଏକ ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ର ନିଅ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ରାଜ୍ୟ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କର ଯେଉଁଠାରେ ଗୁପ୍ତମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ (ପୂର୍ବ ପୃଷ୍ଠାରେ ଥ‌ିବା ମାନଚିତ୍ର ଦେଖ) । ତୁମେ କେତୋଟି ରାଜ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କଲ ଗଣନା କର । ପରେ ତୁମେ ଯାହା ପାଇଲ ତାହାକୁ ତୁମର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କର । ସମସ୍ତେ ସମାନ ସଂଖ୍ୟକ ରାଜ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି ନା ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେଥ‌ିରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ରହିଛି କି ?
Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତା ନେଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 3.
ଫାହିୟାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ଦିଆଯାଇଥୁବା ଉପରୋକ୍ତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ ଏବଂ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ତୁମର ଅବଲୋକନଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ଏବଂ ତୁମ ସହପାଠୀଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କର । ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପାର ଯେ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସମାନ ପାଠକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି ।
Answer:

1. ଲୋକମାନେ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଥିଲେ ।
2. ଘରଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ପଞ୍ଜିକରଣ କରିବାକୁ ପଡୁନଥିଲା ।
3. ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦତ୍ତ ଜମ୍‌ରେ କୃଷି କରୁଥିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଆୟର କିଛି ଅଂଶ ଶସ୍ୟ ଆକାରରେ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।
4. ରାଜକର୍ମଚାରୀ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବେତନ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ।
5. ବୈଶ୍ୟ (ବ୍ୟବସାୟୀ) ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଦାନ ଓ ଔଷଧ ବିତରଣ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
6. ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡବିଧାନ ନଥିଲା ।
7. ଧନୀ ଲୋକମାନେ ଚିକିତ୍ସାଳୟ ଓ ଔଷଧ ବିତରଣ କେନ୍ଦ୍ର ଖୋଲିଥିଲେ ।
8. ସହରର ମନୋରମ ଗୃହରେ ଧନୀ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବାସ କରୁଥିଲେ ।

Question 4.
ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ବସିଥିବାର ଚିତ୍ର : ତାଙ୍କର ପୋଷାକର ପରିପାଟି, ତାଙ୍କ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିସମୂହ ଏବଂ ଦରବାରର ପରିବେଶ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ । ଏହିସବୁ ତଥ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜୀବନ, ଭୂମିକା ଏବଂ ସେହି ସମୟର ଚଳଣି ବିଷୟରେ କ’ଣ କହୁଛି ? ଶ୍ରେଣୀରେ କେତୋଟି ଦଳ ତିଆରି କରି ତୁମର ଅନୁଭୂତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ନିଜର ଚିନ୍ତାଧାରା ବିନିମୟ କର ।

Answer:
ଚିତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି ଥୁବାର ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଥ‌ିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ-

1. ସେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସିତ ଥିଲେ ।
2. ସେ ନିଜର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ-ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ଭାବେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
3. ସେତେବେଳେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଏଥୁରୁ ଜଣାପଡ଼େ ।

Question 5.
ଧରିତ୍ରୀ ଓ ଧ୍ରୁବ ସେମାନଙ୍କ ସମୟ ଯନ୍ତ୍ର ସହିତ ଗୁପ୍ତ ସମୟରେ ଯୋଗଦେଲେ । ତୁମେ ଏଥରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଏବଂ ବରାହମିହିରଙ୍କୁ ଭେଟିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଛି । ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କ’ଣ ପଚାରିବ ? ଶ୍ରେଣୀକୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:

1. ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ : (୧) ଆପଣ କିପରି ଜାଣିପାରିଲେ ଯେ, ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଛି ? (୨) ଶୂନ (୦)ର ବ୍ୟବହାର ଆପଣ କିପରି ଆରମ୍ଭ କଲେ ?
2. ବରାହମିହିରଙ୍କ ପାଇଁ : (୧) ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତିବିଧ୍ଵ ମଣିଷ ଜୀବନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ? (୨) ପାଣିପାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିବାର କୌଣଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?

Question 6.
ଗୁପ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ନମୁନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖ, ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ତୁମେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିପାରିବ ଯେ ଏଥୁରେ କେଉଁ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରଦାନ କରାଇଥି ସ୍ଥାନରେ ତୁମର ଅନୁଶୀଳନ ଲେଖ ଓ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ତୁମର ଭାବନା ପ୍ରକାଶ କର ।

Answer:
(i) ପ୍ରଥମ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କର । ତାଙ୍କ କପାଳରେ ତୃତୀୟ ଆଖ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି ! ତାଙ୍କ କେଶ ଏକ ଜଟା ଆକାରରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛି । ତାଙ୍କ ଜଟାରେ, ଆମେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିପାରୁଛୁ । ଶିବଙ୍କ ମୁଖ ଏକ ପଥର ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣଙ୍କର । ତାଙ୍କର ଚାରି ହାତ ଦୃଶ୍ୟମାନ । ଏକ ଶଙ୍ଖ ଏବଂ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଶେଷନାଗର ଏକ ସର୍ପପରି ଗଠନ ଦେଖାଯାଉଛି । ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ପଛପଟେ ଏକ ପଥର ପ୍ରବାହମଣ୍ଡଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛି ।

(iii) ତୃତୀୟ ଚିତ୍ରରେ ଭାରତର ପବିତ୍ର ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।

Question 7.
୧୯୩୬ ମସିହା ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । କେଉଁସବୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମାତ୍ର ୬ଟି ଜିଲ୍ଲା ଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ସମ୍ବଲପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ କୋରାପୁଟ ।

Question 8.
ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁସବୁ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାର ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିକରି ରହିଥିଲା ?
Answer:
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପୂର୍ବରୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷବେଳକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଇଂରେଜ ସରକାର ବାହାର ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଇଥିଲେ । ବାହାର ରାଜ୍ୟରେ ମିଶିକରି ରହିଥିବା ମୁଖ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଥୁଲା-
(i) ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ : ସମ୍ବଲପୁର, ଖଡ଼ିଆଳ ଏବଂ ପଦ୍ମପୁର ଆଦି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ବା ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଶିକରି ରହିଥିଲା । ତେବେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଫଳରେ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଆ ଡିଭିଜନ ସହ ମିଶାଇ ଦିଆଗଲା ।

(ii) ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡ଼େନ୍ସି ସହିତ ମିଶିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ : ଗଞ୍ଜାମ, ଜୟପୁର, ବ୍ରହ୍ମପୁର ଏବଂ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଆଦି ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳର ବହୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡ଼େନ୍ସି ସହିତ ମିଶିକରି ରହିଥିଲା ।

(iii) ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ : ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶ (ବେଙ୍ଗଲ୍) ସହିତ ମିଦିନାପୁର (ମେଦିନୀପୁରଽ ଆଦି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳ ମିଶିକରି ରହିଥିଲା ।

(iv) ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ : ଏହାବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି କେତେକ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ବିହାର ଭଳି ପଡ଼ୋଶୀ ପ୍ରଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ମଧ୍ୟ ମିଶିକରି ରହିଥିଲା ।

Question 9.
୧୯୩୬ ବେଳର ଓଡ଼ିଶା ଓ ଏବେକାର ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟରେ କ’ଣ ସବୁ ପ୍ରଭେଦ ଦେଖିପାରୁଛ ?
Answer:
(i) ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ୬ଟି ଜିଲ୍ଲା ଥୁଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ୩୦ଟି ଜିଲ୍ଲା ଅଛି ।
(ii) ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟ (ଯଥା— ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର, ଢେଙ୍କାନାଳ ଇତ୍ୟାଦି) ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ଅଂଶ ନଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ମିଶିଥିଲା ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ତୁମେ ଭାବୁଥୁବ ରାଜାମାନେ କାହିଁକି ସେମାନଙ୍କର ସଫଳତାକୁ ଅଭିଲେଖ ଆକାରରେ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ବାଛିଥିଲେ ?

Answer:
ରାଜାମାନେ ନିଜର ବିଜୟ, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମତାକୁ ଚିର ସ୍ଥାୟୀ କରି ବା, ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ଓ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜର ମହାନତା ଜଣାଇବା ତଥା ନିଜ ରାଜ୍ୟର ସୀମା ଓ ଶାସନ ନୀତି
ବିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ସଫଳତାକୁ ଅଭିଲେଖ ଆକାରରେ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ବାଛିଥିଲେ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ମେହେରୌଲୀ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଦିଲ୍ଲି

Question 2.
କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟ ‘କବିରାଜ’ ଉପାଧ୍ଧରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ ।
Answer:
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 3.
କେଉଁ ବର୍ଷଠାରୁ ଭାରତରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୩୨୦ ଖ୍ରୀ.ଅ. ଠାରୁ

Question 4.
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ କେଉଁ ଯଜ୍ଞକରି ନିଜକୁ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ବା ସମ୍ରାଟ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦିତ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ

Question 5.
କେଉଁ ଗୁପ୍ତରାଜାଙ୍କ ଦରବାରରେ କାଳିଦାସ ଥିଲେ ?
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 6.
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ କେଉଁ ଉପାଧ୍ଧରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ ?
Answer:
ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ

Question 7.
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବି ଓ ନାଟ୍ୟକାର କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
କାଳିଦାସ

Question 8.
ଆର୍ଯ୍ୟଭଙ୍ଗୀୟମ୍ ପୁସ୍ତକର ରଚୟିତା କିଏ ?
Answer:
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 9.
ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
କାଞ୍ଚପୁରମ୍

Question 10.
ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କର ରାଜକବି ଓ ଆହ୍ଲାବାଦ ପ୍ରଶସ୍ତିର ରଚୟିତା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ହରିଶେଣ

Question 11.
ଦଶମିକ ଗଣନା ଓ ଶୂନର ବ୍ୟବହାର କିଏ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 12.
କେଉଁ ଗୁମ୍ଫାରେ ଭିଭିଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
ଅଜନ୍ତା

Question 13.
ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜର ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଦିନ ଓ ରାତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ? ଏକଥା କିଏ କହିଥିଲେ ?
Answer:
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 14.
ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ପଞ୍ଜିକାର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ

Question 15.
ପଠାଣି ସାମନ୍ତଙ୍କ ରଚିତ କେଉଁ ପୁସ୍ତକ ଆଜି ଓଡ଼ିଶା ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ?
Answer:
ସାମନ୍ତ ପଞ୍ଜିକା

Question 16.
କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଯୁଗକୁ ଭାରତ ଇତିହାସରେ କ୍ଲାସିକାଲ୍ ଯୁଗ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 17.
ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଖାତି ଲାଭ କରିଥିବା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ନାଳନ୍ଦା ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ

Question 18.
କାହାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପ୍ଲାନିଟୋରିୟମ୍’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି ?
Answer:
ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର

Question 19.
ଶୈଳୋଦ୍ଭବର ଅର୍ଥ କ’ଣ ?
Answer:
ପର୍ବତରୁ ଜାତ

Question 20.
ଶଶାଙ୍କ କେଉଁ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଥିଲେ ?
Answer:
ଗୌଡ଼ ରାଜ୍ୟର

Question 21.
ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି

Question 22.
ଭୌମ ରାଜବଂଶର ଶେଷ ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଧର୍ମ ମହାଦେବୀ

Question 23.
କୁମାର ପର୍ବତ ଉପରେ କେଉଁ ସମ୍ରାଟ ୨୪ ଜଣ ତୀର୍ଥଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଉଦ୍ୟୋତ କେଶରୀ

Question 24.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗ ବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
କାମାଣ୍ଡବ

Question 25.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ

Question 26.
କେଉଁ ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନରୁ ଗୁପ୍ତବଂଶର ତଥ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ମେଘଦୂତମ୍, ଆର୍ଯ୍ୟଭଙ୍ଗୀୟମ୍‌

Question 27.
ମେହେରୌଲୀ ଲୌହ ସ୍ତମ୍ଭର ବିଶେଷତ୍ଵ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
କଳଙ୍କିହୀନ

Question 28.
ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କର କୃତିତ୍ତ୍ଵ କେଉଁ ପ୍ରଶସ୍ତିରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥାଏ ?
Answer:
ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତି

Question 29.
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗଜପତି, କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ

Question 30.
ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ କେଉଁ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ ?
Answer:
ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମର

Question 31.
ଇଂରେଜମାନେ କେବେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ?
Answer:
୧୮୦୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 32.
କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ରାଜସଭାକୁ ନବରନ୍ ଅଳଂକୃତ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 33.
ନବରନ୍‌ଙ୍କର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
ନବରନ୍‌ଙ୍କର ନାମ ହେଲା – କାଳିଦାସ, ବରାହମିହିର, ଘଟକର୍ପୁର, ବରରୁଢ଼ି, ବେତାଳଭଟ୍ଟ, ଧନନ୍ତରୀ, କ୍ଷପତାଳ, ଅମରସିଂହ ଓ ଶଙ୍କୁ

Question 34.
ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ ?
Answer:
ବିଷ୍ଣୁଶର୍ମା

Question 35
ହରିଶେଣ କିଏ ?
Answer:
ସମ୍ରାଟ ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସାମରିକ ବିଭାଗର ମନ୍ତ୍ରୀ

Question 36.
ଗୁପ୍ତରାଜାମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ କାହାର ଉପାସକ ଥିଲେ ?
Answer:
ବିଷ୍ଣଙ୍କର

Question 37.
କେବେ ଉତ୍କଳସଭା, ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୮୮୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ

Question 38.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧ‌ିବେଶନ କେଉଁଠାରେ ବସିଥିଲା ?
Answer:
କଟକଠାରେ

Question 39.
କେବେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବିହାର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୧୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 40.
କେଉଁ ଆଇନ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ

Question 41.
ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୦୯ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 42.
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେଓ

Question 43.
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେଓ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର କେଉଁ ଅଧୂବେଶନରେ ପୌରହିତ୍ୟ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଦଶମ

Question 44.
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଓଡ଼ିଆ ଓକିଲ କିଏ ?
Answer:
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

Question 45.
ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀ କେବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୦୩

Question 46.
ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଦେଶିକ ଲେଜିସ୍‌ଲେଟିଭ୍ କାଉନ୍‌ସିଲର ଓଡ଼ିଆ ସଭ୍ୟ କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

Question 47.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ଵବେଶନ କେବେ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୧୨ ମସିହାରେ

Question 48.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ‌ିବେଶନେ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ବ୍ରହ୍ମପୁରଠାରେ

Question 49.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କେବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ୧ ତାରିଖ ଦିନ

Question 50.
କେବେ ଓ କାହା ନେତୃତ୍ଵରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନିକ କମିଟି ବା ହବାକ୍ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୩୩ ମସିହାରେ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍‌ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ

Question 51.
ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନର କେଉଁ ଧାରାରେ ଓଡ଼ିଶା ଓ ସିନ୍ଧୁ ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ନୂତନ ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
୨୮୯ ଧାରାରେ

Question 52.
ଉତ୍କଳ ଟ୍ୟାନେରୀର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ?
Answer:
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

Question 53.
୧୯୪୧ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ମାସରୁ ୧୯୪୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଏ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଥବଲେ ?
Answer:
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ

Question 54.
ସତ୍ୟବାଦୀ ବନବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ?
Answer:
ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

Question 55.
ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ କେବେ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
୧୯୨୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ଗୁପ୍ତଯୁଗର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ?
(କ) ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଖ) ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଗ) ଅଶୋକ
(ଘ) ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ
Answer:
(କ) ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 2.
କେଉଁ ଯୁଗକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ?
(କ) ମୌର୍ଯ୍ୟଯୁଗ
(ଖ) ଗୁପ୍ତଯୁଗ
(ଗ) କୁଶାଣଯୁଗ
(ଘ) ଗଙ୍ଗଯୁଗ
Answer:
(ଖ) ଗୁପ୍ତଯୁଗ

Question 3.
ଗୁପ୍ତ ଯୁଗର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରାରେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ହାତରେ କେଉଁ ବାଦ୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି ?
(କ) ସୀତାର
(ଖ) ବୀଣା
(ଗ) ତାବଲ
(ଘ) ସାରଙ୍ଗୀ
Answer:
(ଖ) ବୀଣା

Question 4.
କିଏ ଗଣିତରେ ଦଶମିକ ପଦ୍ଧତି ଓ ‘ଶୂନ୍ୟ’ର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ?
(କ) ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତ
(ଖ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ
(ଗ) ବରାହମିହିର
(ଘ) ବିଶାଖାଦର
Answer:
(ଖ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 5.
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ବିଶିଷ୍ଟ କବି କିଏ ଥିଲେ ?
(କ) ତୁଳସୀ ଦାସ
(ଖ) କାଳିଦାସ
(ଗ) କବୀର
(ଘ) ଅମୀର ଖୁସୁ
Answer:
(ଖ) କାଳିଦାସ

Question 6.
ମେଘଦୂତର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) କାଳିଦାସ
(ଖ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ
(ଗ) ହରି ଶେଣ
(ଘ) ଭାସ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ
Answer:
(କ) କାଳିଦାସ

Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଥୁପାଇଁ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ପ୍ରସିଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିଲେ ?
(କ) ଯୋଦ୍ଧା
(ଖ) ସଙ୍ଗୀତକାର
(ଗ) ଚିକିତ୍ସକ
(ଘ) ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ ଏବଂ ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ର
Answer:
(ଘ) ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ ଏବଂ ଗଣିତଶାସ୍ତ୍ର

Question 8.
ପୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତି କେଉଁ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଥାଏ ?
(କ) ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ
(ଖ) ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଗ) ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନ
(ଘ) ଅଶୋକ
Answer:
(ଖ) ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 9.
କିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ?
(କ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ
(ଖ) ବରାହମିହିର
(ଗ) କାଳିଦାସ
(ଘ) ବିଶାଖାଦର
Answer:
(କ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 10.
କାହାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ‘ସାମନ୍ତ ପଞ୍ଜିକା’ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ?
(କ) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ
(ଖ) ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର
(ଗ) ବରାହମିହିର
(ଘ) କାଳିଦାସ
Answer:
(ଖ) ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର

Question 11.
ଗୁପ୍ତ ରାଜାମାନେ କେଉଁ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ?
(କ) ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ
(ଖ) ଜୈନଧର୍ମ
(ଗ) ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ
(ଘ) ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ
Answer:
(ଗ) ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ

Question 12.
କେଉଁ ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସମୟରେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଖ) ପ୍ରଥମ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଗ) ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ
(ଘ) ବିକ୍ରମାଦିତ୍ୟ
Answer:
(କ) ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 13.
ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ଦଶାବତାର ମନ୍ଦିର କେଉଁଠାରେ ଅଛି ?
(କ) ତିଗ
(ଖ) ଭୂମାର
(ଗ) ଦେଓଗଡ଼
(ଘ) ଦିଲ୍ଲୀ
Answer:
(ଗ) ଦେଓଗଡ଼

Question 14.
ଧବଳେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା କିଏ ?
(କ) ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ
(ଖ) ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ
(ଗ) କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ
(ଘ) ହମୀର ଦେବ
Answer:
(ଖ) ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ

Question 15.
ଖାରବେଳ କେଉଁ ବଂଶର ନରପତି ଥିଲେ ?
(କ) ଚେଦୀ ବଂଶ
(ଖ) ଗଜପତି ବଂଶ
(ଗ) ଗଙ୍ଗ ବଂଶ
(ଘ) କେଶରୀ ବଂଶ
Answer:
(କ) ଚେଦୀ ବଂଶ

Question 16.
ଖାରବେଳଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ପ୍ରଧାନ ଐତିହାସିକ ଉପାଦାନ ହେଉଛି –
(କ) ଧଉଳି ଅଭିଲେଖ
(ଖ) ‘ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଅଭିଲେଖ
(ଗ) ମାଦଳା ପାଞ୍ଜି
(ଘ) ଜଉଗଡ଼ ଅନୁଶାସନ
Answer:
(ଖ) ‘ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଅଭିଲେଖ

Question 17.
ଖାରବେଳ କେଉଁ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀ ଥିଲେ ?
(କ) ବୌଦ୍ଧ
(ଖ) ଜୈନ
(ଗ) ଶୈବ
(ଘ) ଶାକ୍ତ
Answer:
(ଖ) ଜୈନ

Question 18.
ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ?
(କ) ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ
(ଖ) ପ୍ରଥମ ନରସିଂହ ଦେବ
(ଗ) ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ
(ଘ) ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବ
Answer:
(କ) ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ

Question 19.
କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ କେଉଁ ବଂଶର ନରପତି ଥିଲେ ?
(କ) ସୋମବଂଶ
(ଖ) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ
(ଗ) ଗଙ୍ଗ ବଂଶ
(ଘ) ଭୋଇବଂଶ
Answer:
(ଖ) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ

Question 20.
କିଏ କଳବର୍ଗେଶ୍ଵର ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ?
(କ) କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ
(ଖ) ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ
(ଗ) ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବ
(ଘ) ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗ ଦେବ
Answer:
(କ) କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ

Question 21.
‘ଏକାବଳୀ’ ପୁସ୍ତକର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) ବିଦ୍ୟାଧର
(ଖ) ସତ୍ୟାନନ୍ଦ
(ଗ) କାଳିଦାସ
(ଘ) ବିଶ୍ଵନାଥ
Answer:
(କ) ବିଦ୍ୟାଧର

Question 22.
ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ପୁସ୍ତକର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) ଜୟଦେବ
(ଖ) ତୁଳସୀ ଦାସ
(ଗ) କାଳିଦାସ
(ଘ) ସତ୍ୟାନନ୍ଦ
Answer:
(କ) ଜୟଦେବ

Question 23.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପୁସ୍ତକର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) ସତ୍ୟାନନ୍ଦ
(ଖ) ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ
(ଗ) ଜୟଦେବ
(ଘ) କାଳିଦାସ
Answer:
(କ) ସତ୍ୟାନନ୍ଦ

Question 24.
ସାହିତ୍ୟ ଦର୍ପଣ ପୁସ୍ତକର ରଚୟିତା କିଏ ?
(କ) ପଠାଣି ସାମନ୍ତ
(ଖ) ବିଶ୍ଵନାଥ କବିରାଜ
(ଗ) ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ
(ଘ) ଜୟଦେବ
Answer:
(ଖ) ବିଶ୍ଵନାଥ କବିରାଜ

Question 25.
ପଦ୍ମାବତୀ କିଏ ?
(କ) ସାଲ୍ସ ନରସିଂହଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା
(ଖ) କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ପନ୍ତ୍ରୀ
(ଗ) ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା
(ଘ) ଅଶୋକଙ୍କ କନ୍ୟା
Answer:
(କ) ସାଲ୍ସ ନରସିଂହଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା

Question 26.
ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ କେବେ କଟକରୁ ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ ?
(କ) ୧୧୧୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୧୧୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ) ୧୧୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ) ୧୧୪୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(ଗ) ୧୧୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 27.
ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଜପତିମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ଵକାଳ କେବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୧୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୪୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ) ୧୪୬୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ) ୧୫୨୬ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(ଖ) ୧୪୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 28.
କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ କେବେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ?
(କ) ୧୧୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୪୫୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ) ୧୪୬୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ) ୧୪୭୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(କ) ୧୧୩୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 29.
କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ବିଜୟଲାଭ କରି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ‘କଳବର୍ଗେଶ୍ଵର’ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ?
(କ) ବଙ୍ଗଳା
(ଖ) ବାହାମନୀ
(ଗ) ବିଜୟନଗର
(ଘ) ଓଡ଼ିଶା
Answer:
(କ) ବଙ୍ଗଳା

Question 30.
କେବେ ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ?
(କ) ୧୮୦୧ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୮୦୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ) ୧୮୦୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ) ୧୮୦୪ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(ଗ) ୧୮୦୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 31.
କଟକଠାରେ ଉତ୍କଳସଭା କେବେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୮୮୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୮୮୧ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ୍) ୧୮୮୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ), ୧୮୮୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(ଗ୍) ୧୮୮୨ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 32.
କେବେ କଟକର ସତ୍ୟଭାମାପୁର ଗ୍ରାମରେ ମଧୁବାବୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
(କ) ୧୮୪୫ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଖ) ୧୮୪୬ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଗ) ୧୮୪୭ ଖ୍ରୀ.ଅ.
(ଘ) ୧୮୪୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.
Answer:
(ଘ) ୧୮୪୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 33.
କିଏ ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳର ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିକ କରି ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ?
(କ) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
(ଖ) ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ
(ଗ) ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ
(ଘ) ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରନ୍
Answer:
(କ) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

Question 34.
ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କେବେ ଜନ୍ମଲାଭ କରିଥିଲା ?
(କ) ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୧୨
(ଖ) ୨ ଅପ୍ରେଲ୍ ୧୯୧୩
(ଗ) ୧ ଅପ୍ରେଲ୍ ୧୯୧୪
(ଘ) ୩ ଅପ୍ରେଲ୍ ୧୯୧୫
Answer:
(କ) ୧ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୧୨

Question 35.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୩୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧ ତାରିଖ
(ଖ) ୧୯୩୬ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୧ ତାରିଖ
(ଗ) ୧୯୩୨ ମସିହା ମେ ୨ ତାରିଖ
(ଘ) ୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ୧ ତାରିଖ
Answer:
(ଘ) ୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ୧ ତାରିଖ

Question 36.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର କିଏ ଥିଲେ ?
(କ) ଲର୍ଡ ହାର୍ଡ଼ଞ୍ଜ
(ଖ) ଲର୍ଡ଼ କର୍ଜନ
(ଗ) ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍
(ଘ) ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟେନ୍
Answer:
(ଗ) ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍

Question 37.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅବେଶନରେ କିଏ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିଥିଲେ ?
(କ) ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି
(ଖ) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
(ଗ) ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ
(ଘ) ଗୌରୀ ଶଙ୍କର ରାୟ
Answer:
(ଗ) ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ

Question 38.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କେତୋଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୬
(ଖ) ୭
(ଗ) ୮
(ଘ) ୯
Answer:
(କ) ୬

Question 39.
କେବେ ସମାଜ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା ?
(କ) ୧୯୧୮
(ଖ) ୧୯୧୯
(ଗ) ୧୯୨୦
(ଘ) ୧୯୨୧
Answer:
(ଖ) ୧୯୧୯

Question 40.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଆଇନ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୧୯ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ
(ଖ) ୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ
(ଗ) ୧୯୪୭ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ
(ଘ) ୧୯୦୯ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ
Answer:
(ଖ) ୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ

Question 41.
ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ?
(କ) ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ
(ଖ) ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
(ଗ) ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ
(ଘ) ବିଶ୍ଵନାଥ ଦାସ
Answer:
(କ) ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

Question 42.
ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ କେଉଁ ଭାଷାର ଉତ୍‌ଥାନ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ସଂସ୍କୃତ
(ଖ) ତାମିଲ
(ଗ) ହିନ୍ଦି
(ଘ) ଓଡ଼ିଆ
Answer:
(କ) ସଂସ୍କୃତ

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଚୀନ ପରିବ୍ରାଜକ ____________ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ରାଜତ୍ଵରେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ ।
Answer:
ଫାହିୟାନ

Question 2.
ଗୁପ୍ତ ସମ୍ରାଟ _______________ ଙ୍କ ସମୟରେ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 3.
ଦିଲ୍ଲୀର ମେହେରୌଲୀଠାରେ ନିର୍ମିତ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ ______________ ଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ

Question 4.
ଗୁପ୍ତାବ୍ଦ _________________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
୩୨୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.

Question 5.
_________ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଟ୍ୟକାର ଥିଲେ ।
Answer:
କାଳିଦାସ

Question 6.
ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ________________ ତାଙ୍କର ନାବାଳକ ପୁତ୍ର ପକ୍ଷରୁ ଭକତିକ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
Answer:
ପ୍ରଭାବତୀ ଦେବୀ

Question 7.
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ___________ ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ ।
Answer:
କାଳିଦାସ

Question 8.
ଦିଲ୍ଲୀର ________________ ଲୌହସ୍ତମ୍ଭ ଧାତୁକଳାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନମୁନା ।
Answer:
ମେହେରୌଲୀ

Question 9.
ଗୁକ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ରାଜତ୍ଵର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଥିଲା __________ |
Answer:
ଭୂମିକର

Question 10.
ଗୁପ୍ତଶାସକମାନେ _____________ ଙ୍କର ଉପାସକ ଥୁଲେ ।
Answer:
ବିଷ

Question 11.
___________ ଗଣିତରେ ଗଣନା ଓ ସମୀକରଣ ସମାଧାନ କରିବାର ଅନେକ କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ

Question 12.
ଦୁଇଖଣ୍ଡ ବାଉଁଶ କାଠିର ସହାୟତାରେ ______________ ଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଉଚ୍ଚତା ମାପି ପାରୁଥିଲେ ।
Answer:
ପଠାଣି ସାମନ୍ତ

Question 13.
ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ______________ ଙ୍କ ନାମରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପାନେଟୋରିୟମ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ|
Answer:
ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ

Question 14.
____________ ଯୁଗରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ସଂହିତା କରଣର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ

Question 15.
ସାରନାଥ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର _____________ ଠାରେ
Answer:
ବାରାଣସୀ

Question 16.
ସାତବାହନମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ _________ ଶିକ୍ଷାକ୍ଷେତ୍ର ବୌଦ୍ଧିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।
Answer:
ଘଟିକା

Question 17.
ଓଡ଼ିଶାର ଗଙ୍ଗବଂଶକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ

Question 18.
କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା __________ ଥିଲେ ।
Answer:
ପ୍ରଥମ ନରସିଂହଦେବ

Question 19.
ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା ___________ କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ

Question 20.
ବାହମନୀ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ___________ ଅସ୍ଵୀକାର କରି କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ କଳବଟେଶ୍ଵର ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।
Answer:
କଳବ ଗାଁ

Question 21.
ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ____________ ଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ପୁରୀ ଆସିଥିଲେ ।
Answer:
ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ

Question 22.
ଚୋଳମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ___________ ଥିଲେ ।
Answer:
କଳିଙ୍ଗ ନଗର

Question 23.
କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରର ନାମ _____________ ଥିଲା ।
Answer:
ହମ୍ଭୀରଦେବ

Question 24.
କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ଓଡ଼ିଶାରେ ______________ ବଂଶର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ

Question 25.
ଖାରବେଳଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାପାଇଁ __________ ମୂଲ୍ୟ ଐତିହାସିକ ଉପାଦାନ ଅଟେ ।
Answer:
ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲିପି

Question 26.
ଶୈଳୋଦ୍ଭବର ଅର୍ଥ _______________ |
Answer:
ଶିଳା ବା ପର୍ବତରୁ ଜାତ

Question 27.
ଶୈଳୋଭାବ ରାଜବଂଶର ________________ ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।
Answer:
ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି

Question 28.
ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ________ ଥିଲେ ।
Answer:
ଧର୍ମରାଜ

Question 29.
ଭୌମକର ରାଜବଂଶର ରାଜତ୍ଵ ଓଡ଼ିଶାରେ ଖ୍ରୀ.ଅ. ______________ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।
Answer:
୭୩୬

Question 30.
ଭୌମକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀର ନାମ ___________ ଥିଲା ।
Answer:
ଗୃହଦେବ ପାଟକ

Question 31.
ସୋମବଂଶୀ ସମ୍ରାଟ ____________ ନିଜ ରାଜଦାନୀକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରରୁ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଥ‌ିବା ବିନୀତପୁରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ ।
Answer:
ପ୍ରଥମ ଯଯାତି

Question 32.
___________ ପର୍ବତ ଉପରେ ଉଦ୍ୟୋଗ କେଶରୀ ୨୪ ଜଣ ଜୈନ ତୀର୍ଥଙ୍କର ଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
କୁମାର

Question 33
_________ ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ଅପ୍ରେଲ୍ ୧, ୧୯୩୬

Question 34.
୧୯୩୦ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ କଟକଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଖୋଲା ଅବେଶନରେ ___________ ପୌରାହିତ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
Answer:
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ

Question 35.
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ _________ ଥିଲେ ।
Answer:
ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍

Question 36.
_____________ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।
Answer:
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଓ

Question 37.
ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସ __________ ଠାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
କଟକ

Question 38.
_________ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହିତ ମିଶାଗଲା ।
Answer:
୧୯୦୫ ଜୁଲାଇ ୧୯

Question 39.
ବିହାର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ __________ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ଅପ୍ରେଲ ୧, ୧୯୧୨

Question 40.
ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍ ____________ ମସିହାରେ ଭାରତ ଆସିଥିଲା ।
Answer:
୧୯୨୮

Question 41.
ସବ୍ କମିଟି _____________ ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ସି.ଆର୍.ଅଟଲୀ

Question 42.
ଜଏଣ୍ଟ ପାଲ୍ୟାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ _________ ଥିଲେ ।
Answer:
ଲର୍ଡ଼ ଲିନ୍‌ଲିଥ୍

Question 43.
_________ ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନିକ କମିଟି ବା ହବାକ୍ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍

Question 44.
ଶୈଳବାଳା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା __________ ଥିଲେ ।
Answer:
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

Question 45.
ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କର ମହାପ୍ରୟାଣ ____________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ସତ୍ୟବାଦୀ
Answer:
୧୯୩୪

Question 46.
__________ ମସିହାରେ ଉତ୍କଳ ସଭା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
୧୮୮୨

Question 47.
ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ଏବଂ କଟକରେ ଭେଷଜ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା _________ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି

Question 48.
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେଓଙ୍କର __________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
୧୯୭୪

Question 49.
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର __________ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
Answer:
ସୁଆଣ୍ଡୋ

Question 50.
ଗୋପବନ୍ଧୁ ____________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ବନବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
୧୯୦୯

Question 51.
ସମାଜ ଏକ ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ଭାବେ __________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ।
Answer:
୧୯୩୦

Question 52.
ଗୋପବନ୍ଧୁ ____________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ବିହାର – ଓଡ଼ିଶା ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
Answer:
୧୯୧୭

Question 53.
୧୯୧୯ରେ କଟକରେ ____________ ସମ୍ମିଳନୀର ବାର୍ଷିକ ଅଧ୍ଶନରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ।
Answer:
ଉତ୍କଳ

Question 54.
ବିଚ୍ଛିନାଞ୍ଚଳ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବାପାଇଁ _____________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
Answer:
୧୯୦୩

Question 55.
ମଧୁବାବୁଙ୍କୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ ___________ ବିଶେଷ ସହାୟତା କରିଥିଲେ ।
Answer:
ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେଓ

Question 56.
ମଧୁବାବୁଙ୍କର ____________ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
୧୯୩୪

Question 57.
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି __________ ଗଠନ ଦାବୀ ନେଇ ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍‌କୁ ଭେଟିଥିଲେ ।
Answer:
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଉତ୍କଳ ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.
ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ମିଳନ କର ।

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ପାଟଳୀପୁତ୍ର	ବୁଦ୍ଧମୂର୍ତ୍ତି
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ	ମେଘଦୂତର ରଚୟିତା
ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫା	ଶିକ୍ଷାକେନ୍ଦ୍ର
କାଳିଦାସ	ଗୁପ୍ତମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ
ନାଳନ୍ଦା	ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ପାଟଳୀପୁତ୍ର	ଗୁପ୍ତମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ
ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମ	ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା
ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫା	ବୁଦ୍ଧମୂର୍ତ୍ତି
କାଳିଦାସ	ମେଘଦୂତର ରଚୟିତା
ନାଳନ୍ଦା	ଶିକ୍ଷାକେନ୍ଦ୍ର

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ	ଗୃହଦେବପାଟକ୍ର
ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ	କେଶରୀ ରାଜବଂଶ
ଭୌମକର ରାଜବଂଶ	ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ
ସୋମବଂଶୀ	ଧର୍ମରାଜ
ଗଙ୍ଗବଂଶ	ଐର ଖାରବେଳ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗଜପତି	ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାରକ
ଚୈତନ୍ଯ	କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ	ଐର ଖାରବେଳ
ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ	ଧର୍ମରାଜ
ଭୌମକର ରାଜବଂଶ	ଗୃହଦେବପାଟକ୍ର
ସୋମବଂଶୀ	କେଶରୀ ରାଜବଂଶ
ଗଙ୍ଗବଂଶ	ପୂର୍ବଗଙ୍ଗ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗଜପତି	କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ
ଚୈତନ୍ଯ	ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାରକ

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ	୧୯୦୫ ଜୁଲାଇ ୧୯
ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ସମ୍ବଲପୁରର ମିଶ୍ରଣ	୧୯୦୩
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ	୧୯୩୦
ଜଏଣ୍ଟ ପାଇଁମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି	୧୯୩୬ ଅପ୍ରେଲ ୧
୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ	ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ	କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ
ଉତ୍କଳର ମଣି	ଲର୍ଡ଼ଲିନ୍‌ଥ୍‌
କଟକରେ ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ୍‌	ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ
ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକ	ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ	୧୯୩୬ ଅପ୍ରେଲ ୧
ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ସମ୍ବଲପୁରର ମିଶ୍ରଣ	୧୯୦୫ ଜୁଲାଇ ୧୯
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ	୧୯୦୩
ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି	ଇର୍ଡ଼ଲିନ୍‌ଥ୍
୧୯୩୫ ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ	ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ
ଉତ୍କଳ ଗୌରବ	ମଧୁସୂଦନ ଦାସ
ଉତ୍କଳର ମଣି	ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ
କଟକରେ ଶ୍ରୀରାମ ଚନ୍ଦ୍ର ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ୍‌	କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ
ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକ	୧୯୩୦

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଫାହିୟାନ୍‌ଙ୍କ ବିବରଣୀରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ କେଉଁମାନଙ୍କୁ କଠୋର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ହିୟାନ୍‌ ଙ୍କ ବିବରଣୀରେ ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଥିଲା ।
2. ସେମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ସହରର ସୀମା ବାହାରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ ।

Question 2.
ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ଭାରତ କେଉଁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା ? ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ ଭାରତର କେଉଁ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ରପ୍ତାନୀ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ଭାରତ ଭୂମଧ୍ଯସାଗରୀୟ ଜଗତ, ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ଚୀନ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲା ।
2. ବସ୍ତୁ, ମସଲା, ହାତୀଦାନ୍ତ ଏବଂ ରଥର ଆଦି ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥିଲା ।

Question 3.
ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ନାମରେ କିଏ ପରିଚିତ ? ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:

1. ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ।
2. ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକର ନାମ ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’’ ।

Question 4.
ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ରାଜସ୍ଵର ମୂଳଉତ୍ସ କ’ଣ ଥିଲା ? ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେଉଁଥରୁ ଗୁପ୍ତ ଶାସକମାନେ ରାଜସ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ?
Answer:

1. ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ରାଜସ୍ଵର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଥିଲା ଭୂମିକର ।
2. ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଜରିମାନା, ଖଣିକର, ଜଳସେଚନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଆଦିରୁ ରାଜସ୍ୱ ଗୁପ୍ତ ଶାସକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ ।

Question 5.
ପଲ୍ଲବମାନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ଉପାସକ ଥିଲେ ? ସେମାନଙ୍କୁ କେଉଁଥିପାଇଁ ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
Answer:

1. ପଲ୍ଲବମାନେ ଦେବତା ଶିବଙ୍କର ଉପାସକ ଥିଲେ ।
2. ସେମାନଙ୍କୁ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପଥର କଟା ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

Question 6.
ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ? ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥିଲା ?
Answer:

1. ପଲ୍ଲବମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀର ନାମ କାଞ୍ଚୁପୁରମ୍ ଥିଲା ।
2. ସେମାନଙ୍କୁ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପଥରକଟା ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରିବାର ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

Question 7.
ଖାରବେଳ କେଉଁ ବଂଶର ରାଜା ଥିଲେ ? ସେ ତାଙ୍କର ରାଜତ୍ଵର ବିବରଣୀ କେଉଁଠାରେ ଖୋଦିତ କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ଖାରବେଳ ଚେଦୀ ବଂଶର ରାଜା ଥିଲେ ।
2. ସେ ତାଙ୍କରର ରାଜତ୍ଵର ବିବରଣୀ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ଖୋଦିତ କରିଛନ୍ତି ।

Question 8.
ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୈଳୋଭକମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ କେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ? ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଉତ୍ତରର ମହାନଦୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭକରି ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୂଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

Question 9.
ଭୌମକର ରାଜବଂଶଙ୍କ ଶାସନ ଓଡ଼ିଶାରେ କେତେ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ? ଏମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଭୌମକର ରାଜବଂଶଙ୍କ ଶାସନ ଓଡ଼ିଶାରେ ୭୩୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବାର ଜଣାଯାଏ ।
2. ଏମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀର ନାମ ଥିଲା ଗୁହେଶ୍ଵର ପାଟଳ ।

Question 10.
ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା କିଏ ? ସେ ନିଜର ରାଜଧାନୀ କେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାତା ଗଙ୍ଗ ସର୍ମାଟ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ଅଟନ୍ତି ।
2. ସେ ନିଜର ରାଜଧାନୀ କଟକଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

Question 11.
ଗୁପ୍ତରାଜାମାନଙ୍କର ଉପାଧ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ? ଏହା କ’ଣ ପ୍ରତିପାଦିତ କରୁଥିଲା ?
Answer:
(i) ଅଭିଲେଖ ଏବଂ ମୁଦ୍ରା ଗୁପ୍ତଶାସକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ‘‘ମହାରାଜାଧୁରାଜ’’, ‘ସମ୍ରାଟ’’ ଏବଂ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ଭଳି ଉପାଧ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅନ୍ତଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

(ii) ଏହି ଉପାଧ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ଉପରେ ନିଜର ଦାବି ପ୍ରତିଫଳନ କରିଥିଲା ଏବଂ ‘ରାଜନ’ ଓ ‘ମହାରାଜା’ ଭଳି ସରଳ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପୂର୍ବ ରାଜାମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରୁଥିଲା ।

Question 12.
ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତ କିଏ ? ସେ କେଉଁ ରାଜ୍ୟର ରାଜାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରଭାବତୀ ଗୁପ୍ତ ଥୁଲେ ।
2. ସେ ଭକତଙ୍କ ରାଜ୍ୟର ଜଣେ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ।

Question 13.
ଆହ୍ଲାବାଦ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖକୁ କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ କାହିଁକି ପ୍ରଶସ୍ତି କୁହାଯାଏ ?
Answer:

1. ଆହ୍ଲାବାଦ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖକୁ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ହରିଶେଣ ରଚନା କରିଥିଲେ ।
2.  ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ଗୁପ୍ତବଂଶର ରାଜା ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତି ଗାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

Question 14.
ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ଥୁଲା, ଏହା କିପରି ଜଣାପଡ଼େ ?
Answer:

1. ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଚଳିତ ଏକ ମୂଦ୍ରାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଖୋଦିତ ବୀଣା ସଦୃଶ ଏକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସେ ବଜାଉଥ‌ିବାର ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
2. ଯାହାକି ସମ୍ରାଟ ସମୂଦ୍ରଗୁପ୍ତ ସଙ୍ଗୀତାନୁରାଗୀ ଥିବାର ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ କବିରାଜ ଉପାଧ୍ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 15.
କେଉଁ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଚୈତନ୍ୟ କେବେ ଓଡ଼ିଶା ଆସିଥିଲେ । ସେ କେଉଁ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ସମ୍ରାଟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ଚୈତନ୍ୟ ୧୫୧୦ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଓଡ଼ିଶା ଆସିଥିଲେ ।
2. ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ ।

Question 16.
ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ବା ପ୍ରିଣ୍ଟିଂପ୍ରେସ୍ କିଏ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ? ଏହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କେଉଁ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ବା ପ୍ରିଣ୍ଟିଂପ୍ରେସ୍ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।
2. ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।

Question 17.
ଇଂରେଜ ସରକାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ କେତେ ସ୍ଵୀକୃତୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ? କେବେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହିତ ରଖାଗଲା ?
Answer:

1. ଇଂରେଜ ସରକାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ସ୍ୱୀକୃତୀ ପ୍ରଦାନ କଲେ ।
2. ଫଳରେ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହିତ ରଖାଗଲା ।

Question 18.
କିଏ କେବେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
Answer:
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୧୯୦୩ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

Question 19.
ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍‌ର ରିପୋର୍ଟ କେବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ? ଏଥରେ କ’ଣ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିଲା ?
Answer:

1. ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍‌ର ରିପୋର୍ଟ ୨୭ ମେ ୧୯୩୦ରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।
   ଏଥୁରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ଗଠନ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

Question 20.
ଅଲୀ ସବ୍ କମିଟି କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ଅଟ୍‌ ସବ୍ କମିଟି ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନର ଅନୁଗୁଳ, ବଙ୍ଗର ମେଦିନିପୁର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ୍ ପ୍ରେସିଡ଼େନ୍‌ସିର ଗଞ୍ଜାମ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନସ୍ଥ ଖଡ଼ିଆଳ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବୀ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

Question 21.
ପ୍ରସ୍ତାବ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳ ବଙ୍ଗ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ ରହିଛି ସେସବୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନରେ ମିଶାଇଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ୧୯୨୦ ମସିହାରେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହା ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ କାଉନ୍ସିଲରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ ।

(ii) ସିନ୍ହାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ କନିକା ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଭଞ୍ଜଦେଓ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ ।

Question 22.
ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ କେତୋଟି ଜିଲ୍ଲା ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Answer:

1. ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ୬ଟି ଜିଲ୍ଲା ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା ।
2. ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ସମ୍ବଲପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ କୋରାପୁଟ ।

Question 23.
ମଧୁସୂଦନ ଦାସ କେତେ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଓ କେଉଁଠି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ? ତାଙ୍କ ପିତା, ମାତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ୧୮୪୮ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ କଟକର ସତ୍ୟଭାମାପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
2. ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ ଥିଲା ।

Question 24.
କେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା । ସେ କେବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ସେ ୧୯୭୪ ମସିହା ମେ ୨୫ ତାରିଖ ଦିନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 25.
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ କେବେ କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ? ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ୧୮୭୭ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୯ ତାରିଖରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
2. ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଦୈତାରୀ ଦାସ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୟୀ ଦେବୀ ।

Question 26.
ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚସଖା କେଉଁମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଦାସ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ କୃପାସିନ୍ଧୁ ମିଶ୍ରଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ପଞ୍ଚସଖା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

Question 27.
ୟଙ୍ଗ ଉତ୍କଳ ଆସୋସିଏସନ୍‌ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ? ସେ କେବେ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ୟଙ୍ଗ ଉତ୍କଳ ଆସୋସିଏସନ୍‌ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ।
2. ସେ ୧୯୦୭ ଖ୍ରୀ.ଅ.ରେ ଏହି ସଂଘର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

Question 28.
ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କୁ କିଏ ଉତ୍କଳମଣି ଆଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ? ସେ କେବେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭାର ଶାଖା କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଧାନ ଦାୟିତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. ଗୋପବନ୍ଧୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ରାୟ ଉତ୍କଳମଣି ଆଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
2. ସେ ୧୯୨୭ ମସିହାରେ ହିନ୍ଦୁ ମହାସଭା ଶାଖା କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର` ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଦାୟିତ୍ଵ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

Question 29.
ବିହାର-ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନସଭାକୁ କେବେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ? ସେ କାହାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ କଟକଠାରେ ଲୋକସେବକ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ଶାଖା ଖୋଲିଥିଲେ ?
Answer:

1. ବିହାର- ଓଡ଼ିଶାର ବିଦାନସଭାକୁ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ।
2. ୧ସେ ଲାହା ଲଜପତ୍ ରାୟଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ କଟକଠାରେ ଲୋକ ସେବକ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ଶାଖା ଖୋଲିଥିଲେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପାହିୟାନ୍ କିଏ ? ସେ କେବେ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ ? ତାଙ୍କ ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଫାହିୟାନ୍ ଜଣେ ଚୀନ ପରିବ୍ରାଜକ ଥିଲେ ।
(ii) ସେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ ।
(iii) ଫାହିୟାନ୍‌ଙ୍କର ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା – ପବିତ୍ର ବୌଦ୍ଧସ୍ଥଳ ପରିଦର୍ଶନ, ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଭାରତୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଦେଶ ଚୀନକୁ ନେଇଯିବା ।

Question 2.
ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ବିଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କିପରି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
(i) ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ଗଣିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦଶମିକ ପଦ୍ଧତି, ଶୂନ୍ୟର ପ୍ରଚଳନ ଆଦି ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଅଦ୍ଭୁଦାନ ଅଟେ ।
(ii) ବିଖ୍ୟାତ ଗଣିତ ବିଶାରଦ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ । ସେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟୟମ୍ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

(iii) ଆଉଜଣେ ଜ୍ୟୋର୍ତିବିଜ୍ଞାନୀ ବରାହମିହିର ବୃହତ୍ ସଂହିତା ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେଥ‌ିରେ ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଣିପାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ନଗର ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

Question 3.
ମେହେରୌଲୀ ଲୌହ ସ୍ତମ୍ଭର ନିର୍ମାତା କିଏ ? ଏହା କେଉଁଠାରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ? ଏଥିରେ ଥ‌ିବା ଲିପିଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ମେହେରୌଲୀ ଲୌହ ସ୍ତମ୍ଭର ନିର୍ମାତା ଗୁପ୍ତ ରାଜବଂଶର ତୃତୀୟ ଶାସକ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତ ଅଟନ୍ତି ।
2. ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ ପ୍ରଥମେ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀପରେ ଏହାକୁ ଦିଲ୍ଲୀକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା ।
3. ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଟି ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏଥ‌ିରେ ଥିବା ଲିପିଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ ସଫଳତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ।

Question 4.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧୁବେଶନ କେଉଁଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ? ଏଥରେ କିଏ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ଏବଂ କେଉଁମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ?
Answer:

1. ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଅଧ‌ିବେଶନ କଟକଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଏଥୁରେ ମୟୂରଭଞ୍ଜର ମହାରାଜା ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଦେଓ ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ ।
3. ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ଜଣ ଦେଶୀୟ ରାଜା, ଜମିଦାର ଓ ବହୁ ପ୍ରତିନିଧୂ ଏଠାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ।

Question 5.
କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ କେବେ କେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ? ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ? ସେ କେଉଁ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:

1. କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ୧୮୯୨ ମସିହା ମେ ୨୬ ତାରିଖରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
2. ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ଏବଂ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଷ୍ଣୁପ୍ରିୟା ଦେବୀ ।
3. ସେ ବୀରଶ୍ରୀ ବିରାଧବୀରବର ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ କ୍ଷେତ୍ରପତି ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ଦେବ ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 6.
ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉଭୟ ଅନ୍ତର୍ଦେଶୀୟ ଏବଂ ବର୍ହିବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ତିଷ୍ଠି ରହିଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥା- ମସଲା, କପଡ଼ା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ସବୁ ଚୀନ୍, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିଆ ସହିତ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟିକ କାରବାର ରହିଥିଲା ।
2. ଯାହା ଫଳରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଦୃଢ଼ ହେବା ସହିତ ସହର, ନଗରମାନ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା ।
3. ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କାରବାରରେ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ କାରିଗରୀ ହସ୍ତଶିଳ୍ପକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧିରେ ବଣିକମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଥିଲା ।

Question 7.
ଭାରତୀୟ କଳା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଅବଦାନ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଗୁପ୍ତଯୁଗ ତା’ର କଳା ସଂସ୍କୃତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ମହାବଳୀପୁରମ୍ବର ମନ୍ଦିର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେବାଦେବୀଙ୍କର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

(ii) ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ମନ୍ଦିର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବ ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୌରାଣିକ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା । ଏସବୁରେ ଧର୍ମୟ ଉକ୍ତି ଏବଂ କଳାକୃତିର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଥିଲା ।

Question 8.
ଗୁପ୍ତ ଯୁଗରେ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା ?
Answer:
(i) ଗୁପ୍ତଯୁଗରେ ଗଣିତ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ, ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର, ଭେଷଜ ବିଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଉନ୍ନତି ଘଟିଥିଲା ।

(ii) ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କର ଶୂନ ସଂଖ୍ୟାର ଆବିଷ୍କାର ଓ ପ୍ରୟୋଗ, ଜ୍ୟାମିତିରେ ପାଇ (π) ର ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ଘୂର୍ଶନ ତଥା ଆବିଷ୍କାର ଇତ୍ୟାଦି ଗଣିତ ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା ।

(iii) ଗୁପ୍ତ ଯୁଗର ବିଦ୍ଵାନମାନେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି, ଶଲ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଭେଷଜ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଦାନ କରିଥିଲେ । ସବୁ ଅବଦାନର ଫଳାଫଳ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

Question 9.
ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତିରେ ଉଲ୍ଲିଖତ ଥ‌ିବା ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କର କୃତିତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ଥିବା ପ୍ରୟାଗ ପ୍ରଶସ୍ତିରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ପିତା ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି । ଉକ୍ତ ପ୍ରଶସ୍ତିର ଲେଖକ ରାଜକବି ହରିସେନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଳାଷ ଥୁଲା ଯେ ‘ଧରଣୀବନ୍ଧ’ ବା ପୃଥିବୀକୁ ଏକଭୂତ କରିବା । ଏଥିପାଇଁ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ ।

(ii) ଅନେକ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଶ୍ୟତା ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ଅନେକ ପରାଜିତ ରାଜା ନିଜର ରାଜ୍ୟ ଫେରିପାଇ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ କର ଦେବା ସହ ନିଜର ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ କେତେକ ରାଜା ଭୟ କରି ବିନା ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ ।

(iii) ରାଜକବି ହରିସେନ ଲେଖୁଛନ୍ତି ରାଜା କିପରି କଳା, ଶିକ୍ଷା ବାଣିଜ୍ୟକୁ ପରିଚାଳନା କରି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଧନଶାଳୀ ଓ ସଫଳତା ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର କରାଇଥିଲେ ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ନିଜେ ବୀଣା ବଜାଉଥୁବାର ଏକ ଛବି ତାଙ୍କର ଏକ ମୁଦ୍ରାରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଛି ।

Question 10.
ଫାହିୟାନ କିଏ ? ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ? ଏହା ଆମକୁ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇପାରିଛି ?
Answer:
(i) ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଚୀନ୍ ପରିବ୍ରାଜକ ଫା-ହିୟାନ (Fa-hien) ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଭାରତ ଭ୍ରମଣର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା– ପବିତ୍ର ବୌଦ୍ଧସ୍ଥଳ ପରିଦର୍ଶନ, ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଭାରତୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କଠାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧଗ୍ରନ୍ଥର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ସଂଗ୍ରହ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଦେଶ ଚୀନ୍‌କୁ ନେଇଯିବା ।

(ii) ଫାହିୟାନ ଭାରତ ସାରା ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଶାସନ ଓ ସମାଜକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ । ସେସବୁ ଅନୁଭୂତିକୁ ନିଜ ମାତୃଭୂମିର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ପାଇଁ ସାଇତି ରଖୁଥିଲେ ।

(iii) ଫାହିୟାନଙ୍କ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିଷ୍ଠି ରହି ଆମକୁ ଅନେକ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିଛି ।

Question 11.
ଗୁପ୍ତଯୁଗର ବିଦ୍ଵାନ ବରାହମିହିରଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ବରାହମିହିର ଜଣେ ଗଣିତଜ୍ଞ, ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷୀ ଥିଲେ । ସେ ଉଜ୍ଜୟିନୀରେ ବାସ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସହର ଶିକ୍ଷା ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ।

(ii) ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ‘ବୃହତ ସଂହିତା’ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପୂର୍ବାନୁମାନ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ନଗର ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ୟୋତିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଣିପାଗର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା ।

(iii) ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାରେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ, ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରୟୋଗ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ତାହାକୁ ସଂଯୋଗ କରିବାର କ୍ଷମତା ତାଙ୍କୁ ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତରେ ଅଗ୍ରଣୀ କରିପାରିଥିଲା ।

Question 12.
ଗୁପ୍ତଯୁଗର ମହାନ୍ ପଣ୍ଡିତ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ କୁସୁମପୁର (ଆଧୁନିକ ପାଟଣା ନିକଟ)ରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେ ‘ଆର୍ଯ୍ୟଭଙ୍ଗୀୟ’ ନାମକ ଏକ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

(ii) ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି, ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ସୂତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜର ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରିଥାଏ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଦିନ ଓ ରାତି ପରିବର୍ତ୍ତିନସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ସେ ଏକ ବର୍ଷର ସମୟ ୩୬୫ ଦିନ ୬ ଘଣ୍ଟା ୧୨ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ୩୦ ସେକେଣ୍ଡ ବୋଲି ସୂଚିତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନର ୩୬୫ ଦିନ ୫ ଘଣ୍ଟା ୪୮ ମିନିଟ୍ ଏବଂ ୪୫ ସେକେଣ୍ଡଠାରୁ କିଛି ମିନିଟ୍ କମ୍ ଅଟେ । ଆର୍ଯ୍ୟଭଟ୍ଟ ଗଣନା ଓ ସମୀକରଣ ସମାଧାନ କରିବାର ଅନେକ କୌଶଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।
ସାମାଜିକ ବିଜ୍ଞାନ ଅଧୟନ : ଭାରତ ଓ ଆମ ପୃଥବୀ (SOCIAL SCIENCE) – VI

Question 13.
କାଳିଦାସ ଏବଂ ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ଲିଖୁତ ‘ମେଘଦୂତମ୍’ କାବ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
(i) ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ଅବଦାନ ଓ ସଂସ୍କୃତରେ ସୁନ୍ଦର କବିତା ରଚନା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଚନା ହେଉଛି ‘ମେଘଦୂତମ୍’ ବା ‘ମେଘର ସନ୍ଦେଶ’ ।

(ii) ଏହା ଏକ ଯକ୍ଷ (କ୍ଷୁଦ୍ର ଦେବତା)ଙ୍କର କାହାଣୀ ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯିଏ ତାଙ୍କର ମୁନୀବ ବା ମାଲିକଙ୍କଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କ ଘରୁ ବାହାର ହେବାପରେ, ବହିଯାଉଥବା ମେଘଖଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରିୟତମାକୁ ଏକ ପ୍ରେମଭରା ବାର୍ତ୍ତା ପଠାଇଛନ୍ତି ।

(iii) ପ୍ରେମର ଅନେକ ଭାବନା ବ୍ୟକ୍ତ କରିବା ବ୍ୟତୀତ ସେ କବିତାରେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଭୂମିରୂପ ଓ ପାଣିପାଗ ବିଷୟରେ ସେହି ଭସାମେଘ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛନ୍ତି ।

Question 14.
ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ କିପରି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
2. ଗୁପ୍ତ ଯୁଗର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶାସକମାନେ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏସିଆରୁ ଆସିଥୁବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଷ ହୁଣ ଜନଜାତି ବାରମ୍ବାର ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ।
3. ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶାସକମାନଙ୍କର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହେବାରୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ଯ ଦେଖାଦେଲା ।

Question 15.
ଓଡ଼ିଶାରେ ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳିଙ୍ଗ ସମ୍ରାଟ ମଗଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ନିଜର ସ୍ଵାଧୀନତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଵାଧୀନତା ହାସଲରେ ଚେଦି ରାଜବଂଶର ଭୂମିକା ଥୁଲା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ।

(ii) ଚେଦି ବଂଶର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ । ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡରେ ଖୋଦିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ।

(iii) ଖାରବେଳ ଥିଲେ ଚେଦି ରାଜବଂଶର ତୃତୀୟ ରାଜା । ଅନେକଗୁଡ଼ିକଏ ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଜା ବା ସମ୍ରାଟ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ଥିଲା ମହାମେଘବାହନ ଐର ଖାରବେଳ ।

Question 16.
ସୋମବଂଶୀ ସମ୍ରାଟ ପ୍ରଥମ ଯଯାତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପ୍ରଥମ ଯଯାତିଙ୍କୁ ଯଯାତି କେଶରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ୯୨୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିବା ପରେ ପ୍ରଥମ ଯଯାତି ନିଜ ରାଜଧାନୀକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁରରୁ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ବିନୀତପୁର (ଆଧୁନିକ ବିନିକା)କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରିଥିଲେ ।

(ii) ରାଜତ୍ଵର ଷୋଡଶ ବର୍ଷରେ ସେ ଯଯାତି ନଗର ନାମରେ ନୂତନ ରାଜଧାନୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

(iii) ପ୍ରଥମ ଯଯାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭୀମରଥଙ୍କ ଘୋଷଣାନାମାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ କୋଶଳ ଦେଶ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଓଡ୍ର । ୯୪୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ବେଳକୁ ପ୍ରଥମ ଯଯାତି ତୋଷାଳୀ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵ ଜାହିର କରିଥିଲେ ।

Question 17.
ଗଙ୍ଗବଂଶର ରାଜା ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କ କୃତିତ୍ଵ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଅନନ୍ତବର୍ମନ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ଦୁଇବର୍ଷ ବୟସରେ ୧୦୭୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କଳିଙ୍ଗନଗରଠାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଗୋଦାବରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । ଉତ୍କଳ ସହିତ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ କରାଇବା ପରେ ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ନିଜର ରାଜଧାନୀ କଟକଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

(ii) ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କରିବା ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

(iii) ଚୋଡ଼ଗଙ୍ଗଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଚାରିପୁତ୍ର ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । ତୃତୀୟ ରାଜରାଜ ଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗ ଭୀମଦେବ ୧୨୧୧ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଗଙ୍ଗ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ ।

Question 18.
ଓଡ଼ିଶାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରି ରଖୁଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାଙ୍କ ରାଜସଭାରେ ମନ୍ତ୍ରୀ, ଯୁବରାଜ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର, ପୁରୋହିତ ବା ରାଜଗୁରୁ, ସାମରିକ କର୍ମଚାରୀ, କବି, ଜ୍ୟୋତିଷ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ।

(ii) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ନାରୀମାନେ ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ନଥିଲେ । ସମାଜରେ ପର୍ଦାପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ମନ୍ଦିରମାନଙ୍କରେ ଦେବଦାସୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି କରାଯାଇଥିଲା ।

(iii) ସେମାନେ ଅନେକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଲୋକମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଆକାରରେ ଭୂମିକର ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଶାସନ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଵଚ୍ଛଳ ଥିଲା ।

Question 19.
ଓଡ଼ିଶା ସହିତ ସମ୍ବଲପୁରର ମିଶ୍ରଣ କିପରି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
(i) ସମ୍ବଲପୁରର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଦନମୋହନ ମିଶ୍ର, ବଜ୍ରମୋହନ ପଟ୍ଟନାୟକ, ବଳଭଗଦ୍ର ସୁପକାର, ବିହାରୀ ଦାସ ମହନ୍ତ ଏବଂ ଧରଣୀଧର ମିଶ୍ର ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ବଲପୁରର କୋର୍ଟ କଚେରୀରୁ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାକୁ ଉଠାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳନ କରିବା ପାଇଁ ଦାବୀ କରିଥିଲେ ।

(ii) ୩ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କଲେ ।

(iii) ଫଳରେ ୧୯ ଜୁଲାଇ ୧୯୦୫ ମସିହାରେ ସମ୍ବଲପୁରକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶରୁ ଅଲଗା କରାଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହିତ ରଖାଗଲା । ଏହା ଥିଲା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ପ୍ରଥମ ସଫଳ ପଦକ୍ଷେପ ।

Question 20.
ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ ଜଏଣ୍ଟ କମିଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
(i) ବଡ଼ଲାଟ୍ ଲର୍ଡ ଲିନ୍‌ଲିନ୍‌ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଗଠିତ ‘ଜଏଣ୍ଟ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟାରୀ କମିଟି’ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ଏହାର ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

(ii) ଏଥରେ ଅନୁଗୁଳ, ପଦ୍ମପୁର, ଖଡ଼ିଆଳ, ଗଞ୍ଜାମ, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ଜୟପୁର, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହିଳାସ ଓ ଜଳନ୍ତର ପୂର୍ବତନ ଓଡ଼ିଶା ଡିଭିଜନ ସହ ମିଶି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହେବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଲା ।

(iii) ଏହି କମିଟି କହିବାକୁ ଗଲେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର କରି ଦେଇଥିଲା ।

Question 21.
ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଗଠନରେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ୧୯୦୩ ମସିହାରେ ମଧୁବାବୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଠନ କରିବା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

(ii) ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେବା ପାଇଁ ଆହ୍ବାନ ଜଣାଇ ମଧୁବାବୁ କହିଥିଲେ–
“‘ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ଜାଣି ପ୍ରାଣ ସିନ୍ଧୁ, କୋଟି ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ ଧରେ
ତୋର ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ ମିଶାଇଦେ ଭାଇ, ଡେଇଁପଡ଼ି ସିନ୍ଧୁ ନୀରେ ।’’

(iii) ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ମଧୁବାବୁ ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାତ୍ରାକରି ସେଠାରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଇଂରେଜ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ । ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାଦେଶିକ ବିଧାନ ପରିଷଦର ସଭ୍ୟ ଥିବାବେଳେ ସାଇମନ୍ କମିଶନକୁ ସ୍ଵାଗତ କରି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ନିମିତ୍ତ ଯୁକ୍ତି ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଓଡ଼ିଶାର ବିଶିଷ୍ଟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହା ଜାଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖାଁ ।
Answer:
(i) ଓଡ଼ିଶାର ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାରର ବିଶିଷ୍ଟ ଗବେଷକ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସିଂହ ହରିଚନ୍ଦନ । ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ନାମରେ ପରିଚିତ ।

(ii) ମାତ୍ର ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସେ ତାଙ୍କର ପିତା ସାମନ୍ତ ଶ୍ୟାମବନ୍ଧୁ ସିଂହଙ୍କଠାରୁ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍ୟା ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ୩୪ ବର୍ଷ ବୟସ ହେବାବେଳକୁ ସେ ତାଙ୍କର ଅମରକୃତି ‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ । ସେ ମାନଯନ୍ତ୍ର, ଗୋଲ ଯନ୍ତ୍ର, ଶଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ ।

(iii) ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ବାଉଁଶ କାଠିର ସହଯୋଗରେ ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ଦୂରରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ‘ସାମନ୍ତ ପଞ୍ଜିକା’ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ଘରେଘରେ ପରିଚିତ ।

(iv) ପୁରୀ ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କଠାରୁ ସେ ‘ହରିଚନ୍ଦନ ମହାପାତ୍ର’ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ‘ମହାମହୋପାଧ୍ୟାୟ’ ଉପାଧ୍ ପାଇଥିଲେ ।

(v) ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ତାଙ୍କ ନାମରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ‘ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ପ୍ଲାନେଟୋରିୟମ୍’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି ।

Question 2.
ଓଡ଼ିଶାର ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଉତ୍ତରର ମହାନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୈଳୋଭ ବମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲା । ଶୈଳୋଦ୍ଭବର ଅର୍ଥ ଶିଳା ବା ପର୍ବତରୁ ଜାତ ।

(ii) ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନେ ଗଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ବଂଶଧର ଥିଲେ ବୋଲି କେତେକ ଐତିହାସିକ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଶିଳା ରାଜବଂଶର ଦାୟାଦ ।

(iii) ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜବଂଶର ପ୍ରଥମ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ ଏହି ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ ।

(iv) ଗଞ୍ଜାମ ଫଳକରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବ ରାଜା ମାଧବରାଜ ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ ସମୟରେ ନିଜକୁ ସ୍ଵାଧୀନ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ।

(v) ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ହର୍ଷବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ଶୈଳୋଦ୍ଭବମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ନିଜର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

Question 3.
ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ଓଡ଼ିଶାରେ ଖ୍ରୀ.ଅ. ୭୩୬ରୁ ରାଜତ୍ଵ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ ଏହି ବଂଶର ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପଛରେ ‘କର’ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାରୁ ଏହି ରାଜବଂଶକୁ ଭୌମକର ରାଜବଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ଉତ୍ତରରେ ମେଦିନୀପୁରଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୌମକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା ।

(iii) ବୈତରଣୀ ନଦୀକୂଳସ୍ଥ ଗୁହଦେବ ପାଟକ ବା ଗୁହେଶ୍ଵର ପାଟକ ଭୌମକର ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

(iv) ଭୁବନେଶ୍ଵରରେ ଥିବା ଶିଶିରେଶ୍ଵର, ତୁଳେଶ୍ଵର ଏବଂ ବୋଇତାଳ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ।

(v) ଧର୍ମ ମହାଦେବୀ ଭୌମକର ରାଜବଂଶର ଶେଷ ସାମ୍ରାଜ୍ଞୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପରେ ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ।

Question 4.
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ସମ୍ରାଟ କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।)
Answer:
(i) ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ପ୍ରଥମ ଗଜପତି କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ୧୪୩୫ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଭୁବନେଶ୍ଵରଠାରେ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଗଙ୍ଗ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଜଣେ ସୈନିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷ ଗଙ୍ଗରାଜା ଚତୁର୍ଥ ଭାନୁଦେବଙ୍କର ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।

(ii) ସେ ସମ୍ରାଟ ହେବାପରେ ଓଡ଼ିଶାର ସାମନ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।

(iii) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରେଡ଼ୁଡ଼ି ରାଜା, ବିଜୟନଗରର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମ୍ରାଟ ଦ୍ଵିତୀୟ ଦେବରାୟ, ତେଲିଙ୍ଗାନା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କାକତୀୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କରିଥିଲେ ।

(iv) ବାହାମନୀ ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ କଳବର୍ଗ ବା କୁଲବର୍ଗା ଅଧିକାର କରି କଳବର୍ଗେଶ୍ଵର ଉପାଧ୍ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ଉତ୍ତରରେ ଗଙ୍ଗାନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ କାବେରୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ବିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିପାରିଥିଲେ କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ।

(v) ୧୪୬୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ କୂଳରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କୁ ନିଜର ଉତ୍ତରାଧ୍ୟାକାରୀ ଭାବରେ ମନୋନୀତ କରିଥିଲେ । କପିଳେନ୍ଦ୍ରଦେବ ଏକାଧାରରେ ଥିଲେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ସମ୍ରାଟ, ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ, ପ୍ରଜାବତ୍ସଳ, ସାହିତ୍ୟ ଧାର୍ମିକ ରାଜା ।

Question 5.
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ସମ୍ରାଟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କ କୃତିତ୍ଵମାନ ସଂକ୍ଷେପରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ୧୪୯୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦେବଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ସିଂହାସନ ଆରୋହଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟ ବେଳକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବହୁଗୁଣକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା

(ii) ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ଗୌଡ଼ର ସୁଲତାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରି ମଣ୍ଡାରଣ ଦୁର୍ଗକୁ ଅଧୁକାର କରିଥିଲେ ବି ନିଜର ସେନାପତି ଗୋବିନ୍ଦ ବିଦ୍ୟାଧରଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ପାଇଁ ସେ ଦୁର୍ଗକୁ ହରାଇଥିଲେ ।

(iii) ୧୫୦୬-୦୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିବାରୁ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ବିଜୟନଗର ରାଜ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରିନଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ୧୫୧୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ଓ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସାତବର୍ଷକାଳ ଲାଗି ରହିଥିଲା ।

(iv) ୧୫୧୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଯୁକ୍ତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ ଗଜପତିଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ କରିଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଉଦୟଗିରି ଦୁର୍ଗକୁ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ । ୧୫୧୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ରାଜଧାନୀ କଟକ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ । ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନପାଇ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହିତ ୧୫୧୯ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସନ୍ଧି କରି ସ୍ଥାୟୀ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।

(v) ସନ୍ଧିର ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ବିଜୟ ନଗର ସମ୍ରାଟ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଆଧୂପତ୍ୟକୁ କୃଷ୍ଣା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ । ଏହା ସହିତ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ କୃଷ୍ଣଦେବରାୟଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ ଦେଇଥିଲେ ।

(vi) ୧୫୪୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପ୍ରତାପରୁଦ୍ରଦେବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଧବଳେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ୧୫୧୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଓଡ଼ିଶା ଭ୍ରମଣରେ ଆସି ୧୫୧୬ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ୧୫୩୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ । ଗଜପତି ପ୍ରତାପରୁଦ୍ର ଦେବ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ପାତ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟଙ୍କର ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

Question 6.
ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଥିଲେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ନିର୍ମାତା । ସେ ୧୮୪୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଅପ୍ରେଲ୍ ୨୮ ତାରିଖଦିନ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସତ୍ୟଭାମାପୁରଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

(ii) ଜଣେ ବାରିଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେ ତାଙ୍କର ଜୀବନଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୦୩ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ଗଠଡନ କରି ତାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଶାର ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଇଂରେଜ ସରକାରଠାରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଦାବି କରି ଆସୁଥବଲେ ।

(iii) ତାଙ୍କର ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

(iv) ୧୯୨୮ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ମଧୁବାବୁ ସାଇମନ କମିଶନକୁ ଏକ ସ୍ମାରକପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

(v) ୧୯୩୪ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ଫେବୃୟାରୀ ୪ ତାରିଖ ଦିନ ୮୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ ଇହଲୀଳା ସମ୍ବରଣ କରିଥିଲେ ।

Question 7.
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
(i) ୧୯୩୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଣୟନ ହୋଇଥିବା ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନର ୨୮୯ ଧାରାରେ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ସିନ୍ଧୁପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇଟି ନୂତନ ପ୍ରଦେଶ ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

(ii) ୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୩୬ରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ଆଇନ ଇଂରେଜ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କଲା । ଏହି ଅନୁମୋଦନ ଆଧାରରେ ଏପ୍ରିଲ ୧, ୧୯୩୬ରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ

(iii) କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ସମ୍ବଲପୁର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ପ୍ରଦେଶରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାର ଆୟତନ ଥିଲା ଥିଲା ୮,୦୪୩,୬୮୧ । କୋରାପୁଟ ଏହି ଛଅଟି ଜିଲ୍ଲା ଏହି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ୩୨, ୬୯୫ ବର୍ଗମାଇଲ ଲୋକସଂଖ୍ୟା

(iv) ରେଭେନ୍ସା କଲେଜର ଐତିହାସିକ ହଲ୍‌ରେ ପାଟଣା ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ବା ରାଜ୍ୟପାଳ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାବଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବରେ ଶପଥପାଠ କରାଇଥିଲେ ।

Question 8.
ଓଡ଼ିଶାର ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରିବାରେ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
(i) ୧୮୦୩ ମସିହାରେ ଇଂରେଜମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଅଧିକାର କଲେ । ଓଡ଼ିଶାର କୋର୍ଟ କଚେରୀରେ ପାର୍ଶୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାକୁ ସରକାରୀ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୮୦୩ ରୁ ୧୯୦୩ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଶହେ ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା କ୍ରମଶଃ ଅବକ୍ଷୟ ପଥରେ ଗତି କରିଥିଲା ।

(ii) ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ଦାସଙ୍କଦ୍ଵାରା କଟକରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ବା ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ ପ୍ରେସ୍ ସ୍ଥାପନ କରାଗଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର, ଗଞ୍ଜାମ ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁର ଆଦି ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହେଲା ।

(iii) ଊନ୍ନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷବେଳକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହି ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିଥିବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପର ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧୯୩୬ ମସିହା ଅପ୍ରେଲ୍ ୧ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିଲା ।

(iv) ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ, ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ବଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

(v) ଏହି ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡିତ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପର ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

Question 9.
ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇବା ପରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କର ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ କ’ଣ ଅବଦାନ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟପାଳ ସାର୍ ଜନ୍ ଅଷ୍ଟିନ୍ ହବାକ୍‌ଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ ୧ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୯୩୭ରୁ ଜୁଲାଇ ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ୧୯୪୧ ନଭେମ୍ବରରୁ ୧୯୪୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ ଦାୟିତ୍ଵ ବହନ କରିଥିଲେ ।

(ii) ଓଡ଼ିଶାର ହାଇକୋର୍ଟ, କଟକର ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ, ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ, କଟକର ବିଦ୍ୟାଧରପୁରଠାରେ ଥ‌ିବା ଏସିଆର ବିଖ୍ୟାତ ଜାତୀୟ ଧାନ ଗବେଷଣା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

(iii) ଉତ୍କଳ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ‘ଡକ୍ଟରେଟ୍’ ଉପାଧ୍ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ତାଙ୍କ ନାମରେ ‘ଗଜପତି’ ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମପୁର ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

(iv)ବାସ୍ତବରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଦେବ ଥିଲେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ନବ ନିର୍ମାତା । ତାଙ୍କର ଅବଦାନକୁ ଓଡ଼ିଶାବାସୀ କେବେ ଭୁଲିପାରିବେ ନାହିଁ ।

Question 10.
ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କର ଭୂମିକା ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
(i) ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ୧୯୧୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୬ ଓ ୨୭ ତାରିଖରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିଠାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଦଶମ ଅଧିବେଶନର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କରି ଉଦ୍ୟମରେ କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ବିହାର, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ବିଧାନସଭାରେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲେ ।

(ii) ୧୯୨୪ରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ‘ଫିଲିପ୍–ଡଫ୍’ କମିଟି ସମ୍ମୁଖରେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ମିଶ୍ରଣ ନିମିତ୍ତ ଦାବି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ।

(iii) ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ‘ସାଇମନ୍ କମିଶନ୍’କୁ ଭାରତୀୟମାନେ ‘ସାଇମନ୍ ଫେରିଯାଅ’ ଧ୍ୱନି ଦେଇ ବର୍ଜନ କରିଥିବାବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଗଜପତିଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ‘ସ୍ଵାଗତଂ ସାଇମନ୍’ କହି ସ୍ଵାଗତ କରାଯାଇଥିଲା । ଫଳରେ ସାଇମନ୍ କମିଶନ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଦାବି ପ୍ରତି ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଥିଲେ ।

(iv) ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ‘ପ୍ରଥମ ଗୋଲଟେବୁଲ୍ ବୈଠକ’କୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ବର୍ଜନ କରିଥିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଇଂଲଣ୍ଡ ଯାତ୍ରାକରି ବୈଠକରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ ଓ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଦାବିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତାବ ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ଗୃହୀତ ହେବାପରେ ଓଡ଼ିଆ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କମିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।

(v) ୧୯୩୫ ‘ଭାରତ ଶାସନ ଆଇନ’ର ୨୮୯ ଧାରାରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ।

Question 11.
ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଓଡ଼ିଶାର ବରେଣ୍ୟ ଜନନାୟକ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ୧୮୭୭ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ଅକ୍ଟୋବର ୯ ତାରିଖରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାର ସୁଆଣ୍ଡୋ ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

(ii) ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରରୁ ପ୍ରକାଶିତ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ଆଶା’ର ସମ୍ପାଦନା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ । ୧୯୧୫ରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସତ୍ୟବାଦୀ ପ୍ରେସ୍‌ରୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ‘ସତ୍ୟବାଦୀ’ ନାମକ ଏକ ମାସିକ ପତ୍ରିକା । ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ଏହି ପ୍ରେସରୁ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା ସାପ୍ତାହିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ‘ସମାଜ’ । ୧୯୩୦ ମସିହାରୁ ଏହା ଦୈନିକ ସମ୍ବାଦପତ୍ର ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ସେ ଉଦ୍ୟମ କରିବା ସହିତ ମଧୁବାବୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ । ଗୋପବନ୍ଧୁ ଚାହିଁଥିଲେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀକୁ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସହିତ ମିଶାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣଦାବୀକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ରତର କରିବା ପାଇଁ କିନ୍ତୁ ମଧୁବାବୁ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରିବାରୁ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ।

(iv) ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ବିହାର-ଓଡ଼ିଶାର ବିଧାନସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାକୁ ସେ ସରକାରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲେ । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ କଂଗ୍ରେସ କମିଟିର ପ୍ରଥମ ସଭାପତି ହୋଇଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ । ୧୯୨୧ରେ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କର ଓଡ଼ିଶାରେ ପଦଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଭାଷଣକୁ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବରେ ଅନୁବାଦ କରି ଲୋକ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ।

(v) ୧୯୨୬ରେ କଲିକତାରେ ଲାଲା ଲଜପତି ରାୟଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ କଟକଠାରେ ଲୋକସେବକ ମଣ୍ଡଳର ଏକ ଶାଖା ଖୋଲିଥିଲେ । ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ଅକାଳ ବିୟୋଗ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍‌ଧ କରିଦେଇଥିଲା । ଈଶ୍ବର ସେବା, ବିଶ୍ଵସେବା, ଦେଶସେବା ଓ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ସେବାକୁ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ନିବିଡ଼ ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦନ କରି ପାରିଛନ୍ତି ।

Combining textbook study with BSE Odisha Class 6 Science Notes and Class 6 Science Curiosity Chapter 2 Diversity in the Living World Notes can make exam preparation more effective.

Diversity in the Living World Notes Class 6

Class 6 Science Curiosity Chapter 2 Notes

Biodiversity

Biodiversity is the variety of all living organisms in a particular area, including plants, animals, and microscopic life forms. It is shaped by a region’s environment, geography, and climate.

• Organisms are dependent on one another for their growth and survival for e.g., plants provide food and shelter to birds and animals, while animals disperse (spread) seeds after eating fruits to help new plants grow, and so on.
• Grouping organisms makes it easier to understand and stud) the similarities and differences between them.

Grouping Plants

(i) Based on Stem Thickness and Height

• Herbs: Small, non-woody plants with soft, green, delicate stems, minimal branching, and a short lifespan, e.g., tomato, mint, etc.
• Shrubs: Medium-sized woody plants with multiple branches, a hard but not very thick stem, and a bushy appearance with branches growing close to the ground, e.g., Hibiscus, rose, etc.
• Trees: Tall plants with thick, brown, and woody stems; their branches start higher up on the stem away from the ground, e.g., mango, banyan, etc.
• Other types of plants:
  • Creepers: Plants with soft stems that spread along the ground, e.g., pumpkin, watermelon, etc.
  • Climbers: Plants with soft stems that grow upward using a support, e.g., bottle gourd (lauki), money plant, etc.
    

(ii) Based on Venation
Thin lines that run across the surface of the leaves (lamina or leaf blade) are called veins. Venation refers to the arrangement of veins in a leaf,
a Reticulate Venation: Veins form a net-like pattern on either side of the main vein (midrib), e.g., Hibiscus, periwinkle (sadabahar), etc.
a Parallel Venation: Veins run parallel throughout the leaf, e.g., bamboo, banana, etc.

(iii) Based on Types of Roots

• Tap Root: A thick, central main root grows downward with smaller roots branching off, e.g., mustard, rose, etc.
• Fibrous Root: Many roots of similar size spread out in different directions from the stem base, e.g., common grass, rice, etc.
  

(iv) Based on Types of Seeds

• Monocotyledons (Monocots): Seeds with one cotyledon, e.g., maize, rice, etc.
• Dicotyledons (Dicots): Seeds with two cotyledons, e.g., chickpea (chana), mustard, etc.
  

Note: Plants with parallel venation and fibrous roots have monocot seeds, while plants with reticulate venation and tap roots have dicot seeds.

Grouping Animals

Animals can be grouped based on their common features, such as:

• Types of movement (flying, running, crawling, etc.)
• Shape
• Body parts used for movement (wings, legs, etc.)
• Size
• Structure

Habitat

A habitat is a place where plants and animals live together while interacting with all other components (like sun, air, water, and soil) of the environment.

Based on where an organism lives, habitat can be categorised into two types:

1. Aquatic Habitats: Found in water bodies like ponds, lakes, rivers, and oceans.
2. Terrestrial Habitats: Found on land such as deserts, forests, grasslands, and mountains.

Habitat Destruction and Conservation
Destruction of habitat is one of the major causes of decline in biodiversity. Some notable conservation projects initiated in our country to overcome loss of biodiversity are discussed below:

• Cheetah Reintroduction Project (2022): Aimed to restore the population of cheetahs in India.
• Bengal Tiger Conservation: Project Tiger was initiated in 1973 in India to protect Bengal Tigers and their habitats through dedicated conservation measures.
• Protection of Great Indian Bustard: Certain areas in Gujarat, Rajasthan, and Maharashtra were declared as protected areas to support the survival of this endangered (in danger of disappearing) bird.

Save Silent Valley Movement: Silent Valley is an evergreen forest in Palakkad, Kerala, famous for its rich biodiversity. The movement that persisted for 10 years opposed the proposal of a hydroelectric dam on the Kunthipuzha river that flows through the forest. People used letters, newspaper articles, petitions, and court appeals to’raise awareness, and all these efforts successfully protected the Silent Valley from destruction.

Janaki Ammal (1897-1984) was an Indian botanist who worked to protect India’s rich plant biodiversity. She led the ‘Save Silent Valley Movement’ and headed the Botanical Survey of India, documenting and conserving plant diversity.

Sacred Groves are the forest areas that are traditionally protected by local communities for religious or cultural reasons. They can range from small patches to entire forests, where cutting trees or harming animals is prohibited, making them a community-protected biodiversity treasure.

Adaptations
Adaptations are unique features that help an organism to survive and live better in a specific environment. Some common examples of adaptations in organisms include:

• Aquatic Adaptations Fish: Streamlined bodies with fins allow them to swim easily in water.
• Terrestrial Adaptations in Goats
  • Goats in Mountains: Live at high altitudes with cold temperatures; have thick fur and sharp, well-divided hooves to maintain grip on mountain slopes.
  • Goats in Plains: Live in flat, grassy areas; have thin fur and smooth hooves for walking on plains.
    

Desert Adaptations in Cactus: Thick and fleshy stems to store water and minimise water loss.

Desert Adaptations in Camels

• Camels of Hot Deserts (Rajasthan): One hump for food storage, long legs, and wide hooves for walking on hot sandy deserts without sinking.
• Camels of Cold Deserts (Ladakh): Two humps for food storage, short legs, and long hair to withstand cold.
  

Mountainous Adaptations in Deodar Trees: Commonly seen in Himachal Pradesh; conical shape with flexible, sloping branches that let snow slide off easily.

Mountainous Adaptations in Rhododendrons

• Rhododendrons of Shola forests of Nilgiris: They have beautiful and bright flowers with short height and small leaves to survive heavy winds in the mountain regions.
• Rhododendrons of Sikkim: They are comparatively taller with broader leaves.
  
  

Salim Ali (1896-1987) is known as the ‘Birdman of India’. He studied and documented India’s birds, their habitats, and migration. He helped conserve regions of Keoladeo National Park, Bharatpur, Rajasthan, and Ranganathittu Bird Sanctuary, Mandya, Karnataka, and authored a landmark series of 10 books on Indian birds. He was awarded Padma Vibhushan in 1976.

Plants

Stems

• Trees : Possess hard and thick stems with branches on the top. Example: Mango
• Shrubs : Possess brown and woody stems (not as hard as trees) with branching close to the ground. Example: Rose
• Herbs : Possess soft and green stems. Example: Tomato
• Climbers : Possess very weak stems and require support to climb. Example: Money plant
• Creepers : Possess weak stems similar to climbers, and generally creep along the ground. Example: Watermelon

Seeds

• Monocot : Seeds with only one cotyledon (seed leaf that provides food to the embryo) Example: Maize
• Dicot : Seeds with two cotyledons Example: Gram

Leaves

• Reticulate Venation : Veins arranged in a net-like pattern; present in dicots Example: Hibiscus
• Parallel Venation : Veins arranged parallel to each other; present in monocots Example: Grass

Roots

• Tap root : Primary root arises from the base of the stem. Present in dicots. Example: Mustard
• Fibrous root : Similar sized thin roots arise from the base of the stem. Present in monocots. Example: Maize

Animals

Classified based on:

• Types of movements
• Body parts used for motion
• Shape
• Size
• Structure
• Colour

Adaptations

Features that help an organism to survive and live better in an environment.

• Thick and fleshy stems in cactus
• Streamlined bodies and fins in fishes
• Thick fur and well-divided hooves in mountain goats
• Thin fur with plain and smooth hooves in goats of plain habitats
• Sloping branches with a cone-shape in deodar trees
• Long legs, wide hooves, and single hump in camels of hot deserts
• Short legs and two humps in camels of cold deserts
• Short height and small leaves in rhododendrons of Nilgiris
• Tall height with broader leaves in rhododendrons of Sikkim

Habitats

An area where an organism lives by interacting with its surroundings.

Types of Habitats

• Aquatic : Includes all the water bodies like ponds, lakes, rivers, oceans, etc.
• Terrestrial : Includes areas like forests, grasslands, mountains, etc.

Importance of Habitats

• Provides us with food, water, shelter, and other resources
• Supports the growth and development of living beings
• Its damage results in the loss of biodiversity

Conservation of Habitat
Notable preventive measures to conserve biodiversity and habitat include:

• Cheetah Reintroduction Project: Aimed to restore declining cheetah population in India, initiated in 2022.
• Bengal Tiger Conservation: Project Tiger was initiated in 1973 to protect Bengal Tigers and their habitats.
• Protection of Great Indian Bustard: Certain areas of Gujarat, Rajasthan and Maharashtra were declared protected to support survival of this endangered bird.

Some organisms can live on both land and water and are termed amphibians (e.g., frogs).

Combining textbook study with BSE Odisha Class 6 Science Notes and Class 6 Science Curiosity Chapter 1 The Wonderful World of Science Notes can make exam preparation more effective.

The Wonderful World of Science Notes Class 6

Class 6 Science Curiosity Chapter 1 Notes

The famous writer, William Arthur Ward, once said, “Curiosity is the wick in the candle of learning.” This means that when we are curious, we light up our paths to discovery. Thus, it can be said that curiosity leads to the discovery of science.

What is Science?

• Science is a special tool that helps us understand the world around us. It is a way of thinking, asking questions, experimenting, and observing to find answers.
• By asking “how,” “why,” “what,” and “when,” we can uncover the mysteries of the world.

The Values of Science  

• In science, learning happens through curiosity, critical thinking, patience, creativity, teamwork, and respect for nature.
• Curiosity encourages asking questions and exploring the unknown.
• Critical thinking helps us analyse evidence carefully and think of unique ideas logically.
• Patience helps us repeat experiments carefully to obtain reliable results, and to keep trying and work through challenges.
• Teamwork teaches us to work with others to share and improve ideas.
• Respect for nature reminds us to use science responsibly while protecting the environment and the life around us.

Science is Everywhere

The best part about science is that it is not just about reading books; it is something that happens everywhere, all around us!

Whether it is studying tiny grains of sand or massive mountains, a blade of grass or a vast forest, there is always something new and exciting to discover.

Earth is the only planet that sustains life. So, it is our responsibility to protect the environment that surrounds us. It provides fresh air for breathing and water for drinking, cooking, cleaning, and other important life processes.

Water changes its form as it moves in a cycle from oceans and rivers, forming clouds, and returning as rain, hail, or snow. This is called the water cycle, and it is important for sustaining life on Earth.

The objects around us, like paper, rubber, and clothes etc., are all made of different materials.

The Sun rises in the morning, while the Moon and the stars become visible in the night sky. All such natural phenomena can be explained by science.

Scientific Methods

• The step-by-step method of figuring out a problem is called the scientific method.
• It involves making observations, asking questions, forming guesses, testing them, and then drawing conclusions.
• The scientific method helps us find answers in a clear and organised manner. n It is the key to science that helps us approach problems with curiosity, logic, and an open mind.

Generally, the given steps are followed in a scientific method:

• First, try to observe something which you find interesting or do not understand. This step will make you wonder and perhaps let you think of a question about it.
• After thinking of a question, try to guess a possible answer to it.
• Now test your guess through repeated experiments.
• Analyse the results of your experiments to see if you actually answered your question or not.

Finally, draw a conclusion to arrive at a complete understanding of the problem.

People who use the scientific method to solve problems and discover new things are called scientists.

Science is rarely done alone. Scientists often work in teams, which helps combine different ideas and skills together.

Working as a team makes it easier to solve challenging problems and can lead to important discoveries

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 5 Changes Around Us: Physical and Chemical Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 5 Changes Around Us: Physical and Chemical Extra Questions

Class 7 Science Chapter 5 Extra Questions on Changes Around Us: Physical and Chemical

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
Classify the following processes into physical or chemical changes:
(i) Beating of aluminium metal to make aluminium foil
(ii) Digestion of food
(iii) Cutting of a log of wood into pieces
(iv) Burning of crackers
Answer:
(i) and (iii) are physical changes, while (ii) and (iv) are chemical changes.

Question 2.
Give one example for each of the following:
(i) A chemical change in which heat and light are produced
(ii) A chemical change in which gas is evolved
(iii) An irreversible physical change involving a change in the size and shape of the original substance
Answer:
(i) Burning of magnesium ribbon
(ii)Reaction of vinegar with baking soda
Cutting of vegetables

Question 3.
Paper does not burn when kept in the air for a long time, but it burns quickly when a burning matchstick is brought near it. What condition is being fulfilled by the burning matchstick? Can the burning of paper be reversed?
Answer:
The flame of the matchstick provides heat to raise the temperature of the paper to reach its ignition temperature, which is necessary for combustion to take place. No, the burning of paper cannot be reversed.

Question 4.
Two students of class 7 were making paper toys during their lunch break. Student (I) made an aeroplane by folding a piece of paper, while student (II) made a paper boat by cutting a sheet of paper into the shape of a boat. In which case can the student get the original paper back and why?
Answer:
Student (I) will get the original paper back as he had only folded the piece of paper. The folded paper can be unfolded again to obtain the original paper. Since the student (II) has cut the paper, it is not possible to get back the original paper. The pieces cut in different sizes cannot be joined back together to obtain the original paper.

Question 5.
Explain whether the ripening of fruit is desirable or undesirable.
Answer:
Ripening of fruit is considered desirable as it improves the taste, colour, and edibility of a fruit. For instance, as bananas ripen, they become sweeter. But if the ripening continues for a longer time, the fruit becomes overripe and starts to rot / decay which is undesirable.

Question 6.
A calcium-containing colourless solution is such that it turns milky when carbon dioxide gas is passed through it. Name the colourless solution and also state if any chemical change occurs during this process.
Answer:
The calcium-containing colourless solution that turns milky on passing carbon dioxide gas through it is lime water a solution of (calcium hydroxide). Yes, a chemical change occurs when carbon dioxide gas is passed through an aqueous solution of calcium hydroxide, resulting in the formation of a white insoluble substance called calcium carbonate Tinilky appearance).

Question 7.
Justify the type of change taking place in each of the given cases:
(i) Melting of ice
(ii) Weathering of rocks
Answer:
(i) When ice melts, there is only a change in the physical state of water, i.e., from solid to liquid. Since no new substance is formed, it is a physical change.
(ii) During weathering, the breakdown of large rocks into smaller pieces represents a physical change, while change in chemical composition of the rock by reacting with water or other substances involves a chemical change.

Question 8.
Preeti, a science teacher, performed two experiments to make her students understand how a chemical change takes place. Complete the following word equations for the chemical reactions involved in her experiments:
(i) Vinegar + …………→ ………… + Other substances
(ii) Magnesium + ………… → Magnesium + Heat + Light oxide
Answer:
(i) Vinegar + soda Baking → Carbondioxide + Other substances
(ii) Magnesium + Oxygen → Magnesium oxide + Heat + Light

Question 9.
Riya accidentally dropped a slice of bread on the kitchen floor and forgot to throw it out. After two days, she saw green patches on it. It was also giving out a bad smell. Is this a physical or a chemical change? Give a reason for your answer.
Answer:
It is a chemical change. A new substance (fungus) is formed on the bread, and the change cannot be reversed.

Question 10.
Write word equations for two chemical reactions using the substances given in the box.
Calcium hydroxide, iron, water, carbon dioxide, iron oxide, air, calcium carbonate
Answer:
(i) Calcium hydroxide + Carbon dioxide → Calcium Carbonate + Water
(ii) Iron + Air + Water → Iron oxide

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Give two examples for each of the following cases:
(i) Physical changes which are reversible
Answer:
(a) Folding of paper
(b) Melting of ice

(ii) Physical changes which are not reversible
Answer:
(a) Tearing of paper
(b) Breaking of glass

(iii) Chemical changes
Answer:
(a) Reaction between vinegar and baking soda
(b) Burning of a matchstick

Question 2.
(i) The following table lists the changes that take place when a candle is burned. Classify these as chemical or physical changes.
(ii) What are the three requirements for a combustion process to occur?
Answer:
(i) (a) Physical, (b) Physical, (c) Chemical
(ii) The three requirements for a combustion process to occur are as follows:

• A combustible substance, also called ‘fuel’
• Air (oxygen)
• Heat that allows the fuel to reach its ignition temperature.

Question 3.
(i) Curdling of milk is considered to be a chemical change. Justify this statement. Can the original milk be obtained again? Explain.
(ii) Lakshika lit a candle in a Petri dish and covered it with a glass tumbler. After some time, she noticed the flame of the candle had been extinguished. What could be the possible reason for this?
Answer:
(i) Curdling of milk is a chemical change as it results in the formation of a new substance called curd. The properties and chemical composition of the milk change when it is curdled. No, the original milk cannot be obtained once curd is formed as its chemical composition has changed and this is an irreversible change.
(ii) The flame of the candle got extinguished after some time because the continuous supply of air (oxygen) was cut off by covering the candle with a glass tumbler.

Question 4.
Mention any three points of difference between physical and chemical changes.
Answer:

Physical change	Chemical change
(i) Can be reversible or irreversible	Generally irreversible
(ii) Involves a change in physical properties like shape, size, state, etc.	Involves a change in chemical properties
(iii) No new substance is formed	New substance(s) is/ are formed
(iv) Examples include folding a paper, melting ice, stretching a rubber, etc.	Examples include cooking of food, rusting of iron, burning of wood, etc.

Question 5.
During a science experiment, Naman mixed baking soda with vinegar and observed the formation of bubbles. His friend Rachita said, “It’s just like when we dissolve salt in water. A similar type of change happens in that case as well.” Do you agree with Rachita? Give two points to support your answer.
Answer:
Rachita’s statement is incorrect. This is because:

• Mixing baking soda with vinegar produces gas bubbles (carbon dioxide), indicating a new substance is formed. Thus, this is a chemical change.
• Dissolving salt in water is a physical change where no new substance is formed, and salt can be recovered from the resultant solution by evaporating the water. No gas or bubbles are produced when salt is dissolved in water.

Question 6.
(i) One day, Garvit noticed that his bicycle had developed brown flaky patches after being left outside in the rain for almost a month. Her mother explained that it is rust. Based on this situation, explain why rusting is a chemical change.
(ii) What type of change is tearing of paper and why?
Answer:
(i) Rusting is a chemical change because, in rusting, a new substance, rust (iron oxide), is formed through a chemical reaction. Iron reacts with oxygen and water to form rust, which has properties different from those of iron.
(ii) Tearing of paper is an irreversible physical change, as in this change no new substance is produced and the material, i.e., paper, still remains the same. However, the original sheet of paper cannot be brought back from the torn pieces of paper.

Question 7.
Magnesium ribbon burns in air to produce a white-coloured ash. Name the white-coloured ash formed in this process. What kind of chemical reaction occurs in this process? Mention any one essential condition required for such a reaction to take place.
Answer:
The white coloured ash formed in this process is that of magnesium oxide. The given reaction is a combustion reaction. The three essential conditions required for combustion to take place are as follows:

• A combustible substance, also known as ‘fuel’
• Air (oxygen)
• Heat that allows the fuel to reach its ignition temperature.

Question 8.
Answer the following questions.
(i) What is the term used for the minimum temperature at which a substance catches fire?
(ii) Which gas is released when lemon juice is added to a baking soda solution?
(iii) What is the white insoluble substance formed after the reaction of calcium hydroxide with carbon dioxide?
Answer:
(i) Ignition temperature
(ii) Carbon dioxide
(iii) Calcium carbonate

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Long Question Answer

Question 1.
If you leave a piece of iron in the open for a few days, it acquires a film of brownish substance, called rust.
(i) Do you think rust is different from iron?
(ii) Can you change rust back into iron by some simple method?
(iii) Do you think formation of rust from iron is a chemical change?
(iv) Give two other examples of a similar type of change.
Answer:
(i) Yes, rust is chemically different from iron.
(ii) No, rusting is an irreversible process.
(iii) Yes, it is a chemical change because a new substance (iron oxide) is formed.
(iv)

• Setting of curd from milk.
• Burning of magnesium ribbon to form magnesium oxide.

Answer:
(i) Erosion is defined as the process in which rock pebbles, soil, and sediments are broken down and moved from one location to another by natural forces like wind and flowing water. For example, fine sand gets collected on the riverbeds due to the flow of water.
Weathering on the other hand is defined as the physical and chemical changes that are responsible for breaking large rocks into smaller pieces. For example, temperature changes, growing roots of trees, and even freezing of water within cracks in the rocks can cause them to break into smaller pieces. Thus, weathering of rocks involves both physical and chemical changes, while erosion is an example of a physical change.

Question 2.
(i) Define the term erosion. How is it different from weathering? Explain with the help of examples.
(ii) Read the following table carefully and select the physical and chemical changes by writing P and C against the respective change.

Answer:

Change	Type of Change
Breaking of a glass tumbler	P
Digestion of food	C
Burning of paper	C
Tearing of paper	P
Melting of ice	P
Ripening of mango	C

Question 3.
A student performed the following three experiments in the science laboratory: Experiment A: Heated a piece of ice in a beaker until it turned into water and then into steam.
Experiment B: Burned a small piece of magnesium ribbon using a burner until it turned into a white powder.
Experiment C: Dissolved salt in water and heated the resultant mixture to evaporate the water to recover the salt.
(i) Identify the type of change (physical or chemical) in each experiment.
(ii) Justify your answer in part (i).
(iii)The student claims that “all changes involving heat are chemical changes.” Do you agree? Use evidence from the experiments above to support your answer.
Answer:
(i) Experiment A: Physical change Experiment B: Chemical change Experiment C: Physical change

(ii) Experiment A: There is only a change in the physical property of water (state change), and no new substance is formed.
Experiment B: Since a white powder of magnesium oxide, which has entirely different properties from those of magnesium, is formed, it is a chemical change. Heat and light are also released while burning a magnesium ribbon.
Experiment C: Salt can be recovered from the salt solution by a simple physical method of evaporation. No new substance is formed, as salt and water are only physically mixed together.

(iii) No, not all changes involving heat are chemical changes. This is evident from Experiment A, where heat causes a physical change in the state of water, and Experiment C , where heating is used to evaporate the water to recover the salt. Only Experiment B involves a chemical change because a new substance, i.e., magnesium oxide is formed on burning the magnesium ribbon. Hence, heat can cause both physical changes (like melting, boiling, evaporation, etc.) and chemical changes (like burning, cooking, etc.). The type of change depends on whether any new substance is formed or not.

Question 4.
(i) One Sunday afternoon, Ravi went out on a picnic with his family. During the picnic, he performed activities like cutting a log of wood, chopping fruits, melting of ice, folding clothes, making a paper boat, burning wood etc. Which of the activities performed by him were reversible and why?
(ii) Elaborate with the help of an activity that both physical and chemical changes can simultaneously occur in a process.
Answer:
(i) The following activities performed by him were reversible:

• Melting of ice: It results in the formation of water that can be frozen again to obtain ice.
• Folding clothes: Clothes can be unfolded again.
• Making a paper boat: A paper boat is generally formed by folding the paper in a specific manner such that it can easily float on water. The folded paper can therefore be unfolded again to obtain the original sheet of paper.

(ii) Take a candle and light it with the help of a matchstick. The candle burns and the following changes take place:

• Physical changes: The wax near the wick of the candle melts, flows down and solidifies on cooling. Evaporation of wax due to heat takes place. All these are physical changes, as no new substance is formed in any of these cases.
• Chemical changes: The burning of wax vapour in the presence of oxygen results in the formation of new substances such as carbon dioxide and water vapour.

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Shruti was preparing a solution of lemon juice and baking soda in the science laboratory. She observed that the reaction between lemon juice and baking soda produces a gas. On passing the gas through lime water, it turns milky. Her teacher explained that this is due to the formation of calcium carbonate.

(i) Name the gas released in the given experiment.
Answer:
Carbon dioxide

(ii) Does the gas released in this experiment support combustion? Explain your answer.
Answer:
No, carbon dioxide gas is not a supporter of combustion. Oxygen gas is a supporter of combustion.

(iii) What type of change takes place in this experiment? Explain your answer briefly.
Answer:
A chemical change takes place in the given experiment, resulting in the evolution of carbon dioxide gas along with the formation of other new substances. Calcium carbonate is formed when carbon dioxide gas is passed through lime water.
OR
(iii) Give any two characteristics of the type of change that has taken place in the given experiment.
Answer:
The two characteristics of chemical change are as follows:

• A chemical change results in the formation of one or more new substances.
• A chemical change takes place through a chemical reaction.

Question 2.
Raghav prepares a chapati using the following steps:
P: Wheat grains are ground to make flour.
Q : Flour is mixed with water to make a soft dough.
R: Small balls of dough are flattened using a rolling pin.
S: The flat, round dough is cooked on a pan.
T: The cooked chapati is coated with a layer of butter.

(i) In which of the given step(s) does a physical change take place?
Answer:
(i) Physical changes: Steps P, Q, R and T
(ii) Chemical change: Step S

(ii) In which of the given step(s) does a chemical change take place?
Answer:
(a) Burning of a candle- On gentle heating, the wax melts (physical change), but on burning, it forms carbon dioxide and water vapour (chemical change).
(b) Weathering of rocks- Rocks undergo physical changes when they are broken down into smaller pieces due to certain environmental factors, such as action of wind, pressure, temperature etc. However these rocks can also undergo chemical changes when the materials present in them react with water or other substances.

(iii) Give two examples in which both physical and chemical changes take place. Also, provide explanation for your answer.
OR
(iii) Based on the concept of reversible and irreversible changes, can you distinguish between steps P and S? Justify your answer.
Answer:
Steps P and S cannot be distinguished based on the concept of reversible and irreversible changes as both these are irreversible changes. Step P represents a physical, irreversible change, as when wheat grains are ground to make flour, there occurs only a change in the shape and size of the grain and no new substance is formed. Whereas step S represents a chemical, irreversible change as chapati formed upon cooking the flat, round dough has entirely different properties from those of the original dough.

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
Three students performed an activity to show the presence of carbon dioxide in the air as shown below:
(i) In which of the given case(s), the presence of carbon dioxide cannot be confirmed?
(a) A only
(b) A and B
(c) C only
(d) A and C
Answer:
(d) A and C

(ii) Write down the word equation for the chemical reaction occurring in the case(s) identified in part (i).
Answer:

(iii) Give a reaction in which carbon dioxide is released, which can be confirmed with the lime water test.
Answer:
When baking soda reacts with an acidic substance like vinegar, carbon dioxide is released, which can be confirmed by the lime water test.
Baking Soda + Vinegar → Carbon dioxide + Other substances
OR
(iii) Is any gas released when vinegar is mixed with tap water? Is this a physical or a chemical change?
Answer:
No. This is a physical change as no new substance is formed in this process.

Changes Around Us: Physical and Chemical Class 7 Activity Based Questions

Read the following activity and answer the questions that follow:

1. Objective: To determine if combustion can take place without fire.
Materials required: A sheet of paper, a magnifying glass, a pair of tongs, and a matchbox.

Procedure:

• Hold a piece of paper with the help of a pair of tongs and bring a lighted matchstick to it.
• The paper quickly catches fire as shown in Figure (A).
• Now, take another sheet of paper. Focus the sunrays on the paper using a magnifying glass such that a small and bright spot is formed on the paper (Figure B).
• Hold the magnifying glass in the same position for some time.

[Caution: Perform this activity under the supervision of your teacher or an adult]

(i) What do you observe when the sunlight is focused by the magnifying glass on the paper for a long time?
Answer:
Smoke starts to emerge at the bright spot, and gradually the paper catches fire.

(ii) Which of the following is essential for combustion to occur in both cases of the activity?
(a) Flame
(b) Oxygen
(c) Magnifying glass
(d) Matchstick
Answer:
(b) Oxygen

(iii) Why does the paper start burning when sunlight is focused on it using a magnifying glass?
Answer:
The magnifying glass focuses the Sun’s rays at a small spot, increasing the temperature of the paper at that spot, leading it to reach its ignition temperature, consequently causing it to burn.

OR

(iii) Figure B shows that paper can burn in the absence of fire. Does this mean fire is not necessary for combustion to begin? Justify your answer.
Answer:
Yes, fire is not necessary for combustion to begin. It requires a combustible substance, sufficient heat to reach the ignition temperature of that substance, and the presence of oxygen. In Figure B, sunlight provides the required heat.

Changes Around Us: Physical and Chemical Extra Questions for Practice

Question 1.
Sumit, a student of class listed a few changes and their type in the table shown below:

	Change	Type of Change
(i)	Burning of paper	Physical
(ii)	Rusting of iron	Chemical
(iii)	Cutting a piece of paper	Physical
(iv)	Melting of ice	Chemical
(v)	Erosion	Chemical

Select the option in which the change(s) classified is/are incorrect.
(a) (i) only (b)
(ii) and (iii) only
(c) (ii), (iii) and (iv)
(d) (i), (iv) and (v)
Answer:
(d) (i) Burning of paper- Chemical change
(iv) Melting of ice- Physical change
(v) Frosion- Physical change

Question 2.
Adarsh, a science teacher of class 7, burnt a magnesium ribbon as shown in the picture alongside.

(a) A black-coloured ash is produced at the end of the experiment, and it is a reversible change.
(b) A red-coloured ash is produced at the end of the experiment and it is a reversible change.
(c) A white-coloured ash is produced at the end of the experiment and it is an irreversible change.
(d) A blue-coloured ash is produced at the end of the experiment and it is an irreversible change.
Answer:
(c) Burning of magnesium ribbon results in the formation of a white-coloured ash known as magnesium oxide. This is an irreversible chemical change as a new substance (magnesium oxide) with entirely different properties from those of magnesium and oxygen, is formed in this process. The magnesium oxide so formed cannot be turned back to the magnesium ribbon.

Question 3.
Select the process(es) that will result in a physical change.
(i) Cutting a cloth to make a shirt
(ii) Burning of wood
(iii) Stretching of a rubber band
(iv) Heating ice cubes in a pan on a Bunsen burner
(a) (i) only
(b) (i), (iii), and (iv)
(c) (ii) and (iii) only
(d) (i) and (iv) only
Answer:
(b) Burning of wood is a chemical change, rest. all are physical changes.

Question 4.
Study the following Venn diagram carefully and select the correct statement.

(a) Point X represents the weathering of rocks, while point Z represents the burning of a candle.
(b) Point Y represents the grinding of wheat grains, while point X represents the melting of ice.
(c) Point Z represents the folding of clothes, while point X represents the digestion of food.
(d) Point X represents the boiling of water, while point Y represents the burning of magnesium ribbon.
Answer:
(d) Boiling of water is a physical change, while the burning of magnesium ribbon is a chemical change.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question  5.
Assertion (A): Weathering of rocks is caused only due to physical changes.
Reason (R): This phenomenon results in the formation of soil from rocks.
Answer:
(d) Weathering of rocks is caused by both physical and chemical changes.

Question 6.
Assertion (A): Melting of wax is a reversible physical change.
Reason (R): The chemical composition of wax changes during melting.
Answer:
(c) Only the physical state of wax changes during melting.

Question 7.
Explain what will be observed if
(i) Baking soda is added to a test tube containing vinegar
Answer:
Bubbles are produced when baking soda is added to a test tube containing vinegar. This is due to the evolution of carbon dioxide gas.

(ii) Carbon dioxide gas is passed through lime water.
Answer:
When carbon dioxide is passed through lime water, a milky appearance is observed. This is due to the formation of a white insoluble substancc, i.e., calcium carbonate.

Question 8.
You might have noticed brown patches on iron objects. What is the reason for the formation of these brown patches? Identify the type of change that occurred.
Answer:
The brown patches on iron objects are formed as a result of the rusting of iron, wherein iron gets converted to iron oxide. This is a chemical change, as a new substance, called iron oxide, is formed.

Question 9.
Identify and justify the type of change taking place in each of the following cases:
(i) Breaking of glass
Answer:
Breaking of glass represents a physical change, as it involves only a change in the size of the glass, and no new substance is formed.

(ii) Rusting of iron
Answer:
Rusting of iron represents a chemical change, as it involves the formation of a new substance, rust (iron oxide), on the surface of an iron object.

(iii) Burning of a candle
Answer:
Burning of a candle involves both physical and chemical changes. The wax of the candle melts, is carried up the wick, and evaporates due to the heat of the flame. The vapour of wax burns to produce a flame. The melting of wax, its solidification, and evaporation.

Question 10.
During a science activity, a student heats a piece of iron strongly and then allows it to cool. He notices that the iron becomes red hot on heating but returns to its original appearance after cooling.

(i) Name the type of change involved and explain it briefly.
Answer:
It is a physical change, because only the physical properties like colour and temperature of iron change, while the substancc itself remains the same.

(ii) Mention one example involving iron, of a change that is different from this type. Give reason for your answer.
Answer:
Rusting of iron is a chemical change because a new substance (rust) is formed and the change is irreversible.

Question 11.
One afternoon, Ritika and her mother were preparing food for lunch. During preparation, her mother heated milk and added a few drops of lemon juice into it. Ritika was surprised to see thick, white lumps (paneer) forming in the milk and separating from the liquid. Then she boiled water in a closed pan to use it later to wash vegetables. Based on the above situation, answer the following questions:

(i) State whether adding lemon juice to hot milk results in a physical or a chemical change? Give a reason for your answer.
Answer:
Adding lemon juice to hot milk results in a chemical change due to the formation of paneer, which is an entirely new substance and has different properties than those of milk.

(ii) Which of the above-mentioned changes is reversible? Explain.
Answer:
Boiling of water in a closed pan is a reversible change as the water vapour formed is converting back to liquid water in the closed pan.

(iii) Are the changes taking place in the above situation desirable? Justify your answer with suitable explanation.
Answer:
Yes, both changes taking place in the given situation are desirable. ‘This is because Ritaka’s mother has intentiomally added lemon juice to milk to obtain paneer and she intentionally boiled the water to use it later to wash vegetables.

OR

(iii) What would happen if baking soda is added to lemon juice? Is this a chemical or a physical change? Explain.
Answer:
If baking soda is added to lemon juice, carbon dioxide gas is evolved along with the formation of other new substances. This is a chemical change as new substances with entirely different properties are formed in this process.

Question 12.
Observe the following pictures and answer the following questions:

(i) Does picture (A) represent a chemical change? If yes, name the type of reaction involved, and give the chemical equation for the reaction taking place (if any). If no, then justify your answer.
Answer:
Yes, burning of magnesium ribbon represents a chemical change. The reaction involved in this process is a combustion reaction. The chemical equation for the burning of magnesium ribbon is as follows:

(ii) What does picture (B) represent?
Answer:
Picture (B) represents rusted iron nails.

(iii) What new product is formed in the chemical change taking place in picture (B)?
Answer:
Rusting of iron nails results in the formation of iron oxide (rust), a brown-coloured substance that covers the surface of iron nails.

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 12 Notes Odia Medium ଆମ ବିଶ୍ବ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 12 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 12 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ଯେଉଁଠାରେ ବାୟୁ କିମ୍ବା ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ନ ଥାଏ, ସେଠାରେ ରାତିର ଆକାଶର ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନ ଝଲସୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ ଆମ ମନରେ ବିସ୍ମୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୧ : ଆସ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିବା

• ଚିତ୍ରରେ ରାତି ଆକାଶର ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଦର୍ଶାଯାଇଛି ।
• ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏକ ଆକୃତିକୁ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ।
• ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯୋଗ କରି ଏକ ସଂରଚନା ଅଙ୍କନ କର । ତୁମ ଦ୍ଵାରା ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ଆକୃତି କେଉଁ ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ବସ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛି, ପରିକଳ୍ପନା କର ଓ ଲେଖ ।
• ଉପରୋକ୍ତ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକର ପୁନରାବୃତ୍ତି କର ଏବଂ କିଛି ଅଧିକ ସଂରଚନା ତିଆରି କର ।
• ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ କଳ୍ପନା କରିଥିବା ଆକୃତିକୁ ନେଇ ଏକ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ଚିନ୍ତା କର ।
  

ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରପୁଞ୍ଜ :
ଆକାଶରେ ଥିବା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଏବଂ ଆଉ କେତେକ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଅଟନ୍ତି । ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସମାହାରରେ ଗଠିତ ସଂରଚନା ପରିଚିତ ଜିନିଷର ଆକୃତି ପରି ଦେଖାଯାଇଥା’ଛି ।

ପୂର୍ବକାଳରେ ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସଂରଚନାକୁ ଚିହ୍ନି ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଏକ ଉପଯୋଗୀ କୌଶଳ ଥଲା । ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ କିମ୍ବା ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍‌ ଆଗମନ ପୂର୍ବରୁ ଏହା ସମୁଦ୍ର ବା ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଦିଗ ନିରୂପଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

ପୂର୍ବେ ସଂରଚନା ଗଠନ କରୁଥିବା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସମାହାରକୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ବା ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ କୁହାଯାଉଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକାଂଶର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ଏହି ସମାହାର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ତାହାକୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଉଛି ।

ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ ସଂଘ (IAU) ଦ୍ଵାର ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସହମତିପ୍ରାପ୍ତ ୮୮ ଟି ନକ୍ଷତ୍ର ସମୂହର ସୀମାକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯାଇ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ସହଜ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖାଦ୍ଵାରା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଓରିୟନ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଶିକାରୀ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଛି । ମଝିରେ ଥିବା ୩ଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଶିକାରୀଙ୍କ ବେଲ୍ଟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି ।

ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନରେ, ‘ନକ୍ଷତ୍ର’ ଶବ୍ଦଟି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାରା କିମ୍ବା ତାରାମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହକୁ ସୂଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ଯେପରିକି ଆର୍ଦ୍ର (ଓରିଅନ୍ ମଣ୍ଡଳର ବେଟେଲଟ୍ୟୁସ୍ ନାମକ ଏକ ତାରା) ଏବଂ କୃତିକା (ବୃକ୍ଷ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପ୍ଲେଇଏକ୍ସ ନାମକ ଏକ ତାରାମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହ) । ବୃଷ ରାଶିର ଏକ ତାରା ଆଲଡ଼େବାରନଙ୍କୁ ରୋହିଣୀ କୁହାଯାଏ ।

ଏଠାରେ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ ଯେ, ଶିକାରୀ ଓରିଅନ ଓ ତାଙ୍କ କୁକୁର (କାନିସ୍ ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ର), ପଛରେ ଏକ ଷଣ୍ଢ (ବୃକ୍ଷ ନକ୍ଷତ୍ର) ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଅଛି ।

କାନିସ୍ ମେଜରରେ ସିରିୟସ୍ ନାମକ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ଯାହା ରାତିର ଆକାଶରେ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଟେ । ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ, ବଡ଼ ଡୀପର ଏବଂ ଛୋଟ ଦ୍ବୀପର ରହିଅଛି ।

ବଡ଼ ଡୀପର ଉର୍ସା ମେଜର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଛୋଟ ଡୀପର ଉର୍ସା ମାଇନର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଭାରତରେ ବଡ଼ ଡୀପର ସପ୍ତର୍ଷି ମଣ୍ଡଳ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏବଂ ଛୋଟ ଡୀପର ପୋଲଷ୍ଟାର ବା ଧ୍ରୁବତାରା ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ଅଟେ ।

ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ଥ‌ିବ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସାଧାରଣ ଆଞ୍ଚଳିକ କାହାଣୀ ବ୍ୟତୀତ, ଭାରତର ଅନେକ ବନବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ କିମ୍ବା ଜନଜାତିମାନଙ୍କର ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଜସ୍ଵ କାହାଣୀ ଅଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ବଡ଼ ଡୀପରରେ ଥିବା ଚାରୋଟି ତାରା ଯାହା ପ୍ରାୟ ଏକ ଆୟତାକାର ଆକୃତି ଗଠନ କରେ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ – ଭାରତର ଜନଜାତିମାନେ ‘ଜେଜେମା’ଙ୍କ ଖଟ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷ ତିନୋଟି ତାରାକୁ ତିନିଜଣ ଚୋର ଏହାକୁ ଚୋରି କରନ୍ତି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି । କୋଣାର୍କ ଉପକୂଳରେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନେ ଏହି ମଣ୍ଡଳର ଚାରି ତାରାକୁ ଏକ ଡଙ୍ଗା ଭାବରେ ଓ ଶେଷ ତିନୋଟି ତାରା ଡଙ୍ଗାର ମଙ୍ଗ ଭାବରେ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି ।

ଧ୍ରୁବତାରା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ପୃଥ‌ିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରୁ ଧ୍ରୁବତାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ରାତିର ଆକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ :
ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମେଘମୁକ୍ତ ରାତିରେ, ଆକାଶରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ତାରା ବଡ଼ ସହରରେ ରହୁଛେ, ତେବେ ତୁମେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଆକାଶ ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇପାରେ । ଯଦି ତୁମେ ଏକ ରାତିରେ ଆକାଶରେ କେବଳ କିଛି ତାରା ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବାର ଦେଖୁ । ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ, ଧୂଆଁ ଏବଂ ଧୂଳି ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ ।

ରାତିରେ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ କୁହାଯାଏ । ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି ।

ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵରେ କିଛି ଅନ୍ଧାର ଆକାଶକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଉଦ୍ୟାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଛି । ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଅନ୍ଧାର ଆକାଶକୁ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖୁବା ପାଇଁ ଏହି ଉଦ୍ୟାନରେ ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉଛି ।

ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍‌ରୁ ନକ୍ଷତ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ ଏବଂ ଗ୍ରହ ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ସ୍କାଏ ମ୍ୟାପ୍ ଏକ ଅତି ସହଜ ଆପ୍ । ଷ୍ଟେଲାରିୟମ୍ ହେଉଛି ଏଭଳି ଆଉ ଏକ ଆପ୍ । ଷ୍ଟେଲାରିୟମ୍‌ର କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସଂସ୍କରଣର ମାଗଣା ଡାଉନ୍‌ଲୋଡ଼୍ କରାଯାଇପାରିବ, ଯେଉଁଥରେ ଅନେକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଛି ।

ରାତିର ଆକାଶ ନିରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି :

• ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ରାତିରେ ଆକାଶ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ଧାରୁଆ ଖୋଲା ଅଞ୍ଚଳ ଚିହ୍ନଟ କର, ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ, ଉଚ୍ଚ କୋଠା ଏବଂ ଗଛ ଇତ୍ୟାଦି ନଥ‌ିବ ।
• ରାତି ଆକାଶରେ ତୁମେ କ’ଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛି ତାହା ଆଧାରରେ ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ ସ୍ଥିର କର ।
• ବିଶେଷକରି ଧ୍ରୁବତାରା ଦେଖ‌ିବା ପାଇଁ ମେଘମୁକ୍ତ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତି ସ୍ଥିର କର ।
• ଆକାଶ ମାନଚିତ୍ର ସହିତ ଏକ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା କିମ୍ବା ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଜନା କରୁଥିବା ନକ୍ଷତ୍ରପୁଞ୍ଜର ପ୍ରତିଛବିର ପ୍ରିଣ୍ଟ କରିବା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇପାରେ ।
• ତୁମେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏକ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ଏବଂ ତୁମର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣକୁ ଲେଖୁବା କିମ୍ବା ଆଙ୍କିବା ପାଇଁ ଏକ ଖାତା ମଧ୍ୟ ନେଇପାରିବ ।
• ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନ ଏବଂ ସମୟରେ, ଜଣେ ବୟସ୍କଙ୍କ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ ଯେଉଁଠାରେ ରାତିର ଆକାଶ ଦେଖୁରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ରାତିର ପ୍ରଥମ ଭାବରେ, ପ୍ରାୟ ରାତି ୯ଟାରେ ବଡ଼ ଡୀପରକୁ ଖୋଜ । ଆକାଶର ଉତ୍ତର ଭାଗ ଆଡ଼କୁ ଦିଗ୍‌ବଳୟ ଉପରକୁ ଦେଖି ଏବଂ ବଡ଼ ଡୀପରକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
ଗତି କରୁଛି । ଏହି ବଡ଼ ଡୀପରକୁ ଚିହ୍ନିବା ପରେ, ଧ୍ରୁବ ତାରାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର । ବଡ଼ ଡୀପରର ଶେଷରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ତାରାକୁ ଦେଖ ଏବଂ କଳ୍ପନା କର ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏକ ସରଳରେଖା ଦୂରତାର ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଦୂରତାରେ, କାଳ୍ପନିକ ରେଖା ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ତାରା ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ନେଇଯିବ । ଏହି ତାରା ହେଉଛି ଧ୍ରୁବ ତାରା ।
ତୁମେ ରାତିର ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଓରିଅନ ଏବଂ ସିରିୟସ୍ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୩ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା

ଭାରତରେ, ଡିସେମ୍ବରରୁ ଏପ୍ରିଲ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଓରିଅନକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖୁପାରିବା । ତେଣୁ ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଖୋଜ ।

ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ସରଳରେଖାରେ ତିନୋଟି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ତାରା ଓରିଅନ୍‌ ମଧ୍ୟଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ (ଏହାକୁ ଶିକାରୀର ବେଲ୍ଟ ବୋଲି କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି) । ପ୍ରଥମେ ଏହି ତିନୋଟି ତାରାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର, କାରଣ ଏହା ଓରିଅନ୍‌କୁ ଖୋଜିବାର ସବୁଠାରୁ ସହଜ ଉପାୟ ।

କେଉଁ ନକ୍ଷତ୍ର ଆମର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ?
ଉ. ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତର ନକ୍ଷତ୍ର । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୃଥ‌ିବୀର ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରୋକ୍ସିମା ସେଣ୍ଟାଉରୀ ।

ଆମ ସୌରଜଗତ

୧. ସୂର୍ଯ୍ୟ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର । ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତପ୍ତ ଗୋଲାକାର ଗ୍ୟାସୀୟ ପିଣ୍ଡ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଶକ୍ତି ନିର୍ଗତ କରେ, ସେଥ‌ିପାଇଁ ଏହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାପ ଏବଂ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ । ପୃଥ‌ିବୀରେ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ । ଏଥ‌ିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର କୁହାଯାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ବ୍ୟାସ ପୃଥ‌ିବୀର ବ୍ୟାସଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଗୁଣ ବଡ଼ ଅଟେ । ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିବାରୁ ଏହା ଛୋଟ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୂରତା ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ନିୟୁତ କିଲୋମିଟର ଅଟେ । ସୌରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଏକକ ହେଉଛି ଆଷ୍ଟ୍ରୋନୋମିକାଲ ୟୁନିଟ୍ (a.u.) ଯାହା ପ୍ରାୟତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଦୂରତା ସହ ସମାନ ଅଟେ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତୁ ଏବଂ ଆଲୋକ ଓ ଉତ୍ତାପର ଉତ୍ସ ହୋଇଥୁବାରୁ, ଅଥକାଂଶ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହାକୁ ଦେବତାର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦେବତାଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଉତ୍ତାପ ‘ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଏପରି ଏକ ତାପମାତ୍ରାରେ ରଖେ, ଯାହା ଜୀବର ସ୍ଥିତିକୁ ସମ୍ଭବ କରିଥାଏ । ଉଭିଦମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ, ଯାହା ମଣିଷ ସମେତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଜଳବାୟୁ, ଋତୁଚକ୍ର, ପାଣିପାଗ, ଜଳଚକ୍ର ଓ ବାୟୁପ୍ରବାହ ପାଇଁ ଦାୟୀ ଅଟେ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମୂହ ଯୋଗୁଁ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନ ବଜାୟ ରଖୁବା ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରିଛି ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଆମର ନିକଟତମ ନକ୍ଷତ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରୋକ୍ସିମା ସେଲୌରି ଯାହା ପ୍ରାୟ ୨୬୯୦୦୦ ଆଷ୍ଟ୍ରୋନୋମିକାଲ ଏକକ (a.u.) ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଅର୍ଥାତ୍‌, ଏହାର ଦୂରତା ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଆମ ଦୂରତାର ପ୍ରାୟ ୨,୬୯୦୦୦ ଗୁଣ ଅଟେ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଆକାଶରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ମିଶି ସୌରଜଗତ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବୁଲନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ କୌଣସି ବସ୍ତର ଗତିକୁ ପରିକ୍ରମଣ କୁହାଯାଏ ।

୨. ଗ୍ରହ

ଗ୍ରହ ହେଉଛି ପ୍ରାୟ ଏକ ବଡ଼ ଗୋଲାକାର ବସ୍ତୁ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥାଏ । ଆମ ପୃଥିବୀ ଏକ ଗ୍ରହ କାରଣ ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବୁଲୁଛି । ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଥରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିବା ବେଳେ ପୃଥ‌ିବୀ ନିଜର ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ମଧ୍ଯ ଘୂରିଥାଏ । ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଘୂର୍ଶନ ପାଇଁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପ୍ରାୟ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ସମୟ ଲାଗିଥାଏ, ଯାହାକୁ ଏକ ଦିନ କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବୁଲୁଥିବା ବେଳେ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ମଧ୍ୟ ବୁଲୁଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଦୂରତା କ୍ରମରେ ଆଠଟି ଗ୍ରହ ରହିଅଛି ଯଥା : ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ, ମଙ୍ଗଳ, ବୃହସ୍ପତି, ଶନି, ୟୁରାନସ୍ ଏବଂ ନେପଚୁନ୍ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତମ ୪ ଟି ଗ୍ରହ ଯଥା : ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଆକାରରେ ଛୋଟ ଅଟନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠ କଠିନ ଓ ପଥରପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ ସାଧାରଣତଃ ପାହାନ୍ତିଆ ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଭାବରେ ଝଲସୁଥିବାର ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ପାହାନ୍ତି ତାରା ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ତାରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ସେହିପରି ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ଲାଲ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ମାଟି ଲାଲ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଜଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ମହାକାଶରୁ ଏହା ନୀଳ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କାରଣରୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନୀଳ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ତୁଳନାରେ ୪ଟି ବାହ୍ୟଗ୍ରହ ଯଥା – ବୃହସ୍ପତି, ଶି, ୟୁରେନସ୍ ଏବଂ ନେପ୍‌ଚୁନ୍ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଗ୍ୟାସ୍‌ରେ ପୂର୍ଣ ଅଟନ୍ତି । ଏହି ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଓସାରିଆ ବଳୟ ସଦୃଶ ମୁଦ୍ରିକା ରହିଥାଏ, ଯାହା ଧୂଳି କଣିକା ଓ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଅଟେ ।

ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ଶକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି । ଏମାନେ ଯେତେ ଦୂରରେ ଥାଆନ୍ତି, ସାଧାରଣତଃ ସେତିକି ଥଣ୍ଡା ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ଗ୍ରହମାନଙ୍କରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଉପସ୍ଥିତି ଉତ୍ତାପକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ, ଯାହା ଗ୍ରହର ତାପମାତ୍ରାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ।

ଆକଣ୍ଠରେ ପ୍ଲୁଟୋ ନାମକ ଏକ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ଯାହା ନେପ୍‌ଚୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘୂରିବୁଲୁଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଉପଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଛୋଟ ଅଟେ, IAU ସଂଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ଲୁଟୋ ଏକ ବାମନ ଗ୍ରହ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଚିହ୍ନଟ କରିବା

• ବର୍ଷର ଅଧୁକାଂଶ ସମୟରେ ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ ପ୍ରଭାତ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ ।
• ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଭାତରେ ଶୁକ୍ରଗ୍ରହ ଦେଖୁଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ପୂର୍ବରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗ ନିକଟରେ ଏହାକୁ ଖୋଜ ।
• ଯଦି ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଏହାକୁ ଦେଖୁଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ନିକଟରେ ଖୋଜ !
• ଆକାଶରେ ଥ‌ିବା ଅନେକ ବସ୍ତକୁ ସିଧାସଳଖ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳୁଥିବାବେଳେ, ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ବା ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ନାମକ ଏକ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜଳ ଓ ବଡ଼ ଆକାରରେ ଦେଖିପାରିବା ।
  

ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ

ଏକ ଟେଲିସ୍କୋପ ଗ୍ରହ ଚାରିପଟେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଉପଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ । ଗ୍ରହମାନଙ୍କଠାରୁ ଆକାରରେ ଏମାନେ ଛୋଟ ଅଟନ୍ତି । ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିବାବେଳେ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ରହିଛି । ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ ।
ଚନ୍ଦ୍ର

ସାଧାରଣତଃ ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ, ଯାହା ବହୁତ ବଡ଼ ବସ୍ତୁ ଚାରିପଟେ ଗତିକରେ, ତାହାକୁ ଉପଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ । ପୃଥ‌ିବୀର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପଟେ ଗୋଟିଏ ଥର ପରିକ୍ରମା କରିବାକୁ ପ୍ରାୟ ୨୭ ଦିନ ସମୟ ନେଇଥାଏ ।

ମହାକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆମର ନିକଟତମ ପଡ଼ୋଶୀ ଅଟେ । ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩,୮୪,୦୦୦ କି.ମି. ଦୂରରେ ରହିଛି । ଏହାର ବ୍ୟାସ ପୃଥ‌ିବୀର ବ୍ୟାସର ପ୍ରାୟ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଟେ । ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ କ୍ରେଟର ନାମକ ଗୋଲାକାର ପାତ୍ର ପରି ଗର୍ଭମାନ ଦେଖାଯାଏ । ମହାକାଶରୁ ଆସିଥିବା ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ ବା ପଥରର ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ଅଧିକାଂଶ କ୍ରେଟର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଚନ୍ଦ୍ରରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ, ପାଣି କିମ୍ବା ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।

ଚନ୍ଦ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ୨୦୦୮ ରେ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ–୧ ଏବଂ ୨୦୧୯ ରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୨ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୨୩ ରେ ତୃତୀୟ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୩ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ-୩ ରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥ‌ିବା ପ୍ରଜ୍ଞାନ ରୋଭରକୁ ନେଇ ଏହାର ବିକ୍ରମ ଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଅଗଷ୍ଟ-୨୩ ତାରିଖ ୨୦୨୩ ରେ ସଫଳତାର ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲା । ଏହି ଅଭିଯାନ ସହ ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ନିକଟରେ ଅବତରଣର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଲା ।

ଉପରୋକ୍ତ ସଫଳତା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଅଗଷ୍ଟ-୨୩ କୁ ଭାରତରେ ‘ଜାତୀୟ ମହାକାଶ ଦିବସ?? ଭାବେ ପାଳନ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ଚତୁର୍ଥ ଅଭିଯାନ ଚନ୍ଦ୍ରଯାନ–୪ ଯୋଜନା କରାଯାଉଛି ଯାହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରୁ ମାଟି ଓ ପଥର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରିବା ।

ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ପ୍ରାୟ ଗୋଲକାକୃତି ଅଟନ୍ତି । ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବସ୍ତ ଅଛି ଯାହା ପଥର ଏବଂ ଆକୃତିରେ ଅନିୟମିତ ଅଟନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହାଣୁ କୁହାଯାଏ ।
ଅନେକ ଗ୍ରହାଣୁ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ମଙ୍ଗଳ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ କକ୍ଷପଥ ମଧ୍ୟରେ ରହି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଛନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ରଭାବେ ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ କୁହାଯାଏ । ବେଳେବେଳେ କେତେକ ଗ୍ରହାଣୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଅତି ନିକଟ ଦେଇ ଗତି କରିଥା’ନ୍ତି ।

ଧୂମକେତୁ
ବେଳେବେଳେ ସୌରମଣ୍ଡଳର ବାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତୁ ଆସି ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଇଥା’ନ୍ତି । ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜ ଥ‌ିବା ଏହି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଲଞ୍ଜାତାରା ବା ଧୂମକେତୁ କୁହାଯାଏ ।

ଧୂମକେତୁଗୁଡ଼ିକ ଧୂଳିକଣା, ଗ୍ୟାସ୍, ଛୋଟ ଛୋଟ ପଥର ଖଣ୍ଡ ଓ ବରଫକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟତର ହେବା ମାତ୍ରେ ସେଥୁରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ପଦାର୍ଥ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥାଏ ।

ଏହି ବାଷ୍ପୀଭୂତ ପଦାର୍ଥ ଧୂମକେତୁର ଲାଞ୍ଜ ତିଆରି କରେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବା ସମୟରେ ଧୂମକେତୁ ଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ତା’ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଲି ଆଖୁରେ ଦେଖିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

ଗୋଟିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧୂମକେତୁ ହେଉଛି ହାଲିଙ୍କ ଧୂମକେତୁ, ଯାହା ପ୍ରତି ୭୬ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଦେଖାଯାଏ । ଶେଷଥର ପାଇଁ ଏହା ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ଏହା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ଧୂମକେତୁଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟତର ହୋଇଥାନ୍ତି ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆଠଟି ଗ୍ରହ, ସେମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହାଣୁପୁଞ୍ଜ, ଧୂମକେତୁ ସମେତ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବସ୍ତ ମିଳିତଭାବେ ସୌରମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରିଥା’ନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଭାରୀ ବସ୍ତୁ । ଏହା ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ।

ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା

ସହରର ଆଲୋକଠାରୁ ଦୂରରେ ଅନ୍ଧାରୁଆ ସ୍ଥାନରୁ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିର ଆକାଶରେ ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଲୋକର ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧାରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ, ଏହି ଛାୟାପଥକୁ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା କୁହାଯାଏ ।

ଗୋଟିଏ ଛାୟାପଥରେ କୋଟି କୋଟି ନକ୍ଷତ୍ର ରହିଥାଏ । ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳ ହେଉଛି ଆକାଶ ଗଙ୍ଗାର ଏକ ଅଂଶ । ବାହ୍ୟ ମହାକାଶରେ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ବାହାରେ ଅନେକ ଛାୟାପଥ ରହିଅଛି ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ / ବିଶ୍ଵ

• ବାହ୍ୟ ମହାକାଶରେ ଆକାଶ ଗଙ୍ଗା ବାହାରେ ଅନେକ ଛାୟାପଥ ରହିଛି ।
• ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର, ଛାୟାପଥ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବୁଝିବାପାଇଁ ଅଧନୟ ଜାରି ରଖୁଛନ୍ତି । ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପୃଥ‌ିବୀ ବାହାରେ ଜୀବସତ୍ତାର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରି ନାହାନ୍ତି । ଏ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବେବି ଜାରି ରହିଛି ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ସୂର୍ଯ୍ୟ
୨. ଗ୍ରହାଣୁ ପୁଞ୍ଜ
୩. ଗ୍ରହ
୪. ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ / ତାରକାପୁଞ୍ଜ
୫. ନକ୍ଷତ୍ର
୬. ଧୂମକେତୁ/ଲ ଞ୍ଜାତାରା
୭. ସୌରମଣ୍ଡଳ
୮. ପରିକ୍ରମଣ
୧୦. ଉପଗ୍ରହ
୧୧. ଆକାଶଗଙ୍ଗା
୧୨. ଚନ୍ଦ୍ର
୧୩. ଧ୍ରୁବତାରା

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ

• ଆକାଶକୁ ବିଭିନ୍ନ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥ‌ିରେ ବିଭିନ୍ନ ନକ୍ଷତ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଗଠନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ ।
• ଧ୍ରୁବ ତାରା ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଉତ୍ତର ଦିଗ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ର ଯାହ ଉତ୍ତାପ ଏବଂ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ।
• ଏକ ଗ୍ରହ ହେଉଛି ଏକ ବୃହତ୍, ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଲକାକୃତି ବସ୍ତୁ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମା କରେ ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଦୂରତା ଅନୁସାରେ ଥ‌ିବା ଆଠଟି ଗ୍ରହ ହେଲେ ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ, ମଙ୍ଗଳ, ବୃହସ୍ପତି, ଶନି, ୟୁରେନସ୍ ଓ ନେପଚୁନ୍ ।
• ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷରେ ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମା କରିଥାଏ ।
• ଗ୍ରହ ଚାରିପଟେ ଗତି କରୁଥିବା ବସ୍ତକୁ ସାଧାରଣତଃ ଉପଗ୍ରହ କୁହାଯାଏ ।
• ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ପୃଥ‌ିବୀର ପ୍ରାକୃତିକ ଉପଗ୍ରହ ।
• ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାୟ 27 ଦିନରେ ପୃଥ‌ିବୀ ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମଣ କରିଥାଏ ।
• ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆଠଟି ଗ୍ରହ, ସେମାନଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାରା ଓ ଧୂମକେତୁ ସମେତ ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତ ମିଳିତ ଭାବେ ସୌରଜଗତ ଗଠନ କରନ୍ତି ।
• ଆମ ସୌରଜଗତ ହେଉଛି ଆକାଶ ଗଙ୍ଗାର ଏକ ଅଂଶ ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium ପୁନର୍ଗଠନର ଯୁଗ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 6 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 6 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.ମୌର୍ଯ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗକୁ ‘ପୁନର୍ଗଠନର ଯୁଗ’ ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଯାହା ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ଯେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୮୫ ବେଳକୁ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ଘଟିଥିଲା । ଏହା ଫଳରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା । ସେଥିମଧ୍ୟରେ ଶୁଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ, ସାତବାହନ ରାଜବଂଶ, କୁଶାଣ ରାଜବଂଶ, ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଚେର, ଚୋଳ ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵ ରାଜବଂଶ ପ୍ରଧାନ ।

(ii) ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ : ଯେଉଁ ନୂତନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଗଠିତ ହେଲା ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ସରକାର ଗଠନ କରିବା ସହିତ ଆଞ୍ଚଳିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲେ । ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ନୂତନ ପନ୍ଥାମାନ ଅନୁସରଣ କରିବାରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଥିଲେ ।

(iii) ନୂତନ ଧର୍ମ, କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଉଦ୍ଭବ : ସେହି ସମୟରେ ନୂତନ କରି ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ପ୍ରଚାର ହେବାରେ ଲାଗିଲା । ମଥୁରା ଓ ଗାନ୍ଧାର’ କଳାର ବିଶେଷ ପ୍ରସାର ହେବାର ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ସମୃଦ୍ଧିଲାଭ କରିଥିଲା । ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଥିଲା ।

(iv) ନୂତନ ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର : ଏହି ସମୟରେ ନୂତନ ଶାସକମାନେ ନିଜ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ବ୍ୟବସାୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୂତନ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥମାନ ଖୋଲି ଯାଇଥିଲା । ଭାରତ ଓ ଭାରତ ବାହାରେ ଯଥା- ରୋମ ଓ ଚୀନ୍ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ହେଉଥିଲା ।

(v) ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା : ବାହ୍ୟଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରି ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ । ନୂତନ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନୂଆ ରାଜ୍ୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ଏହିସବୁ କାରଣ ପାଇଁ ମୌର୍ଯ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗକୁ ପୁନର୍ଗଠନର ଯୁଗ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Question 2.
୧୫୦ ଶବ୍ଦରେ ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କବିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ କୃତିକୁ ‘ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସମଗ୍ର ଯୁଗକୁ ପରିଭାଷିତ କରିଥିଲା ।

(ii) ସଙ୍ଗମ ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତ ‘ସଂଘ’ ଶବ୍ଦରୁ ଆନୀତ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ସଂଗଠିତ ହେବା ବା ଏକତ୍ର ହେବା । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଏହାକୁ କବିମାନଙ୍କର ଏକ ସଂଗୋଷ୍ଠୀ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(iii) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟରେ ଅନେକ କବିତାର ସଂଗ୍ରହ ବା କବିତା ସଙ୍କଳନ ରହିଛି ଏବଂ ଇତିହାସକାରମାନେ ବହୁଳ ଭାବରେ ଏହି ସାହିତ୍ୟିକ ଉପାଦାନର ଆଶ୍ରୟ ନିଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତତ୍କାଳୀନ ସମାଜ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ଗବେଷଣା କରିଥାନ୍ତି ।

(iv) ସଙ୍ଗମ କବିତା ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରେମ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ରଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଏହି କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ବୀରତ୍ଵ ଏବଂ ଉଦାରତା ଭଳି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବନାକୁ ଅତି ଦକ୍ଷ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କେଉଁ ରାଜବଂଶ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ସହ ନିଜ ମା’ଙ୍କ ନାମ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କାହିଁକି ଏପରି କରୁଥିଲେ ?
Answer:
(i) ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସାତବାହନ ରାଜବଂଶର ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଯୁକ୍ତ କରି ନାମିତ କରାଯାଉଥିଲା ।

(ii) ଗୌତମୀପୁତ୍ର ସାତକଣ୍ଠି ତାଙ୍କର ମା’ ଗୌତମୀ ବାଳାଶ୍ରୀଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ସେମାନଙ୍କ ରାଜବଂଶ ପ୍ରତି ଏକ ସମ୍ମାନ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଉଥିଲା ।

(iii) ଏହାଦ୍ଵାରା ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମାତାକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ । ଏହାଦ୍ଵାରା ମା’ମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା ।

(iv) ସାତକର୍ଷିଙ୍କ ମାଆ ଗୌତମୀ ବାଳାଶ୍ରୀ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ବୌଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଜମି ଦାନ କରିଥିଲେ ଓ ନାସିକଠାରେ ଏକ ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦେଇ କରାଇଥିଲେ ଯାହା ତଦାନ୍ତୀନ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।

(v) ମାଆଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ନାମକରଣ ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବାର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା । ମାଆମାନେ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ମନେ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିପତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା । ଏହା ବଂଶ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ଗଢ଼ି ଆସୁଥିଲା । ସନ୍ତାନମାନେ ମାଆମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆନୁଗତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ ।

Question 4.
ତୁମକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ୨୫୦ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ । କାହିଁକି ତୁମକୁ ଏହା ପସନ୍ଦ ତାହାର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର । ତୁମର ଟିପ୍ପଣୀ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପରେ ତୁମ ଅନ୍ୟ ସହପାଠୀମାନେ କେଉଁ ରାଜ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ।
Answer:
(i) ଏ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଥିବା ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚୋଳ ରାଜବଂଶ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଅଧୂକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା । ଏହା ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।

(ii) ଚୋଳ ରାଜା କରିକାଳ ଚେର ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ଵର ମିଳିତ ଶକ୍ତିକୁ ପରାସ୍ତ କରି ନିଜର ଆଧ୍ୟତ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଲୋକମାନଙ୍କର ହିତ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କାଲାନାଇ ବା ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଆନିକଟ ପରି ଜଳ ବିଭାଜକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ।

(iii) ଚୋଳମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ ।

(iv) ସେମାନେ କଳା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଅଧ୍ବକ ଅଗ୍ରଗତି କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମ ରାଜରାଜ ଚୋଳ ତାଞ୍ଜାଭୁର୍‌ଠାରେ ବୃହଦୀଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ ଯାହାକି ଏବେ ଏହା ଏକ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କେନ୍ଦ୍ରଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି ।

(v) ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଚୋଳମାନଙ୍କର ଶାସନ ସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ରଗତିର ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିଥିଲା । ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ମୋତେ ଚାଳ ରାଜବଂଶ ଭଲ ଲାଗିଥିଲା । ମୋର ଅଧିକାଂଶ ସହପାଠୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚୋଳମାନଙ୍କ ଶାସନ ଭଲ ଲାଗିଲା ।

Question 5.
ମନେକର ତୁମର ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସୁଯୋଗ ଅଛି । ତୁମେ ଏଥପାଇଁ କେଉଁ ରାଜକୀୟ ପ୍ରତୀକ ବାଛିବ ଏବଂ କାହିଁକି ? ଶାସକ ଭାବରେ ତୁମେ କେଉଁ ଉପାଧ୍ଧରେ ଭୂଷିତ ହେବାକୁ ଚାହିଁବ ? ତୁମ ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଟିପ୍ପଣୀ ଲେଖ, ଯେଉଁଥରେ ତୁମ ରାଜ୍ୟର ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ନୀତି, ନିୟମ (ବିଧ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ଏବଂ କିଛି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ସୂଚନା ଥବ ।
Answer:
(i) ମୋତେ ଯଦି ଗୋଟିଏ ନୂତନ ରାଜ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ ତାହାହେଲେ ମୁଁ ଏହି ସୁଯୋଗକୁ କେତେକ ହାତଛଡ଼ା କରିବି ନାହିଁ । ମୁଁ ଏଥ‌ିପାଇଁ ଏକ ପ୍ରଗତିର ଚକ୍ରଚିହ୍ନକୁ ବାଛିବି । କାରଣ ଚକ୍ର ହେଉଛି ପ୍ରଗତି ଓ ଉନ୍ନତିର ପ୍ରତୀକ । ଜଣେ ଶାସକ ହିସାବରେ ଏହାର ନାମ ରହିବ ‘ପ୍ରଗତିର ଚକ୍ର’ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ଆଶା ସଞ୍ଚାର କରିବ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଆଣିନେବ ।

(ii) ନୂତନ ରାଜ୍ୟର ମୂଲ୍ୟବୋଧ –

• ମାତୃଭୂମିର ସମ୍ମାନ ବଜାୟ ରଖୁବା ସହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ ହେବା ।
• ସମାଜରେ ଉଚ୍ଚ ନୀଚ ଭେଦଭାବ ରହିବ ନାହିଁ ।
• ରୋଜଗାର ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର କଳା ଓ କୌଶଳକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯିବ ।
• ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଓ ବିଶ୍ୱାସକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ ।

(iii) ନୀତି ଓ ନିୟମ –

• ସମାଜରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଜାତି ଓ ଧର୍ମ ମଧ୍ଯରେ ବିଭେଦ ରହିବ ନାହିଁ ।
• ମୁକ୍ତ ଓ ଅବାଧ ଶିକ୍ଷା ସବୁ ବର୍ଗର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯିବ ।
• ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖ ଓ ମାତୃଭୂମିର ସେବାପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଦିଆଯିବ ।
• ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନାନ୍ତର ଓ ମତାନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଆପୋଷ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରାଯିବ ।

(iv) ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ –

• କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ବଜାୟ ରଖୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ହେବ ।
• କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କରାଯିବ ।
• ସର୍ବୋପରି ସମସ୍ତ ମଧ୍ଯରେ ସ୍ନେହ ଓ ସଦ୍‌ଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 6.
ତୁମେ ପରବର୍ତୀ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କରେ ପଢ଼ିଛ । ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଏକ ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ଏହି ପାଠରେ ପଢ଼ିଥିବା କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ସଂରଚନାର ଆନୁମାନିକ ଅବସ୍ଥା ଚିହ୍ନାଅ ।
Answer:
(i) ଆମେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ବିକାଶ ସମ୍ପର୍କ ଅଧ‌ିକ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ କରିଅଛୁ । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ କିଛି ନିମ୍ନରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି ଯାହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଖୋରାକ ଯୋଗାଇବ ।

(ii) ମୌର୍ଯ୍ୟ ଯୁଗର ପତନ ପରେ ଶୁଙ୍ଗ ବଂଶର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୋଇଥିଲା । ସେମାନେ କଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବହୁତ ଆଗରେ ଥିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ରକଳାକୁ ନେଇ ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରାହଳୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଯାହାକି ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିପାଇଁ ଉପାଦେୟ ହୋଇପାରିବ । ସେମାନଙ୍କ ଭାରଦୃତ ସ୍ତୂପର ରେଲିଂରେ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଧର୍ମଚକ୍ର ଓ ନୃତ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍ର ରହିଛି ।

(iii) ତାଙ୍କ ପରେ ସାତବାହନ ବଂଶ ପୁନେ ନିକଟସ୍ଥ ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରାଇ ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳାର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମୀଲିପିର ପ୍ରଚଳନ କରାଇ ସଂଖ୍ୟାମାନ ଲେଖୁବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

(iv) ଚେଦୀମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟସ୍ତ ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା ସହିତ ହାତୀଗୁମ୍ଫାର ଶିଳାଲେଖ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିରହିଛି । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ ଜୈନ୍ୟ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କରେ ନିର୍ମାଣ କରାଇ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ପରିଚୟ ‘ଛାଡ଼ିଯାଇଛି ।

(v) ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ତୋଳ, ଚେର ଓ ପାଜ୍ୟ ରାଜବଂଶ ଅନେକ କଳା ସ୍ଥାପତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ସ୍ଥାପନ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ରାଜା କରିକାଳ ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଆନିକଟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଚୋଳ ରାଜାମାନେ ଅନେକ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଯାଇଥିଲେ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧୧୭) :

Question 1.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ କାହିଁକି ‘ପୁନର୍ଗଠନ ଯୁଗ’ କୁହାଯାଏ ?
Answer:

1. ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଅନେକ ଛୋଟ ବଡ଼ ନୂତନ ରାଜ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟିଲା ।
2. ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ନୂଆ ରାଜ୍ୟରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିବାକୁ ପରସ୍ପର ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କଲେ ।
3. ରାଜନୈତିକ, ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ନୂତନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ପୁନଃ ସଂଗଠନ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସମୟକୁ ‘ପୁନର୍ଗଠନ ଯୁଗ’ କୁହାଯାଏ ।

Question 2.
ଉକ୍ତ ସମୟର ସମ୍ରାଟମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସେହି ସମୟରେ ସମ୍ରାଟମାନେ ପ୍ରଜାମଙ୍ଗଳ, ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଠତା (ସବୁ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା), କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିକାଶ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରସାର ଭଳି ମୂଲ୍ୟବୋଧଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲେ ।

Question 3.
ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ କିପରି ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ମିଶିଯାଇ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ମିଶ୍ରଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲେ ?
Answer:

1. ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ (ଯଥା- ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍, ଶକ, କୁଶାଣ) ଭାରତକୁ ଆସିବା ପରେ ଏଠାକାର ଧର୍ମ (ବୌଦ୍ଧ ଓ ହିନ୍ଦୁ) ଭାଷା ଓ ରୀତିନୀତିକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ଭାରତୀୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ନିଜର କଳା କୌଶଳ ସହ ଭାରତୀୟ କଳାକୁ ମିଶାଇ ଏକ ନୂତନ ସଂସ୍କୃତି ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବର୍ଷରେ ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି କାଗଜର ଏକ ଫର୍ଦ୍ଦରେ ସମୟରେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଏହି ସମୟରେଖା କେତେ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସୂଚାଏ ? ଯେହେତୁ ଆମେ ଅଧ୍ୟାୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଗ୍ରଗତି କରୁଛେ ତେଣୁ ସମୟରେଖାରେ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନିତ କର ।
Answer:
(i) ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ = ୨୦୦ ବର୍ଷ (ଖ୍ରୀ.ପୂ.)
(ii) ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ = ୩୦୦ ବର୍ଷ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ)
ମୋଟ ସମୟ = ୨୦୦ + ୩୦୦ = ୫୦୦ ବର୍ଷ

(ii) ୨୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ (୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ)ରୁ ୩୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ (୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇତିହାସ । ଏହି ସମୟ ୫୦୦ ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ୟାପିଛି, କାରଣ ଏଥିରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ, ଶୁଙ୍ଗ ଏବଂ ସାତବାହନ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ଥାନ, ସମୃଦ୍ଧ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ଏବଂ କୁଶାଣ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଭାରତୀୟ କଳାବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

(iii) ସମୟରେଖା :

(vi)

ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୮୫	ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀ	ସାତବାହନମାନେ ଶୁଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣରେ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ କିମ୍ବା ୩ୟ ଶତାବ୍ଦୀ	ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟରେ ଚେର, ଚୋଳ ଏବଂ ପାଶ୍ଚା ରାଜ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟିଥିଲା ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨ୟ-୫ମ ଶତାବ୍ଦୀ	ଇଣ୍ଡୋସିଥୁନ ବା ଶକମାନଙ୍କର ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାସନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ୨ୟ ଶତାବ୍ଦୀ	କୁଶାଣମାନେ ମୂଳତଃ ମଧ୍ଯ ଏସିଆରୁ ଆସି ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।

Question 2.
ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟରେ ତୁମେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମାନଚିତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ । (ପୃ-୧୦୦ ଦେଖ) ପୂର୍ବପୃଷ୍ଠାରେ ମୌର୍ଯ୍ୟ ପରି ଭାରତର ଏକ ମାନଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି । କେତୋଟି ରାଜ୍ୟ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥୁଲା, ତୁମେ ଗଣିକି କହିପାରିବ କି ?
Answer:
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ମାନଚିତ୍ର ତୁଳନାରେ ଏହି ନୂତନ ମାନଚିତ୍ର ଦେଖୁଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ, ପୂର୍ବରୁ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅଧୀନରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ (ଯଥା- ମଗଧ, କଳିଙ୍ଗ, ଗାନ୍ଧାର, ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ) ଏବେ ସ୍ଵାଧୀନ ହୋଇ ଶୁଙ୍ଗ, ସାତବାହନ, ଚେଦୀ, ଚୋଳ, ଚେର, ପାଣ୍ଡ୍ଯ, ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍, ଶକ ଓ କୁଶାଣ ଭଳି ଅଲଗା ଅଲଗା ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି ।

Question 3.
ପାର୍ଶ୍ଵ ରେ ଭାର ହୃତ ସ୍ତୁପର ଏକ ପ୍ୟାନେଲ୍ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୁଇଟି ଚିତ୍ରକୁ ଦେଖ । ସେମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ? ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ ତୁମେ କିଛି ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ କି ? ସେମାନଙ୍କ ପୋଷାକକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହା ଭାରହୃତ ସ୍ତପର ଏକ ପ୍ୟାନେଲ୍ ସେମାନଙ୍କ ପୋଷାକ ସମ୍ପର୍କରେ ଆମକୁ କ’ଣ ସୂଚନା ଦେଉଛି ? ଏହି ପ୍ୟାନେଲରୁ ତୁମେ କ’ଣ ସବୁ ଶିଖୁଲ ତାହାର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Answer:

(i) ଭା ର ହୃ ତ ସ୍ତ ପ ର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଚିତ୍ର ଦୁଇ ଜଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଙ୍କ ର, ଯେଉଁମାନେ କାରିଗର କିମ୍ବା ମୂ ର୍ରି କାର ପରି ମନେ ହେଉଛନ୍ତି । ସେମାନେ ପଥର ଖୋଦ ନ କି ମ୍ବା ସଜାଇବା। କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ବଙ୍କା ସ୍ଥିତି ଏବଂ ହାତ ରେ ପୂ ବ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ହସ୍ତ ଶ୍ରମକୁ ସୂଚିତ କରେ ।

(ii) ସେ ମା ନ ଙ୍କ ର ସ ର ଳ ପୋଷାକରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେମାନେ ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ବ୍ୟକ୍ତି । ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ବିଶେଷକରି ସ୍ତପ ପରି ଧାର୍ମିକ ସ୍କାର କୀ ନି ର୍ମାଣରେ କରି ଗ ର ମା ନ ଙ୍କ ର ଗୁ ରୁ ତ୍ଵ, ପୂ ଣ୍ଣ ଭୂମିକାକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ ।

(iii) ଏକ ରେ ଲିଂ ର ଆବଦ୍ଧ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରତୀକ, ସମ୍ଭବତଃ ଏକ ପବିତ୍ର ବସ୍ତୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ସଜାଯାଇଛି, ଯାହା ବୌଦ୍ଧ ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ କଳା ଏବଂ ଭକ୍ତି ଉଭୟର ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ଦର୍ଶାଉଛି । ଚାରିପାଖର ନମୁନା ଏବଂ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ସେହି ସମୟର ଉନ୍ନତ ଦକ୍ଷତା ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଅଛି ।

Question 4.
ଚିତ୍ରକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଚିତ୍ରରେ ଦଶାଯାଇଥିବା ପୋଷାକ, ଆଭୂଷଣ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀର ଏକ ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ଉପରିସ୍ଥ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶୁଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟର କଳାତ୍ମକ, ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଫଳତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଏବଂ ଆମକୁ ସେହି ସମୟର ଜୀବନଶୈଳୀର ଏକ ଝଲକ ଦେଖାଇଥାଏ ।

(i) ପୋଷାକ : ପୋଷାକ ମଧ୍ୟରେ ଶାଢ଼ି ଏବଂ ଧୋତି ପରି ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ପୋଷାକ କିମ୍ବା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶୈଳୀର ପୋଷାକ ରହିଛି । ମୁଣ୍ଡରେ ପଗଡ଼ି ଭିଡ଼ିଛନ୍ତି । କପଡ଼ାରେ ପ୍ଲେଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ଭବତଃ ସଜାଯାଇଥିବା ବ୍ୟବହାରକୁ ସୂଚାଇଥାଏ, ଯାହା ପୋଷାକ ପ୍ରତି ଶୈଳୀ ଏବଂ ଧାନର ଭାବନାକୁ ସୂଚିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ଅଳଙ୍କାର : ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଳଙ୍କାର ବୁଡ଼ି (ଚିତ୍ର ୮) ଏବଂ ହାର (ଚିତ୍ର ୧୦) ଧାତୁ ଏବଂ ମଣିର ବ୍ୟବହାର ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ସେ ସମୟରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସାଜସଜ୍ଜା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା । ମହିଳା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ (ଚିତ୍ର ୩, ୪, ୬)ରେ ବ୍ୟବହୃତ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ବିସ୍ତୃତ ମୁଣ୍ଡଗଛ ଏବଂ କାନଫୁଲ ପରିଧାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

(iii) ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତ : ଫୁଲଦାନୀ (ଚିତ୍ର ୫) ପାଣି କିମ୍ବା ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ସାଜସଜ୍ଜା ପାତ୍ରର ବ୍ୟବହାରକୁ ସୂଚିତ କରେ । ପାନିଆ (ଚିତ୍ର ୯) ହାତୀଦାନ୍ତରେ ତିଆରି, ଦୈନନ୍ଦିନ ବସ୍ତୁରେ ସାଜସଜ୍ଜା ଏବଂ କଳାକୃତିର ଗୁରୁତ୍ଵ ଦର୍ଶାଉଛି । (ଚିତ୍ର ୭) ଘରୋଇ ଜୀବନ ଏବଂ ରାଜକୀୟତା ଉପରେ ରଖାଯାଇଥିବା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି ।

Question 5.
ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ କେତେକ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ମୁଦ୍ରାରେ ବାସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଛବି ରହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?

Answer:

1. ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ଶାସକମାନେ ଭାରତୀୟ ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ଭାରତୀୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ ମୁଦ୍ରାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ ।

Question 6.
ପୂର୍ବ ପୃଷ୍ଠାରେ ଥିବା ବିଶାଳ କନିଷ୍କଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିକୁ (୧.୮୫ ମିଟର ଉଚ୍ଚ) ଭଲକରି ଲକ୍ଷ୍ଯକର ଏବଂ ସେ ପିନ୍ଧିଥ‌ିବା ବସ୍ତ୍ର, ଜୋତା ଓ ଧରିଥ‌ିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖ । ଏସବୁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ବିଷୟରେ ଆମକୁ କ’ଣ ସୂଚନା ଦେଉଛି ?
Answer:

1. ରାଜା କନିଷ୍କଙ୍କର ମୁଣ୍ଡବିହୀନ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି (୧.୮୫ ମିଟର) ଏହାର ପୋଷାକ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପାଦୁକା ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
2. ସେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲମ୍ବା କୋଟ୍ ଏବଂ ଜୋତା ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ପୋଷାକ ଶୈଳୀକୁ ଦର୍ଶାଉଛି ।
3. ସେ ହାତରେ ଖଣ୍ଡା ଧରିଛନ୍ତି ଯାହା ତାଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି ।

Question 7.
ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲକରି ଦେଖ । ସମ୍ରାଟଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କାହାର ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ?

Answer:
ମୁଦ୍ରାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ସମ୍ରାଟ କନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଦ୍ରାରେ ଶିବ (ନନ୍ଦୀଙ୍କ ସହ)ଙ୍କ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଛି ।

Question 8.
ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ତାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାରେ ବୁଦ୍ଧ ଓ ଶିବଙ୍କୁ କାହିଁକି ଖୋଦିତ କରିବେ ? ଏହା ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ପ୍ରାଥମିକତା ଉପରେ କ’ଣ କହୁଛି ?
Answer:

1. ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ରାଜା କନିଷ୍ଠ ସର୍ବଧର୍ମକୁ ସମଭାବରେ ବିଶ୍ଵାସ କରୁଥିଲେ ।
2. ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୈବ ଧର୍ମ (ଶିବ ଉପାସନା)କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ ।

Question 9.
ଏହିପରି ସାଙ୍କେତିକ ମୁଦ୍ରାର ଆଧୁନିକତା ଉଦାହରଣ ତୁମେ ପାଇପାରିବ କି ?
Answer:
(i) ସମ୍ରାଟ କନିଷ୍କ ନିଜ ମୁଦ୍ରାରେ ବୁଦ୍ଧ ଓ ଶିବଙ୍କ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ କରି ନିଜର ଧାର୍ମିକ ସହିଷ୍ଠତା ଦର୍ଶାଉଥିଲେ ଏବଂ ସାତବାହନମାନେ ନୌବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଜାହାଜର ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

(ii) ସେହିପରି ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀମାନଙ୍କ ମୁଦ୍ରାରେ ଥ‌ିବା ଭାରତୀୟ ଓ ଗ୍ରୀକ୍ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସାଂସ୍କୃତିକ ମିଶ୍ରଣର ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଥିଲା ।

(iii) ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏହିପରି ଅନେକ ସାଙ୍କେତିକ ମୁଦ୍ରାର ଉଦାହରଣ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ, ଯେପରିକି ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କାରେ ଥିବା ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ‘ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭ’ ଆମର ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିଚୟକୁ ବୁଝାଏ ।

(iv) ସେହିପରି ଅନେକ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଥିବା ଗହମ ବା ଶସ୍ୟର ଚିତ୍ର ଆମ ଦେଶର କୃଷିଭିଭିକ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ କୃଷକମାନଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ଵକୁ ସୂଚାଉଛି ।

(v) ଏହାଛଡ଼ା ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ (ଯଥା— ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ) ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ମୁଦ୍ରାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥାଏ, ଯାହାକି ଆମର ଐତିହାସିକ ବଳିଦାନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଥାଏ । ତେଣୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ରାଜାମାନଙ୍କପରି ଆଧୁନିକ ସରକାର ମଧ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଶର ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରାଥମିକତାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 10.
ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମଥୁର। ଓ ଗାନ୍ଧୀର ଚିତ୍ରକଳାର ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହ ପରିଚିତ ହେଲା । (ଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର ଓ ଏହା କେଉଁ ଶିଳ୍ପକଳ। ଶୈଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଦର୍ଶାଅ ।) ତୁମର ଦର୍ଶନୀୟ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଯଥାର୍ଥତା ସହ ପ୍ରତିପାଦନ କର ଏବଂ ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।

Answer:
ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଥୁରା। ଶିଳ୍ପକଳ ଶୈଳୀର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । କାରଣ ଏଥ‌ିରେ ନାଲି ରଙ୍ଗର ବାଲି ପଥର ବ୍ୟବହାର ହୋଇଛି ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଗଢ଼ଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀର ଅଟେ ।

(i) ଚିତ୍ର ୧ : ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକାଳୀନ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ । ଏହା ଗାନ୍ଧାର ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଟେ (ଧୂସର ଶିଷ୍ଟ ପଥର ଏବଂ ଗ୍ରୀକୋ—ରୋମାନ୍ ଶୈଳୀ ସହିତ ବାସ୍ତବବାଦୀ
ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦେଖାଯାଇପାରିବ) ।

(ii) ଚିତ୍ର ୨ : ବୋଧସତ୍ତ୍ଵ ମୈତ୍ରେୟ । ଏହା ଗାନ୍ଧାର ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଟେ । (ଗ୍ରୀକୋ-ରୋମାନ୍ ପ୍ରଭାବ, ବିସ୍ତୃତ ପୋଷାକ ଫୋଲ୍‌ଡ ଏବଂ ମୁଖମଣ୍ଡଳର ବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଇପାରିବ)

(iii) ଚିତ୍ର ୩ : କୁଶାଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପୂଜା କରାଯାଉଥିବା ଶିବ ଲିଙ୍ଗ । ଏହା ମଥୁରା ବିଦ୍ୟାଳୟର ଆଟେ (ଲାଲ ପଥର ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀ ଦେଖାଯାଇପାରିବ) ।

(iv) ଚିତ୍ର ୪ : ଦୁଇ ନାଗୁଣୀ ମଧ୍ୟରେ ନାଗ । ଏହା ମଥୁରା ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଟେ (ସାଧାରଣ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ବ୍ୟବହୃତ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଖାଯାଇପାରିବ) ।

(v) ଚିତ୍ର ୫ : ଯୁଦ୍ଧର ଦେବତା କାର୍ତ୍ତିକେୟ । ଏହା ମଥୁରା ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଟେ (ଏହାର ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଆକୃତି ଅଛି ଏବଂ ଏହା ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀରେ ନିର୍ମିତ) ।

(vi) ଚିତ୍ର ୬ : ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୁଦ୍ଧ । ଏହା ଗାନ୍ଧାର ବିଦ୍ୟାଳୟର ଅଟେ (ଗ୍ରୀକୋ-ରୋମାନ୍ କଳାକୃତି ଦେଖାଯାଇପାରିବ ) ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ରାଜାଙ୍କ ନାମ ଆରମ୍ଭରେ ମାତାଙ୍କ ନାମ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରମ୍ପରା ତୁମ ମତରେ କ’ଣ ଦର୍ଶାଉଛି ?

Answer:
ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ସାତବାହନ ସମାଜରେ ମାତୃଶକ୍ତି ବା ନାରୀମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା । ମା’ଙ୍କ ପରିଚୟ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଗର୍ବର ବିଷୟ ଥିଲା

Question 2.
ପୂର୍ବ ପୃଷ୍ଠାରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଆଧୁନିକ ସଂଖ୍ୟାପରି ଦେଖାଯାଉଛି ? କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ ?
Answer:

1. ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଆକାର ଆଜିର ୬ ଓ ୭ ଭଳି ସଂଖ୍ୟା ସହ ସାମାନ୍ୟ ମେଳ ଖାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ।
2. ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରୁ ଆମର ଆଧୁନିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ଘଟିଛି ବୋଲି ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ।

Question 3.
ପିଟାଲଖୋରାରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ଏହି ଯକ୍ଷମୂର୍ତ୍ତି ହାତରେ ଏକ ଅଭିଲେଖ ଧାରଣ କରିଛି, ଯେଉଁଥରେ ଲେଖାଯାଇଛି ‘‘କାହ୍ନା ଦାସେନ ହିରାମକରେଶ କାଟ” । ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ସୁନା ଏହା କ’ଣ ମଜାଦାୟକ ନୁହେଁ ଯେ ଏକ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକାର ମଧ୍ୟ ପଥରରେ ଦେଖ ଏହା ଆମକୁ ସେ ସମୟର ଜୀବିକା ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ସୂଚନା
କରିଗର କାହ୍ନା ଦାସଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ମିତ । ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି ? ଭାବି ଦେଉଛି ?
Answer:

1. ହଁ, ଏହା ସୂଚାଉଛି ଯେ ସେ ସମୟରେ କାରିଗରମାନେ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ ।
2. ଜଣେ କାରିଗର କେବଳ ଗୋଟିଏ କାମରେ ସୀମିତ ନରହି ଅନ୍ୟ କଳାରେ ମଧ୍ୟ ଦକ୍ଷତା ହାସଲ କରୁଥିଲେ । ଏହା ସେ ସମୟର ଲୋକମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତ କଳା କୌଶଳର ପରିଚୟ ଦିଏ ।

Question 4.
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଦୁଇହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ପଥରକଟା ଗୁମ୍ଫାଘରଗୁଡ଼ିକୁ । କେବଳ ଗୋଟିଏ ନିହାଣ ଏବଂ ହାତୁଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ କାରିଗରମାନେ କେମିତି ଏତେ ସଠିକ୍ କାରିଗରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ ? ନିଜକୁ ସେହି ଯୁଗର ମୂର୍ତ୍ତିକାର ଭାବେ କଳ୍ପନା କରି ନିଜ ହାତରେ ପଥରକୁ କଳାର ରୂପ ଦେଇଥୁବାର ପରିକଳ୍ପନା କର । ଏଥ‌ିପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ କେଉଁ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତ ?
Answer:
(i) ଏହା ସେ ସମୟର କାରିଗରମାନଙ୍କର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଦକ୍ଷତା ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

(ii) ସେମାନେ ପଥରର ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝି ସେଥ‌ିରେ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଖୋଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

(iii) ମୁଁ ଲୁହା ନିହାଣ, ହାତୁଡ଼ି, ପଥର ଘଷିବା ପାଇଁ ଖଦଡ଼ା ପଥର ଏବଂ ମାପଚୁପ ପାଇଁ ସୂତା ବା କାଠି ବ୍ୟବହାର କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 5.
ପୂର୍ବ ପୃଷ୍ଠାର ମାନଚିତ୍ରରେ ନାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା କେତେକ ପ୍ରତୀକକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଏହି ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ପ୍ରତିନିଧୃତ୍ଵ କରନ୍ତି ? ଚିନ୍ତା କର ସେମାନେ କିପରି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ପରିଚୟକୁ ଉଜ୍ଜିବୀତ କରୁଛନ୍ତି ?
Answer:

1. ଚୋଳ ବାଘ (ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ)
2. ଚେର – ଧନୁତୀର (ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳର ପ୍ରତୀକ)
3. ପାଠ୍ୟ – ମାଛ (ସମୁଦ୍ର ଓ ନୌବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରତୀକ)

ଏହି ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ସେହି ରାଜ୍ୟର ପରିଚୟ ଏବଂ ଶକ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା ।

Question 6.
ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିକୃତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ତାଙ୍କୁ କେମିତି ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରାଯାଇଛି ? ତାଙ୍କର ଭଙ୍ଗା, ପୋଷାକ ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ କ୍ଷମତା ଓ ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ସୂଚାଏ ?

Answer:
ରାଜା ହାତୀ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ରାଜକୀୟ ଠାଣି ଓ କ୍ଷମତାର ପ୍ରତୀକ । ତାଙ୍କ ହାତରେ ଭଙ୍ଗୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାଭଳି ଅଛି, ଯାହା ସୂଚାଏ ସେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ଥିଲେ ।

Question 7.
ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁଥୁବ ନିଶ୍ଚୟ ଯେ ଐତିହାସିକମାନେ କେମିତି ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବର ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କଲେ ? ଆସ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରିବା ଏବଂ ଆଲୋଚନା କରିବା ଯେ ଏହି ସୂଚନା କେମିତି ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିଲା ?
Answer:
ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଐତିହାସିକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
(i) ପ୍ରଥମତଃ, ଖନନରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ବାଣିଜ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସାତବାହନମାନଙ୍କ ମୁଦ୍ରାରେ ଖୋଦିତ ଜାହାଜ (ବୋଇତ)ର ଚିତ୍ର ସେମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ପ୍ରାଚୀନ ସାହିତ୍ୟ ଏହି ସମ୍ପର୍କର ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାରେ ବହୁତ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ, ବିଶେଷ କରି ‘ଶୀଳପଦୀକାରମ୍’ ମହାକାବ୍ୟରେ ତତ୍କାଳୀନ ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁହାର ତଥା ମଦୁରାଇ ଭଳି ସମୃଦ୍ଧ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସହରଗୁଡ଼ିକର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ, ପ୍ରାଚୀନ ଶିଳାଲେଖ ବା ଅଭିଲେଖଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଯେପରିକି, ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ସେ ପାଣ୍ଡ୍ ରାଜ୍ୟରୁ ଶହ ଶହ ମୋତି ଆଣିଥିଲେ, ଯାହା ଦୁଇ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ । ପୁନେ ନିକଟସ୍ଥ ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ଟୋଲ ଓ ଟିକସ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଥିଲା ବୋଲି ଅଭିଲେଖରୁ ଜଣାପଡ଼େ ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ, ବିଦେଶୀ ପରିବ୍ରାଜକ ଏବଂ ରାଜଦୂତମାନଙ୍କର ବିବରଣୀରୁ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ । ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜଦୂତ ମେଗ୍ରାସ୍ଥିନିସ୍ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ‘ଇଣ୍ଡିକା’ରେ ପାଣ୍ଡ୍ ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ରୋମ ସହ ସେମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।

(v) ଏହାବ୍ୟତୀତ ଚେରମାନେ ମସଲା, ହାତୀଦାନ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତା ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଓ ରୋମକୁ ରପ୍ତାନୀ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ରହିଛି ।

(vi) ଶେଷରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ମିଳିଥିବା ଆମଦାନୀ ସାମଗ୍ରୀ, ଯେପରିକି ସାତବାହନ ରାଜ୍ୟକୁ ଆସୁଥ‌ିବା ବିଦେଶୀ କାଚ ଓ ସୁବାସିତ ମଲମ, ଏହି ଆନ୍ତଃରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ କରେ ।

(vii) ଏହିସବୁ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ – ମୁଦ୍ରା, ସାହିତ୍ୟ, ଶିଳାଲେଖ ଓ ବିଦେଶୀ ବିବରଣୀକୁ ଏକାଠି କରି ଐତିହାସିକମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବ୍ୟବସାୟିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିପାରିଛନ୍ତି ।

Question 8.
ପାଣ୍ଡାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମୋତି ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ । ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ଯେ ମୋତି ସେ ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମଗ୍ରୀ ଥିଲା ?
Answer:

1. ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତି ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତ୍ର ଥିଲା ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଳଙ୍କାର ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।
2. ବିଦେଶରେ, ବିଶେଷକରି ରୋମରେ ଭାରତୀୟ ମୋତିର ପ୍ରବଳ ଚାହିଦା ଥିଲା, ତେଣୁ ଏହା ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ବାଣିଜ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ଥିଲା ।

Question 9.
ତୁମେ ଜାଣିଛ କି ଗାନ୍ଧାର କେଉଁଠି ଅଛି ? ଏହା ମହାଭାରତର ଏକ ଚରିତ୍ରକୁ ତୁମର ସ୍ମରଣ କରାଏ କି ?
Answer:

1. ଗାନ୍ଧାର ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
2. ଏହା ମହାଭାରତର ଚରିତ୍ର ‘ଗାନ୍ଧାରୀ’ (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ) ଏବଂ ‘ଶକୁନି’ଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ କେଉଁ ଯୁଗ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ପୁନର୍ଗଠନ ଯୁଗ

Question 2.
ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ କାହାର ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ?
Answer:
ଶେଷ ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟଙ୍କର

Question 3.
ମଧ୍ୟଭାରତରେ ଶୁଙ୍ଗବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ

Question 4.
ପୂର୍ବକାଳରେ ଶାସକମାନେ କ’ଣ ପାଇଁ ‘ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ’ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାପାଇଁ

Question 5.
‘ଯୋଗସୂତ୍ର’ର ରଚୟିତା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ମହର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳି

Question 6.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁଙ୍ଗକଳାର ନମୁନା କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ

Question 7.
ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନର କେଉଁ ସହର ନିକଟରେ ଥିଲା ?
Answer:
ପୁନେ

Question 8.
ସାତବାହନ ବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ କୃଷକମାନେ କେଉଁ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାରେ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
କ୍ରିଷ୍ଣା- ଗୋଦାବରୀ

Question 9.
ସାତବାହନମାନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠାପର ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ ?
Answer:
ବାସୁଦେବ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ)

Question 10.
ଚେଦୀ ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ଖାରବେଳ

Question 11.
ଖାରବେଳ କେଉଁ ଧର୍ମର ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ ?
Answer:
ଜୈନ ଧର୍ମ

Question 12.
ଇତିହାସରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀରାଜା କାହାକୁ କୁହାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
ଖାରବେଳ

Question 13.
ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡିଗିରିରେ ଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫା କେଉଁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା ?
Answer:
ଜୈନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ

Question 14.
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କବିମାନଙ୍କରର ସାମଗ୍ରିକ ସାହିତ୍ୟ କୃତିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ

Question 15.
ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
ଚୋଳ ରାଜବଂଶ

Question 16.
ରାଜା କରିକାଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଜଳ ବିଭାଜିକାର ନାମ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
କାଲାନାଇ ବା ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଆନିକଟ

Question 17.
କେଉଁ ରାଜବଂଶ କେରଳପୁତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ?
Answer:
ଚେର

Question 18.
ଚେରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ କେଉଁ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ବେଶ୍ ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ରୋମ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ

Question 19.
ପାଣ୍ଡ୍ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ?
Answer:
ମଦୁରାଇ

Question 20.
‘ଇଣ୍ଡିକା’ ପୁସ୍ତକ କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ ?
Answer:
ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁ ବଂଶର ଜଣେ ବିଧବା ନାରୀ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇଥିଲେ ?
(କ) ଚୋଳ
(ଖ) ଚେର
(ଗ) ପାଣ୍ଡ୍
(ଘ) ସାତବାହନ
Answer:
(ଘ) ସାତବାହନ

Question 2.
ସାତବାହନମାନେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାପର ଭାବରେ ଭର୍ତ୍ତି କରୁଥିଲେ ?
(କ) କୈଳାସପତି
(ଖ) ସୂର୍ଯ୍ୟ
(ଗ) ବାସୁଦେବ
(ଘ) ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର
Answer:
(ଗ) ବାସୁଦେବ

Question 3.
କାର୍ଲାଗୁମ୍ଫା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କେଉଁ ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ?
(କ) ଲୋନାଭାଲ
(ଖ) ସୋନାଭାଲ
(ଗ) କୋଟାଭାଲ
(ଘ) ଲାଲସୋନା
Answer:
(କ) ଲୋନାଭାଲ

Question 4.
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ କେଉଁ ରାଜବଂଶ ଅଧୀନରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ଚୋଳ
(ଖ) ପାଣ୍ଡ୍
(ଗ) ସାତବାହନ
(ଘ) ଚେଦୀ
Answer:
(ଘ) ଚେଦୀ

Question 5.
ଚେଦୀ ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ବୋଲି ତୁମେ ଇତିହାସରୁ ଜାଣିଛ ?
(କ) କରିକାଳ
(ଖ) କୃଷ୍ଣଦେବ ରାୟ
(ଗ) ଖାରବେଳ
(ଘ) ସାତକଣ୍ଠି
Answer:
(ଗ) ଖାରବେଳ

Question 6.
ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
(କ) କଟକ
(ଖ) ଢେଙ୍କାନାଳ
(ଗ) ଭୁବନେଶ୍ୱର
(ଘ) ପୁରୀ
Answer:
(ଗ) ଭୁବନେଶ୍ୱର

Question 7.
ରାମାୟଣର କାହାଣୀ କେଉଁ ଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ, ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ଯୋଗୀମଠ ଗୁମ୍ଫା
(ଖ) ଲଳିତଗିରି ଗୁମ୍ଫା
(ଗ) ହାତୀଗୁମ୍ଫା
(ଘ), ଚଣ୍ଡିଖୋଲ
Answer:
(ଗ) ହାତୀଗୁମ୍ଫା

Question 8.
ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ରାଜତ୍ଵକାଳରେ କେଉଁ ଲିପି ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ?
(କ) ପାଲି
(ଖ) ପ୍ରାକୃତ
(ଗ) ସଂସ୍କୃତ
(ଘ) ବ୍ରାହ୍ମୀ
Answer:
(ଘ) ବ୍ରାହ୍ମୀ

Question 9.
ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ କେଉଁ ସମ୍ରାଟ ‘ସାଧୁ-ସନ୍ଥ ପରିଷଦ’ ଗଠନ କରିଥିଲେ ?
(କ) ସାତକଣ୍ଠି
(ଖ) ଅଶୋକ
(ଗ) ଖାରବେଳ
(ଘ) ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ
Answer:
(ଗ) ଖାରବେଳ

Question 10.
ଦକ୍ଷିଣଭାରତରେ ସଙ୍ଗମ କବିତାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବନାକୁ ନେଇ ରଚନା କରାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ବୀରତ୍ଵ ଓ ଉଦାରତା
(ଗ) ସାହସିକତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ
(ଖ) କାରୁଣ୍ୟ ଓ ଉଦାରତା
(ଘ) କଳ୍ପନିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ
Answer:
(କ) ବୀରତ୍ଵ ଓ ଉଦାରତା

Question 11.
ଚୋଳବଂଶର କେଉଁ ରାଜା ଚେର ଓ ପାଣ୍ଡର ମିଳିତ ଶକ୍ତିକୁ ପରାସ୍ତ କରି ନିଜର ଆଧୂପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ ?
(କ) ହରିତାଳ
(ଖ) କରିକାଳ
(ଗ) କରତାଳ
(ଘ) କଳିକାଳ
Answer:
(ଖ) କରିକାଳ

Question 12.
କାବେରୀ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା ?
(କ) ଦକ୍ଷିଣର ଭାତହାଣ୍ଡି
(ଖ) ଦକ୍ଷିଣର ଧାନମଣ୍ଡି
(ଗ)ଽଦକ୍ଷିଣର ଧାନହାଣ୍ଡି
(ଘ) ଦକ୍ଷିଣର ସୁନାହୁଣ୍ଡି
Answer:
(ଗ)ଽଦକ୍ଷିଣର ଧାନହାଣ୍ଡି

Question 13.
ଭଞ୍ଜି କେଉଁ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ?
(କ) ଚୋଳ ରାଜବଂଶ
(ଖ) ପାଠ୍ୟ ରାଜବଂଶ
(ଗ) ସାତବାହନ ରାଜବଂଶ
(ଘ) ଚେର ରାଜବଂଶ
Answer:
(ଘ) ଚେର ରାଜବଂଶ

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ______________ ନିକଟରେ ହେଲିଓଡ଼ୋରସ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅବସ୍ଥିତ । (ବିଦିଶା, ଭେଲୁର, ୱାର୍ଦ୍ଧା, ମଦୁରାଇ)
Answer:
ବିଦିଶା

Question 2.
_________ ଙ୍କୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା କୁହାଯାଇଥାଏ । (ମହାଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ୍ଵର, ବାସୁଦେବ)
Answer:
ବାସୁଦେବ

Question 3.
କୁଶାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏସିଆରୁ ଆସି ସମ୍ଭବତଃ _________ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଭାରତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । (ତୃତୀୟ, ପ୍ରଥମ, ଦ୍ଵିତୀୟ, ଚତୁର୍ଥ)
Answer:
ଦ୍ଵିତୀୟ

Question 4.
__________ ଙ୍କୁ ମହାରାଜା ରାଜାଧ୍ଵରାଜ ଦେବପୁତ୍ର କୁହାଯାଉଥିଲା । (ଖାରବେଳ, କନିଷ୍ଠ, ଆଲେକଜାଣ୍ଡାର, ଅଶୋକ)
Answer:
କନିଷ୍କ

Question 5.
ସିଲ୍କ ପଥର (Silk Rout) ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶକୁ _________ ମାନେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖୁଥିଲେ ।
(ଚୋଳ, ଚେର, କୁଶାଣ, ଇଣ୍ଡୋଆରିଆନ)
Answer:
କୁଶାଣ

Question 6.
ଭାରତୀୟ ଓ ଗ୍ରୀକ୍ କଳାର ମିଶ୍ରଣରେ __________ ଶିଳ୍ପକଳା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ।
(ରୋମାନ, ଗାନ୍ଧାର, କଳିଙ୍ଗ, କୁଶାଣ)
Answer:
ଗାନ୍ଧାର

Question 7.
‘ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ଯରେ ଏକତା’ ___________ ଦେଶର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଟେ ।
(ରୋମ, ଇଟାଲୀ, ଭାରତ, ଇଂଲଣ୍ଡ)
Answer:
ଭାରତ

Question 8.
_________ ଙ୍କୁ ଧନର ଦେବତା କୁହାଯାଇଥାଏ। (ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା, କୁବେର)
Answer:
କୁବେର

Question 9.
‘ସଙ୍ଗମ’ଶବ୍ଦଟି _________ ଭାଷା‘‘ସଂଘ’ ଶବ୍ଦରୁ ଆନୀତ । (ସଂସ୍କୃତ, ପ୍ରାକୃତ, ଆରବୀ, ହିନ୍ଦୀ)
Answer:
ସଂସ୍କୃତ

Question 10.
ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାପାଇଁ ________ ‘‘ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ’ କରାଇଥିଲେ । (ଅଶୋକ, ଖାରବେଳ, ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ, ଆଲେକ୍‌ଜାଣ୍ଡାର)
Answer:
ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ

Question 11.
ମହିର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳି ______________ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ । (ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଶାସ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର, ଯୋଗବିଜ୍ଞାନ, ଯୋଗସୂତ୍ର)
Answer:
ଯୋଗସୂତ୍ର

Question 12.
ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜତ୍ଵକାଳରେ ପାନିଆଗୁଡ଼ିକ _____________ ରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । (ହରିଣ ଶିଙ୍ଘ, ହାତୀଦାନ୍ତ, କାଠ, ରୂପା)
Answer:
ହାତୀଦାନ୍ତ

Question 13.
ବର୍ତ୍ତମାନର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ___________ ମାନେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ।
(ସାତବାହନ, ଚୋଳ, ଚେର, ପାଣ୍ଡ୍)
Answer:
ସାତବାହନ

Question 14.
ସାତବାହନମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରାରେ _____________ ଚିତ୍ର ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା । (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର, ଜାହାଜର, ବାଘର)
Answer:
ଜାହାଜର ଚିତ୍ର

Question 15.
ସାତବାହନ ପରମ୍ପରାରେ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କୁ _____________ ନାମ ସୂକ୍ତକରି ନାମିତ କରାଯାଉଥିଲା ।
(ପିତା, ମାତା, କନ୍ୟା, ପୂତ୍ର)
Answer:
ମାତା

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚେଦୀ	ମାଛ ଚିତ୍ର
ଚେର	ବ୍ରାହ୍ମୀଲିପି
ପାଣ୍ଡ୍ଯ	ତାମିଲ
ଚୋଳ	ଧନୁ ଓ ତୀର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚେଦୀ	ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପି
ଚେର	ଧନୁ ଓ ତୀର
ପାଣ୍ଡ୍ଯ	ମାଛ ଚିତ୍ର
ଚୋଳ	ବାଘର ଚିତ୍ର
ସଙ୍ଗମ ସାହିତ୍ୟ	ତାମିଲ

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ	ଯୋଗସୂତ୍ର
ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍	କରିକାଳ
ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ରାଜା	ମହର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳି
ଚୋଳ ରାଜା	ଖାରବେଳ
ଇଣ୍ଡିକା ପୁସ୍ତକ	ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୃଙ୍ଗ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ	ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ
ଯୋଗସୂତ୍ର	ମହର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳି
ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ରାଜା	ଖାରବେଳ
ଚୋଳ ରାଜା	କରିକାଳ
ଇଣ୍ଡିକା ପୁସ୍ତକ	ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
କାର୍ଲାଗୁମ୍ଫା	ପୁନେ
ହାତୀଗୁମ୍ଫା	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ
କାଲାନାଇ	ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ହେଲି ଓଡୋରସ୍	ଓଡ଼ିଶା
ନାନେ ଘାଟ ଗୁମ୍ଫା	ତାମିଲନାଡୁ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
କାର୍ଲା ଗୁମ୍ଫା	ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ହାତୀ ଗୁମ୍ଫା	ଓଡ଼ିଶା
କାଲାନାଇ	ତାମିଲନାଡୁ
ହେଲି ଓଡୋରସ୍	ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ
ନାନେଘାଟ ଗୁମ୍ଫା	ପୁନେ

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଶୁଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ	ଖାରବେଳ
ସାତବାହନ ରାଜବଂଶ	କନିଷ୍ଠ
ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ	କରିକାଳ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶ	ଗୌତମୀ ପୁତ୍ର ସାତକଣ୍ଠି
କୁଶାଣ ରାଜବଂଶ	ପୁଷ୍ଯମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଶୁଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ	‘ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ
ସାତବାହନ ରାଜବଂଶ	ଗୌଡମୀପୁତ୍ର ସାତକଣ୍ଠି
ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ	ଖାରବେଳ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶ	କରିକାଳ
କୁଶୀଣ ରାଜବଂଶ	କନିଷ୍କ

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
‘‘ନିରନ୍ତର ଜୀବନଧାରା ଏବଂ ପୁନର୍ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ ଶକ୍ତିଦ୍ଵାରା ଏହି ଭୂମି ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ପୁନଃ ସଙ୍ଗଠିତ କରିଛି ।’’ ଏକଥା କିଏ କେବେ କହିଥିଲେ ?
Answer:

1. “ ‘ନିରନ୍ତର ଜୀବନଧାରା ଏବଂ ପୁନର୍ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିଦ୍ଵାରା ଏହି ଭୂମି ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ପୁନଃସଙ୍ଗଠିତ କରିଛି ।’’ ଏକଥା ଜଗଦୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କହିଥିଲେ ।
2. ସେ ୧୯୧୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ଏକ ପୁସ୍ତକରେ ଏହା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

Question 2.
କେବେ ଓ କେଉଁ ଘଟଣାଟି ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ପକାଇଥୁଲା ?
Answer:

1. ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଶେଷ ଶାସକଙ୍କୁ ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୮୫ରେ ତାଙ୍କ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ ।
2. ଏହି ଘଟଣାଟି ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନରେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ପକାଇଥିଲେ ।

Question 3.
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ଓ ବାହାରୁ ଆସିଥିବା ରାଜବଂଶଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା ରାଜବଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଶୁଙ୍ଗ, ଚେଦୀ, ସାତବାହନ, ଚୋଳ, ଚେର ଓ ପାଶ୍ୟ ।
2. ବାହାରୁ ଆସିଥିବା ରାଜବଂଶଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍‌, ଶକ ଓ କୁଶାଣ ।

Question 4.
ଶୁଙ୍ଗବଂଶର ଉତ୍ଥାନ କିଏ ଓ କିପରି କରାଇଥିଲେ ?
Answer:

1. ଶୁଙ୍ଗବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ ପୁଷ୍ୟାମିତ୍ର ଶୁଙ୍ଗ । ସେ ଉତ୍ତର ଓ ମଧ୍ୟ ଭାରତର କିଛି ଅଂଶରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।
2. ସେ ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାପାଇଁ ‘ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ’’ର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ ।

Question 5.
ବର୍ତ୍ତମାନର କେଉଁସବୁ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ସାତବାହନ ବଂଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ? ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଭାବେ କେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା ?
Answer:

1. ବର୍ତ୍ତମାନର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କରେ ସାତବାହନ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରିଥିଲେ ।
2. ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଅମରାବତୀ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ନିଜର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ ଅଧ୍ଵ ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।

Question 6.
ଚେଦୀ ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ? ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ଚେଦୀ ବଂଶର ପ୍ରମୁଖ ରାଜା ଥିଲେ ଖାରବେଳ । ସେ ଜୈନ ଧର୍ମର ଏକ ନିଷ୍ଠାପର ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ ।
2. ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ‘ଭିକ୍ଷୁରାଜା’ ବା ‘ସନ୍ନ୍ୟାସୀରାଜା’ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଥିଲା ।

Question 7.
କେଉଁ ତିନିଗୋଟି ରାଜବଂଶର ସମଷ୍ଟିକୁ ସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଉଥିଲା ? ସେମାନଙ୍କର ଅଭ୍ୟୁଦୟ କେଁବେ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ସଙ୍ଗମ ତିନିଗୋଟି ରାଜବଂଶର ସମଷ୍ଟିକୁ ବୁଝାଇଥାଏ, ଯଥା- ଚୋଳ, ଚେର ସ ପାର୍ଶ୍ଵ ।
2. ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ଵିତୀୟ କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ଯରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହୋଇଥିଲା ।

Question 8.
ପାଣ୍ଡୀ ରାଜବଂଶ କେବେ କେଉଁଠାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ?
Answer:

1. ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ପାଶ୍ୟମାନେ ତାମିଲନାଡୁର କିଛି ଅଂଶ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ମଦୁରାଇରୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ।
2. ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଇଣ୍ଡିକାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଚେର ରାଜବଂଶର ତିନିଗୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର ଯାହାକି ତାଙ୍କୁ ଇତିହାସରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥୁଲା ?
Answer:
(i) ଚେର ରାଜବଂଶ ତାମିଲନାଡୁର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ କେରଳପୁତ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଭଞ୍ଜି ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ବର୍ତ୍ତମାନ ଯାହା କରୁର୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ।

(ii) ସେମାନେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତ ଆଣିବାରେ ବିଶେଷ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲେ ।

(iii) ସଙ୍ଗମ କବିମାନଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପ୍ରଦାନ କରିବାରେ ସେମାନେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

Question 2.
ପାଠ୍ୟ ରାଜବଂଶ କେବେ, କେଉଁଠାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶାସନ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଥୁଲା ?
Answer:
(i) ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବରୁ ପାଶ୍ୟମାନେ ତାମିଲନାଡୁର କିଛି ଅଂଶ ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଓ ମଦୁରାଇ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା ।

(ii) ମେଗାସ୍ଥିନିସ୍ ତାଙ୍କ ଇଣ୍ଡିକା ପୁସ୍ତକରେ ପାଣ୍ଡ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ । ପାଶ୍ୟମାନେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

(iii) ସେମାନେ ସୁଦୂର ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ରୋମ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହ ଏକ ସକ୍ରିୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଖାରବେଳ ତାଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡରାଜ୍ୟରୁ ଶହ ଶହ ମୋତି ଆଣିଥିଲେ ବୋଲି ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ ।

Question 3.
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ହେଲିଓଡୋରସ ସ୍ତମ୍ଭ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍‌ମାନଙ୍କ କେଉଁସବୁ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ?
Answer:
(i) ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ବିଦିଶା ନିକଟସ୍ଥ ହେଲି ଓଡୋରସ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍‌ମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

(ii) ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଟି ଜଣେ ଇଣ୍ଡୋ-ଗ୍ରୀକ୍ ରାଜଦୂତଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା । ଯିଏ ନିଜର ଅଭିଲେଖରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ‘ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା’ କହି ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି ।

(iii) ଏହି ଅଭିଲେଖ ତିନିଗୋଟି ଚିରନ୍ତନ ନିୟମ ଯଥା- ଆତ୍ମସଂଯମ, ଦାନ ଏବଂ ଚେତନା ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରକାଶ କରେ ଯାହା ମଣିଷକୁ ସ୍ଵର୍ଗ ଆଡ଼କୁ ନେଇଯିବାକୁ ସମର୍ଥ କରାଏ ।

Question 4.
ଗାନ୍ଧାର ଶିଳ୍ପକଳା କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହା କେଉଁମାନଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ଓ କିପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିପାରିଥିଲା ?
Answer:
(i) ଗାନ୍ଧାର ଶିଳ୍ପକଳା ବିଶେଷକରି କୁଶାଣମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ପଶ୍ଚିମ୍ ପଞ୍ଜାବର ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଗ୍ରୀକ୍-ରୋମାନ୍ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ଥିଲା ।

(ii) ଏହି ଶୈଳୀର ଅଧିକାଂଶ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ କଳାକୃତି ଧୂସର-କଳା ଚିଷ୍ଟ ପଥରରେ ନିଖୁଣ ଭାବେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ବିଶେଷତଃ ମୂର୍ତ୍ତିକାରମାନେ ବାସ୍ତବବାଦୀ ଶରୀର ଗଠନ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଭାବେ ଉତ୍ସବ ସମ୍ପର୍କିତ ଲମ୍ବା ପୋଷାକ ସହିତ ନିଖୁଣ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରୁଥିଲେ । କନିଷ୍କଙ୍କର ମସ୍ତକ ବିହୀନ ଏକ ବିଶାଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଗାନ୍ଧାର ଶିଳ୍ପକଳାର ନିଦର୍ଶନ ଭାବରେ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

Question 5.
ମଥୁରା ଶିଳ୍ପକଳା କାହିଁକି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲା ?
Answer:
(i) ମଥୁରା ଶିଳ୍ପକଳା ଆଧୁନିକ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ମଥୁରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା ଏବଂ ଏହା ନିଜର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାରତୀୟ ଶୈଳୀ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ।

(ii) ଗାନ୍ଧାର ଶୈଳୀ ଭଳି ପ୍ରଥମେ ଏହି ଶୈଳୀରେ ମଧ୍ଯ ନାଲିଆ ବାଲି ପଥର ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଗ୍ରୀକ୍-ରୋମାନ ଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ କମ୍ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ଏହି ଚିତ୍ରକଳା ଭାରତୀୟ ଦେବଦେବୀ ଯଥା- କୁବେର, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବ, ବୃଦ୍ଧ, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ଯକ୍ଷିଣୀ ଚିତ୍ରକଳା ପ୍ରଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଭଙ୍ଗୀ ସହ ଅବୟବ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତର୍‌ମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଭାରତରେ କଳିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଚେଦୀ ରାଜବଂଶର କୃତିତ୍ଵଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
(i) ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ ଭାରତରେ ଚେଦୀ ରାଜବଂଶ ଅଧୀନରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲା ।

(ii) ସେହି ବଂଶର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜା ଥିଲେ ଖାରବେଳ । ସେ ଥିଲେ । ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଭିକ୍ଷୁରାଜା’ ବା ଜୈନ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଭୁବନେଶ୍ଵର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଗୁମ୍ଫା ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଜୈନ ଧର୍ମର ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ଅନୁଗାମୀ ‘ସନ୍ୟାସଙ୍କ ରାଜା’ ବୋଲି କହୁଥିଲେ । ଖଣ୍ଡଗିରି ଓ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡରେ

(iii) ସେହି ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ହାତୀଗୁମ୍ଫା । ଏଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲିପିରେ ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ରାଜତ୍ଵର ବର୍ଷବର୍ଷର ସଫଳତାର ଗୁଣଗାନ କରାଯାଇଛି । ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ଵ କାଳରେ ପ୍ରଥମ କରି ପଥର ଖୋଦେଇ କାମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।

(iv) ସେ ଏକ ଶହ ଅଞ୍ଚଳରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ‘ସାଧୁ-ସନ୍ଥ ପରିଷଦ’ ଗଠନ କରିଥିଲେ, ଯାହାକି ତାଙ୍କର ଧର୍ମଭାବନାର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

(v) ସେ ଅନେକ ସୁଗୁଣର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ବିଚାରଧାରାକୁ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ଦିରର ମରାମତି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଥିଲେ । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ପ୍ରଶଂସାର ପାତ୍ର ହୋଇପାରିଥିଲେ ।

Question 2.
ଚୋଳ ରାଜବଂଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଜାନୁରଞ୍ଜକ ରାଜା କିଏ ଥିଲେ ? ସେ କେଉଁସବୁ ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ . . . ଗୌରବ ଅଜ୍ଞାନ କରିଥିଲେ ? –
Answer:
(i) ଚୋଳ ରାଜବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଜାନୁରଞ୍ଜକ ରାଜା ଥିଲେ କରିକାଳ । ସେ ଚେର ଓ ପାଣ୍ଡର ମିଳିତ ଶକ୍ତିକୁ ପରାସ୍ତ କରି ନିଜର ଆଧୂପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ ।

(ii) ରାଜା କରିକାଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ହିତସାଧନ ପାଇଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ହାତକୁ ନେଇଥିଲେ । ସେଥିମଧ୍ୟରୁ କାଲାନାଇ ବା ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଆନିକଟ ନାମକ ଏକ ଜଟିଳ ଜଳ ବିଭାଜିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ଅନ୍ୟତମ ।

(iii) ଏହା କାବେରୀ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଜଳପ୍ରବାହିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ହୋଇ ପାରିଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଦକ୍ଷିଣିର ଧାନହାଣ୍ଡି’ର ଆଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

(iv) ସମୟାନୁକ୍ରମେ ଏହାକୁ ଅନେକ ଥର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ କରାଯାଇପାରିଛି । ଏହା ଏବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରାଯାଉଛି । ଏହା ତାମିଲନାଡୁର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଜଳ ଯୋଗାଇ କୃଷିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରି ଆସୁଅଛି ।

(v) ତାମିଲନାଡୁର ଗ୍ରାଣ୍ଡ ଆନିକଟ ସ୍ମାରକୀ ଉଦ୍ୟାନରେ ରାଜା କରିକାଳଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଉଦ୍‌ଜୀବିତ କରାଯାଇଥିଲା । ବାସ୍ତବରେ ସେ ଜଣେ ଜନହିତକର ରାଜା ଥିଲେ ।

Question 3.
ସାତବାହନ ଶାସନ କାଳରେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପ୍ରତିଫଳନ କିପରି ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ? ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସାତବାହନ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜବଂଶ ଭାବରେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ପରମ୍ପରାରେ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କୁ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଯୁକ୍ତକରି ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଗୌତମୀ ପୁତ୍ର ସାତକର୍ଣ୍ଣି ତାଙ୍କର ମା’ ଗୌତମୀ ବାଳାଶ୍ରୀଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲେ ।

(ii) ଗୌତମୀ ବାଳାଶ୍ରୀ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଣୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ବୌଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଜମି ଦାନ କରିବା ସହିତ ନାସିକ୍ତାରେ ଏକ ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦେଇ କରିଥିଲେ ।

(iii) ସାତବାହନ ବଂଶର ଜଣେ ବିଧବା ରାଣୀ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ ଭଳି ଅନେକ ବୈଦିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଇଥିଲେ । ରାଣୀମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ପୁରୋହିତ, ଅତିଥୁ, କାରିଗର, ଗବେଷକ ଓ ସାଧୁସନ୍ଥମାନଙ୍କୁ ଜମି, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗୁପାମୁଦ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିଲା ।

(iv) ସାତବାହନମାନେ ବାସୁଦେବ ବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ । ତଥାପି ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମର ଭାବନାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ସହିତ ବୈଦିକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ଜୈନ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ନିଷ୍କର ଜମିଦାନ କରି ଅଧୂକ ସାଧନା ଓ ଜ୍ଞାନର ପରମ୍ପରାକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।

(v) ସେମାନେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଲୋନାଭାଲ ନିକଟରେ ‘କାର୍ଲାଗୁମ୍ଫା’ ନିର୍ମାଣ କରାଇ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମଭାବନାର ପରିଚୟ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରିଛି ।

Go through BSE Odisha Class 6 Science Notes Odia Medium and Class 6 Science Chapter 11 Notes Odia Medium ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ to understand important concepts and topics more clearly.

6th Class Science Chapter 11 Notes Odia Medium

BSE Odisha Class 6 Science Chapter 11 Notes Odia Medium

ବିଷୟଭିଭିକ ସୂଚନା ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ :

ପ୍ରକୃତି ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ । ବାୟୁ, ଜଳ, ସୌରଶକ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ, ମାଟି, ପଥର, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଓ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

ପ୍ରକୃତିର ଏହି ସମ୍ପଦ ବିନା ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବସଭା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷଭାବେ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଆମେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଅନେକ ସମ୍ବଳ ପାଇଥାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମ
ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିଥାଉ ।

ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ଯାହା ଆମ ଜୀବଙ୍କୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ । ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ ବାୟୁ ଏବଂ ଉର୍ବର ମାଟି ବିଭିନ୍ନ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁ, ଉଭିଦ, ବିଭିନ୍ନ ପଶୁ ଓ କୀଟ ପତଙ୍ଗ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ ।

ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ସମ୍ପଦ ବିନା ଜୀବନକୁ ଅଧ‌ିକ ଆରାମଦାୟକ କରିବାପାଇଁ ଜଳସମ୍ପଦର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବ ସଭାସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଆମେ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।

ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ମଣିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ବଳ ଯୋଗାଇଛି, ମଣିଷର ଲୋଭ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ ।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

ବାୟୁ
ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନେଲେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌କୁ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଯାଇଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ସୁସ୍ଥ ରହୁ । ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ରହିଥାଏ । ଏହା ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ–୧ : ଆସ ଅନୁଭବ କରିବା

• ଥରେ ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଅ, ଏବଂ ତା’ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ ।
• ପୁଣି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ଵାସ ନିଅ ।
• ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ ରଖ ଏବଂ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ ।
• ତୁମେ ତୁମ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ କେତେ ସମୟ ଅଟକାଇ ରଖୁପାରିବ ?
• ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇଲେ କେମିତି ଅନୁଭବ କର ?
• ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଲେ ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ଅମ୍ଳଜାନ ମିଳି ନଥାଏ ! ସୁତରାଂ ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ ।
  
  ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାଣି ବିନା ଆମେ ଅଳ୍ପ କିଛି ଦିନ ବଞ୍ଚିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ଅମ୍ଳଜାନ ବିନା ଆମେ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ।

ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ 100 ଟି କ୍ଷୁଦ୍ରାକାର ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ରହିଛି । ଏଥ‌ିମଧ୍ୟରୁ 78 ଟି ଯବକ୍ଷାରଜାନ, 21 ଟି ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଗୋଟିଏ ଆର୍ଶନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୋଇଅଛି ।

ଶତକଡ଼ା ହେଉଛି 100 ରୁ କେତୋଟି ଅଂଶ ସଂଖ୍ୟା । ଏହାକୁ ‘%’ ଚିହ୍ନ ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ ।

ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଘେରି ରହିଥ‌ିବା ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ଅଟେ । ଗତିଶୀଳ ବାୟୁକୁ ପବନ କୁହାଯାଏ । ଏହି ପବନ ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପବନ କଳଦ୍ଵାରା ଅଟାକଳ ଚଳାଇବା, କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୨ : ଆସ ତିଆରି କରିବା

15 ସେ.ମି. × 15 ସେ.ମି. ଆକାରର ଏକ ବର୍ଗାକୃତି କାଗଜ, ଏକ କଇଁଞ୍ଚି, ଏକ ଆଲ୍‌ପିନ୍ ଏବଂ ଏକ କାଠି ନିଅ । ଚକ୍ରି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ସୂଚନା ଅନୁସରଣ କର ।

ଏବେ ତୁମେ ଚକ୍ରିକୁ ହାତରେ ଧରି ଦୌଡ଼ିପାରିବ । ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଫୁଙ୍କିପାରିବ । ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହାକୁ ଟିକିଏ ଆଗପଛ କରୁଛ ଏହା ବୁଲୁଛି । ପବନ ଏହି ଚକ୍ରିକୁ ବୁଲାଇଲା ।

ଭାରତରେ ଅନେକ ପବନ କଳ ଫାର୍ମ ରହିଛି । ପବନକଳ ଫାର୍ମ ହେଉଛି ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ପବନ କଳ ରହିଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ପବନକଳର କାମ ଏହି ଚକ୍ରି ଭଳି ହୋଇଥାଏ । ପବନଦ୍ଵାରା ପବନକଳର ଡେଣା ବୁଲିଥାଏ । ଅଟାକଳ ଚଲାଇବା, କୂଅରୁ ପାଣି ଉଠାଇବା କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନକଳ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ । ପବନକଳ ଫାର୍ମ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପବନକଳ ଥାଏ । ଏଠାରେ ବିଜୁଳି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପବନର ଶକ୍ତିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ତାମିଲନାଡୁର ମୁପାଣ୍ଡଲ ପବନ କଳ ଫାର୍ମ, ରାଜସ୍ଥାନର ଜୈସଲମେର ପବନକଳ ପାର୍କ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବ୍ରାହ୍ମଣଭେଲର ପବନ କଳ ଫାର୍ମ ଆମ ଦେଶର କେତେକ ଅଗ୍ରଣୀ ପବନକଳ ଫାର୍ମ ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ପବନ ଶକ୍ତିର ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ଭାବନା ରହିଅଛି । ଜାତୀୟ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ କୋରାପୁଟ, ପୁରୀ ଏବଂ ଗଞ୍ଜାମ ଭଳି ଜିଲ୍ଲାରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ନିରୂପଣ କରିଛନ୍ତି ।

ନେଦରଲ୍ୟାଣ୍ଡକୁ ‘ପବନ କଳର ଦେଶ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଚିକାଗୋ ସହରକୁ ‘ପବନ ସହର’ ଭାବରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଭାରତରେ ଗୁଜୁରାଟ ହେଉଛି ପବନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର ରାଜ୍ୟ ।

ଜଳ

• ଜଳର ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ସ : ଲବଣାକ୍ତ ଜଳ (ସମୁଦ୍ର), ମଧୁର ଜଳ (ନଦୀ, ପୋଖରୀ), ମେରୁ ଅଞ୍ଚଳର ବରଫ, ଭୂତଳ ଜଳ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ଗଚ୍ଛିତ ଜଳ, ମୃତ୍ତିକାସ୍ଥ ଜଳ ଓ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଇତ୍ୟାଦି ।
• ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶକୁ ଜଳ ଘେରି ରହିଥାଏ । ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗରରେ ମିଶିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଳ ଲବଣାକ୍ତ ଅଟେ । ଏହି ଲୁଣି ଜଳ ଘରେ, କୃଷି ଓ ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ନଥାଏ ।
• ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧୁର ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ । ଜଳ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଟେ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୩ : ଆସ ଜାଣିବା

ସାରଣୀ–୧ : ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳ ଅପଚୟ

	ସ୍ତମ୍ଭ 1	ସ୍ତମ୍ଭ 2	ସ୍ତମ୍ଭ 3
	କାର୍ଯ୍ୟ	ଜଳ କେମିତି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି	ଜଳ ଅପଚୟ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ
1.	ହାତ ଧୋଇବା	ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲ ରଖ୍ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇବା	ମୁହଁ ହାତ ଧୋଇବା ସମୟରେ କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲିବା
2.	ପୋଷାକ ଧୋଇବା	ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ସାବୁନ ଓ ୱାଶିଂ ପାଉଡ଼ର ବ୍ୟବହାର କରି ସଫା କରିବା, ମଇଳା ହୋଇନଥିବା ପୋଷାକ ସଫାକରିବା	କେବଳ ମଇଳା ପୋଷାକ ସଫାକରିବା ଓ ଆବଶ୍ୟକ ୱାଶିଂ ପାଉଡ଼ର ବ୍ୟବହାର କରିବା
3.	ବାସନ ଧୋଇବା	ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲ ରଖ୍ ଅଇଁଠା ବାସନ ଧୋଇବା	କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ବେଳେ ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲି ବା
4.	ସ୍ନାନ କରିବା	ଅଧିକ ସମୟଧରି ସ୍ନାନ କରିବା	କମ୍ ସମୟ ସ୍ନାନ କରିବା, କମ୍ ସାୱାର ବ୍ୟବହାର କରିବା
5.	ରୋଷେଇ କରିବା	ପରିବା ଧୋଇବାରେ ଅଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା	ପ୍ରେସର କୁକର ବ୍ୟବହାର
6.	ବଗିଚା କାମ କରିବା	ଗଛ ମୂଳରେ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧୂକ ପାଣି ଦେବା	ସିଞ୍ଚନ ପ୍ରଣାଳୀ ଅବଲମ୍ବନ / ବୁନ୍ଦା ଜଳସେଚନ କରି ବା
7.	ଦାନ୍ତ ଘଷିବା	ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ସମୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଟ୍ୟାପ୍ ଖୋଲା ରଖୁ ବା	କେବଳ ମୁହଁ ଧୋଇବା ସମୟରେ ଟାପ୍ ଖୋଲିବା ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଟ୍ୟାପ୍ ବନ୍ଦ ରଖ୍ ବା

ଆମ ଦେଶରେ ଅନେକ ନଦୀ, ଝରଣା ଓ ହ୍ରଦ ରହିଅଛି । ଘର ଓ ଶିଳ୍ପରୁ ବାହାରୁଥ‌ିବା ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଜଳ ଉତ୍ସରେ ପକାଇବା ଦ୍ଵାରା ଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ ।

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରଦୂଷକଦ୍ଵାରା ଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଦୂଷକଗୁଡ଼ିକ ହେଲା – ବିଷାକ୍ତ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ, ହାଇଡ୍ରୋକାର୍ବନ ଆବର୍ଜନା, କୀଟନାଶକ, ରାସାୟନିକ ସାର, ସଂକ୍ରମଣକାରୀ କାରକ ଇତ୍ୟାଦି ।

ମଧୁର ଜଳର ଉତ୍ସ ସୀମିତ ଥ‌ିବାରୁ ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି । ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ଅଟେ ।

‘ବର୍ଷା ଜଳ ଅମଳ’ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣର ଅନ୍ୟତମ ପଦ୍ଧତି ଅଟେ । ଛାତଘରମାନଙ୍କରେ ବର୍ଷାଜଳକୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇ ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

କେବଳ ବର୍ଷାଜଳ ନୁହେଁ, ନିକଟସ୍ଥ ହ୍ରଦ, ପୋଖରୀ ଓ ନଦୀରୁ ବୋହି ଆସୁଥିବା ଜଳକୁ ମଧ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ । ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା, ଜଳଛାୟା ପରିଚାଳନା ଓ ଜଳର ପୁନଶ୍ଚ କ୍ରଣଦ୍ଵାରା ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ :
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପାୟ ସନ୍ଧାନ କର । ଏହା ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଅଭିଭାବକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କର ।
(ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରକଳ୍ପକାର୍ଯ୍ୟଟିକୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କରାଇବେ ଏବଂ ଏହାର ଉପସ୍ଥାପନ କରାଇବେ ।)

ବିଶ୍ବ ଜଳ ଦିବସର ଗୁରୁତ୍ଵ :
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ 22 ତାରିଖରେ ‘ବିଶ୍ଵ ଜଳ ଦିବସ’ ପାଳନ କରାଯାଏ । ମଧୁର ଜଳର ଗୁରୁତ୍ଵ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଜଳ ସମ୍ପଦର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

1. ପାଣି ବଞ୍ଚାଅ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଅ’
2. ‘ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୁନ୍ଦା ଜଳ ମୂଲ୍ୟବାନ’
3. ‘ଜଳ ନାହିଁ ତ ଜୀବନ ନାହିଁ’
4. ‘ଆଜି ପାଣି ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ, କାଲିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତୁ’
5. ‘ଜଳ ବିରଳ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଯନ୍ ନେବାର ସମୟ ଆସିଛି’
6. ‘ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତୁ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ’
7. ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ! ଜଳ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ଜୀବନ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ’
8. ପାଣି – ଏକ ବିଳାସ ନୁହେଁ ବରଂ ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା

ବିଶ୍ବ ଜଳ ଦିବସରେ ଉପରୋକ୍ତ କେତେକ ସ୍ଲୋଗାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଜନ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ ।

ସୌରଶକ୍ତି
ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୌରଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପ ଓ ଆଲୋକକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣଦ୍ଵାରା ଉଭିଦ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିନା ପୃଥବୀରେ ଜୀବନ କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କାରଣ ଜଳସ୍ରୋତ ଓ ବାୟୁପ୍ରବାହଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜୈବ ରାସାୟନିକ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ, ଜୀବାଶ୍ମ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ସୌରଶକ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ସୁତରାଂ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସହଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ଏବଂ ଅସରନ୍ତି ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଅଟେ ।

ସୌରଶକ୍ତି ଏକ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଅଟେ । ସୌରଶକ୍ତିକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ଆମେ ଅନେକ ଉପକରଣ ଯଥା – ସୌର ରନ୍ଧକ, ସୌର ଜଳ ଉତ୍ତାପକ, ସୌର ସେଲ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲାଣି ।

ଯଦି କିଛିଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହୁଅନ୍ତି ତେବେ କ’ଣ ହେବ ?

1. ଦିନ ସମୟରେ କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ହେବ ।
2. ପୃଥ‌ିବୀ ଅନ୍ଧକାରମୟ ହେବା ସହ ଆକାଶ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ପରି ଦେଖାଯିବ ।
3. ଖାଦ୍ୟପ୍ରସ୍ତୁତି ନ କରିପାରି କେତେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉଭିଦ ମରିଯିବେ ।
4. ପୃଥ‌ିବୀ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶୀତଳ ହୋଇଯିବ ।
5. ପୃଥ‌ିବୀର ପାଣିପାଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ ।
6. ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୋଇ ନପାରିବାରୁ ମେଘ ସୃଷ୍ଟିରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ।
7. ସୌର ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ ।

ଜଙ୍ଗଲ
ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଉଭିଦ ଘଞ୍ଚ ହୋଇ ରହିଥା’ନ୍ତି । ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟପତଙ୍ଗ ସମେତ ଅନେକ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ଅଟେ । ଜଙ୍ଗଲ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରୟ ଯୋଗାଇଥାଏ ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଜୀବଜଗତର ବିବିଧତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ଗଛ କଟାଯିବା ଫଳରେ ଜଙ୍ଗଲ କମିବାରେ ଲାଗିଛି । ଏକ ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।

ଜୀବଜଗତର ସୁରକ୍ଷା ତଥା ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାର କେବଳ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣଦ୍ଵାରା ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ଜୁଲାଇ ମାସରେ ସାରା ଦେଶରେ ‘ବନ ମହୋତ୍ସବ ସପ୍ତାହ’ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମାଧ୍ୟମରେ ନୂତନ ଗଛ ଲଗାଯାଏ, ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ । ସବୁଜ ପରିବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଇତ୍ୟାଦି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅଟେ ।

ଜଙ୍ଗଲ କାଟିବାର ପରିଣାମ :

• ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ ପାଉଅଛି ।
• ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ନଷ୍ଟ ହେଉଅଛି ।
• ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିପାରୁନାହିଁ ।
• ବନ୍ୟଜୀବ ସମ୍ପଦ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
• ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଓ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ମିଳିପାରୁନାହିଁ ।
• ଜଳବାୟୁରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଉଛି ।
• ପ୍ରକୃତିକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ହେଉନାହିଁ ।
• ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
• ମୃତ୍ତିକାର ଜଳଧାରଣ କ୍ଷମତା କମିଯାଉଛି ।
• ବନ୍ୟଜୀବମାନେ ଜନବସତି ମୁହାଁ ହେଉଛନ୍ତି ।
• ଜାଳେଣି ଅଭାବ ଉତ୍କଟ ହେଉଛି ।
• ଜଙ୍ଗଲ ଅଧ୍ଵବାସୀଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି ।
• ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବିପନ୍ନ ଓ ସଙ୍କଟାପନ୍ନ ଅବସ୍ଥା ଦେଇ ବିଲୁପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ।

ପବିତ୍ର ବନ (Sacred Forest) :
ଏ ପ୍ରକାର ଜଙ୍ଗଲ ପବିତ୍ର ଉପବନ ଭାବରେ ବିଖ୍ୟାତ । ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଦ୍ଵାରା ଧାର୍ମିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହାର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ କାଠ କାଟିବା ଓ ଶିକାର କରିବା ନିଷେଧ ଅଟେ ।

ଏହି ଅରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ପୂଜାପାଠ କରାଯିବା ସହିତ ବିରଳ ଉଭିଦ ଏବଂ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଆଦି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

ପଶ୍ଚିମଘାଟ (କର୍ଣ୍ଣାଟକ), ରାଜସ୍ଥାନ, ମେଘାଳୟ ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଏପରି ଉପବନମାନ ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

ଚିପ୍‌ ଆନ୍ଦୋଳନ (Chipko Movement) :
1970 ଦଶକରେ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡରେ ସ୍ଥାନୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ନାମରେ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା ।
ଗାନ୍ଧୀବାଦୀ ଅହିଂସାଦ୍ଵାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ମହିଳା ବିକ୍ଷୋଭକାରୀମାନେ ଗଛ କାଟିବାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଥିଲେ ।
ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ସଫଳତା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିଥିଲା ଓ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପରିବେଶ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା ।

ମାଟି, ପଥର ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ

ମୃତ୍ତିକା ହେଉଛି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ ଯାହା ଉପରେ ଆମେ ବାସ କରୁ । ମାଟିରେ ଗଛ ବଢ଼େ । ଗଛର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରିରଖେ ଓ ଏହାକୁ ଧୋଇହୋଇ ଯିବାକୁ ରକ୍ଷାକରେ । ଗଛରୁ ପଡୁଥୁବା ପତ୍ର ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ ।

ଉଭିଦମାନଙ୍କୁ ମାଟିରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଏଥ‌ିରେ ଥ‌ିବା ଫାଙ୍କାସ୍ଥାନ ବାୟୁ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହିତ ଚେରକୁ ସହଜରେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଜିଆ ମାଟିକୁ ହାଲୁକା ଏବଂ କୋହଳ କରିଥାଏ ।

ମାଟିରେ ବାଲି, କୀଟ ପତଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଭଳି ଅନେକ ଜିନିଷ ରହିଥାଏ । ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯା’ନ୍ତି ଓ ମାଟିର ଅଂଶ ପାଲଟି ଯାଆନ୍ତି ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୪ : ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

ତୁମ ଘର ଆଖପାଖରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏବଂ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ମାଟିର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କର । ଅନୁମାନ କର ବିଭିନ୍ନ ମାଟିରେ କ’ଣ ଥାଇପାରେ ।

• ମାଟିର ନମୁନା ନିରୀକ୍ଷଣ କର ଏବଂ ଏହାର ରଙ୍ଗକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର ।
• ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାଟି ନମୁନାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କର ଏବଂ ଏହାର ଗଠନ ଅନୁଭବ କର ।
• ଖାଲି ଆସ୍‌ରେ ମାଟିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଯଦି ତୁମ ପାଖରେ ଯବକାଚ ଅଛି, ତେବେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟରେ ମାଟିକୁ ଦେଖ ।
• ସାରଣୀରେ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ ।

ସାରଣୀ-୨ : ମାଟିର ନମୁନା
(କ୍ଷେତ୍ର ପରିଦର୍ଶନ ଦ୍ଵାରା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରାଯାଇପାରିବ)

କ୍ର.ନଂ.	ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ମାଟି ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିଲା	ମାଟି ବିଷୟରେ ମୁଁ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିଥିଲି ?	ମାଟିର ରଙ୍ଗ ଓ ଗଠନ (ଖାଲି ଆଖରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ)	ଯବକାଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ମାଟିର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ
1.	ମାଳଭୂମି	କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ତିକା	ଅଠାଳିଆ, କଳା	–
2.	ମାଳଭୂମି	ଲୋହିତ ମୃତ୍ତିକା	ଲୌହ ଅଂଶ ଅଧ‌ିକ, ଈଷତ୍ ଲାଲ	–
3.	ନଦୀମୁହାଣ	ପଟୁମାଟି	ଉର୍ବର, ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ	–
4.	ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ	ପାହାଡ଼ିଆ ମାଟି	ଉର୍ବର, ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ ଥାଏ	–
5.	ମରୁଭୂମି	ମରୁ ମାଟି	ବାଲିଦ୍ଵାରା ଗଠିତ, ଅନୁର୍ବର	–

ମାଟିରେ ବାଲି, କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ଜିଆ ଭଳି ଅନେକ ଜିନିଷ ରହିଛି । ଏମିତି ଅନେକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବ ଥାଇପାରନ୍ତି ଯାହାକୁ ଆମେ ଖାଲି ଆଖୁରେ ଦେଖିପାରିବା ନାହିଁ । ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯା’ନ୍ତି ଓ ମାଟିର ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଆନ୍ତି କାରଣ ସେମାନେ ପଚିଯାଇ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ମାଟି ନମୁନାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ମିଶି ରହିଥ‌ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷଧରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ, ଜଳ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କଦ୍ୱାରା ପଥର ବା ଶିଳାର କ୍ରମ ବିଭାଜନ ହୋଇ ମାଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । କେତେ ପ୍ରକାର ମାଟି ଚାଷ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କେତେକ ଇଟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।

କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପଥର ହେଉଛି ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ବାଲୁକା ପଥର ଏବଂ ମାର୍ବଲ । ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମଣିଷ ପଥର ବ୍ୟବହାର କରି କୁରାଢ଼ି ଓ ତୀର ଭଳି ହତିଆର ତିଆରି କରିଆସୁଛି ।

ମୃତ୍ତିକା ହେଉଛି ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ ଯାହା ଜୈବ ବିବିଧତା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାନାଇଟ୍, ବାଲୁକା ପଥର ଏବଂ ମାର୍ବଲ ଇତ୍ୟାଦି ମାଟିତଳେ ରହିଥିବା କେତେକ ଖଣିଜ ପଥର ଅଟନ୍ତି ।

ଆଲୁମିନିୟମ, ସୁନା, ତମ୍ବା ଓ ଲୁହା ଭଳି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣମାନଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।
ପଥର ଆମ ଜୀବନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ହଜାରରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ । ଆଦିମାନବମାନେ ପଥରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ

ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍‌, କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଇତ୍ୟାଦି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଅଟନ୍ତି । ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍‌ରୁ ପେଟ୍ରୋଲ, ଡିଜେଲ ଓ କିରୋସିନ୍ ମିଳିଥାଏ । ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥ‌ିବା ମୁଖ୍ୟ ଦୁଇଟି ଇନ୍ଧନ ହେଉଛି ପେଟ୍ରୋଲ ଓ ଡିଜେଲ ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୫ : ଆସ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରିବା

• ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥ‌ିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ସର୍ବେକ୍ଷଣ କର ।
• ସେଠାରେ କେଉଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଗାଡ଼ି ଅଛି ? ସେଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ କେଉଁ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
• ତୁମେ ସାରଣୀରେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
• ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୃଥ‌ିବୀ ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ପୋତିହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅଣୁଜୀବ, ମୃତପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଅବଶେଷରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମାଟିତଳେ ଏ ପ୍ରକାର ଇନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ।

ସାରଣୀ ୩ : ବ୍ୟବହୃତ ଯାନ ଏବଂ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକାର

	ଯାନର ନାମ	ବ୍ୟବହୃତ ଇନ୍ଧନର ପ୍ରକାର
1.	ଟ୍ରକ୍, ବସ୍, ଟ୍ରାକ୍ଟର	ଡିଜେଲ
2.	ସ୍ଫୁଟର, ମୋଟର ସାଇକେଲ	ପେଟ୍ରୋଲ
3.	ଉଡ଼ାଜାହାଜ	ଗ୍ୟାସୋଲିନ୍
4.	ପୁରୁଣା ରେଳଗାଡ଼ି	କୋଇଲା

ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ରୋଷେଇ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଆଜିକାଲି CNG (Compressed Natural Gas) ବା ସଂପୀଡ଼ିତ ଗ୍ୟାସ୍‌ ଯାନବାହନରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି ।

CNG ପେଟ୍ରୋଲ କିମ୍ବା ଡିଜେଲ ତୁଳନାରେ ଅଧୂକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଅଟେ । କୋଇଲା ମୁଖ୍ୟତଃ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଏହା ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ପୂର୍ବରୁ କୋଇଲା, କାଠ ଓ ଗୋବରକୁ ରୋଷେଇ ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା । ଆଜିକାଲି କମ୍ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଏବଂ ତରଳ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (LPG) ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଘରୋଇ ଇନ୍ଧନର ସ୍ଥାନ ନେଇଛି ।

ତରଳ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (LPG) :
Liquefied Petroleum Gas କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ LPG କୁହାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ୟାସର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ ହେଉଛି ପ୍ରୋପେନ୍ ବା ବ୍ୟୁଟେନ୍ । ଏହାକୁ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଏହା ଅଶୋଧୃତ ଜୈଳ ବିଶୋଧନ କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଏକ ଉପ ଉତ୍ପାଦଭାବେ ସଂଗୃହୀତ କରାଯାଏ । ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପରେ ଏହା ଗ୍ୟାସ୍ ଅଟେ । ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହାକୁ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ମିଳିଥାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଇନ୍ଧନ ଜଳିଲେ ଧୂଆଁ ଓ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ (CO₂) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣ ଅଟେ ।

ଆସ ଜୀବଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଆମର ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରୟାସ କରିବା–

• ଆଖପାଖ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲି ଚାଲି କିମ୍ବା ସାଇକେଲ ଚଲାଇ ଯିବା ।
• ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ପରିବହନ କରିବା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ

ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ :

• ପୃଥ‌ିବୀର ସମସ୍ତ ଜୀବଜଗତକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ଯଥା – ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ, ଜଳ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଆମର ଆକଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାଇଥାଉ ତାହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ଆମେ ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଅନେକ ଉପଯୋଗୀ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପରିଣତ କରି ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଏପରି ସମ୍ବଳକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
  
• ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ନବୀକରଣ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହେଉଥ‌ିବା ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ । ବାୟୁ, ଜଳ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଇତ୍ୟାଦି ଏହାର ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ପ୍ରକୃତି ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ କରିଥାଏ ।
• ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ, ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସରିଯାଇଥାଏ ଓ ତାହାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ସେପରି ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ମାଟି, ପଥର, କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସମ୍ବଳ

• ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ କଳକାରଖାନା ଓ ଯାନବାହନରୁ ନିର୍ଗତ ଦୂଷିତ ବାଷ୍ପଦ୍ଵାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦୂଷିତ ହେଉଅଛି । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣଦ୍ଵାରା ବାୟୁର ମାନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆମର ଓ ଆମ ପରିବେଶର ଅନେକ କ୍ଷତି ହେଉଅଛି ।
• କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ଜନସଂଖ୍ୟା ଓ ଆମମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଆମ ପରିବେଶ ଦିନକୁ ଦିନ ବାସ ଅନୁପଯୋଗୀ ହେଉଅଛି । ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ, ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣର ଏକ ଅଂଶ ଅଟେ ।

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାର ଉପାୟ :

1. ଜୈବିକ ଇନ୍ଧନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଓ ସୌର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
2. ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାରରେ ଧୂମବିହୀନ ଚୁଲ୍ଲା ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
3. ମୋଟରଯାନରେ CNG କୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
4. ଜନସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
5. ସବୁଜ ବଳୟ (Green belt) ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।
6. କୀଟନାଶକ ଓ ପୀଡ଼କମାରୀ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

କାର୍ଯ୍ୟ-୬ : ଆସ ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ଏକ ତାଲିକା କରିବା

ତୁମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ତୁମେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ । ସାରଣୀରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ପୂରଣ ହୋଇଛି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଲି ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର ।

ସାରଣୀ–୪ : ବ୍ୟବହୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ

କାର୍ଯ୍ୟ	ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
ପୋଷାକ ଧୋଇବା	ପାଣି
ମାଟି ଖେଳନା ତିଆରି କରିବା	ମୃଭିକା
ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବା	ଉଭିଦ
ଗୁଡ଼ି ତିଆରି କରିବା	ଉଭିଦ
ଜଳଖୁଆ ଖାଇବା	ଶସ୍ୟ
ଦହନ ପ୍ରକ୍ରିୟା	ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍

ତୁମେ ଏବଂ ତୁମର ସାଙ୍ଗ, ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବହୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦର ତାଲିକା କରିଛ । ଏହି ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବାୟୁ, ଜଳ, ମାଟି ଏବଂ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ । ଆମେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଏହି ସମ୍ବଳ ପାଇଥାଉ ଏବଂ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିଥାଉ । ତେଣୁ ଆମେ, ଆମ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟ ନକରି ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା । ଏହାଦ୍ଵାରା ଆମେ ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଇ ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୂରଣ କରିପାରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବା ।

ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ପ୍ରମୁଖ ଶବ୍ଦ

୧. ବାୟୁ
୨. ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍
୩. କୋଇଲା
୪. ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
୫. ଜଙ୍ଗଲ
୬. ସମ୍ବଳ
୭. ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ
୮. ପଥର / ଶିଳା
୯. ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ
୧୦. ମାଟି
୧୧. ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍
୧୨. ସୂର୍ଯ୍ୟ
୧୩. ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ
୧୪. ପାଣି
୧୫. ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ
୧୬, ବର୍ଷା ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ

ବିଷୟବସ୍ତୁର ସାରାଂଶ :

• ପ୍ରକୃତି ଆମର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
• ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥ‌ିବା ସମ୍ପଦକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ ।
• କେତେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ହେଉଛି ବାୟୁ, ଜଳ, ସୌରଶକ୍ତି, ଜଙ୍ଗଲ, ମାଟି, ପଥର, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ।
• ମନୁଷ୍ୟ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସମ୍ପଦକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଭାବରେ ବର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇପାରେ ।
• ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ନବୀକରଣ ବା ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇପାରୁଥିବା ସମ୍ବଳକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ଯେଉଁ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ ପରିମାଣରେ ଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଅବଧୂ ମଧ୍ଯରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ହୋଇପାରେନାହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।
• ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ ସମସ୍ତ ଜୀବ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।

Students can use Class 6 Math Solution Odia Medium and Class 6 Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନା ଓ ପରିଚାଳନା to check their answers after solving exercises.

6th Class Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 6 Maths Chapter 4 Odia Medium

4.1 ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ସଂଗଠିତ (ସଜୀକରଣ) (Collecting and Organising Data)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 75-76)

Question 1.
ନରେଶ ଏବଂ ନମିତାଙ୍କ ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଖେଳ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ?
Solution:
ନରେଶ ଏବଂ ନମିତାଙ୍କ ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଖେଳ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Question 2.
ସେମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଖେଳର ନାମ କ’ଣ?
Solution:
ହକି

Question 3.
ତୁମର ସହପାଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦର ଖେଳ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ଲେଖୁବେ।

Question 4.
ବିନି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି, ତା’ ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଦିଅ। ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ତା’ ପାଖରେ ଛକି ଚିହ୍ନ (✗) ଦିଅ।
(କ) ବିନିର ସହପାଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଟି.ଭି. ସିରିଏଲ୍ କ’ଣ?
(ଖ) ଭାରତ କେବେ ସ୍ଵାଧୀନ ହେଲା?
(ଗ) ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର କେତେକ ପରିମାଣର ଜଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା?
(ଘ) ଭାରତର ରାଜଧାନୀର ନାମ କ’ଣ?
Solution:
(କ) ✓
(ଖ) ✗
(ଗ) ✓
(ଘ) ✗

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 76-77)

Question 1.
ସାନନ୍ଦ ଗୁରୁଜୀଙ୍କୁ ଠିକ୍ ପରିମାଣର ମିଠା କିଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ତଳ ସାରଣୀକୁ ପୂରଣ କର।

Solution:

Question 2.
ଉପରୋକ୍ତ ସାରଣୀ ଦେଖୁ ପିଲାମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରର ମିଠା ବଣ୍ଟନ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ କି? ଆଲୋଚନା କର। ଯଦି ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଆଉ କ’ଣ କରାଯାଇପାରିବ?
Solution:
ନା, ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମିଠା ଜିନିଷ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଧ୍ୟ ଲେଖୁବା ଉଚିତ ଥିଲା। ତେବେ ହିଁ କେବଳ ସେ ଠିକ୍ ପିଲାକୁ ଠିକ୍ ମିଠା ଦେଇପାରିଥାନ୍ତେ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 77-79)

Question 1.
ତାଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା।
(କ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି ______________ ।
(ଖ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି ______________ ।
(ଗ) କେତେଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 5 ନମ୍ବରର ଜେତୋ ପିନ୍ଧନ୍ତି? ______________
(ଘ) କେତେଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 4 ନମ୍ବରର ବଡ଼ ଜୋତା ପିନ୍ଧନ୍ତି? ______________
Solution:

(କ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି 7।
(ଖ) ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ ମାପର ଜୋତା ହେଉଛି 3।
(ଗ) 10 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 5 ନମ୍ବରର ଜେତୋ ପିନ୍ଧନ୍ତି।
(ଘ) 9 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ 4 ନମ୍ବରର ବଡ଼ ଜୋତା ପିନ୍ଧନ୍ତି।

Question 2.
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପାଇବା ପାଇଁ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ତଥ୍ୟ ସଜାଡ଼ିବା କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ?
Solution:
ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ସଜାଇଲେ,
3, 3, 3, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 4, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 5, 6,6, 6, 6, 7
ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀକୁ ତୁଳନା କଲେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଟିକିଏ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ।

Question 3.
ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି?
Solution:
ହଁ, ଏହି ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ରୁ ସାନ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ହେବ।

Question 4.
ତୁମ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କିଛି ଗଛର ନାମ ଲେଖ। ତୁମ ଘରୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯିବାବେଳେ ରାସ୍ତାରେ ଯେଉଁ ଗଛସବୁ ଦେଖୁଛ ଓ ସେହି ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟକୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କର।

(କ) କେଉଁ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ?
(ଖ) କେଉଁ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ କମ୍?
(ଗ) ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୁଇଟି ଗଛ ମିଳିଲା କି?
Solution:

(କ) ଅମୃତଭଣ୍ଡା ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ।
(ଖ) ନିମ ଗଛର ସଂଖ୍ୟା ସବୁଠାରୁ କମ୍।
(ଗ) ନା, ସମାନ ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୁଇଟି ଗଛ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
(ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖୁଥୁବା ଗଛ ସଂଖ୍ୟାର ତଥ୍ୟ ନେଇ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।)

Question 5.
ଏକ ଖାଲି କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ନିଅ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଖବର କାଗଜରୁ ଯେକୌଣସି ଛୋଟ ଖବର ଥିବା ଖଣ୍ଡକୁ ନେଇ ଖାଲି କାଜରେ ଅଠା ଦେଇ ଲଗାଅ। (ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖବର କାଗଜ ଖଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ।) ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲା ଖାଲି କାଗଜରେ ତଳେ ଦିଆଯାଇଥବା ଭଳି ଏକ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ। ନିଜେ ଲଗାଇଥୁବା ଖବରରେ ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ ଅକ୍ଷର କେତୋଟି ଅଛି ଗଣି ତଳ ସାରଣୀ ପୂରଣ କରିବ।

(କ) କେଉଁ ଅକ୍ଷରଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ଅଛି?
(ଖ) କେଉଁ ଅକ୍ଷରଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ଅଛି?
(ଗ) ପାଞ୍ଚଟି ଅକ୍ଷର ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ କୁ ସେମାନଙ୍କ ବାରମ୍ବାରତା ଅନୁଯାୟୀ ସାନରୁ ବଡ଼ କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖ। ଏବେ, ତୁମ ତାଲିକାର କ୍ରମକୁ ତୁମ ସହପାଠୀଙ୍କ କ୍ରମ ସହିତ ତୁଳନା କରି। ଉଭୟଙ୍କର କ୍ରମ ସମାନ କି ନା ପାଖାପାଖି ସମାନ? (ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ‘ଚ’, ‘ଅ’, ‘ଦ’, ‘ମ’, ‘ସ’ ଅକ୍ଷରର କ୍ରମ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି କି?) ତୁମେ ଏପରି କାହିଁକି ଭାବୁଛି?
(ଘ) ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଟି କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛ ଲେଖ।
(ଙ) ତୁମର ସହପାଠୀମାନେ କେଉଁ ସବୁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କର।
(ଚ) ଯଦି ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଖବରକୁ ନେଇ କରିବ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅବଲମ୍ବନ କରିବ?
Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

4.2 ଚିତ୍ରଲେଖ (Pictographs)

Page No. 80

Question 1.
ସବୁଠାରୁ ଅଧୁକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ ଗମନାଗମନ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି?
Solution:
ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସ୍କୁଲ୍‌ବସ୍ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

Question 2.
ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ ମାଧ୍ଯମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି?
Solution:
ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସାଇକେଲ ମାଧ୍ୟମରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଥାନ୍ତି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ: (Page No. 80)

Question 1.
ସବୁ ରାତିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥବା ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କେତେ?
Solution:
ସାରଣୀର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ 5 ଟି ‘ସବୁ ରାତିରେ’କୁ ସୂଚାଉଛି।
ସାରଣୀରେ ‘ସବୁ ରାତିରେ’ ପାଇଁ 5ଟି ଚିତ୍ର ଅଛି।
ପ୍ରତ୍ଯେକ ଚିତ୍ର 10 ପିଲାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରୁଛି।
ତେଣୁ 5 ଟି ଚିତ୍ର = 5 × 10 = 50 ପିଲାଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରୁଛି।

Question 2.
କେତେଜଣ ପିଲା ବେଳେବେଳେ ରାତିରେ ଅତିକମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥିଲେ?
Solution:
ସାରଣୀର ଦ୍ଵିତୀୟ ଧାଡ଼ିରେ ଯାହା ‘ବେଳେବେଳେ’କୁ ସୂଚାଉଛି।
2ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର (2 × 10 = 20) ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଅଧାଚିତ୍ର (10 ର ଅଧା 5) ଅଛି।
ତେଣୁ ‘ବେଳେବେଳେ’ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୋଉଥୁବା ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 20 + 5 = 25

Question 3.
ରାତିରେ କେତେଜଣ ପିଲା 9 ଘଣ୍ଟାରୁ କମ୍ ସମୟ ଶୋଉଥିଲେ?
Solution:
ସାରଣୀରେ ତୃତୀୟ ଧାଡ଼ିରେ ‘କେବେ ନୁହେଁ’ ପାଇଁ 4 ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ ଚିତ୍ର ଅଛି।
ତେଣୁ 4 × 10 = 40 ଜଣ ପିଲା ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ 9 ଘଣ୍ଟା ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ‘ସବୁବେଳେ’ 9 ଘଣ୍ଟାରୁ କମ୍ ସମୟ ଶୋଇଥାନ୍ତି।

Page No. 82

Question 1.
ଝରଣା ଓ ପ୍ରମିଳା ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ତଥ୍ୟକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ତେବେ ସେମାନେ କେଉଁ ସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି?

Solution:
ଝରଣା ଏହାକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ ଯେହେତୁ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ, ତେଣୁ ସେ 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ନିଷ୍ପଭି ନେଇଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ ଯେ ସମୟ ଏବଂ ସ୍ଥାନ ମଧ୍ଯ ଅଧିକା ହେବ ନାହିଁ।

Page No. 83

Question 1.
ଯଦି କୌଣସି ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ଛାତ୍ରଙ୍କ ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା 33 କିମ୍ବା 27 ହୁଏ, ତେବେ ଏପରି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ କ’ଣ ସମସ୍ୟା ହୋଇପାରେ?
Solution:
ଯେତେବେଳେ ବାରମ୍ବାରତାଗୁଡ଼ିକ ନିଆଯାଇଥିବା ଏକକର ଗୁଣିତକ ହୋଇ ନ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଅଧ‌ିକ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ। ଯେହେତୁ 33 କିମ୍ବା 27, 5 କିମ୍ବା 10 ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ, ଏପରି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିହେବ ନାହିଁ।

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 83-85)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବଳରାମପୁର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପାଠାଗାରରୁ ପିଲାମାନେ ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହରେ କେତେ ପୁସ୍ତକ ନେଇଛନ୍ତି ତାହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

(କ) କେଉଁ ଦିନ ପିଲାମାନେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ପୁସ୍ତକ ନେଇଥିଲେ?
(ଖ) ସପ୍ତାହରେ ମୋଟ କେତେ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା?
(ଗ) କେଉଁ ଦିନ ସର୍ବାଧ୍ବକ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
Solution:
(କ) ଗୁରୁବାରଦିନ ହିଁ ପିଲାମାନେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ପୁସ୍ତକ ନେଇଥିଲେ।
(ଖ) ସପ୍ତାହରେ ମୋ’ ଟି କେତେ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା = 5 + 4 + 2 + 0 + 5 + 8 = 24 ଖଣ୍ଡ ବହି।
(ଗ) ଶନିବାରଦିନ ସର୍ବାଧୁକ ପୁସ୍ତକ ନିଆଯାଇଥିଲା। କାରଣ ତା’ପରଦିନ ରବିବାର ଥ‌ିବାରୁ ଛୁଟିଦିନ। ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ଵ କ ସମୟ ମିଳିବ ପଢ଼ିବାପାଇଁ।

Question 2.
କିଶୋର ବାବୁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ। ଗୁଡ଼ି ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି। ନିକଟବର୍ତୀ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରୁ ଛଅଜଣ ଦୋକାନୀ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୁଡ଼ି କିଣିବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଛଅ ଜଣ ଦୋକାନୀକୁ ସେ କେତେ ଗୁଡ଼ି ବିକ୍ରୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି।

100ଟି ଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଚିତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ର ସ୍ତୁତ କର। ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟାକୁ କେତୋଟି ଗୁଡ଼ି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ?
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି କିଏ କିଣିଛନ୍ତି?
(ଗ) ସୁମନ ଓ ଚମ୍ପା ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଅଧିକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି?
(ଘ) ସରିତା କହିଲା, ସେ ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିର ଦୁଇଗୁଣରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି। ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି କି? କାହିଁକି?
Solution:

(କ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟାକୁ ତିନୋଟି ଗୁଡ଼ି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇପାରିବ।
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି ସାହିଲ କିଣିଛନ୍ତି।
(ଗ) ସୁମନ ଓ ଚମ୍ପା ମଧ୍ୟରୁ ସୁମନ ଅଧୁକ ଗୁଡ଼ି କିଣିଛି।
(ଘ) ରାଣୀ କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟା = 300
ସରିତା କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିସଂଖ୍ୟା = 100
∴ ହଁ, ସରିତା କିଣିଥିବା ଗୁଡ଼ିର ଦୁଇଗୁଣରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଗୁଡ଼ି ରାଣୀ କିଣିଛି।

4.3 ସ୍ତମ୍ଭ ଲେଖ (Bar Graphics)

Page No. 86

Question 1.
ଉପର ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

1. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ, ସେହିଦିନ ______________ ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
2. କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ? ______________
3. ସେହିଦିନ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥାନ ଥିଲା? ______________

Solution:

1. ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ, ସେହିଦିନ 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁ ପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
2. କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିଲେ? ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ
3. ସେହିଦିନ କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପସ୍ଥାନ ଥିଲା? ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 88)

Question 1.
ସକାଳ 6 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣୀବିହାର ଛକ ଦେଇ ମୋଟ କେତେ ଯାନବାହନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା?
Solution:
ସକାଳ ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଣୀବିହାର ଛକ ଦେଇ ମୋଟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ଯାନବାହନ = 150 + 1200 + 1000 + 800 + 700 + 600 = 4450

Question 2.
ସକାଳ 7 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ମଧ୍ଯରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ଅବଧୂ ତୁଳନାରେ ସକାଳ 6 ଟାରୁ 7 ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ କାହିଁକି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?
Solution:
ସକାଳ 7 ଟାରୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ 12 ମଧ୍ଯରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟ ଅବଧୂ ତୁଳନାରେ ସକାଳ ଟୋରୁଟା ମଧ୍ୟରେ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା, କାରଣ – ଏହା ସକାଳ ସମୟ ଏବଂ ଅଫିସ୍ ଯାଉଥୁବା ଲୋକସଂଖ୍ୟା ଓ ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ କମ୍।

Question 3.
ସକାଳ 7 ଟାରୁ 8 ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ କାହିଁକି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ?
Solution:
ସକାଳ 7ଟାରୁ 8ଟା ମଧ୍ଯରେ ଏତେ ସଂଖ୍ୟକ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲା କାରଣ ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଅଫିସ୍ ଓ ପିଲାମାନେ ସ୍କୁଲକୁ ଯିବାପାଇଁ ବାହାରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଯାନବାହନ ଅଧିକ ଚଳାଳଚ କରୁଥିଲା।

Question 4.
ସକାଳ 8ଟା ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କାହିଁକି କମି କମି ଯାଉଥିଲା?
Solution:
ସକାଳ 8ଟା ପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଅଫିସ୍ ଯିବା ଓ କାରଖାନା ଯିବାପାଇଁ ଲୋକମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଇଥାଏ। ତେଣୁ ସକାଳ ୫ଟାପରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଣ୍ଟାରେ ଯାନବାହନ ଚଳାଚଳ କମିକମି ଯାଉଥିଲା।

Page No. 89

Question 1.
ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ଆଧାରରେ ତୁମେ ତୁମର ସହପାଠୀମାନଙ୍କୁ କେଉଁସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବାକୁ ଚାହିଁବ?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Question 2.
50 ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା କେତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି? ପ୍ରତି ଦଶନ୍ଧିରେ ଜନସଂଖ୍ୟା କେତେ ଲେଖାଏଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି?
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

4.4 ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ଅଙ୍କନ କରିବା

Page No. 91-92

Question 1.
(i) ଦୁଇଟି ରେଖା ଆଙ୍କନ୍ତୁ, ଗୋଟିଏ ଭୂ-ସମାନ୍ତର ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଭୂଲମ୍ବ। ଭୂସମାନ୍ତର ରେଖାରେ ‘ଖର୍ଚ୍ଚର ନାମ’ଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଚିହ୍ନିତ କର ଏବଂ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣକୁ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖା ସହିତ ଅନୁରୂପ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କର। ସମାନ ପ୍ରସ୍ଥ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ତମ୍ଭ ନେଇ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ବ୍ୟବଧାନ ରଖ।

(ii) ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍କେଲ୍ ନିଅ। ଏଠାରେ 1 ଏକକ ଲମ୍ବ = 200 ଟଙ୍କା। ତା’ପରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖାରେ ଅନୁ ରୂପ ମୂଲ୍ୟଗୁଡ଼ିକ (200, 400 ଇତ୍ୟାଦି) ଚିହ୍ନିତ କର। ଶେଷରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଖର୍ଚ୍ଚର ନାମ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚତା କେତେ ଏକକ ହେବ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

Page No. 93

Question 1.
ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।

1. ପରିବାରର କେଉଁ ପ୍ରକାର ଖର୍ଚ୍ଚ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ? ତା’ ତଳକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି?
2. ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ଗୁଣ କି?
3. ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କମ୍ କି?

Solution:

1. ପରିବାରର ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ। ତା’ ତଳକୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଘରଭଡ଼ା ପାଇଁ କରିଥାନ୍ତି।
2. ନା, ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ପ୍ରାୟ ଦୁଇଗୁଣ।
3. ହଁ, ଶିକ୍ଷାପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣ ଖାଦ୍ୟ ଖର୍ଚ୍ଚର ପରିମାଣର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶରୁ କମ୍।

ସମାଧାନ କର: (Page No. 93-100)

Question 1.
କବିତା ଫୁଲ ବଗିଚାରେ ବୁଲିବା ବେଳେ ଦେଖୁଥ‌ିବା କୀଟପତଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ। ସେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ତଥ୍ୟ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି।

ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କର।
Solution:

Question 2.
ସଂଗ୍ରାମ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ଅବଧରେ ଓଡ଼ିଶାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସହର ପାଇଁ ଜୟପୁର ରେଲୱେ ଷ୍ଟେସନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟାର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।

ସେ ଏହି ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରି ତାଙ୍କ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ କଳାପଟାରେ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଜଣେ ସେହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖର କିଛି ଅଂଶ ଲିଭାଇ ଦେଲେ।

(କ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥ‌ିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଲେଖ।
(ଖ) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ।
(ଗ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 6 ଏକକ ଲମ୍ବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 5 ଏକକ ଲମ୍ବ ନିଆଯାଇଛି। ଏହି ଗ୍ରାଫ୍ ପାଇଁ ସ୍କେଲ୍ 1 ଏକକ = କେତେ?
(ଘ) ଭୁବନେଶ୍ଵର ଷ୍ଟେସନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କନ କର।
(ଙ) ଭୁଲମ୍ବ ଅକ୍ଷରେ ଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁ ଏକକ କେତେ ହେବ ସ୍ଥିର କର।
(ଚ) ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ରାୟଗଡ଼ା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କାଯାଇଛି କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କନ କର।
Solution:
(କ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା = 24
(ଖ) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ଟିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା = 20
(ଗ) କୋରାପୁଟ ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 6 ଏକକ ଲମ୍ବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁର ପାଇଁ ସ୍ତମ୍ଭ 5 ଏକକ ଲମ୍ବ ନିଆଯାଇଛି।
ଏହି ଗ୍ରାଫ୍ ପାଇଁ ସ୍କେଲ୍ 1 ଏକକ = 4 ଟିକେଟ୍।
(ଘ)

(ଙ)

(ଚ) ନା, ଏହି ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ରାୟଗଡ଼ା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁର ପାଇଁ ଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ ଅଙ୍କାଯାଇନି। ସଠିକ୍ ସ୍ତମ୍ଭ (ଘ) ଓ (ଙ) ରେ ଅଙ୍କାଯାଇଛି।

Question 3.
ଚିନୁ ସକାଳ 9 ଟାରୁ 10 ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ଘର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଥୁବା ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନର ତାଲିକା ଦେଇଛନ୍ତି।

(କ) ତଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
(ଖ) କେଉଁ ଯାନବାହନଟି ସର୍ବାଧ‌ିକ ଥର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଛି?
(ଗ) ଯଦି ତୁମେ ଏହି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ସେଠାରେ ଥାଆନ୍ତ, ତେବେ ତୁମେ ଏହା କିପରି କରିଥା’ନ୍ତି? ତା’ର ସୋପାନ କିମ୍ବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲେଖ।
Solution:
(କ)

(ଖ) ମଟରସାଇକେଲଟି ସର୍ବାଧ୍ଵକ ଥର ସାମ୍ନା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯାଇଛି।
(ଗ) (କ)ରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟପରି।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଲୁଡୁ ଗୋଟିକୁ 30 ଥର ଗଡ଼ାଅ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ତୁମେ ପାଇଥିବା ଲେଖୁରଖ। ଟାଲି ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ରଖୁଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖୁ ତଳ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ପଡ଼ିଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଟି କେତେ?
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି କେତେ?
(ଗ) ସମାନ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଖୋଜ।
Solution:
ମନେକର ଗୋଟିଏ ଲୁଡୁ ଗୋଟିକୁ 30 ଥର ଗଡ଼ାଗଲା। ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା–
6, 2, 3, 5, 6, 4, 1, 1, 2, 5, 3, 4, 1, 1, 3, 5, 2, 2, 1, 1, 6, 2, 3, 5, 1, 2, 2, 3, 4, 2

(କ) ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା 4 ଓ 6.
(ଖ) ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି 2.
(ଗ) ସମାନ ଥର ପଡ଼ିଥିବା ସଂଖ୍ୟା 4 ଓ 6.

Question 5.
ଶେଷ 30ଟି ମ୍ୟାଚ୍ରେ ଜର୍ଣ୍ଣୀତ୍‌ ବୁମରା କେତେ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ତଳ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀରେ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି।

(କ) ଏହି ସାରଣୀଟି କେଉଁ ସୂଚନା ଦେଉଛି?
(ଖ) ଏହି ସାରଣୀଟି ଶୀର୍ଷକ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?
(ଗ) ଏହି ସାରଣୀରୁ କେଉଁ ତଥ୍ୟ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା?
(ଘ) ଜର୍ଣ୍ଣୀତ୍ ବୁମ୍‌ରା କେତୋଟି ମ୍ୟାଚରେ 4ଟି ଲେଖାଏଁ ୱିକେଟ୍‌ ନେଇଛନ୍ତି?
(ଙ) ମୟଙ୍କ କହିଲେ, ‘‘ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କର ଶେଷ 30 ମ୍ୟାଟ୍‌ରେ ନେଇଥ‌ିବା ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁବା, ତେବେ ଆମକୁ 0, 1, 2, 3 ….. ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 7 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’’ ମୟଙ୍କ ଏହି ଉପାୟରେ ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବେ କି? କିପରି?
(ଚ) ଏହି ସାରଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ ବୁମ୍‌ରାଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିଆଯାଇଥିବା ଶେଷ 30 ମ୍ୟାଚ୍ରେ ମୋଟ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ?
Solution:
(କ) ଏହି ସାରଣୀଟି ସୂଚନା ଦେଉଛି ଯେ, ଜଣ୍ଠପ୍ରୀତ୍ ବୁମରା 0 ରୁ 7 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ୱିକେଟ୍ ନେଇଥିଲେ?
(ଖ) ଜଶ୍ପ୍ରୀତ୍ ବୁମରାଙ୍କ ବୋଲିଂ ପ୍ରଦର୍ଶନ ସୂଚାଉଥିବା ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ।
(ଗ) ବୁମରା ଅଧିକାଂଶ ମ୍ୟାଚ୍ରେ ତିନି କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି।
(ଘ) ଜଶ୍‌ପ୍ରୀତ୍ ବୁମ୍‌ରା 3 ଟି ମ୍ୟାଚ୍ରେ 4ଟି ଲେଖାଏଁ ୱିକେଟ୍ ନେଇଛନ୍ତି?
(ଙ) ନା, ଏହି ଉପାୟରେ ଆମେ ମୋଟ୍ ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବା ନାହିଁ।
(ଚ) ସେ ନିମ୍ନଲିଖୂ ପଏଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ୱିକେଟ୍ ସଂଖ୍ୟା ପାଇପାରିବା।
(2 × 0) + (4 × 1) + (6 × 2) + (8 × 3) + (3 × 4) + (5 × 5) + (1 × 6) + (1 × 7)
= 0 + 4 + 12 + 24 + 12 + 25 + 6 + 7
= 90 ଟି ୱିକେଟ୍

Question 6.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗାଁର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ଦେଖ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ–
(କ) କେଉଁ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଖ) କେଉଁ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଗ) ଗ୍ରାମ ଗୋଡି଼ଡ଼ିହିରେ ଗ୍ରାମ ନିମାପଡ଼ା ଅପେକ୍ଷା କେତେ ଅଧିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି?
(ଘ) ଏଲିସା କହିଲା, ‘ଗ୍ରାମ ଶାଳଗାଁରେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଗ୍ରାମ ନନ୍ଦପୁରର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟାର ଅଧା।’ ସେ ଠିକ୍ କହୁଛି କି?
Solution:
(କ) ଶାଳ ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଖ) ଗୋଡ଼ିଡ଼ିହି ଗାଁରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଗ) ଗ୍ରାମ ଗୋଡି଼ଡ଼ିହିରେ ଗ୍ରାମ ନିମାପଡ଼ା ଅପେକ୍ଷା 3ଟି ଅଧିକ ଟ୍ରାକ୍ଟର ଅଛି।
(ଘ) ଏଲିସା କହିଲା, ‘ଗ୍ରାମ ଶାଳଗାଁରେ ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟା ଗ୍ରାମ ନନ୍ଦପୁରର ଟ୍ରାକ୍ଟର ସଂଖ୍ୟାର ଅଧା।’ ହଁ, ସେ ଠିକ୍ କହୁଛି।

Question 7.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ଚିତ୍ରଲେଖ ଦେଖୁ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ-
(କ) କେଉଁ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବାଳିକା ପଢ଼ନ୍ତି?
(ଖ) ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ କେତେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି?
(ଗ) ଯଦି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇବେ, ତେବେ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ?
(ଘ) ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ କେତେଜଣ ବାଳିକା ଅଛନ୍ତି?
Solution:
(କ) ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀରେ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ବାଳିକା ପଢ଼ନ୍ତି।

(ଖ) ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା 4 × 4 = 16
ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 3.5 = 14
∴ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଓ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀର ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 16 – 14 = 2

(ଗ) ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ବାଳିକାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା = 4 × 4.5 = 18
ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇଲେ = 18 + 2 = 20
∴ ଦ୍ଵିତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ବାଳିକା ନାମ ଲେଖାଇଲେ ଚିତ୍ରଲେଖରେ 20 ଜଣ ବାଳିକା ହେବେ।

(ଘ) ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥ‌ିବା ବାଳିକା ସଂଖ୍ୟା = 3 × 4 = 12 ଜଣ।

Question 8.
ମୁଧୋଲ ହାଉଣ୍ଡ (ଏକ ପ୍ରଜାତିର ଭାରତୀୟ କୁକୁର) ଉତ୍ତର କର୍ଣାଟକର ବାଗାଲକୋଟ ଏବଂ ବିଜୟପୁରା ଜିଲ୍ଲାରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଏହି କୁକୁରମାନଙ୍କୁ ପୋଷିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରି ସରକାର ଏହି ପ୍ରଜାତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ। ଏହା ଯୋଗୁ, ଏହି ପ୍ରଜାତିର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଏହି ଛଅଟି ଗାଁରେ କୁକୁରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି – ଗ୍ରାମ A = 18, ଗ୍ରାମ B = 36, ଗ୍ରାମ C = 12, ଗ୍ରାମ D = 48, ଗ୍ରାମ E = 18, ଗ୍ରାମ F = 24
ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ଏକ ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଓ ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ।
(କ) ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସ୍କେଲ୍ କ’ଣ ହେବ?
(ଖ) ଗ୍ରାମ–B କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ କେତୋଟି ସଂକେତ (ଚିହ୍ନ) ବ୍ୟବହାର କରିବ?
(ଗ) କାମିନୀ କହିଲେ ଯେ ଗ୍ରାମ–B ଏବଂ ଗ୍ରାମ–Dର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମିଶାଇଲେ ଅନ୍ୟ 4ଟି ଗାଁର କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ। ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି କି? ତୁମ ଉତ୍ତର ସପକ୍ଷରେ କାରଣ ଦର୍ଶାଅ।
Solution:

(କ) 1* = 6 କୁକୁର, ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ସ୍କୁଲ୍।
(ଖ) ଗ୍ରାମ-B କୁକୁରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ ଟି ସଂକେତ ବ୍ୟବହାର କରିବ।
(ଗ) ହଁ, ସେ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି। ଗ୍ରାମ–B ଓ ଗ୍ରାମ Dରେ ଥ‌ିବା କୁକୁର ସଂଖ୍ୟା = 6 + 8 = 14 କୁକୁର = 14 × 6 = 84 କୁକୁର।
ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି ଗ୍ରାମର କୁକୁର ସଂଖ୍ୟା = 3 + 2 + 3 + 4 = 12 ଟି କୁକୁର = 12 × 6 = 72 ଟି କୁକୁର।

Question 9.
120 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନଙ୍କର ଅବସର ସମୟରେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ତାହା ଦର୍ଶାଯାଇଛି:

ଉପର ତଥ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। ଏଥିପାଇଁ। ଏକକ = 5 ଜଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ। ଖେଳିବା ବ୍ୟତୀତ ଅସ୍ଵୀକାଂଶ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି?
Solution:

Question 10.
ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ଏବଂ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଜୁଲାଇ ମାସ ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସରରେ ଏବଂ ଆଖପାଖ ଗାଁର ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଲଗାଇଥିବା ଚାରାଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ନିମ୍ନ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

(କ) ବୁଧବାର ଏବଂ ଗୁରୁବାର ଦିନ ଲଗାଯାଇଥ‌ିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ______________
(ଖ) ପୁରା ସପ୍ତାହରେ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ______________
(ଗ) କେଉଁଦିନ ସବୁଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ______________ ଏବଂ କେଉଁଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ______________
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତୁମର ମତ କ’ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ କି? ସପ୍ତାହର କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ କାହିଁକି ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଚାରାରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିନରେ କମ୍? ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣକୁ ତୁମର ବର୍ଣ୍ଣନା ଠିକ୍ କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବ?
Solution:
ଲେଖଚିତ୍ରରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିନରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଚାରା ସଂଖ୍ୟା = ସୋମବାର – 62, ମଙ୍ଗଳବାର – 48, ବୁଧବାର – 38, ଗୁରୁବାର – 48, ଶୁକ୍ରବାର – 58, ଶନିବାର – 70, ରବିବାର – 48।
(କ) ବୁଧବାର ଏବଂ ଗୁରୁବାର ଦିନ ଲଗାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା = 38 + 48 = 86
(ଖ) ପୁରା ସପ୍ତାହରେ ରୋପଣ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଚାରା ସଂଖ୍ୟା। = 62 + 48 + 38 + 48 + 58 + 70 + 48 = 372
(ଗ) ଶନିବାରଦିନ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ବୁଧବାରଦିନ ସବୁଠାରୁ କମ୍ ଚାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା।

Question 11.
1900 ରୁ 1970 ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। ଭାରତରେ ବାଘମାନଙ୍କୁ ଗଣନା କରି ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ 1973 ରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। 2006ରୁ ଭାରତରେ ବାଘଙ୍କ ଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ଗଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ସାଗରିକା ଏବଂ ରୀନା 2006 ରୁ 2022 ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ଖୋଜିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ତଥ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଚାରି ବର୍ଷ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକ ବାରମ୍ବାରତା ବିତରଣ ସାରଣୀ ଏବଂ ଏକ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖରେ କିଛି ତ୍ରୁଟି ରହିଯାଇଥିଲା। ତୁମେ ସେହି ଭୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ କରିପାରିବ କି?

Solution:
ହଁ, ଏହି ଚିତ୍ରଲେଖରେ 2006, 2014 ଓ 2018 ମସିହାର ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ଭୁଲ୍ ଅଛି।
1. 2006 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 1400, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କମ୍ ଦେଖାଯାଇଛି।
2. 2014 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 2200, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ ବେଶୀ ଦେଖାଯାଇଛି।
3. 2018 ମସିହାରେ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା 3000, କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରଲେଖରେ କମ୍ ଦେଖାଯାଇଛି।

4.5 କଳାତ୍ମକ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧ ଦିଗ (Artistic and Aesthetic Considerations)

ଆସ ବୁଝିବା: (Page No. 103)

Question 1.
ଯଦି ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କିଏ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁବ, ତା’ହେଲେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତମ୍ଭ (ଭୂସମାନ୍ତର ନା ଭୂଲମ୍ବ) ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ? କାହିଁକି?
Solution:
ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ କିଏ ଜାଣିବାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଭୂଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭ ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ। କାରଣ ଭୂଲମ୍ବ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସ୍ତମ୍ଭଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ।

Question 2.
ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହାଦେଶର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ନଦୀ କିଏ ଜାଣିବା ପାଇଁ ନଦୀମାନଙ୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସ୍ତମ୍ଭ (ଭୂ-ସମାନ୍ତର ବା ଭୂଲମ୍ବ) ନେଇ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ? କାହିଁକି? ଏହି ସୂଚନା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ଏବଂ ତା’ପରେ ସଂପୃକ୍ତ ସାରଣୀ ଏବଂ ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର। କେଉଁ ମହାଦେଶରେ ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ନଦୀ ଅଛି?
Solution:
ଭୂସମାନ୍ତର ସ୍ତମ୍ଭଲେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବ।

Students can use Class 7 Math Solution Odia Medium and Class 7 Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium ଅକ୍ଷର ଓ ସଂଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ to check their answers after solving exercises.

7th Class Maths Chapter 4 Question Answer Odia Medium

Class 7 Maths Chapter 4 Odia Medium

4.1 ବୀଜଗଣିତର ସ୍ଵରୂପ :

Page No. (81 to 86)

ଉଦାହରଣ – 1 :

Question 1.
ସୋଫିଆ, ଚନ୍ଦନ ଅପେକ୍ଷା 3 ବର୍ଷ ବଡ଼ । ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦନର ବୟସ 10 ବର୍ଷ, ସୋଫିଆର ବୟସ ସେତେବେଳେ 13 ବର୍ଷ ହେବ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଚନ୍ଦନର ବୟସ 18 ବର୍ଷ । ସୋଫିଆର ବୟସ କେତେ ହେବ ?
Solution:
ଚନ୍ଦନର ବୟସକୁ ଜାଣି ସୋଫିଆର ବୟସ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରାହେବ ?
ସୋଫିଆ ଚନ୍ଦନ ଠାରୁ 3ବର୍ଷ ବଡ଼ ।
ମନେକର ଚନ୍ଦନର ବୟସ = 18 ବର୍ଷ ।
ସୋଫିଆର ବୟସ = 18 + 3 ବର୍ଷ ।
ଚନ୍ଦନର ବୟସ 18 ବର୍ଷ । ସୋଫିଆର ବୟସ = 18 + 3 = 21 ବର୍ଷ

Question 2.
ସୋଫିଆର ବୟସ ଦିଆଯାଇଛି । ଚନ୍ଦନର ବୟସକୁ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ ।
Solution:
ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ, ସୋଫିଆର ବୟସ, ଚନ୍ଦନ ବୟସଠାରୁ 3 ବର୍ଷ ବଡ଼ ।
ଅର୍ଥାତ୍ ଚନ୍ଦନର ବୟସ, ସୋଫିଆ ବୟସଠାରୁ 3 ବର୍ଷ ସାନ ।
ଏହାକୁ ଗାଣିତିକ ଭାଷାରେ ଲେଖିଲେ, ଚନ୍ଦନର ବୟସ = ସୋଫିଆର ବୟସ – 3 ବର୍ଷ ।
ଯଦି ଆମେ ପୁନର୍ବାର ଚନ୍ଦନର ବୟସକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର a ଓ ସୋଫିଆର ବୟସକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ୫ ବ୍ୟବହାର କରୁ, ତେବେ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି ହେବ
a = s – 3 ଅର୍ଥାତ୍ a, s ଠାରୁ 3 କମ୍ ।

ସଂଖ୍ୟା ବଦଳରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର a ଓ s କୁ ଅକ୍ଷର-ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ । ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ଚଳରାଶିକୁ ନେଇ ଏହିଭଳି ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ କୁହାଯାଏ ।

Question 3.
ଯଦି ସୋଫିଆର ବୟସ 20 ବର୍ଷ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଚନ୍ଦନର ବୟସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ?
ସୂଚନା – s ର ମୂଲ୍ୟ 20 ଲେଖ ଏବଂ ସମାଧାନ କର ।
Solution:
ସୋଫିଆର ବୟସ s = 20 ବର୍ଷ |
ଚନ୍ଦନର ବୟସ = s = a – 3 = 20 – 3 ବର୍ଷ = 17 ବର୍ଷ ।

ଉଦାହରଣ – 2 :

ଗୀତା ଦିଆସିଲି କାଠିରେ ଏକ ସଂରଚନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି । ସେ (ଚିତ୍ର ପରି) ବାରମ୍ବାର L ସଂରଚନା ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ L ସଂରଚନା କରୁଛି ।

Question 1.
ଏହିପରି 5 ଟି L ତିଆରି କରିବାକୁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ?
Solution:
ଏହା 5 × 2 = 10 ଟି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ।

Question 2.
7 ଟି L ତିଆରି କରିବାକୁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ?
Solution:
ଏହା 7 × 2 = 14 ଟି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ।

Question 3.
45 ଟି L ତିଆରି କରିବାକୁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ?
Solution:
ଏହା 45 × 2 = 90 ଟି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ।

Question 4.
ବର୍ତ୍ତମାନ L ସଂରଚନାର ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦିଆସିଲି କାଠି ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ ?
Solution:
ପ୍ରଥମେ ସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ସଂରଚନାକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ L ଗଠନ ପାଇଁ 2 ଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ।
ତେଣୁ ଆବଶ୍ୟକ ଦିଆସିଲି କାଠିର ସଂଖ୍ୟା = 2 × ସଂରଚନା ‘L’ର ସଂଖ୍ୟା ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ‘L’ର ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଯେକୌଣସି ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରକୁ ନେଇ ପାରିବା ।
ମନେକର L ର ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ‘n’ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।
ତେଣୁ n ଟି L ସଂରଚନା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା = 2 × n ହେବ ।
ଏହି ପରିପ୍ରକାଶ (2 × n), nଟି L ସଂରଚନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥ‌ିବା ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟାକୁ ସୂଚାଉଛି ।
ଆମେ କେବଳ ସଂରଚନା L ର ସଂଖ୍ୟାକୁ n ରେ ଲେଖୁଛୁ ।

ଉଦାହରଣ – 3 :

Question 1.
ରାକେଶ ନଡ଼ିଆ, ଗୁଡ଼, ଲଡ଼ୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଯୋଗାଏ । ଗୋଟିଏ ନଡ଼ିଆର ଦାମ୍ 35 ଟଙ୍କା ଏବଂ 1 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ 60 ଟଙ୍କା । ଯଦି ସେ 10ଟି ନଡ଼ିଆ ଏବଂ 5 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ କିଣନ୍ତି, ତେବେ ସେ କେତେ ଟଙ୍କା ଦେବେ ?
Solution:
1 ଟି ନଡ଼ିଆର ଦାମ୍ = 35 ଟଙ୍କା ।
10 ଟି ନଡ଼ିଆର ଦାମ୍ = 10 × 35 ଟଙ୍କା = 350 ଟଙ୍କା ।
1 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = 60 ଟଙ୍କା
5 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = 5 × 60 ଟଙ୍କା = 300 ଟଙ୍କା ।
10 ଟି ନଡ଼ିଆ ଓ 5 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = (10 × 35) ଟଙ୍କା + (5 × 60) ଟଙ୍କା
= 350 ଟଙ୍କା + 300 ଟଙ୍କା = 650 ଟଙ୍କା ।
∴ ସେ 650 ଟଙ୍କା ଦେବେ ।

Question 2.
ଯଦି ସେ 8 ଟି ନଡ଼ିଆ ଓ 9 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ କିଣନ୍ତି, ତେବେ ସେ କେତେ ଟଙ୍କା ଦେବେ ?
Solution:
1 ଟି ନଡ଼ିଆର ଦାମ୍ = 35 ଟଙ୍କା
8 ଟି ନଡ଼ିଆର ଦାମ୍ = 8 × 35 ଟଙ୍କା = 280 ଟଙ୍କା ।
1 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = 60 ଟଙ୍କା ।
9 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = 9× 60 ଟଙ୍କା = 540 ଟଙ୍କା ।
8 ଟି ନଡ଼ିଆ ଓ 9 କି.ଗ୍ରା. ଗୁଡ଼ର ଦାମ୍ = (8 × 35) ଟଙ୍କା + (9 × 60) ଟଙ୍କା
= 280 ଟଙ୍କା + 540 ଟଙ୍କା = 820 ଟଙ୍କା ।
∴ ସେ 820 ଟଙ୍କା ଦେବେ ।

Question 3.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟକ ନଡ଼ିଆ ଓ ଗୁଡ଼ର ପରିମାଣ ପାଇଁ ସମୁଦାୟ ମୂଲ୍ୟକୁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ ।
Solution:
ଏଠାରେ ଗାଣିତିକ ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ଲେଖୁବା ।

ଆବଶ୍ୟକ ପରିମାଣ	ସମ୍ପର୍କ	ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ
ନଡ଼ିଆର ମୂଲ୍ୟ	ନଡ଼ିଆ ସଂଖ୍ୟା × 35	c × 35
ଗୁଡ଼ର ମୂଲ୍ୟ	ଗୁଡ଼ର ପରିମାଣ (କି.ଗ୍ରା.ରେ) × 60	j × 60

ଏଠାରେ ‘c’ ନଡ଼ିଆର ସଂଖ୍ୟା ଓ ‘j’ ଗୁଡ଼ର ପରିମାଣ (କିଲୋଗ୍ରାମ୍) ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି ।
ସମୁଦାୟ ଦେୟ ଟଙ୍କା = ନଡ଼ିଆର ମୂଲ୍ୟ + ଗୁଡ଼ର ମୂଲ୍ୟ ।
ଅନୁରୂପ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି : c × 35 + j × 60

Question 4.
ଏହି ପରିପ୍ରକାଶ (ସୂତ୍ର)କୁ ବ୍ୟବହାର କରି 7 ଟି ନଡ଼ିଆ ଓ 4 କିଲୋଗ୍ରାମ୍ ଗୁଡ଼ ପାଇଁ ସମୁଦାୟ ଟଙ୍କା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ଧ୍ୟାନ ଦିଅ ଯେ, c ଏବଂ j ର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଦଳି ଯାଉଛି ।

Solution:
ପରିପ୍ରକାଶଟିକୁ ଆମେ ନିମ୍ନମତେ ଲେଖୁବା = c × 35 + j × 60
ସହିତ ଆମେ ପରିଚିତ । ପରିସୀମା
= (7 × 35) ଟଙ୍କା + (4 × 60) ଟଙ୍କା = 245 ଟଙ୍କା + 240 ଟଙ୍କା = 485 ଟଙ୍କା ।

ଉଦାହରଣ – 4 :

Question 1.
ସରଳ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶଟିଏ ଲେଖ ।
Solution:
ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା ଏହାର ଏକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟର 4 ଗୁଣ ।
ଯଦି ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରରେ q ଏକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ସୂଚାଏ, ତେବେ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି 4 × q = 4q ହେବ ।

Question 2.
ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ 7 ସେ.ମି. ହେଲେ ଏହି ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ତାହାର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
Solution:
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁ a ହେଲେ, ଏହାର ପରିସୀମା = (a × 4) ସେ.ମି. = (7 × 4) ସେ.ମି. = 28 ସେ.ମି. ।

ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର ଓ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଗାଣିତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାଧାରଣ ରୂପ ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏହି ପ୍ରକାର ଗାଣିତିକ ସମ୍ପର୍କର ପରିପ୍ରକାଶକୁ ସୂତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସୂତ୍ର ଲେଖ ।
(a) ସମସ୍ତ ବାହୁ ସମାନ ଥୁବା ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସୂତ୍ରଟିଏ ଲେଖ ।
(b) ସୁଷମ ପଞ୍ଚଭୁଜର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସୂତ୍ରଟିଏ ଲେଖ ।
(c) ସୁଷମ ଷଡ଼ଭୁଜର ପରିସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ସୂତ୍ରଟିଏ ଲେଖ ।
Solution:
(a) ଯଦି ତ୍ରିଭୁଜର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ s ଧରାଯିବ,
ତେବେ ତ୍ରିଭୁଜର ପରିସୀମା = ବାହୁ × 3 = s × 3 = 3s ହେବ ।

(b) ଯଦି ସୁଷମ ପଞ୍ଚଭୁଜର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ p ଧରାଯିବ,
ତେବେ ସୁଷମ ପଞ୍ଚଭୁଜର ପରିସୀମା = ବାହୁ × 5 = p × 5 = 5p ହେବ ।

(c) ଯଦି ସୁଷମ ଷଡ଼ଭୁଜର ଗୋଟିଏ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ r ଧରାଯିବ,
ତେବେ ସୁଷମ ଷଡ଼ଭୁଜର ପରିସୀମା = ବାହୁ × 6 = 1 × 6 = 6r ହେବ ।
ତିନି ବା ତିନିରୁ ଅଧୁକ ବାହୁ ଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର ସମସ୍ତ ବାହୁ ସମଦୈର୍ଘ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ହେଲେ ତାହାକୁ ସୁଷମ ବହୁଭୁଜ କୁହାଯାଏ ।

Question 2.
ଜନ୍ ପାଖରେ 20 ମିଟର ଲମ୍ବର ଏକ ପାଣି ପାଇପ୍ ଅଛି । ତଥାପି ସେ ନିଜ ବଗିଚାରେ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଅଧିକ ଲମ୍ବର ପାଇପ୍ ସେଥ‌ିରେ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ କିଛି ଲମ୍ବର ପାଇପ୍ ସେଥୁରେ ଯୋଡ଼ିଲେ, ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ପାଇପୂର ମୋଟ ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ । ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ପାଇପ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ସୂଚାଇବା ପାଇଁ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ‘k’ ବ୍ୟବହାର କର ।
Solution:
ମନେକର ଅନ୍ୟ ପାଇପ୍‌ର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = k ମିଟର ।
∴ ଦୁଇଟି ପାଇପ୍‌ର ଲମ୍ବ = (k + 20) ମିଟର ହେବ ।

Question 3.
ରାକେଶ ପାଖରେ 100 ଟଙ୍କା, 20 ଟଙ୍କା ଓ 5 ଟଙ୍କାର କିଛି ନୋଟ୍ ଅଛି । ନୋଟ୍‌ର ସଂଖ୍ୟା ସାରଣୀରେ ଦିଆଯାଇଛି । ସାରଣୀଟିକୁ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

100 ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ସଂଖ୍ୟା	20 ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ସଂଖ୍ୟା	5 ଟଙ୍କାର ନୋଟ୍ ସଂଖ୍ୟା	ପରିପ୍ରକାଶ ଓ ସମୁଦାୟ ପରିମାଣ
3	5	6	3 × 100 + 5 × 20 + 6 × 5 = 430
6	4	3	6 × 100 + 4 × 20 + 3 × 5 = 695
8	4	z	8 × 100 + 4 × 20 + z × 5 = 880 + 5z
x	y	z	x × 100 + y × 20 + z × 5 = 100× + 20y + 5z

Question 4.
ଅନିତାର ଏକ ଅଟାକଳ ଅଛି । ଅଟାକଳରେ ଥିବା ରୋଲର ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ 10 ସେକେଣ୍ଡ ସମୟ ନିଏ । ଥରେ ଚାଲିବା ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ 1 କି.ଗ୍ରା. ଅଟା ପେଷିବା ପାଇଁ 8 ସେକେଣ୍ଡ ସମୟ ନେଇଥାଏ । ନିମ୍ନସ୍ଥ କେଉଁ ପରିପ୍ରକାଶଟି ‘y’ କିଲୋଗ୍ରାମ ଅଟା ପେଷିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥ‌ିବା ସମୟକୁ ସୂଚାଉଛି । (ଆରମ୍ଭରୁ ରୋଲରଟି ବନ୍ଦଥୁଲା)
(a) 10 + 8 + y
(b) (10 + 8) × y
(c) 10 × 8 × y
(d) 10 + 8 × y
(e) 10 × y + 8
Solution:
(d) 1 କି.ଗ୍ରା. ଅଟା ପେଷିବା ପାଇଁ ନିଏ 8 ସେକେଣ୍ଡ ।
y କି.ଗ୍ରା. ଅଟା ପେଷିବା ପାଇଁ ନିଏ = 8 × y ସେକେଣ୍ଡ ।
ଅଟାକଳ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସମୟ ନିଏ = 10 ସେକେଣ୍ଡ ।
ମୋଟ ସମୟ = 10 + 8 × y ସେକେଣ୍ଡ ।

Question 5.
ନିଜ ପସନ୍ଦର ଅକ୍ଷର ବ୍ୟବହାର କରି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ ।
(a) ଏକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 5 ଅଧିକ ।
(b) ଏକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 4 ଜଣା ।
(c) ଏକ ସଂଖ୍ୟାର 13 ଗୁଣରୁ 2 କମ୍ ।
(d) ଏକ ସଂଖ୍ୟାର 2 ଗୁଣରୁ 13 କମ୍ ।
Solution:
ଦେଖ – ଯେପରି ଏକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 3 ଅଧ‌ିକ ଯଦି ସଂଖ୍ୟାଟି ପାଇଁ (p) ଅକ୍ଷର ନିଆଯାଏ, ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି ହେବ = p + 3
(a) ଏକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 5 ଅଧିକ = p + 5
(b) ଏକ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 4 ଊଣା = p – 4
(c) ଏକ ସଂଖ୍ୟାର 13 ଗୁଣରୁ 2 କମ୍ = p × 13 – 2 = 13p – 2
(d) ଏକ ସଂଖ୍ୟାର 2 ଗୁଣରୁ 13 କମ୍ = p × 2 – 13 = 2p – 13

Question 6.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ସାଧାରଣ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
ଯେପରି : 3 × x + 2, x ର 3 ଗୁଣରୁ 2 ଅଧିକ ।
(କ) 8 × x + 3 × y
(ଖ) 15 × j – 2 × k
Solution:
(କ) ଯଦି ଗୋଟିଏ ଟେବୁଲର ଦାମ୍ x ଟଙ୍କା ଓ ଗୋଟିଏ ଚେୟାରର ଦାମ୍ y ଟଙ୍କା ହୁଏ, ତେବେ 8 ଟି ଟେବୁଲ ଓ 3 ଟି ଚେୟାରର ଦାମ୍ = (8 × x + 3 × y) ଟଙ୍କା = (8 x + 3y) ଟଙ୍କା ।
(ଖ) ଯଦି ଗୋଟିଏ ସେଓର ଓଜନ j ଗ୍ରାମ୍ ଓ ଗୋଟିଏ କମଳାର ଓଜନ k ଗ୍ରାମ୍, ତେବେ 15 ଟି ସେଓ ଓ 2 ଟି କମଳାର ବିୟୋଗଫଳ = 15 × j – 2 × k ଗ୍ରାମ୍ = 15j – 2k ଗ୍ରାମ୍ ।

Question 7.
ନିମ୍ନରେ 2024 ମସିହା ନଭେମ୍ବର ମାସର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦିଆଯାଇଛି । ପ୍ରଦର୍ଶିତ 2 × 3 ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ଲେଖାଯାଇଛି । ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ । ନିମ୍ନସ୍ଥ 2 × 3 ଗ୍ରୀକ୍ଟରେ ତଳ ମଧ୍ୟମ କୋଠରିରେ ତାରିଖକୁ w ଅକ୍ଷରଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି ।

Solution:

w – 8	w – 7	w – 6
w – 1	w	w + 1

 

4.2 ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ସମୀକ୍ଷା :

Page No. (86 to 87)

Question 1.
ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ‘+’ ଏବଂ ‘_’ ଚିହ୍ନ ସହିତ ବନ୍ଧନୀର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଏ । ଚାଲ ଏହି ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।
(a) 23 – 10 × 2
(b) 83 + 28 – 13 + 32
(c) 34 – 14 + 20
(d) 42 + 15 – (8 – 7)
(e) 68 – (18 + 13)
(f) 7 × 4 + 9 × 6
(g) 20 + 8 × (16 – 6)
Solution:
(a) 23 – 10 × 2 = 23 – (10 × 2) = 23 – 20 = 3
(b) 83 + 28 – 13 + 32 = (83 + 28 + 32) – 13 = 143 – 13 = 130
(c) 34 – 14 + 20 = (34 + 20) – 14 = 54 – 14 = 40
(d) 42 + 15 – (8 – 7) = (42 + 15) – (8 – 7) = 57 – 1 = 56
(e) 68 – (18 + 13) = 68 – 31 = 37
(f) 7 × 4 + 9 × 6 = 28 + 54 = 82
(g) 20 + 8 × (16 – 6) = 20 + 8 × 10 = 20 + 80 = 100

• ପ୍ରଥମେ ପରିପ୍ରକାଶଟିର ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ପଦ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଦଟି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ । ଏଣୁ ଏହି ପଦଟିକୁ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ କଲାପରେ ଦୁଇଟି ପଦକ ଯୋଗ କରିପାରିବା ।
  ଯଥା – 23 – 10 × 2 = 23 + (-10 × 2) = 23 + (-20) = 3
• ଏହି ପରିପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା । ଯଦି ପରିପ୍ରକାଶଟିର ପଦମାନଙ୍କୁ ଅଦଳବଦଳ କରି ସଜାଇ ଲେଖୁବା ତେବେ ଏହାର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିବା ସହଜ ହେବ ।
  
• ଏହି ପରିପ୍ରକାଶରେ ବନ୍ଧନୀ ବାହାରେ ‘-’ ଫେଡ଼ାଣ ଚିହ୍ନ ଅଛି । ଦୁଇଟି ଉପାୟରେ ଏହି ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯସ୍ଥ ଗାଣିତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସମାଧାନ କର । (ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥୁବା ସମାଧାନ ପରି)
• ଦ୍ଵିତୀୟ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଶୈଳୀରେ ବନ୍ଧନୀ ଅପସାରଣ କରି (ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ସମାଧାନ ପରି) ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିପାରିବା ।
  
• ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ଧ୍ରୁବକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହେବାପରେ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ -1 ରେ ଚନ୍ଦନର ବୟସ 23 ବର୍ଷ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ସୋଫିଆର ବୟସ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନିମନ୍ତେ a + 3 ପରିପ୍ରକାଶରେ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା a ବଦଳରେ 23 ବ୍ୟବହାର କରିବା ପରେ ପରିପ୍ରକାଶ a + 3 ର ମୂଲ୍ୟ 26 ହେଲା ।

4.3 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଗୁଣନ ଚିହ୍ନର ଅପସାରଣ :

Page No. (88 to 89)

Question 1.
ଅନୁକ୍ରମର 3ୟ ପଦଟି କେତେ ?
Solution:
ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ 3ୟ ପଦଟି = 4 × 3 = 12 ଅଟେ ।

Question 2.
ଅନୁକ୍ରମର 29 ତମ ପଦଟି କେତେ ?
Solution:
ଅନୁକ୍ରମର 29 ତମ ପଦଟି ଏହା 4 × 29 = 116 ଅଟେ ।

Question 3.
ଅନୁକ୍ରମର n ତମ ପଦ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି ଲେଖ ।
Solution:
ଯେହେତୁ ଏହି ଅନୁକ୍ରମର 4ର ଗୁଣିତକର କ୍ରମ ଅଟେ ।
ତେଣୁ ଏହାର n ତମ ପଦଟି = n ର 4 ଗୁଣ = 4 × n ଗୁଣ
ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ 4 × n କୁ ଗୁଣନ ଚିହ୍ନ ବାଦ୍ ଦେଇ 4n ଲେଖାଯାଏ । ପ୍ରଥମେ ଧ୍ରୁବକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁ
ତା’ପରେ ଅକ୍ଷର ଲେଖାଯାଏ ।

Question 4.
7k ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
Solution:
ଯେତେବେଳେ k = 4, 7k ର ମୂଲ୍ୟ ହେବ = 7 × 4 = 28 କିନ୍ତୁ 74 ହେବ ନାହିଁ ।

Question 5.
m = 2 ହେଲେ, 5m + 3 ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ?
Solution:
ଯେହେତୁ 5m = 5 × m ତେଣୁ m = 2 ବେଳେ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ହେବ
= 5 × 2 + 3 = 10 + 3 = 13

ଭୁଲ ଚିହ୍ନଟ କର ଓ ସଂଶୋଧନ କର :
Question 1.
ନିମ୍ନରେ କିଛି ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶର ସରଳୀକରଣ ନିମନ୍ତେ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ପରିବର୍ତ୍ତେ ତାହାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଲ୍ୟକୁ ନେଇ ବୀଜଗାଣିତିକ ରାଶିର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇଛି ।
a. ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉକ୍ତିକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ଭୁଲ ଅଛି କି ନାହିଁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
b. ଯଦି ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ ଅଛି ବୋଲି ଭାବୁଛ, ତେବେ ତାହା କ’ଣ ପାଇଁ ଭୁଲ ହେଲା ବୁଝାଅ ।
c. ଭୁଲର ସଂଶୋଧନ କର ଏବଂ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର ।
1. ଯଦି a = (-4) ତେବେ 10 – a = 6
2. ଯଦି d = 6 ତେବେ 3d = 36
3. ଯଦି s = 7 ତେବେ 3s – 2 = 15
4. ଯଦି r= 8 ତେବେ 2r + 1 = 29
5. ଯଦି j = 5 ତେବେ 2j = 10
6. ଯଦି m = 6 ତେବେ 3(m + 1) = 19
7. ଯଦି f = 3, g = 1 ତେବେ 2f – 2g = 2
8. ଯଦି t = 3, b = 3 ତେବେ 2t + b = 24
9. ଯଦି h = 5, n = 6 ତେବେ h – (3 – n) = 4
Solution:
1. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି a = ( – 4) ତେବେ 10 – a = 10 – (- 4) = 10 + 4 = 14
2. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି d = 6 ତେବେ 3d = 3× d = 3 × 6 = 18
3. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି s = 7 ତେବେ 3s – 2 = 3 × s – 2 = 3 × 7 – 2 = 21 – 2 = 19
4. ଉକ୍ତିଟିଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି r = 8 ତେବେ 2r + 1= 2 × r + 1 = 2 × 8 + 1 = 16 + 1 = 17
5. ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ଅଛି । ଯଦି j = 5 ତେବେ 2j = 2 × j = 2 × 5 = 10
6. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି m = -6 ତେବେ 3(m + 1) = 3 × (m + 1) = 3 × (6 + 1) = 3 × -5 = -15
7. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି f = 3, g = 1 ତେବେ 2f – 2g = 2 × f – 2 × g = 2 × 3 – 2 × 1 = 6 – 1 = 5
8. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି t = 3, b = 3 ତେବେ 2t + b = 2 × t + b = 2 × 3 + 3 = 6 + 3 = 9
9. ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି । ଯଦି h = 5, n = 6 ତେବେ h – (3 – n) = 5 – (3 – 6) = 5 (3) = 5 + 3 = 8

4.4 ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶର ସରଳୀକରଣ :

Page No. (89 to 96)

Question 1.
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଜଣାଥିଲେ, ତା’ର ପରିସୀମା କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ?
Solution:
ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର ପରିସୀମା = ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ + ଦୈର୍ଘ୍ୟ + ପ୍ରସ୍ଥ
ଯଦି ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଓ ପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯଥାକ୍ରମେ l ଓ b ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ କରାଯାଉ ଏବଂ p ପରସୀମାକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
ତେବେ ଆମେ ପାଇବା p = l + b + l + b
= 2 × l + 2 × b (l + 1 = 2 × l ଏବଂ b + b = 2 × b)
ତେଣୁ p = 2l + 2b ⇒ p = 2(l + b)
ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟା ବଦଳରେ ଯେକୌଣସି ସଂଖ୍ୟା ନେଲେ ଉଭୟ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ .ସମାନ ହେବ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ – ଯଦି l = 3 ଏବଂ b = 4 ହୁଏ,
ତେବେ l + b + l + b = 3 + 4 +3 + 4 = 14 ଏବଂ 2l + 2b = 2 × 3 + 2 × 4 = 6 + 8 = 14
∴ l + b + k + b ର ସରଳୀକୃତ ରୂପ ହେଉଛି 2l + 2b = 2 (l + b)

ଉଦାହରଣ – 5 :

Question 1.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ସାରଣୀରେ ଗୋଟିଏ ଦୋକାନରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଥିବା ପେନ୍‌ସିଲ୍ ଓ ରବର ସଂଖ୍ୟା ଲେଖାଯାଇଛି । ଗୋଟିଏ ପେନସିଲ୍‌ର ଦାମ୍ ‘c’ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ରବର ଦାମ୍ ‘d’ । ଏହି ତିନି ଦିନରେ ଦୋକାନୀ କେତେ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିବ ।
Solution:

	ପ୍ରଥମ ଦିନ	ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିନ	ତୃତୀୟ ଦିନ
ଗୋଟିଏ ପେନସିଲ୍‌ ଦାମ୍ ‘c’	5	3	10
ଗୋଟିଏ ରବରର ଦାମ୍ ‘d’	4	6	1

Question 2.
ପ୍ରଥମେ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରିକରି ଦୋକାନୀ କେତେ ଆୟ କଲେ ?
Solution:
ପ୍ରଥମ ଦିନ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ଟଙ୍କା = 5c
ଦ୍ଵିତୀୟଦିନ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ଟଙ୍କା = 3c
ତୃତୀୟ ଦିନ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ଟଙ୍କା = 10c
ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରିଦ୍ଵାରା ହୋଇଥିବା ମୋଟ ଆୟ = 5c + 3c + 10c = (5 + 3 + 10) × c = 18 × c = 18c

Question 3.
ରବର ବିକ୍ରିକରି ଦୋକାନୀ କେତେ ଆୟ କଲେ ?
Solution:
ପ୍ରଥମ ଦିନ ରବର ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥବା ଟଙ୍କା = 4d
ଦ୍ଵିତୀୟ ଦିନ ରବର ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ଟଙ୍କା = 6d
ତୃତୀୟ ଦିନ ରବର ବିକ୍ରି କରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ଟଙ୍କା = 1d
ରବର ବିକ୍ରିଦ୍ଵାରା ହୋଇଥିବା ମୋଟ ଆୟ = 4d + 6d + 1d = (4 + 6 + 1) × d = 11 × d = 11d

Question 4.
ଯଦି c = ₹ 50, ତେବେ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରିରୁ କେତେ ଆୟ ହେବ ?
Solution:
ପେନ୍‌ସିଲ୍ ବିକ୍ରିରୁ ଆୟ ହେବ = 18c = 18 × 50 = 900 ଟଙ୍କା ।

Question 5.
ତିନିଦିନରେ ରବର ବିକ୍ରିକରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥବା ମୋଟ ଟଙ୍କାକୁ ଏକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ । ତା’ପରେ ଏହି ପରିପ୍ରକାଶର ସରଳୀକରଣ କର ।
Solution:
ତିନିଦିନରେ ରବର ବିକ୍ରିକରି ଦୋକାନୀ ପାଇଥିବା ମୋଟ ଟଙ୍କା = 4d + 6d + d = 11d
ଏହି ତିନିଦିନରେ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ଓ ରବର ବିକ୍ରିକରି ଆୟ କରିଥିବା ମୋଟ ଟଙ୍କାର ପରିମାଣ = 18c + 11d

କ୍ଷେତ୍ରଫଳ :
ଉଦାହରଣ – 6 :

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଲା ଭଳି ଏକ ବଡ଼ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । (ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ର ଦୁଇଟିର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ 4 ଏକକ ଓ 3 ଏକକ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକର ପ୍ରସ୍ଥ ‘v’ ଏକକ)

ଏଠାରେ ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଯଥାକ୍ରମେ 4v ଏକକ ଓ 3v ଏକକ ।

Question 2.
ବଡ଼ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯିବ ?
Solution:
ବଡ଼ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୁଇଟି ଉପାୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରେ ।
(a) ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵର ଦୈର୍ଘ୍ୟକୁ ଯଥାକ୍ରମେ v ଏବଂ (4 + 3) ଏକକ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି ।
(b) ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ସିଧାସଳଖ ଯୋଗକରି ପ୍ରଥମ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 7v ବର୍ଗ ଏକକ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (4v + 3v) ବର୍ଗ ଏକକ ହେବ ।

Question 3.
ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ 4 + 3v = 7v । ଏହା ବଡ଼ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଗାଣିତିକ ପ୍ରକାଶ । ପୂର୍ବପରି ଏକ ବଡ଼ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିମ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ପରି ଦୁଇଟି ଛୋଟ ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।

AEFD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ପରିପ୍ରକାଶଟି ଲେଖ ।
Solution:
AEFD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୁଇଟି ଉପାୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରେ ।
(a) ସିଧାସଳଖ ଦୁଇ ସଂଲଗ୍ନ ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଯଥାକ୍ରମେ n ଏକକ ଏବଂ (12 – 4) ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରି ।

(b) ABCD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳରୁ EBCF ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ବିୟୋଗ କରି । ପ୍ରଥମ ଉପାୟରେ AEFD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 8 × n ବର୍ଗ ଏକକ ପାଇବା ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ଉପାୟରେ ଏହାର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ (12n – 4n) ବର୍ଗ ଏକକ ହେବ । ଏହି ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ଅଟେ ।
ଯେହେତୁ 12n – 4n = 8n ବର୍ଗ ଏକକ । ଏହା ହେଉଛି AEFD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳର ଗାଣିତିକ ପରି ପ୍ରକାଶ ।

ସଦୃଶ ପଦ :
(5c, c, 10c) ଏବଂ {12n, (-4n)} ପଦଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଦୃଶ ପଦ କୁହାଯାଏ । {18c, 11d}ରେ ପଦଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ଦୁଇଟି ପଦକୁ ଅସଦୃଶ ପଦ କହନ୍ତି । ସଦୃଶ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଯୋଗକ୍ରିୟାଦ୍ଵାରା ସରଳୀକୃତ କରି ଗୋଟିଏ ପଦରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରିବ ।

ଉଦାହରଣ – 7 :

Question 1.
ଜଣେ ଦୋକାନୀ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଚେୟାର ଏବଂ ଟେବୁଲ ଭଡ଼ାରେ ଦିଅନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକର ଦୈନିକ (ଏକ ଦିନର) ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଭଡ଼ା ବାବଦରେ ପ୍ରତି ଚେୟାର ଓ ଟେବୁଲ ପାଇଁ ନିମ୍ନ ପରିମାଣର ଦେୟ ଅଗ୍ରୀମ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାହକ ଆସବାବ ପତ୍ର (ଚେୟାର ଟେବୁଲ) ଫେରସ୍ତ ଦିଅନ୍ତି ଦୋକାନୀ ନିମ୍ନମତେ କିଛି ଟଙ୍କା ଫେରସ୍ତ ଦିଅନ୍ତି ।
Solution:

ସାମଗ୍ରୀ	ଗୋଟାପ୍ରତି ଦୈନିକ ଭଡ଼ା ପରିମାଣ
ଚେୟାର	40 ଟଙ୍କା
ଟେବୁଲ	75 ଟଙ୍କା

ସାମଗ୍ରୀ	ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରତି ଫେରସ୍ତ ଟଙ୍କାର ପରିମାଣ
ଚେୟାର	6 ଟଙ୍କା
ଟେବୁଲ	10 ଟଙ୍କା

 

Question 2.
ଯଦି x ସଂଖ୍ୟକ ଚେୟାର ଏବଂ y ସଂଖ୍ୟକ ଟେବୁଲ ଭଡ଼ାରେ ନିଆଯାଏ, ତେବେ ମୋଟ ଦେୟର ପରିମାଣକୁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ ।
Solution:
ମୋଟ ଦେୟର ପରିମାଣ = 40x + 75y

Question 3.
ନିଆଯାଇଥିବା x ସଂଖ୍ୟକ ଚେୟାର ଓ y ସଂଖ୍ୟକ ଟେବୁଲ ପାଇଁ ମୋଟ ଅଗ୍ରୀମ ଦେୟରାଶି ଏବଂ ଆସବାବ ପତ୍ର ଫେରାଇବା ପରେ ମୋଟ ଫେରସ୍ତ ରାଶି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
Solution:
ଫେରେଇବାର ପରିମାଣ = 6x + 10y

Question 4.
ଟଙ୍କା ପରିମାଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଗାଣିତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Solution:
ଅଗ୍ରୀମ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ମୋଟ ଟଙ୍କାର ପରିମାଣ = 40x + 75y
ଫେରସ୍ତ ପାଇଥିବା ମୋଟ ଟଙ୍କାର ପରିମାଣ = 6x + 10y
ତେଣୁ ମୋଟ ଦେୟର ପରିମାଣ (40x + 75y) – (6x + 10y)

Question 5.
ଆମେ ଏହି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ସରଳ କରିପାରିବା କି ? ଯଦି ହଁ, କିପରି ? ଯଦି ନୁହେଁ, କାହିଁକି ନୁହେଁ ?
Solution:
ବନ୍ଧନୀ ଅପସାରଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ (40x + 75y) – (6x + 10y) = 40x + 75y – 6x – 10y
= 40x + 75y + (-6x) + (-10y) = 40x + (-6x) + 75y + (-10y) = 34x + 65y
(40x + 75y) – (6x + 10y) ର ସରଳୀକୃତ ପରିପ୍ରକାଶ ହେଉଛି 34x + 65y ଯାହାକି ମୋଟ ଦେୟ ଟଙ୍କାର ପରିମାଣକୁ ସୂଚୀତ କରୁଛି ।

Question 6.
ଆମେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପରିପ୍ରକାଶ (40x + 75y) + (- 6x – 10y) ଭାବେ ଲେଖୁପାରିବା କି ?
Solution:
ନା, ଲେଖୁପାରିବା ନାହିଁ ।

ଉଦାହରଣ – 8 :

Question 1.
ମଧୁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ତିନିରାଉଣ୍ଡରେ ଭାଗ ନେଇପାଇଥିବା ମାର୍କଗୁଡ଼ିକ ଯଥାକ୍ରମେ 7p – 3q, 8p – 4q ଏବଂ 6p – 2q ।
Solution:
ଯେଉଁଠାରେ p ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାଟି ଗୋଟିଏ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ ମାର୍କ ସୂଚାଉଛି ଏବଂ ୟୁ ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାଟି ଗୋଟିଏ ସ୍କୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କାଟି ଦିଆଯାଉଥବା ମାର୍କକୁ ସୂଚାଉଛି ।

Question 2.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିପ୍ରକାଶ କେଉଁ ଅର୍ଥକୁ ବୁଝାଉଛି ? ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ 4 ମାର୍କ (p = 4) ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୁଲ ଉତ୍ତର ପାଇଁ 1 ମାର୍କ (q = 1) କାଟି ଦିଆଯାଏ ତେବେ ମଧୁ ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ କେତେ ମାର୍କ ପାଇଛି ?
Solution:
ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ମଧୁ ପାଇଥିବା ମୋଟ ମାର୍କ 7p – 3g = 7× 4 – 3 × 1
ଆମେ ଏହାକୁ 2ଟି ପଦର ସମଷ୍ଟି ରୂପେ ଲେଖୁ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା ।
7 × 4 – 3 × 1 = 7 × 4 + (-3) × 1 = 28 + (-3) = 25

Question 3.
ଦ୍ଵିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ମଧୁ ପାଇଥିବା ମୋଟ ମାର୍କ କେତେ ?
Solution:
ଦ୍ଵିତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ମଧୁ ପାଇଥିବା ମୋଟ ମାର୍କ 8p – 4q = 8 × 4 – 4 × 1
ଆମେ ଏହାକୁ 2ଟି ପଦର ସମଷ୍ଟି ରୂପେ ଲେଖୁ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା ।
8 × 4 – 4 × 1 = 8 × 4 + (4) × 1 = 32 + (-4) = 28
ତୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ମଧୁ ପାଇଥିବା ମୋଟ ମାର୍କ óp – 2q = 6 × 4 – 2 × 1
ଆମେ ଏହାକୁ 2ଟି ପଦର ସମଷ୍ଟି ରୂପେ ଲେଖୁ ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା ।
6 × 4 – 2 × 1 = 6 × 4 + (-2) × 1 = 24 + (2) = 22

Question 4.
ଯଦି ଭୁଲ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ମାର୍କ କଟି ନଥାନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇଥାନ୍ତା ? ସେହି ପରିସ୍ଥିତିରେ କ୍ଷୁର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ହେବ ?
Solution:
ଯଦି ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ମାର୍କ କଟି ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ମଧୁ
ପ୍ରଥମ ରାଉଣ୍ଡରେ ପାଇବ = 7p – 3q = 7 × 4 – 3 × 0 = 28 – 0 = 28
ଦ୍ଵିତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ପାଇବ = 8p – 4q = 8 × 4 – 4 × 0 = 32 – 0 = 32 ତ
ୃତୀୟ ରାଉଣ୍ଡରେ ପାଇବ = 6p – 2q = 6 × 4 – 2 × 0 = 24 – 0 = 24
ଯଦି ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଇଁ କୌଣସି ମାର୍କ କଟି ନଥାନ୍ତା, ଦୂର ମୂଲ୍ୟ ) ହେବ ।

Question 5.
ପ୍ରଥମ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତିନିରାଉଣ୍ଡର ପରିସମାପ୍ତି ପରେ ମଧୁ କେତେ ମାର୍କ ପାଇବ ?
Solution:
ତିନି ରାଉଣ୍ଡ ପରେ ମଧୁର ମୋଟ ମାର୍କ = (7p – 3q) + (8p – 4q) + (6p – 2q)
ଯେହେତୁ ପରିପ୍ରକାଶର ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଯେକୌଣସି କ୍ରମରେ ଯୋଗକରାଯାଇ ପାରିବ, ତେଣୁ ବନ୍ଧନୀର ଅପସାରଣ କରି ଲେଖୁବା = 7p + (-3q) + 8p + (-4q) + 6p + (-2q)
= 7p + 8p + 6p + (-3q) + (-4q) + (-2q)
(ପଦଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଓ ସଦୃଶ ପଦମାନଙ୍କୁ ଦଳଭୁକ୍ତ କରି)
= (7 + 8 + 6)p + {-(3 + 4 + 2)}q = 21p + (-9q) = 21p – 9q

ଉଦାହରଣ – 9 :

Question 1.
4 (x + y) – y ପରିପ୍ରକାଶକୁ ସରଳ କର ।
Solution:
ବଣ୍ଟନ ନିୟମର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏହି ପରିପ୍ରକାଶର ସରଳୀକରଣ କର ।
4 (x + y) – y = 4x + 4y – y
= 4x + 4y + (-y)
= 4x + 3y

ଉଦାହରଣ – 10 :

Question 1.
ପରିପ୍ରକାଶ 5u ଏବଂ 5 + uର ମାନ ସମାନ କି ?
Solution:
ପରିପ୍ରକାଶ 5u ର ଅର୍ଥ u ଋ 5 ଗୁଣନକୁ ବୁଝାଏ ଏବଂ 5 + u ପରିପ୍ରକାଶର ଅର୍ଥ u ଠାରୁ 5 ଅଧିକ । ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶରେ ଗାଣିତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିନ୍ନ ଥିବାରୁ u ର ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ମିଳିବ ।

Question 2.
u ର ମୂଲ୍ୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଉଦାହରଣ ଦେଖୁ ଖାଲି କୋଠରି ପୂରଣ କର ।
5u ଏବଂ 5 + uର ମୂଲ୍ୟକୁ ତୁଳନା କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଖାଲିସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିବା ପରେ uର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ 5u ଏବଂ 5 + uର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ ।

Question 3.
10y – 3 ଏବଂ 10 (y – 3) ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସମାନ କି ?
Solution:
10 × y – 3 ପାଇଁ ସଂକ୍ଷେପରେ 10y – 3 ଲେଖାଯାଏ । ଏହାର ଅର୍ଥ y ର 10 ଗୁଣ ଠାରୁ 3 କମ୍ ।
10 × (y – 3) ପାଇଁ ସଂକ୍ଷେପରେ 10 (y – 3) ଲେଖାଯାଇଛି ।
ଏହାର ଅର୍ଥ y ଠାରୁ 3 କମ୍ ସଂଖ୍ୟାର 10 ଗୁଣ ।

Question 4.
y ର ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ନେଇ 10y – 3 ଏବଂ 10(y – 3) ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସମାନ ନା ନାହିଁ ପରୀକ୍ଷା କର । (ପ୍ରଶ୍ନସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଖାଲି କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରିବା ପରେ ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ହେଉଥିବାର ଦେଖୁଛ କି ?
Solution:
ଖାଲି କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କରିବା ପରେ ଆମେ ଦେଖୁଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ ।

ଉଦାହରଣ 11 :

Question 1.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଥବା
ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି କେତେ ହେବ ?
ଅଜ୍ଞାତ ମୂଲ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର
r ଓ s ଦ୍ଵାରା ସୂଚିତ ହୋଇଛି ।

Solution:
ଏଠାରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ ।
(i) ଧାଡ଼ିରେ ଯୋଗ କଲେ = 4 × 3 + (r + s) + (r + s) + 4 × 3
(ii) ସଦୃଶ ପଦକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ଯୋଗ କଲେ = 8 × 3 + (r + r) + (s + s)
(iii) ଉପର ଅର୍ଷକୁ ଯୋଡ଼ି ଦ୍ଵିଗୁଣିତ କଲେ, 2 (4 × 3 + r + s)
ତିନୋଟି ପରିପ୍ରକାଶ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ମନେହୁଏ ।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ସରଳ କଲେ ତା’ର ମାନ 2r + 2s + 24 ହେବ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗକର । ସେମାନଙ୍କର ଅନୁରୂପ ପରିପ୍ରକଶଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ଏବଂ ସରଳ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସୂଚାଅ ଏବଂ ଦେଖ । ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ମିଳିବ ।

Solution:
(a) ଧାଡ଼ି ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (5y – 6 + x) + (x + 2 + 5y) = 2x + 10y – 4
ସ୍ତମ୍ଭ ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (5y + x) + (- 6 + 2) + (x + 5y) = 2× + 10y – 4
ଏକାଠି ଯୋଡ଼ିଲେ = (2 × x) + (2 × 5y) + (2 – 6) = 2x + 10y – 4

(b) ଧାଡ଼ି ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (2p + 3q – 2 + 3) + (3q + 2p + 3 – 2) + (2p + 3q) + (3q + 2p) = 8p + 12q + 2
ସ୍ତମ୍ଭ ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (2p + 3q) + (3q + 2p) + (- 2 + 3 + 2p + 3q) + (3 – 2 + 3q + 2p) = 8p + 12q + 2
ଏକାଠି ଯୋଡ଼ିଲେ = (4 × 2p) + (4 × 3q) + [2 × (-2)] + (2 × 3) = 8p + 12q + 2

(c) ଧାଡ଼ି ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (- 5g + 5k + 5k – 5g) + (5k + 5k + 5k + 5k) + (5k + 5k + 5k + 5k) + (- 5g + 5k + 5k – 5g) = 60k – 20g
ସ୍ତମ୍ଭ ହିସାବରେ ଯୋଗ କଲେ = (- 5g + 5k + 5k – 5g) + (5k + 5k + 5k + 5k) ] + (5k+ 5k + 5k + 5k) + (- 5g + 5k + 5k – 5g) = 60k – 20g
ଏକାଠି ଯୋଡ଼ିଲେ = (12 × 5k) + 4 × (-5g)] = 60k – 20g

Question 2.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ସରଳ କର ।
(a) p + p + p + p
(b) p – q + p – q
(c) p + q – (p + q)
(d) 2d – d – d – d
(e) 2d – d – (d – c)
(f) 2d – d – c – c
(g) p + p + p + q
(h) p + q + p – q
(i) p + q – p + q
(j) p – q – p – q
(k) 2d – d – d – c
(l) 2d – (d – d) – c
Solution:
(a) p + p + p + p = 4p
(b) p – q + p – q = p + p – q – q = (p + p) – (q + q) = 2p – 2q
(c) p + q – (p + q) = p + q – p – q = p – p + q – q = 0
(d) 2d – d – d – d = 2d – 3d = -d
(e) 2d – d – (d – c) = 2d – d – d + c = 2d – 2d + c = c
(f) 2d – d – c – c (2d – d) – (c + c) = d – 2c
(g) p + p + p + q = 3p + q
(h) P + q + p – q = p + p + q – q = 2p
(i) p + q – p + q = p – p + q + q = 2q
(j) p – q – p – q = p – p – q – q = -2q
(k) 2d – d – d – c = d – d – c = – c
(l) 2d – (d – d) – c = 2d – d + d – c = 2d – c

4.5 ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ ଓ ଗାଣିତିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରକାଶ କର :

ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ନେଇ ସଂରଚନାର ବର୍ଣ୍ଣନା :

Page No. (97 to 108)

Question 1.
ଏହି ସଂଖ୍ୟା କଳର ସୂତ୍ର ଖୋଜ ।

Solution:
ଉପରିସ୍ଥ ସଂଖ୍ୟା କଳର ସୂତ୍ର ହେଉଛି, ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାର ଦୁଇଗୁଣରୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାର ଅନ୍ତରଫଳ ।
ଯଦି ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ‘a’ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ‘b’ ଦ୍ଵାରା ସୂଚୀତ କରାଯାଏ ।
ତେବେ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି = 2a – b ହେବ ।
ପରିପ୍ରକାଶ – 1 ପାଇଁ ଫଳାଫଳ = 2 × 5 – 2 = 8 ହେବ ।
ପରିପ୍ରକାଶ-2 ପାଇଁ ଫଳାଫଳ = 2 × 8 – 1 = 15 ହେବ ।
ପରିପ୍ରକାଶ -3 ପାଇଁ ଫଳାଫଳ = 2 × 9 – 11 = 7 ହେବ ।
ପରିପ୍ରକାଶ-4 ପାଇଁ ଫଳାଫଳ = 2 × 10 – 10 = 10 ହେବ ।
ପରିପ୍ରକାଶ-5 ପାଇଁ ଫଳାଫଳ = 2 × 6 – 4 = 8 ହେବ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳପାଇଁ ଏହା ଏକ ସୂତ୍ରଭଳି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହେବ କି ପରୀକ୍ଷା କର ।

Question 2.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ସଂଖ୍ୟା କଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସୂତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ ।

Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତୁ ।

ଭୁଲ ଚିହ୍ନଟକରି ଓ ସଂଶୋଧନ କର :

ପରିପ୍ରକାଶ	ସରଳୀକୃତ ରୂପ	ଠିକ୍ ସରଳୀକୃତ ରୂପ
1. 3a + 2b 2. 3b – 2b – b 3. 6(p + 2) 4. (4x + 3y) – (3x + 4y) 5. 5 – (2 – 6z) 6. 2 + (x + 3) 7. 2y + (3y – 6) 8. 7p – p + 5q – 2q 9. 5 (2w + 3x + 4w) 10. 3j + 6k + 9h + 12 11. 4 (2r + 3s + 5)	5 0 6p + 8 x + y 3 – 6z 2x – 6 – y + 6 7p + 3q 10w + 15x + 20w 3(j + 2k + 3h + 4) – 20 – 8r – 12s	3a + 2b ଠିକ୍ 6p + 12 x – y 3 + 6z x + 5 5y – 6 6p + 3q ଠିକ୍ ଠିକ୍ 8r + 12s + 20

 

ଉଦାହରଣ – 12 :

Question 1.
ସ୍ମିତା ଶାଢ଼ୀ ଧଡ଼ିରେ ଏକ ସଂରଚନାର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦେଖୁଲା ।

ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡିଜାଇନ୍ ପୁଣିଥରେ କେଉଁସ୍ଥାନରେ ରହିବ, ନିରୂପଣ ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ଥାଆନ୍ତା ।
Solution:
ଯେପରିକି
(i) A ଡିଜାଇନ୍ ଚତୁର୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ ।
(ii) B ଡିଜାଇନ୍ ପଞ୍ଚମ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ ।
(iii) C ଡିଜାଇନ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ ।
ଅସ ଡିଜାଇନ୍ ‘C’ରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଏହା ଆରମ୍ଭରୁ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି ।
ଦ୍ଵିତୀୟଥର ଷଷ୍ଠ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି ।

Question 2.
n ତମ ଅବସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ C କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯିବ ?
Solution:
ଡିଜାଇନ୍ C, n ଥର ପାଇଁ 3n ତମ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯିବ ।

Question 3.
ଡିଜାଇନ୍ A ଓ B , ñ ଥର ପାଇଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଆସିବେ ?
Solution:
ଡିଜାଇନ୍ B ର n ତମ ସ୍ଥାନ ଡିଜାଇନ୍ C ର n ତମ ସ୍ଥାନଠାରୁ 1 କମ୍ ହେବ ।
ତେଣୁ ଡିଜାଇନ୍ B ର ସ୍ଥିତି 3n – 1 ତମ ସ୍ଥାନ ହେବ ।
ସେହିପରି ଡିଜାଇନ୍ A, n ଥର ପାଇଁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନଟି 3n – 2 ତମ ସ୍ଥାନ ହେବ ।

Question 4.
122 ତମ ସ୍ଥାନରେ କେଉଁ ଡିଜାଇନ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ?
Solution:
ଡିଜାଇନ୍ C, 3 ର ଗୁଣିତକ ସ୍ଥାନରେ ରହିବ ।
ତେଣୁ 3 ର ଗୁଣିତକ ତମ ସ୍ଥାନରୁ ଏକ କମ୍ ତମ ସ୍ଥାନରେ ଡିଜାଇନ୍ B ଆସିବ ଓ 3 ର ଗୁଣିତକ ତମ ସ୍ଥାନଠାରୁ 2 କମ୍ ତମ ସ୍ଥାନରେ ଡିଜାଇନ୍ A ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ।

Question 5.
ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତିକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ରହୁଛି କି ? ତଳ ସାରଣୀକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର ।
Solution:

ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତି	3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜନରେ ଭାଗଫଳ	ଭାଗଶେଷ
99	33	0
122	40	2
148	49	1

ଏହାକୁ ଦେଖୁ 99, 122 ଏବଂ 148 ତମ ସ୍ଥାନରେ କେଉଁ ଡିଜାଇନ୍ ଆସିବ ଲେଖ ।
Solution:
99 ତମ ସ୍ଥାନରେ ଡିଜାଇନ୍ C, 122 ତମ ସ୍ଥାନରେ ଡିଜାଇନ୍ B ଓ 148 ତମ ସ୍ଥାନରେ ଡିଜାଇନ୍ A ଆସିବ ।

କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ସଂରଚନା :
Question 1.
ଏକ 2 × 2 ଗ୍ରୀଡ୍‌ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵର ଉପର ସଂଖ୍ୟାଟି ଜଣାଥିଲେ ଆମେ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇବା କିପରି ?
Solution:
ପ୍ରଥମେ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଣିତିକ ଉକ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ।
– a ର ଡାହାଣରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଟି ଏହାଠାରୁ 1 ଅଧିକ ହେବ ।
– a ର ତଳେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା a ଠାରୁ 7 ଅଧିକ ହେବ ।
– 2 × 2 ଗ୍ରୀଡ୍‌ର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ବ ତଳ ସଂଖ୍ୟାଟି a ଠାରୁ 8 ଅଧିକ ହେବ ।

ତେଣୁ 2 × 2 ବର୍ଗାକାର ଗ୍ରୀକ୍ଟର ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଦର୍ଶାଇଲା ପରି ଲେଖାଯାଇପାରିବ । ଚାଲ ଉଭୟ କର୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଯୋଡ଼ାର ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ।
a + (a + 8) ଏବଂ (a + 1) + (a + 7)

a	?
?	?

ଯେହେତୁ ଯୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଯେକୌଣସି କ୍ରମରେ ଯୋଗ କରାଯାଇପାରିବ ଏବଂ ବନ୍ଧନୀ ଅପସାରଣ କରାଯାଇପାରିବ ।
a + (a + 8) = a + a + 8 = 2a + 8
(a + 1) + (a + 7) = a + a + 1 + 7 = 2a + 8

a	a + 1
a + 7	a + 8

ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ ଉଭୟ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଯୋଡ଼ାର ଯୋଗଫଳ ସମାନ (2a + 8) ହେଲା (a ର ଦୁଇଗୁଣରୁ 8 ଅଧ୍ବକ)

Question 2.
ଯେକୌଣସି 2 × 2 ବର୍ଗାକାର ଗ୍ରୀଡ଼ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉପର ସଂଖ୍ୟାକୁ a ଧରି ନେଇ ଉଭୟ କର୍ଷ ସ୍ଥାନରେ ଥୁବା ସଂଖ୍ୟା ଯୋଡ଼ାର ଯୋଗଫଳ ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପରିପ୍ରକାଶର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା କର ।

Solution:
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ ଅସୀମ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ a ର ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟପାଇଁ 2 × 2 ଗ୍ରୀକ୍ଟରେ ଉଭୟ କଣ୍ଠରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି ସମାନ ହେବ ।
ଅସୀମ ଧାଡ଼ିଥିବା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାଶରେ ସଜ୍ଜିତ ସଂଖ୍ୟାର
ଏକ ସେଟ୍ ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

Question 3.
ଗ୍ରୀଢ଼ରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ନିଶ୍ଚୟ କର । କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟା 15 ତୁଳନା କର । ଏହିପରି ଆକୃତିରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବା ଆଉ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ନେଇ ପରୀକ୍ଷା କର । ତୁମେ କ’ଣ ପାଇଲ /
Solution:
ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ, ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥ ସଂଖ୍ୟାର 5 ଗୁଣ ହୋଇଛି ।

Question 4.
ଏହା ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ ହେବକି ? ଏହାକୁ କିପରି ଦର୍ଶାଇ ପାରିବ ?
Solution:
ହଁ, ଏହା ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ । ମନେକର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘a’ ନିଆଯାଉ । ‘a’ ଉପରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା a – 7, ‘a’ ତଳେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା a + 7, ‘a’ର ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା a – 1 ଏବଂ ‘a’ର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା a + 1 ।
+ ଆକୃତିର 5ଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = (a – 7) + (a + 1) + a + (a – 1) + a + 7
= a – 7 + a – 1 + a + a + 1 + a + 7
= (a + a + a + a +a) + (- 7 + 7) + (- 1 + 1) = 5a + 0 + 0 = 5a
ଏଠାରେ ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା 5a, ଅର୍ଥାତ୍ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥ ସଂଖ୍ୟାର 5 ଗୁଣ ।

ଦିଆସିଲି କାଠିର ସଂରଚନା :
Question 1.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ଚିତ୍ରଟିକୁ ଦେଖ । ଦିଆସିଲି କାଠି ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି ସଂରଚନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛଇ । ତୁମେ ଏହାର ସଂରଚନାର ନିୟମ ଜାଣିପାରିବ କି ?

Solution:
ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ, ଦ୍ଵିତୀୟ ଚିତ୍ରରେ 2ଟି, ତୃତୀୟ ଚିତ୍ରରେ 3ଟି ଓ ଚତୁର୍ଥ ଚିତ୍ରରେ 4ଟି ତ୍ରିଭୁଜ ଅଛି ଏବଂ ସଂରଚନାଟି ଏହିପରି କ୍ରମରେ ଆଗେଇଯିବ ।

Question 2.
ପଞ୍ଚମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ?

Solution:
ପଞ୍ଚମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ 11ଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ।
ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ 3 ଟି କାଠି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି । ତା’ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚିତ୍ର ଅଧୂକ 2ଟି ଦିଆସିଲି କାଠିଦ୍ୱାରା ଗଠିତ । ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିଥର ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା 2 ଲେଖାଏଁ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।

ଚିତ୍ର ନମ୍ବର	1	2	3	4	5	6
ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା	3	5	7	9	11	13

ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ ଥ‌ିବା 3 ଟି କାଠି ସହ କେତୋଟି ଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ନିମ୍ନ ସାରଣୀଟିକୁ ଦେଖ ଓ ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

ଚିତ୍ର ନମ୍ବର	1	2	3	4	5	6
ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା	3	5	7	9	11	13
		3 + 2	3 + 2 + 2	3 + 2 + 2 + 2	3 + 2 + 2 + 2 + 2

ଚିତ୍ର ନମ୍ବର 10 ପାଇଁ 2n + 1 = 2.10 + 1 = 21ଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ।
ଚିତ୍ର ନମ୍ବର 11 ପାଇଁ 2n + 1 = 2.11 + 1 = 23ଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ।
ଏହି ଚିତ୍ର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କାଠି ସଂଖ୍ୟା 2n + 1

Question 3.
33 ତମ, 84 ତମ, 108 ତମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ କେତୋଟି କାଠି ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ?
Solution:
33 ତମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ 2n + 1 = 2.33 + 1 = 67 ଟି କାଠି ।
84 ତମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ 2n + 1 = 2.84 + 1 = 169 ଟି କାଠି ।
108 ତମ ଚିତ୍ର ପାଇଁ 2n + 1 = 2.108 +1 = 217 ଟି କାଠି ।

Question 4.
y ନମ୍ବର ଚିତ୍ର ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶଟି କ’ଣ ହେବ ?
Solution:
ତେଣୁ ପରିପ୍ରକାଶଟି 2y + 1 ହେବ ।
∴ ଯେକୌଣସି ନମ୍ବର ଚିତ୍ର ପାଇଁ କେତୋଟି କାଠି ଦରକାର ହେବ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ସହଜରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା ।
• ସାରଣୀଟିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଦେଖିପାରିବ ପ୍ରଥମ ଚିତ୍ରରେ 2 ଠାରୁ 1 ଟି ଅଧ୍ବକ କାଠି ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି । ଯେହେତୁ 2n + 1 = 3
ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ପରିପ୍ରକାଶଟି ଲେଖିପାରିବା 2n + 1
• ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ମଧ୍ଯ ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା ଜାଣି ହେବ । ଦିଆସିଲି କାଠିଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ।
(i) ଉପର ଓ ତଳେ ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ
(ii) ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ କୌଣିକ ଦିଗରେ

• ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଦ୍ଵିତୀୟ ଚିତ୍ରରେ 2 ଟି କାଠି ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ଏବଂ 3 ଟି କାଠି କୌଣିକ ଦିଗରେ ରହିଛି ।

Question 5.
ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ଏହିଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା କେତେ ?
Solution:
ତୃତୀୟ ଚିତ୍ରରେ 3ଟି କାଠି ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ଏବଂ 4ଟି କାଠି କୌଣିକ ଦିଗରେ ରହିଛି ।
ଚତୁର୍ଥ ଚିତ୍ରରେ 4ଟି କାଠି ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ଏବଂ 5ଟି କାଠି କୌଣିକ ଦିଗରେ ରହିଛି ।

Question 6.
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିତ୍ରର ତ୍ରିଭୁଜ ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟାର କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ? y ନମ୍ବର ଚିତ୍ରରେ ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ । ଏହି ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶ 2y + 1 ହେଉଛି କି ?
Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚିତ୍ରର ତ୍ରିଭୁଜ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି ।
y ନମ୍ବର ଚିତ୍ରରେ ଦିଆସିଲି କାଠିସଂଖ୍ୟା = y + (y + 1) = 2y + 1 ଦିଆସିଲି କାଠି ।
∴ ଏହି ଦୁଇଟି ପରିପ୍ରକାଶ 2y + 1 ହେଉଛି ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ ।

ନିମ୍ନଲିଖତ ସମସ୍ୟାର ଉପଯୁକ୍ତ ପରିପ୍ରକାଶ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଥମେ ବର୍ତ୍ତିତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିମାଣର ସମ୍ପର୍କକୁ ସମ୍ପର୍କିତ କର । ଆବଶ୍ୟକସ୍ଥଳେ ଅଜ୍ଞାତ ରାଶିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ମୂଲ୍ୟ ଅନୁମାନ କରି ସମ୍ପର୍କ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ।

Question 1.
ଗୋଟିଏ ରୁଟି ପ୍ଲେଟ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ 30 ଟଙ୍କା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ଭାତ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ 20 ଟଙ୍କା ଓ ଗୋଟିଏ ଦିନ x ପ୍ଲେଟ୍ ରୁଟି ଓ y ପ୍ଲେଟ୍ ଭାତ ବରାଦ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ଦିନର ସମୁଦାୟ ଆୟ ଟଙ୍କାର ପରିପ୍ରକାଶଟି କ’ଣ ?
(a) 30x + 20y
(b) (30 + 20) × (x + y)
(c) 20x + 30y
(d) (30 + 20) × x + y
(e) 30x – 20y
Solution:
ଗୋଟିଏ ରୁଟି ପ୍ଲେଟ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ = 30 ଟଙ୍କା । x ପ୍ଲେଟ୍ ରୁଟିର ମୂଲ୍ୟ = 30x ଟଙ୍କା ।
ଗୋଟିଏ ଭାତ ପ୍ଲେଟ୍‌ର ମୂଲ୍ୟ = 20 ଟଙ୍କା । y ପ୍ଲେଟ୍ ଭାତର ମୂଲ୍ୟ = 20y ଟଙ୍କା ।
∴ ସମୁଦାୟ ବରାଦ ଦେଇଥିଲେ = (30x + 20y) ଟଙ୍କା ।
∴ (a) ର ଉତ୍ତରଟି ଠିକ୍ ।

Question 2.
ପୁଷିତା ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିବସରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ (ଚମ୍ପା ଓ ଗେଣ୍ଡୁ) ବିକ୍ରି କରିଥିଲା । p ଜଣ ଗ୍ରାହକ କେବଳ ଚମ୍ପା ଫୁଲ, q ଜଣ ଗ୍ରାହକ କେବଳ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ ଓ r ଜଣ ଗ୍ରାହକ ଉଭ ଚମ୍ପା ଓ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ କିଣିଛନ୍ତି । ଠିକ୍ ସେହିଦିନ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାହକକୁ ଏକ ଛୋଟ ଜାତୀୟ ପତାକା ଉପହାର ଦେଇଛନ୍ତି । ସେଦିନ ସେ କେତୋଟି ଜାତୀୟ ପତାକା ଉପହାର ଦେଇଥୁବାର ପରିପ୍ରକାଶଟି କ’ଣ ହେବ ?
(a) p + q + r
(b) p + q + 2r
(c) 2 × (p + g + r)
(d) p + g + r + 2
(e) p + q + r + 1
(f) 2 (p + q)
Solution:
p ଜଣ ଗ୍ରାହକ କେବଳ ଚମ୍ପା ଫୁଲ କିଣିଛନ୍ତି । q ଜଣ ଗ୍ରାହକ କେବଳ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ କିଣିଛନ୍ତି ।
r ଜଣ ଗ୍ରାହକ ଉଭୟ ଚମ୍ପା ଓ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ କିଣିଛନ୍ତି ।
ପୁଷ୍ପିତା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାହକକୁ ଏକ ଛୋଟ ଜାତୀୟ ପତାକା ଉପହାର ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଦେଇଥ‌ିବା ଜାତୀୟ ପତାକା ସଂଖ୍ୟା = p + g + r
∴ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ହେଉଛି (a) p + q + r

Question 3.
ଏକ ଗଭୀର କୂଅର କାନ୍ଥରେ ଗୋଟିଏ ଗେଣ୍ଡା ଚଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । ଦିନରେ ଏହା ‘u’ ସେ.ମି. ଉପରକୁ ଯାଏ ରାତିରେ ଏହା ଧରେଧରେ ‘d’ ସେ.ମି. ତଳକୁ ଖସିଯାଏ । ଏପରି 10 ଦିନ ଓ 10 ରାତି ଧରି ଚାଲିଥିଲା ।
(a) ଗେଣ୍ଡାଟି ତା’ର ଆରମ୍ଭ ସ୍ଥାନଠାରୁ କେତେ ଦୂରରେ ଅଛି ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପରିପ୍ରକାଶଟିଏ ଲେଖ ।
(b) ଯଦି d > u ତେବେ ଗେଣ୍ଡାର ଗତିବିଧ୍ବ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିପାରିବା ?
Solution:
(a) ଗେଣ୍ଡାଟି ଦିନରେ ‘u’ ସେ.ମି. ଉପରକୁ ଯାଏ । ରାତିରେ ଏହା ‘d’ ସେ.ମି. ତଳକୁ ଖସେ । ଗୋଟିଏ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଗେଣ୍ଡାଟି ଯିବ = (u – d) ସେ.ମି. ।
10 ଦିନ ଓ 10 ରାତିରେ ଗେଣ୍ଡାଟି ଯିବ = 10 × (u – d) ସେ.ମି. ।
∴ ଏହାର ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି ହେଉଛି = 10 × (u – d) ସେ.ମି. ।

(b) ଯଦି d > u
ଗେଣ୍ଡାଟି ଯେତିକି ଉପରକୁ ଯିବ ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ତଳକୁ ଖସିବ । ତେଣୁ u – d < 0 ଅର୍ଥାତ୍ ଗେଣ୍ଡାଟି ତା’ ପୂର୍ବସ୍ଥାନରୁ ଉପରକୁ ଉଠିପାରିବ ନାହିଁ ।

Question 4.
ଏକ ସାଇକେଲ ରେସ୍‌ରେ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ରାଧା ପ୍ରତିଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି । ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ 5 କି.ମି. ସାଇକେଲ ଚଳାଇଛି । ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସପ୍ତାହରେ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବାର ପ୍ରତିଦିନ ଦୂରତ୍ନକୁ z କି.ମି. ହାରରେ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି । ତିନି ସପ୍ତାହ ପରେ ସେ କେତେ କି.ମି. ସାଇକେଲ ଚଳାଇଥବ ?
Solution:
ରାଧା ପ୍ରତିଦିନ 5 କି.ମି. ସାଇକେଲ ଚଳାଉଛି ।
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସପ୍ତାହରେ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବାର ପ୍ରତିଦିନ ଦୂରତ୍ଵକୁ z କି.ମି. ହାରରେ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି ।
ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହରେ ପ୍ରତିଦିନ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବ = 5 କି.ମି. ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ସପ୍ତାହରେ ପ୍ରତିଦିନ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବ = 5 + z କି.ମି. ।
ତୃତୀୟ ସପ୍ତାହରେ ପ୍ରତିଦିନ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବ = 5 + z + z = 5 + 2z କି.ମି. ।
1 ସପ୍ତାହ = 7 ଦିନ । ତିନି ସପ୍ତାହ ପରେ ସେ ସାଇକେଲ ଚଳାଇବ = 7(5) + 7(5 + z) + 7(5 + 2z)
= 35 + 35 + 7z + 35 + 14z 105 + 21z
∴ ତିନି ସପ୍ତାହ ପରେ ସେ 105 + 21z କି.ମି. ସାଇକେଲ ଚଳାଇଥବ ।

Question 5.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ w + 2 ପରିପ୍ରକାଶଟି ଗୋଟିଏ ପଥରେ / ଧାଡ଼ିରେ 4w + 20 ହୋଇଛି ଦେଖ ଅବଶିଷ୍ଟ ପଥର ଶୂନ୍ୟଥବା କୋଠରିଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ କର । ଅଣ୍ଡାଭଳି କୋଠରି ପରିପ୍ରକାଶକୁ ଓ ବର୍ଗୀକୃତି କୋଠରି ଗାଣିତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୂଚାଉଛି । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 6.
ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ରାସ୍ତାରେ ସମାନ ଦୂରତାରେ ତିନୋଟି ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଯାଏ । ଏକ ଷ୍ଟେସନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଷ୍ଟେସନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘t’ ସମୟ ଲାଗୁଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଷ୍ଟେସନରେ ଟ୍ରେନ୍‌ 2 ମିନିଟ୍ ଅଟକିଥାଏ ।
(a) ଯଦି t = 4 ମିନିଟ୍ ହୁଏ । ଭୁବନେଶ୍ଵରରୁ ପୁରୀ ଯାତ୍ରା କରିବାର ସମୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
(b) ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ସମୟକୁ ଏକ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖ ? (ସୂଚନା : ପରିସ୍ଥିତିକୁ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ଏକ ରଫ୍ ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କର)
Solution:
(a) ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ରାସ୍ତାରେ ସମାନ ଦୂରତାରେ ତିନୋଟି ଷ୍ଟେସନରେ ଅଟକିଯାଏ । ଏକ ଷ୍ଟେସନରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଷ୍ଟେସନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘t’ ସମୟ ଲାଗୁଛି ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ = 4t
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଷ୍ଟେସନରେ ଟ୍ରେନ୍‌ 2 ମିନିଟ୍ ଅଟକିଯାଏ ।
ସମୁଦାୟ ସମୟ ଅଟକିଯାଏ = 3 × 2 = 6 ମିନିଟ୍ ।
ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା କରିବାର ସମୟ = 4t + 6 = 4 × 4 + 6 = 22 ମିନିଟ୍ ।

(b) ଭୁବନେଶ୍ଵରରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା ସମୟକୁ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ କଲେ 4t + 6 ହେବ ।

Question 7.
ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳୀକରଣ କର ।
(a) 3a + 9b – 6 + 8a – 4b – 7a + 16
(b) 3(3a – 3b) – 8a – 4b – 16
(c) 2 (2x – 3) + 8x + 12
(d) 8x – (2x – 3) + 12
(e) 8h – (5 + 7h) + 9
(f) 23 + 4(6m – 3n) – 8n – 3m – 18
Solution:
(a) 3a + 9b – 6 + 8a – 4b – 7a + 16 = 4a + 5b + 10
(b) 3 (3a – 3b) – 8a – 4b – 16 = 9a – 9b – 8a – 4b – 16 = a – 13b – 16
(c) 2 (2x – 3) + 8x + 12 = 4x – 6 + 8x + 12 = 12x + 6
(d) 8x – (2x – 3) + 12 = 8x – 2x + 3 + 12 = 6x + 15
(e) 8h (5 + 7h) + 9 = 8h – 5 – 7h + 9 = h + 4
(f) 23 + 4 (6m – 3n) – 8n – 3m – 18
= 23 + 24m – 12n – 8n – 3m – 18 = 5 + 21m – 20n

Question 8.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କର ।
(a) 4d – 7c + 9 ଏବଂ 8c – 11 + 9d
(b) – 6f + 19 – 8s ଏବଂ – 23 + 13f + 12s
(c) 8d – 14c + 9 ଏବଂ 16c – (11 + 9d)
(d) 6f – 20 + 8s ଏବଂ 23 – 13f – 12s
(e) 13m – 12n ଏବଂ 12n – 13m
(f) – 26m + 24n ଏବଂ 26m – 24n
Solution:
(a) (4d – 7c + 9) + (8c – 11 + 9d) = 4d – 7c + 9 + 8c – 11 + 9d
= 4d + 9d – 7c + 8c + 9 – 11 = 13d + c – 2

(b) (- 6f + 19 – 8s) + (- 23 + 13f + 12s) = – 6f + 19 – 8s – 23 + 13f + 12s
= – 6f + 13f – 8s + 12s + 19 – 23 = 7f + 4s – 4

(c) (8d – 14c + 9) + [16c – (11 + 9d)] = 8d – 14c + 9 + 16c – 11 – 9d
= 8d – 9d – 14c + 16c + 9 – 11 = – d + 2c – 2

(d) (6f – 20 + 8s) + (23 – 13f – 12s) = 6f – 20 + 8s + 23 – 13f – 12s
= 6f – 13f + 8s – 12s – 20 + 23 = – 7f – 4s + 3

(e) (13m – 12n) + (12n – 13m) = 13m – 12n + 12n – 13m
= 13m – 13m – 12n + 12n = 0

(f) (-26m + 24n) + (26m – 24n) = -26m+ 24n + 26m – 24n
= – 26m + 26m + 24n – 24n = 0

Question 9.
ବିୟୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।
(a) 6a + 9b – 18 ଗୁ 9a – 6b + 14
(b) 7y – 10 + 3x ଗୁ – 15x + 13 – 9y
(c) 11 – 10g + 3h ଗୁ 17g + 9 – 7h
(d) 6a – (9b + 18) ଗୁ 9a – 6b + 14
(e) – 3y + 8 – 3x ଗୁ 10x + 2 + 10y
(f) 7h – 8g + 20 ଗୁ 8g + 4h – 10
Solution:
(a) (6a + 9b – 18) – (9a – 6b + 14) = 6a + 9b – 18 – 9a + 6b – 14
= 6a – 9a + 9b + 6b – 18 – 14 = – 3a + 15b – 32

(b) (7y – 10 + 3x) – (-15x + 13 – 9y) = 7y – 10 + 3x + 15x – 13 + 9y
= 7y + 9y + 3x + 15x – 10 – 13 = 16y + 18x – 23

(c) (11 – 10g + 3h) – (17g + 9 – 7h) = 11 – 10g + 3h – 17g – 9 + 7h
= 11 – 9 – 10g – 17g + 3h + 7h = 2 – 27g + 10h = – 27g + 10h + 2

(d) [6a (9b + 18)] – (9a – 6b + 14) = 6a – 9b – 18 – 9a + 6b – 14
= 6a – 9a – 9b + 6b – 18 – 14 = – 3a – 3b – 32

(e) (- 3y + 8 – 3x) – (10x + 2 + 10y) = – 3y + 8 – 3x – 10x – 2 – 10y
= – 3y – 10y – 3x – 10x + 8 – 2 = – 13y – 13x + 6

(f) (7h – 8g + 20) – (8g + 4h – 10) = 7h – 8g + 20 – 8g – 4h + 10
= 7h – 4h – 8g – 8g + 20 + 10 = 3h – 16g + 30

Question 10.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ସାଧାରଣ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶ କର ।
(a) 8x + 3y
(b) 15x – 2x
Solution:
(a) ମୀରା 8ଟି ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ x ସଂଖ୍ୟକ କାର୍ଡ଼ ଓ ରାଧା 3ଟି ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ y ସଂଖ୍ୟକ କାର୍ଡ଼ ଆଣିଲେ । ମୀରା ଓ ରାଧା ପାଖରେ କେତୋଟି କାର୍ଡ଼ ଅଛି ?
(b) ମୀରା 15ଟି ପ୍ୟାକେଟ୍‌ରେ x ସଂଖ୍ୟକ କାର୍ଡ଼ କିଣିଲେ । ସେ ରାଧାକୁ 2 ପ୍ୟାକେଟ୍‌ କାର୍ଡ଼ ଦେଇଦେଲେ । ତେବେ ମୀରା ପାଖରେ କେତୋଟି କାର୍ଡ଼ ରହିଲା ?

Question 11.
ଏକ ସିଧା ଦଉଡ଼ିର କଳ୍ପନା କର । ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇବା ପରି ଥରେ କାଟିଲେ ଆମେ 2 ଖଣ୍ଡ ଦଉଡ଼ି ପାଇବା । ଯଦି ଦଉଡ଼ିଟିକୁ ଚିତ୍ରରେ ଦେଖାହେବା ପରି ଗୋଟିଏ ଭାଙ୍ଗକରି କଟାଯାଏ ଆମେ 3 ଖଣ୍ଡ ଦଉଡ଼ି ପାଇବା ।

ସଂରଚନାଟିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଏବଂ ଦଉଡ଼ିଟି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଇଲାପରି ଦଶଥର ଭାଙ୍ଗକରି କାଟିଲେ କେତେଖଣ୍ଡ ଦଉଡ଼ି ମିଳିବ ? ଦଉଡ଼ିଟିକୁ 1 ଥର ଭାଙ୍ଗକରି କାଟିବା ପରେ ମିଳୁଥିବା ଦଉଡ଼ିଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶର ରୂପ ଦେଇ ପାରିବା କି ?
Solution:

ଭାଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା	0	1	2	3	…………	10	……….	r
ଦଉଡି଼ଖଣ୍ଡ ସଂଖ୍ୟା	2	3	4	5	…………	12	……. .	r + 2

Question 12.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ଦିଆସିଲି କାଠିର ସଂରଚନାକୁ ଦେଖ ଏବଂ ସଂରଚନାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର । ଏହିପରି 10ଟି ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଦରକାର ହେବ । ‘w’ଟି ବର୍ଗାକାର କ୍ଷେତ୍ରପାଇଁ କେତୋଟି ଦିଆସିଲି କାଠି ଦରକାର ହେବ ?

Solution:

ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ସଂଖ୍ୟା	1	2	3	……	10	……	w
ଦିଆସିଲି କାଠି ସଂଖ୍ୟା	4	7	10	……	31	…..	3w = 1

Question 13.
ଟ୍ରାଫିକ୍ ସଂକେତର କିପରି ରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବଦଳିଥାଏ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛ କି ? ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନର କ୍ରମ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଛି । 90, 190 ଏବଂ 343 ତମ ସ୍ଥାନରେ କେଉଁ କେଉଁ ରଙ୍ଗ ରହିବ ? ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ରଙ୍ଗର ଅବସ୍ଥାନ ପାଇଁ ଏକ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶର ପରିକଳ୍ପନା କର ଓ ତାହାକୁ ସୂତ୍ର ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Solution:
90 ତମ ସ୍ଥାନର ରଙ୍ଗ = ହଳଦିଆ ।
343 ତମ ସ୍ଥାନର ରଙ୍ଗ = ସବୁଜ ।
ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 2x
ସବୁଜ ରଙ୍ଗର ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4x – 1
190 ତମ ସ୍ଥାନର ରଙ୍ଗ = ହଳଦିଆ
ନାଲି ରଙ୍ଗର ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4x – 3

Question 14.
ନିମ୍ନସ୍ଥ ସଂରଚନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର । ଚତୁର୍ଥ, ଦଶମ ଓ 50ତମ ସ୍ଥାନରେ କେତୋଟି ବର୍ଗାକୃତି ଚିତ୍ର ରହିବ ? ଏଥପାଇଁ ସାଧାରଣ ସୂତ୍ରଟିଏ ଲେଖ । ଯଦି ଆମେ ବର୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିବାକୁ ଚାହୁଁ ତେବେ ସୂତ୍ର କିପରି ବଦଳିଯିବ ?

Solution:

ସ୍ଥାନ ସଂଖ୍ୟା	1	2	3	4	………	10	………..	50
ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ସଂଖ୍ୟା	5	9	13	17	……..	41	……….	201

ସାଧାରଣ ସୂତ୍ର = x + 1
ଶୀର୍ଷବିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିବାର ସୂତ୍ର = 4 (4x + 1) = 16x + 4

Question 15.
ଏକ ଅସୀମ ଚାରି ସ୍ତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ଗ୍ରୀଡ଼ରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଲେଖାଯାଇଛି ।

(a) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟିଏ ଲେଖ । (1, 2, 3, 4)
(b) କେଉଁ ଧାଡ଼ି ଓ ସ୍ତମ୍ଭରେ ନିମ୍ନଲିଖୁତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯିବ ?
(i) 124
(ii) 147
(iii) 201
(c) ‘r’ ଧାଡ଼ି ଏବଂ ‘c’ ସ୍ତମ୍ଭରେ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ଦେଖାଯିବ ?
(d) 3 ର ଗୁଣିତକମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକର । ତୁମେ ଏଥୁରେ କୌଣସି ସଂରଚନା ଦେଖୁଛ କି ? ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା କର ।
Solution:
(a) ସ୍ତମ୍ଭ – 1 ରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4x – 3
ସ୍ତମ୍ଭ – 2ରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4x – 2
ସ୍ତମ୍ଭ – 3ରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4x – 1
ସ୍ତମ୍ଭ – 4ରେ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇବା ପାଇଁ ବୀଜଗାଣିତିକ
ପରିପ୍ରକାଶ = 4×

(b) 31 ତମ ଧାଡ଼ି ଓ 4 ତମ ସ୍ତମ୍ଭରେ 124 ଦେଖାଯିବ ।
37 ତମ ଧାଡ଼ି ଓ 3 ତମ ସ୍ତମ୍ଭରେ 147 ଦେଖାଯିବ ।
51 ତମ ଧାଡ଼ି ଓ 1 ତମ ସ୍ତମ୍ଭରେ 201 ଦେଖାଯିବ ।

(c) ‘r’ ଧାଡ଼ି ଓ ‘c’ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଦେଖାଯାଉଥିବାସ ସଂଖ୍ୟା
= 4 (r – 1) + c

(d)