Class 8

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium ଆକାଶ: ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ସମୟ ଗଣନା to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 11 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖ୍ତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ଲେଖ ।
(i) ଆମେ କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରର ସେହି ଅଂଶକୁ ଦେଖୁପାରୁ ଯାହା ଆମ ଆଡ଼କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।
(ii) ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅବରୋଧ କରେ ଯାହା ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟିକରେ ।
(ii) କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ୟୋର୍ତିବିଜ୍ଞାନ ଚକ୍ର ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯାହା ପୂର୍ବାନୁମାନ ଯୋଗ୍ୟ ଭିଭିରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ ।
(iv) ଚନ୍ଦ୍ର କେବଳ ରାତିରେ ଦେଖାଯାଏ ।
Answer:
(i) ସତ୍ୟ
(ii) ମିଥ୍ୟା
(iii) ସତ୍ୟ
(iv) ମିଥ୍ୟା

Question 2.
ଦିଲ୍ଲୀପ ୨୭ ଜୁନ୍ ପୂର୍ଣିମା ଦିନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ତାର ଜନ୍ମଦିନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପଡ଼ିବ କି ? ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
Answer:
ଦିଲ୍ଲୀପର ଜନ୍ମଦିନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦବର୍ଷ ୩୫୪ ଦିନ ହେବା ସ୍ଥଳେ ସୌରବର୍ଷ ୩୬୫ ଦିନ ହୋଇଥାଏ । ଏହାଛଡ଼ା ପ୍ରତି ଚାରିବର୍ଷରେ ଅଧୂବର୍ଷଟି ୩୬୬ ଦିନ ହୋଇଥାଏ । ଚାନ୍ଦ ମାସ ଓ ସୌର ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଅବଧୂର ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥ୍ୟ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁନ୍ ୨୭ରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଏଣୁ ଦିଲ୍ଲୀପର ଜନ୍ମଦିନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ।

Question 3.
ଚିତ୍ର ୧୧.୧୦ରେ ଭୁଲଥୁବା ଦୁଇଟି ତଥ୍ୟର ନାମଲେଖ ।

Answer:
(i) ଚିତ୍ରରେ ବାଦଲ (Clouds) ଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କାରଣ ବାଦଲ ବା ମେଘ କେବଳ ପୃଥ‌ିବୀ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଟ୍ରପୋସ୍ପିୟରରେ ଦେଖାଯାଏ ।
(ii) ତାରକା ଗୁଡ଼ିକ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ପୃଷ୍ଠରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଉଛନ୍ତି ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ । ତାରକା ଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରର ପଛ ଭାଗରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦିନବେଳା କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ପୃଷ୍ଠ ପାଖରେ ଦେଖାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

Question 4.
ଚିତ୍ର ୧୧.୧୧ରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିତ୍ରଦେଖୁ ନିମ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(i) ଉପରୋକ୍ତ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସଠିକ୍ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ ।

Answer:

ଚିତ୍ର ଲେବଲ୍ (ଯଥା A, B, C ଇତ୍ୟାଦି)	ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟାୟ
D	ଅମାବାସ୍ୟା ତିନିଦିନ ପରେ
E	ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
F	ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିନିଦିନ ପରେ
B	ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ
A	ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ

(ii) ଚିତ୍ର B ବ୍ୟତୀତ ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । B ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୃଥ‌ିବୀର ଦୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତରାଳେ ନଥାଏ । ଚିତ୍ର B ରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତମ ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵର ଥ‌ିବାରୁ ଏହା ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ ।

Question 5.
ମଞ୍ଜୁଳା ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦେଖୁଥିଲା ।
(i) ମଞ୍ଜୁଳା ଦେଖୁଥ‌ିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଗୁଡ଼ିକ ଆଙ୍କ ।
(ii) ଚନ୍ଦ୍ର କ’ଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବା କିମ୍ବା ହ୍ରାସ ପାଉଥ‌ିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି କି ?
Answer:
(i) ମଞ୍ଜୁଳା ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦେଖୁଲା ଏହା ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭର ଏକ ସପ୍ତାହପରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତମ ଅଂଶ ଅର୍ଥବୃତ୍ତାକାର ପରି ଦେଖାଯିବ ।

(ii) ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Waxing period) ର ଏକ ନମୁନା ଅଟେ ।

Question 6.
ଶିବ କହିଲା, ‘ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖୁଲି ଏବଂ ଏହା ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହେଉଥୁଲା ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥୁଲା’’ ସ୍ନିଗ୍ଧା କହିଲା, ‘ଥରେ ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅପରାହ୍ନ ସମୟରେ ଗିବସ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖୁଲି’’ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସତ୍ୟ କହୁଛି ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଥ‌ିବା ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ଅପରାହ୍ଣ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ‘ଗିବସ୍ ଚନ୍ଦ୍ର’ ଦେଖାଯିବା ସମ୍ଭବ । ଏଣୁ ସ୍ନିଗ୍ଧାର କଥା ସତ୍ୟ ଅଟେ ।

Question 7.
ବୈଜ୍ଞାନିକ-ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି ଏବଂ ଏହାର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଧୀର ହେଉଛି । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ଏକ ମଳମାସ ଅଧ୍ବକ କିମ୍ବା କମ୍‌ଥର ଆବଶ୍ୟକ ହେବ ।
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବା ଦ୍ଵାରା ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଚକ୍ର ଅବଧୂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ଯାହାଦ୍ଵାରା ଚାନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷର ଦିନ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଯିବ । ଫଳରେ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ ଓ ସୌରବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ହ୍ରାସ ପାଇବ । ପାର୍ଥକ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇବା ଦ୍ଵାରା ମଳମାସ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ କମିଯିବ ।

Question 8.
ଏକ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ୩ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଟ ୩୭ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଘଟେ । ଦେଖ ଯେ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ସେହି ମାସରେ ୩୭ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଅତି କମ୍‌ରେ ଦୁଇଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟିବ ? କିମ୍ବା, ଏକ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ୩ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଟ ୩୭ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଘଟେ । ଦର୍ଶାଅ ଯ ୩୭ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଗୋଟିଏ ମାସରେ ଦୁଇଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯିବ ।
Answer:
ଗୋଟିଏ ସୌରବର୍ଷରେ 12 ଟି ମାସ ରହୁଥ‌ିବାରୁ 3 ବର୍ଷରେ 12 x 3 = 36 ଟି ମାସ ରହିବ । ପ୍ରତି ମାସରେ ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଗଲେ ମୋଟ 36 ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯିବା ସ୍ଵାଭାବିକ । ପ୍ରକୃତରେ 37 ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବାରୁ କୌଣସି ଏକ ମାସରେ 2 ଟି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯିବାର ବିରଳ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ରହିବ ।

Question 9.
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାତିରେ, ରମା ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖୁଥିଲା । ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଥିଲା ?
Answer:
କେବଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଉଦୟ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଅସ୍ତଗାମୀ ହୁଏ । ଏଣୁ ‘ରମା’ ଚନ୍ଦ୍ରର ‘ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ’ (Waxing period)ର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲା ।

Question 10.
ଯଦି ଆମେ ଅଧୁବର୍ଷ ହେବା ବନ୍ଦ କରିଦେଉ, ତେବେ ପ୍ରାୟ କେତେବର୍ଷ ପରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିବସ ଶୀତଦିନରେ ପାଳିତ ହେବ ?
Answer:
ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିବସ ଅଗଷ୍ଟ 15 ତାରିଖରେ ପଡେ । ଡିସେମ୍ବର 21 ତାରିଖ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରକ୍ରାନ୍ତି ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବାରୁ ଆମ ଦେଶରେ ଶୀତଋତୁ ହୁଏ । ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବସ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ 16 + 30 + 31 + 30 + 21 = 128 ଦିନ । ଅଧୁବର୍ଷ ପ୍ରତି 4 ବର୍ଷରେ ଥରେ ଆସେ ଏବଂ ବର୍ଷରେ l ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । 128 ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ 128 x 4 = 512 ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟୁନ୍ୟ 500 ବର୍ଷ ଲାଗିବ । ଏଣୁ ପାଖାପାଖୁ 500 ବର୍ଷପରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିବସ ଶୀତଦିନେ ପାଳନ କରାଯିବ ।

Question 11.
କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ?
Answer:
ସାଧାରଣତଃ ଯୋଗାଯୋଗ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ପାଣିପାଗ ନିରୀକ୍ଷଣ, ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍‌କ୍ଷେପଣ କରାଯାଏ ।

Question 12.
କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମ ଉପରେ ନିମ୍ନଲିଖୁତ ମାପ ଆଧାରିତ ?
(i) ଦିନ
(ii) ମାସ
(iii) ବର୍ଷ
Answer:
(i) ଦିନ – ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Rotation) (ହାରାହାରି 24 ଘଣ୍ଟା)
(ii) ମାସ – ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ (Revolution) ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧିର ଏକ ସଂପୂର୍ଣ ଚକ୍ର ଅଟେ (ପ୍ରାୟ 29.5 ଦିନ)
(iii) ବର୍ଷ – ପୃଥ‌ିବୀର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ପରିକ୍ରମଣରେ (Revolution) (ପ୍ରାୟ 365.25 ଦିନ)

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ତୁମେ କେବେ ଦିନବେଳା ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖୁଛ କି ? ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥ‌ିବା ସମୟରେ ବେଳେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ପଡି ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଲେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ଏହାର ଦୃଶ୍ୟମାନତା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାନ ବ୍ୟତୀତ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରଶ୍ମୀ ଯେତେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୁଏ ଏବଂ ଆକାଶର ବର୍ଷ ଅଧିକ ନୀଳହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଧିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହ ଏ ।

Question 2.
ମନେକର ତୁମେ ପୃଥବୀ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ରହୁଛ । ତୁମେ କିପରି ଗୋଟିଏ ଦିନ, ଗୋଟିଏ ମାସ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଗଣନା କରିବ ?
Answer:
(i) ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଥ‌ିବା ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆବର୍ତ୍ତନ ସମୟ ଆମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନ ହେବ ।
(ii) ଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ଅବଧ୍ୟରେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ କରିବ, ସେହି ଅବଧୂ ଆମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାସ ହେବ ।
(iii) ସେହିପରି ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ 365 ଦିନ 6 ଘଣ୍ଟା ସମୟ ନିଏ । ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ହେବ ।

Question 3.
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ହୁଅନ୍ତା ? ଏହା ରାତିଆକାଶରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଆନ୍ତା ?
Answer:
(i) ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀର ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଥାଆନ୍ତା, ଆକାଶ ଆହୁରି ଅଧିକ ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତା ।
(ii) ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ରର୍ କଳାର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ଦର୍ଶାଉଥାନ୍ତା ।
(iii) ପୃଥ‌ିବୀରେ ସମୁଦ୍ର ଜୁଆରରେ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ନ୍ତା ।
(iv) ଚନ୍ଦ୍ର ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଧକ୍କା ହେବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡାଇ ଦିଆଯାଇ ନପାରେ ।
(v) ପୃଥ‌ିବୀର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଆନ୍ତା ।

Question 4.
ଯଦି ଆମର ଘଣ୍ଟା କିମ୍ବା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ନଥାନ୍ତା, ଆମେ କିପରି ସମୟ ଗଣନା କରିପାରନ୍ତେ ?
Answer:
(i) ଆମ ପାଖରେ ଘଣ୍ଟା କିମ୍ବା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ନଥୁଲେ, ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ଓ ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ଗତିବିଧ‌ି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସମୟ ନିରୂପଣ କରନ୍ତେ ।
(ii) ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ଦିନ ନିରୂପଣ କରାଯାଇ ପାରନ୍ତା ।
(iii) ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମାସର ଅବଧୂ ବୋଲି ଧରି ହୁଅନ୍ତା ।
(iv) ନକ୍ଷତ୍ରପୁଞ୍ଜର ଅବସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ବର୍ଷ ନିରୂପଣ କରାଯାଇ ଥାଆନ୍ତା ।
(v) ଋତୁଚକ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସମଋତୁ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦକୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷର ଅବଧୂ ରୂପେ ଗଣନା କରିହୁଅନ୍ତା ।

Question 5.
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯେତେ ନିକଟ ହୁଏ, ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଏହାର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଅଂଶ ସେତେ କମି କମି ଯାଏ କିପରି ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ, ଚନ୍ଦ୍ରର ପରିକ୍ରମଣ ଫଳସ୍ଵରୂପ ଆକାରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପୃଥ‌ିବୀର ଅବସ୍ଥାନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସେ । ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଥିବୀକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା ଅର୍ଥ ବୃତ୍ତାକାର ଅଂଶର କିଛି ଅଂଶ ବା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମୀକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କଲେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ । ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଯେତେ ନିକଟତର ହୁଏ ଏହାର ପୃଥ‌ିବୀ ମୁହଁ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଏ । ନିକଟତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅକ୍ଷାଂଶ ଆଦୌ ପୃଥ‌ିବୀ ମୁହାଁ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ । ଫଳରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ଅମାବାସ୍ୟା କହନ୍ତି । ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କହନ୍ତି । ପରବର୍ତୀ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଦୂରକୁ ଦୂରକୁ ଗତିକଲେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ରମ ବୃଦ୍ଧିପର୍ଯ୍ୟାୟ (Waxing phase) କହନ୍ତି ।

Question 6.
ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ପର୍ବ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ ପଢ଼ିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ପର୍ବ ଚନ୍ଦ୍ର ପଞ୍ଜିକାର ଗଣନା ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ ଓ ସୌରବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମୟର ବ୍ୟବଧାନ ପ୍ରାୟ 11 ଦିନ । ଏହି ବ୍ୟବଧାନ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ତାରିଖ ବଦଳାଇ ଦିଏ କାରଣ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସୌର ପଞ୍ଜିକାକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ ।

Question 7.
ସନ୍ଧ୍ୟା ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଲେ କେତେକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ ଦେଖାଯାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସାମୟିକ କି ?
Answer:
ସନ୍ଧ୍ୟା ଆକାରରେ ଗତିଶୀଳ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ । ସେମାନଙ୍କର ଗତି ସାମୟିକ । ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରନ୍ତି ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ବେଳେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶରେ ଅପରାହ୍ନରେ ଦେଖାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
(a) ଏହାର ନିଜର ଆଲୋକ ଅଛି ।
(b) ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳନାରେ ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ନିକଟତର ।
(c) ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ ଏବଂ ଦିନରେ ଉଦୟ ହୁଏ ।
(d) ଏହା ସର୍ବଦା ସୂର୍ଯ୍ୟର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଥାଏ ।
Answer:
(c) ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ ଏବଂ ଦିନରେ ଉଦୟ ହୁଏ ।

Question 2.
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସେ ?
(a) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ କେସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(b) କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(c) ଅମାବାସ୍ଯା
(d) ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ଥାଂଶ
Answer:
(b) କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ

Question 3.
ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
(a) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
(b) ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ
(c) ଅମାବାସ୍ଯା
(d) ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ
Answer:
(b) ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ

Question 4.
ଯେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ବର୍ଷକ 354 ଦିନ ତାହାକୁ କ’ଣ୍ କହନ୍ତି ?
(a) ସିଡ଼େରାଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(b) ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(c) ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(d) କ୍ରାନ୍ତିୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
Answer:
(c) ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 5.
ଶତାବ୍ଦୀ ଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜିତ ନହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଧୂବର୍ଷ ହେବନାହିଁ ?
(a) 10
(b) 100
(c) 50
(d) 400
Answer:
(d) 400

Question 6.
ସୌର–ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ମଳମାସ କାହିଁକି ଯୋଗ ହୁଏ ?
(a) ନୂତନ ପର୍ବ ଯୋଗ କରିବାକୁ
(b) କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ଚନ୍ଦ୍ର-କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କରିବାକୁ
(c) ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ
(d) ଅଧ୍ବବର୍ଷ ହଟାଇଦେବାକୁ
Answer:
(c) ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ

Question 7.
ପ୍ରତିଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବଦିନ ଅପେକ୍ଷା 50 ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହୁଏ କାରଣ-
(a) ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ
(b) ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ ଓ ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ
(c) ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି
(d) ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।
Answer:
(b) ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ ଓ ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ

Question 8.
ଚନ୍ଦ୍ର ସାଧାରଣତଃ କେଉଁ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି ?
(a) ଉତ୍ତର
(b) ଦକ୍ଷିଣ
(c) ପୂର୍ବ
(d) ପଶ୍ଚିମ
Answer:
(c) ପୂର୍ବ

Question 9.
ପ୍ରଥମ ସାତଦିନରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଅଂଶ ଅର୍ଥବୃତ୍ତ ଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସେ ?
(a) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(b) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଗିବସ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(c) କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(d) ଶେଷ ଚତୁର୍ଥାଂଶ
Answer:
(b) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଗିବସ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

Question 10.
ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ତାରକା ପୁଞ୍ଜର ଅବସ୍ଥାନ ଜାଣିବା ପାଇଁ କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ?
(a) ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(b) ସିଡେରାଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(c) ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
(d) ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
Answer:
(b) ସିଡେରାଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 11.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଅଂଶ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ?

Answer:

Question 12.
ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର କେଉଁ ତାରିଖରୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
(a) 1 ଜାନୁଆରୀ
(b) 15 ଏପ୍ରିଲ୍
(c) 22 ମାର୍ଚ୍ଚ
(d) 23 ସେପ୍ଟେମ୍ବର
Answer:
(c) 22 ମାର୍ଚ୍ଚ

Question 13.
ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
(a) ବିକ୍ରମ ସରଭାଇ
(b) ହୋମି ଭାବା
(c) ସି.ଭି. ରମଣ
(d) ମେଘନାଦ ସାହା
Answer:
(d) ମେଘନାଦ ସାହା

Question 14.
ରାତ୍ରି ଆକାଶରେ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ବୁଲୁଥିବାର ଦେଖାଯିବାର କାରଣ-
(a) ସେମାନେ ସୌରଶକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି
(b) ସେମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରନ୍ତି ।
(c) ସେମାନଙ୍କର ଆଲୋକ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଗତିକରେ
(d) ସେଗୁଡ଼ିକ ତାରା ତୁଳନାରେ ଅଧ‌ିକ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ
Answer:
(b) ସେମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରନ୍ତି ।

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ତତ୍ତ୍ୱ ______ ରୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରିବାଦ୍ୱାରା। ଏହା ପୃଥିବୀଠାରୁ ଦୃଶ୍ୟଗୋଚର ହୁଏ।
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ

2. ______ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମଣ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Answer:
ସୌର

3. ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ତତ୍ତ୍ୱ ହାସଲ କରିବାକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ______ ସମୟ ନେଇଥାଏ।
Answer:
29.5 ଦିନ

4. ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଅନୁସାରେ ______ ଦିନଠାରୁ ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
Answer:
22 ମାର୍ଚ୍ଚ

5. ______ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଂଶ ବୃଦ୍ଧିପାଏ।
Answer:
ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

(ଗ) ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ଲେଖ ।

1. ଚନ୍ଦ୍ର ତା ନିଜର ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

2. ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହୁଏ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

3. ଅଧ୍ଵବର୍ଷର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ଋତୁଚକ୍ର ସହ ସମନ୍ବିତ କରେ ।
Answer:
ସତ୍ୟ

4. ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଷ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତାରିଖରେ ପଡ଼େ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

5. କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଗତିଶୀଳ ଆଲୋକ ପିଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।
Answer:
ସତ୍ଯ

(ଘ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଗୁଡ଼ିକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
A. ପୂର୍ଣ୍ଣିମା	i. ଚନ୍ଦ୍ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ
B. ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ଥାଂଶ	ii. ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଳ୍ପ କିଛି ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ
C. ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ	iii. ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଦୃଶ୍ୟମାନ
D. ଅମାବାସ୍ଯା	iv. ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାକାର ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
A. ପୂର୍ଣ୍ଣିମା	iv. ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାକାର ଚନ୍ଦ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ
B. ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ଥାଂଶ	iii. ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଦୃଶ୍ୟମାନ
C. ବୃଦ୍ଧିପ୍ରାପ୍ତ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ	ii. ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଳ୍ପ କିଛି ଅଂଶ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ
D. ଅମାବାସ୍ଯା	i. ଚନ୍ଦ୍ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
A. ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	i. ମୁସଲମାନ ପର୍ବ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର କଳା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ
B. ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	ii. ପୃଥ‌ବୀଦ୍ଵାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମଣ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ
C. ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	iii. ଋତୁଚକ୍ରର ସମନ୍ଵୟ ପାଇଁ ମଳମାସ ଯୋଗ
D. ସିଡ଼େରାଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	iv. ତାରକା ପୁଞ୍ଜଦେଇ ପୃଥ‌ିବୀର କକ୍ଷ ପଥ ଅନୁସରଣରେ ବ୍ୟବହାର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
A. ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	ii. ପୃଥ‌ବୀଦ୍ଵାରା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପରିକ୍ରମଣ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ
B. ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	i. ମୁସଲମାନ ପର୍ବ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ର କଳା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ
C. ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	iii. ଋତୁଚକ୍ରର ସମନ୍ଵୟ ପାଇଁ ମଳମାସ ଯୋଗ
D. ସିଡ଼େରାଲ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	iv. ତାରକା ପୁଞ୍ଜଦେଇ ପୃଥ‌ିବୀର କକ୍ଷ ପଥ ଅନୁସରଣରେ ବ୍ୟବହାର

ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ

Question 1.
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଠିକ୍ ପରଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର କେଉଁ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୁଏ ?
Answer:
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ

Question 2.
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ (Waxing phase) ରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତିରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସପାଏ

Question 3.
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ କେତେଦିନ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦୌ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ?
Answer:
15 ଦିନପରେ

Question 4.
ଅମାବାସ୍ୟାର ଏକ ସପ୍ତାହ ପରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକୃତି କିପରି ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ଅର୍ବବୃତ୍ତ

Question 5.
ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟକାଳୀନ ସମୟ (Waxing period) କୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ

Question 6.
ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ସମୟ (Waxing period) କୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ

Question 7.
ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଥିଲେ ଏହାର ଆକାର କିପରି ହୁଏ ?
Answer:
ଅର୍ଥବୃତ୍ତ

Question 8.
ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର (Waxing Moon) କେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ

Question 9.
କ୍ଷୟକାଳୀନ ଚନ୍ଦ୍ର (Waning Moon) କେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ

Question 10.
କେଉଁଦିନ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଠାରୁ ସର୍ବାଧ‌ିକ ଦୂରରେ ଥିବାର ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

Question 11.
କେଉଁଦିନ ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତମ ହୁଏ ?
Answer:
ଅମାବାସ୍ଯା

Question 12.
ପ୍ରତିଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର, ଠିକ୍ ପୂର୍ବଦିନ ଅପେକ୍ଷା କେତେ ସମୟ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହୁଏ ?
Answer:
ପ୍ରାୟ 50 ମିନିଟ୍

Question 13.
ଉଦୟ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖିବାପାଇଁ କେତେ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଏ ?
Answer:
ପ୍ରାୟ 30 ମିନିଟ୍

Question 14.
କେଉଁଦିନ ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଆଦୌ ଦେଖୁପାରିବା ନାହିଁ ?
Answer:
ଅମାବାସ୍ୟା

Question 15.
ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତର ହେଲେ ଏହାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆଲୋକିତ ଅଂଶରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
ହ୍ରାସ ପାଏ

Question 16.
କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ

Question 17.
କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶର ଅଧାରୁ କମ୍ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
କ୍ରେସଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

Question 18.
ପୃଥ‌ିବୀ ତାର କକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଗୋଟିଏ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (Rotation) କେତେ ଘଣ୍ଟାରେ ସମାପ୍ତ କରେ ?
Answer:
24 ଘଣ୍ଟା

Question 19.
ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ପୃଥିବୀର ଛାୟା କ’ଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ

Question 20.
ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ କେବଳ କେଉଁଦିନ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

Question 21.
ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ କେବଳ କେଉଁଦିନ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
ଅମାବାସ୍ଯା

Question 22.
ଚନ୍ଦ୍ରର ଛାୟା ପୃଥ‌ିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟପରାଗ

Question 23.
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଘଟଣା ଦୁଇଟି କେଉଁ କାରଣରୁ ଘଟିଥାଏ ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ

Question 24.
କେତେବେଳେ ଛାଇର ଲମ୍ବ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୁଏ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ

Question 25.
ଗୋଟିଏ ସୌରଦିବସର ଅବଧୂ କେତେ ?
Answer:
24 ଘଣ୍ଟା

Question 26.
ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର କଳାର ସମସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଶେଷ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ନିଏ ?
Answer:
ପ୍ରାୟ 29.5 ଦିନ

Question 27.
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଗୋଟିଏ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ପୃଥ‌ିବୀ କେତେ ସମୟ ନିଏ ?
Answer:
ପ୍ରାୟ 365.25 ଦିନ

Question 28.
ଗୋଟିଏ ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ କେତେ ଦିନ ଅଟେ ?
Answer:
354 ଦିନ

Question 29.
କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାସ ସହିତ ମେଳ ରଖିପାରେ ନାହିଁ ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 30.
ଗ୍ରେଗୋରିୟନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କି ପ୍ରକାର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅଟେ ?
Answer:
ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 31.
କେଉଁ ଦୁଇଟି ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଠିକ୍ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୋଇ ପଶ୍ଚିମରେ ଅସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ?
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ 21 ଏବଂ ସେପ୍ଟେମ୍ବର 23

Question 32.
ଗୋଟିଏ ଅଧୂବର୍ଷର ଅବଧୂ କେତେ ?
Answer:
366 ଦିନ

Question 33.
କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅଧୂବର୍ଷର ଧାରଣା ଥାଏ ?
Answer:
ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 34.
କେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷ ଗୁଡ଼ିକ ଅଧୂବର୍ଷ ଅଟନ୍ତି ?
Answer:
400 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେଉଥ‌ିବା ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷ

Question 35.
କେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଅଧୂବର୍ଷ ନୁହଁନ୍ତି ?
Answer:
400 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେଉ ନଥ‌ିବା ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷ

Question 36.
କେଉଁ ଦିନକୁ ବାସନ୍ତିକ ସମଦିବାରାତ୍ର (Spring equinox) ଦିବସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ 21

Question 37.
କେଉଁ ଦିନକୁ ଶାରଦୀୟ ସମଦିବାରାତ୍ର ଦିବସ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ସେପ୍ଟେମ୍ବର 23

Question 38.
ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ବସନ୍ତ ବିଷୁବ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷ

Question 39,
ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଦିଶୁଥ‌ିବା ତାରକାଗଣ ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ପୁଣିଥରେ ସେହି ସମୟରେ ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି, ତାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ (Sideral year)

Question 40.
ଗୋଟିଏ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ ଗୋଟିଏ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା କେତେ ସମୟ ଅଧିକ ?
Answer:
20 ମିନିଟ୍

Question 41.
ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପରିକ୍ରମଣ ପଥ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କେଉଁ ବର୍ଷ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ?
Answer:
ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ

Question 42.
କେଉଁ ଦିନଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ଜୁନ୍ 21

Question 43.
କେଉଁଦିନଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟଣ ଗତି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ଡିସେମ୍ବର 21

Question 44.
କେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟଣ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ?
Answer:
ତୈଭୀରୀୟ ସଂହିତା

Question 45.
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟନ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତି ପ୍ରତ୍ୟେକ କେତେ ମାସ ପାଇଁ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
6 ମାସ

Question 46.
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟଣ ଗତି କେଉଁ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ମକର

Question 47.
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତି କେଉଁ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
କର୍କଟ

Question 48.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର କେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ଗତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

Question 49.
କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅତିରିକ୍ତ ମାସ ବା ମଳମାସ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥାଏ ? କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 50.
ପଠାଣି ସାମନ୍ତ କେଉଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା
Answer:
‘‘ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦର୍ପଣ’’

Question 51.
ସୂର୍ଯ୍ୟଘଡ଼ି କିଏ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ପଠାଣି ସାମନ୍ତ ବା ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ମହାପାତ୍ର

Question 52.
କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ଚକଗୁଡ଼ିକ କାହାର ପ୍ରତିକାତ୍ମକ ଚିତ୍ର ?
Answer:
ଋତୁ ଓ ମାସ

Question 53.
କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ସୂର୍ଯ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି କେଉଁ ପଦାର୍ଥରୁ ତିଆରି ?
Answer:
ଅଷ୍ଟଧାତୁ (ମିଶ୍ରଧାତୁ)

Question 54.
ଅମାନ୍ତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ନୂତନ ମାସ କେଉଁଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ଅମାବାସ୍ୟାର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ

Question 55.
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାତ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ନୂତନ ମାସ କେଉଁଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ

Question 56.
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ନୂତନ ବର୍ଷ କେଉଁ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ 22

Question 57.
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅଧ‌ିବର୍ଷ ଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଯୋଗ କରାଯାଏ ?
Answer:
ଚୈତ୍ର

Question 58.
ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଅଧୂବର୍ଷ କେଉଁ ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
Answer:
ମାର୍ଚ୍ଚ 21

Question 59.
ଭାରତ ସରକାର କେବେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ସଂସ୍କାର କମିଟି ଗଠନ କଲେ ?
Answer:
1952

Question 60.
ଏକୀକରଣ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର’’ କେବେଠାରୁ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ ହେଲା ?
Answer:
1956 ମାର୍ଚ୍ଚ 21

Question 61.
ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥର ନୀତି ଅନୁସରଣ କରେ ?
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

Question 62.
ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:
ମେଘନାଦ ସାହା

Question 63.
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଅମାବାସ୍ୟାରେ କେଉଁ ପର୍ବ ପଡ଼େ ?
Answer:
ଦୀପାବଳୀ

Question 64.
କେଉଁ ମାସରେ ବୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପଡେ ?
Answer:
ବୈଶାଖ

Question 65.
ଆଷାଢ଼ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀରେ କେଉଁ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ ?
Answer:
ଦଶହରା

Question 66.
କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ‘ଇଦ୍-ଉଲ୍-ଫିତର’ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଷରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାସରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ?
Answer:
ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 67.
କେଉଁ ପର୍ବ ପ୍ରତି 71 ବର୍ଷରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନର ଗୋଟିଏ ଦିନ ଆଗରୁ ପଡ଼ିଥାଏ ?
Answer:
ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି

Question 68.
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିବର୍ଷ କ’ଣ ପ୍ରକାଶ କରେ ?
Answer:
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ‘

Question 69.
ଭାରତ ସରକାର ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ଛୁଟି ଘୋଷଣା ପାଇଁ କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସରଣ କରେ ?
Answer:
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ

Question 70.
ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁ ଚନ୍ଦ୍ରଭିତ୍ତିକ ପର୍ବରେ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଭାବ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଏ ?
Answer:
କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

Question 71.
ଅସ୍ଵୀକାଂଶ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ କେତେ ଉଚ୍ଚତାରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପରିକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ?
Answer:
800 କିଲୋମିଟର

Question 72.
କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ପୃଥ‌ିବୀ ପରିକ୍ରମଣ ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ନିଏ ?
Answer:
ପ୍ରାୟ 100 ମିନିଟ୍

Question 73.
ଭାରତରେ କେଉଁ ସଂସ୍ଥା କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣ କରିଥାଏ ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ (ISRO)

Question 74.
ISRO ର କେଉଁ ଉପଗ୍ରହ ପୃଥ‌ିବୀର ଉଚ୍ଚମାନର ଚିତ୍ର ଉତ୍ତୋଳନ କରେ ?
Answer:
କାଠୋପନିଷଦ

Question 75.
କେଉଁ ମାନଚିତ୍ର ମଞ୍ଚ କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଦ୍ଵାରା ଉତ୍ତୋଳନ ଫଟୋ ଭୂମିରୂପ, ମୃତ୍ତିକା, ଉଭିଦ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରେ ?
Answer:
ଭୂବନ

Question 76.
କେଉଁ ମିଶନ ତାରା ଓ ମହାଜାଗତିକ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କର ବୈଜ୍ଞାନିକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରେ ?
Answer:
ଆଷ୍ଟୋସାଟ୍

Question 77.
ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁଠାରେ ସମୁଦ୍ର କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ?
Answer:
ଚାନ୍ଦୋଗ୍ୟ

Question 78.
କେଉଁ ଦ୍ଵୀପଟି ‘ଡକ୍ଟର କାଲାମ୍ ଦ୍ଵୀପ’’ ଭାବେ ପରିଚିତ ?
Answer:
ହିଲର ଦ୍ଵୀପ

Question 79.
ଚାନ୍ଦିପୁର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଘାଟିରେ କେଉଁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ହୋଇଛି ?
Answer:
ପୃଥୀ, ଅଗ୍ନି, ସୌର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶ

Question 80.
କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ପ୍ରେରଣର ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟା କ’ଣ ?
Answer:
ଅନ୍ତରିକ୍ଷା ଆବର୍ଜନାର ସଦୁପଯୋଗର ଅଭାବ

Question 81.
ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଜନକ କିଏ ?
Answer:
ବିଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟାୟର ସର୍ବାଧିକ

Question 82.
ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇ ମହାକାଶ କେନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠାରେ ଅଛି ?
Answer:
ତିରୁବନ୍ତପୁରମ୍

Question 83.
ଭାରତୀୟ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଛୋଟ ଉପଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ପାଇଁ କେଉଁ ସଂସ୍ଥା ଅନୁମତି ଦିଏ ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ (ISRO)

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଓ କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରେ କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅଛି ?
Answer:
ଅମାବାସ୍ୟା ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Waxing Period) ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ । ଏହାକୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ କହନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରର କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Waxing period) ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀରୁ ଚନ୍ଦ୍ରର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଏ । ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ କହନ୍ତି ।

Question 2.
ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାନ ଏହାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଆଲୋକିତ ଅଂଶକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କକ୍ଷରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ପୂର୍ବଦିନ ତୁଳନାରେ 50 ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହୁଏ । ପରିକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ପ୍ରତିଦିନ ଏହା ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲେ ।

Question 3.
‘ମଳମାସ’ ବା ‘ଅଧୁକା ମାସ’ କ’ଣ ? ଏହା କିପରି ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସହ ଯୋଗ ହୁଏ ?
Answer:
ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ ବର୍ଷ 2-3 ବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ‘ଅଧ୍ୟା (354 ଦିନ) ଓ ସୌରବର୍ଷ (365 ଦିନ) ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ 11 ଦିନ ଥ‌ିବାରୁ ପ୍ରତି ମାସ’ ବା ‘ମଳମାସ’ ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଯୋଗହୁଏ । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଓ ଋତୁଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଯୋଗ ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ଚନ୍ଦ୍ରର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ କାହିଁକି ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ 354 ଦିନ ଥ‌ିବା ସ୍ଥଳେ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଏହା 365 ଦିନ । ଏଣୁ ଦୀପାବଳୀ ଓ ଇଦ୍ ପ୍ରଭୃତି ଚନ୍ଦ୍ର ଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ 10-11 ଦିନ ଆଗୁଆ ପଡ଼ିଯାଏ ।

Question 5.
ଜ୍ୟୋର୍ତିବିଜ୍ଞାନରେ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷର ମହତ୍ତ୍ଵ କ’ଣ ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଥରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବାକୁ ଦେଉଥ‌ିବା 365.26 ଦିନକୁ ଗୋଟିଏ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ କହନ୍ତି । ଏହି ବ୍ୟବଧାନରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆକାଶରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନକ୍ଷତ୍ର ପୁଞ୍ଜ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍‌ମାନଙ୍କୁ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଅବସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 6.
ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ କାହିଁକି ଅଧ୍ବବର୍ଷ ଯୋଗହୁଏ ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଥରଟିଏ ଘୂର୍ଶନ କରିବାକୁ 365.25 ଦିନ ନିଏ । କିନ୍ତୁ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରେ ବର୍ଷକ 365 ଦିନ ଧରାଯାଏ । ବଳକା \(\frac{1}{4}\) ଦିନ ପ୍ରତି ଚାରିବର୍ଷରେ 1 ଦିନ ହୋଇ ଅଧ୍ବବର୍ଷ ଭାବରେ ଫେବୃୟାରୀ ମାସରେ ଯୋଗହୁଏ ଯାହାଦ୍ଵାରା ଋତୁଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ବିତ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

Question 7.
ଅମାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାତ୍ ମାସ ପ୍ରଥା ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
‘ଅମାନ୍ତ’ ମାସ ପଦ୍ଧତିରେ ଗୋଟିଏ ମାସ ଅମାବାସ୍ୟାର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଶେଷ ହୁଏ । ‘ପୂର୍ଣ୍ଣିମାତ’ ମାସ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଠିକ୍ ପରଦିନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶେଷ ହୁଏ ।

Question 8.
ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନବେଳା ସମୟେ ସମୟେ ଦେଖାଯାଏ କିପରି ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଏହା 24 ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରୁ 12 ଘଣ୍ଟା ଦିଗ୍‌ବଳୟ ଉପରେ ରହେ । ଏହି ସମୟରେ ଏହାର ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଆକାଶର ନୀଳବର୍ଣ୍ଣର ଆଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପାରୁଥ‌ିବାରୁ ଦିନବେଳା ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଉଭୟ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଓ କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଘଟିଥାଏ ।

Question 9.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଭିତ୍ତିକରି ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର, ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଏବଂ ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ଲେଖ ।
(i) ମାପ ବା କଳନାର ଆଧାର
(ii) ବର୍ଷର ଅବଧୂ
(iii) ଉଦାହରଣ:
Answer:

କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ପ୍ରକାର	ମାପ ବା କଳନାର ଆଧାର	ବର୍ଷର ଅବଧୂ	ଉଦାହରଣ
ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	ଚନ୍ଦ୍ରର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର	354 ଦିନ	ମୁସଲମାନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର
ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	ପୃଥ‌ବୀର ପରିକ୍ରମଣ	365/366 ଦିନ	ଗ୍ରେଗୋରିୟନ୍
ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର	ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ ଓ ସୌରବର୍ଷର ସମନ୍ବୟ	365 ଦିନ (ପ୍ରାୟ)	ହିନ୍ଦୁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର

Question 10.
ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧି କିପରି ଘଟେ ? ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଛାୟାର ପ୍ରଭାବ ନୁହେଁ କିପରି ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ରର ନିଜର ଆଲୋକ ନାହିଁ । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେଖାଯାଏ । ସର୍ବଦା ଚନ୍ଦ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ଅଂଶ ଯାହା ବୃତ୍ତାକାର, ଉକ୍ତ ଅଂଶଟି ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ । ଚନ୍ଦ୍ର ସର୍ବଦା ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ କରୁଥିବାରୁ ଏବଂ ପୃଥ‌ିବୀ ଏହାର ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଥିବାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥ‌ିବୀ ମଧ୍ଯରେ କୋଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ । ତେଣୁ ଆମେ ଚନ୍ଦ୍ରର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକିତ ଅଂଶ କେତେବେଳେ ଦେଖୁ ତ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଏହାର ଆଂଶିକ ଦେଖୁଥାଉ । ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ପୃଥ‌ିବୀ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଗଲେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଆଦୌ ଦେଖୁହୁଏ ନାହିଁ । କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାଇ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ପଡିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏହି ଛାଇର ପ୍ରଭାବ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ କିମ୍ବା କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସମୟରେ ଆଦୌ ପଡ଼ି ନଥାଏ ।

Question 11.
ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ସମୟ ନିରୂପଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ଏହାର ତିନୋଟି ଉପାୟ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସବୃଦ୍ଧିର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସଂଘଟିତ ହେବାପାଇଁ ପ୍ରାୟ 29.5 ଦିନ ଲାଗେ । ଏହାକୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ କହନ୍ତି । 12 ଟି ଚାନ୍ଦ୍ରମାସରେ ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ ହୁଏ ଯାହା 354 ଦିନ ଅଟେ ।
(ii) ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଯଥା ଦିପାବଳୀ, ହୋଲି, ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ, ଇଦୁଲ୍‌ଫିତର ପ୍ରଭୃତି ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ଚକ୍ର ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟବେସିତ ।
(iii) ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।

Question 12.
ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣରେ ଅବଧୂର ସମନ୍ଵୟ ପାଇଁ ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଗ୍ରେଗୋରିୟାନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷର ଅବଧୂ 365 ଦିନ କିନ୍ତୁ ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ ସମୟ 365.25 ଦିନ ହେତୁ, ଗ୍ରେଗୋରିୟାନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ପ୍ରତି 4 ବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଅଧ୍ବବର୍ଷ (leap year) ହୁଏ ।
(ii) ଯେଉଁ ମସିହା 4 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ସେ ବର୍ଷଟି ଅଧୁବର୍ଷ ହୁଏ ଏବଂ ଉକ୍ତ ବର୍ଷ ଫେବୃୟାରୀ ମାସ 29 ଦିନ ଧରାଯାଏ ।
(ii) ଯେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ 400 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଯଥା- 1700, 1800 ଓ 1900 ପ୍ରଭୃତି ମସିହା ଗୁଡ଼ିକରେ ଅଧ୍ବବର୍ଷ ରହେ ନାହିଁ ।
(iv) ଯେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀ ବର୍ଷ 400 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତାହା ଅଧ୍ଵବର୍ଷ ହୁଏ । କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ତ୍ରୁଟିଶୂନ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ଅଧୂବର୍ଷ ଉପରୋକ୍ତ ଭାବେ ହିସାବ କରାଯାଏ ।

Question 13.
କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ଵାରା କେଉଁ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧୁତ ହେଉଛି ?
Answer:
(i) ଯୋଗାଯୋଗ ଦ୍ଵାରା ଟେଲିଫୋନ୍, ଟେଲିଭିଜନ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରୁଛି ।
(ii) ପାଣିପାଗ ନିରୀକ୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ବୃଷ୍ଟିର ପରିମାଣ, ବନ୍ୟା ଓ ବାତ୍ୟାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇପାରୁଛି ।
(iii) ସମୁଦ୍ରରେ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକର ଅବସ୍ଥିତି, ଗତିବିଧ‌ି, ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସହାୟକ ହେଉଛି ।
(iv) ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଫଟୋଚିତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ସହାୟକ ହେଉଛି ।

Question 14.
ଭାରତରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିନ ଗୁଡ଼ିକରେ ପାଳନ କରାଯାଉଥୁବାର କାରଣ ଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଭାରତର ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ଅପେକ୍ଷା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପ୍ରାୟ ଦୁଇଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଏ ।
(ii) ଭାରତରେ ଅମାନ୍ତ (ମାସ ଗଣନା ଅମାବାସ୍ୟା ପରଦିନଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅମାବାସ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାତ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରଦିନଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାସଗଣନା) କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ ।
(iii) କେତେକ ପର୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାନ ଭିଭିରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ଯାହାର ପାଳନ ଦିଗ ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ବଦଳିଥାଏ ।

Question 15.
କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷ ଓ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ । ସେଗୁଡ଼ିକ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ବସନ୍ତ ବିଷୁବ (Spring equinox) ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷ (Tropical year) କହନ୍ତି ।
ପୃଥ‌ିବୀର ପରିକ୍ରମଣ ଗତି ଯୋଗୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆକାଶରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ତାରକାପୁଞ୍ଜ ବର୍ଷସାରା ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ପରେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହି ଅବଧୂକୁ ଗୋଟିଏ ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ (Sideral year) କହନ୍ତି ।
(ii) ଗ୍ରେଗୋରିୟାନ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷକୁ ଭିଭିକରି ପ୍ରସ୍ତତ ମାତ୍ର ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷକୁ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ୍‌ମାନେ ପୃଥ‌ିବୀର ଗତି ନିରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।
(ii) ନାକ୍ଷତ୍ରିକ ବର୍ଷ, କ୍ରାନ୍ତୀୟ ବର୍ଷ ତୁଳନାରେ 20 ମିନିଟ୍ ଅଧ‌ିକ ତେଣୁ ଏ ଦୁଇଟି ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅତି ନଗଣ୍ୟ ।

Question 16.
ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମେଘନାଦ ଶାହାଙ୍କ ଅବଦାନ କ’ଣ ?
Answer:
ମେଘନାଦ ଶାହା ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନୀ । ସେ ତାରକାପୁଞ୍ଜ ଓ ସେମାନଙ୍କର ତାପମାତ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହା ଉପରେ ଏକ ଗାଣିତିକ ସମୀକରଣ ‘ସାହା ସମୀକରଣ’’ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ । କଲିକତାର ‘ସାହା ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ନିଉକ୍ଲିୟର ଫିଜିକ୍‌ସ’’ ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ । ସେ ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ସମଗ୍ର ଦେଶପାଇଁ ‘ଏକୀକରଣ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର’’ ସୁପାରିଶ କରିଥିଲେ ଯାହା ‘ସୂର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧାନ୍ତ’’ର ସାଧାରଣ ନୀତି ଅନୁସରଣ କରେ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
(i) ଚନ୍ଦ୍ର କିପରି ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରେ ?
(ii) ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି କିପରି ଘଟେ ?
(iii) ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ କାହିଁକି ?
(iv) ଚନ୍ଦ୍ର ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର ପୂରଣ କରିବାକୁ କେତେ ସମୟ ନିଏ ?
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ରର ନିଜର ଆଲୋକ ନାହିଁ । ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରି ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ଦେଖାଯାଏ ।
(ii) ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ 29.5 ଦିନରେ ଥରେ ପରିକ୍ରମଣ କରେ । ଏହାର ପରିକ୍ରମଣ ଓ ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥ‌ିବୀ ମଧ୍ୟରେ କୋଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ, ଫଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ଯାହା ପୃଥ‌ିବୀରୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ; କ୍ରମାଗତ ବଦଳିଯାଏ । ଏଣୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ ।
(iii) ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଅଣ ଆଲୋକିତ (Non illuminated part) ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ମୁହଁ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
(iv) ଚନ୍ଦ୍ର ଏହାର କଳାର ଗୋଟିଏ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ 29.5 ଦିନୟ ସମୟ ନେଇଥାଏ ।

Question 2.
(i) ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କ’ଣ ଏହା କିପରି ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ?
(ii) ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କ’’ଣ ?
(iii) ‘ଅଧୁକା ମାସ’’ କଣ ଏହା କାହିଁକି ଯୋଗ କରାଯାଏ ?
(iv) ଚନ୍ଦ୍ର ଗଣନା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦୁଇଟି ଭାରତୀୟ ପର୍ବର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଚନ୍ଦ୍ର କଳାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦିନ ସମୟର କ୍ଷୁଦ୍ରତ୍ତମ ଏକକ । ଚନ୍ଦ୍ର ତାର ସମସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର ପୂରଣ କରିବାକୁ ମୋଟ 29.5 ଦିନ ସମୟ ନିଏ, ଯାହା ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ ମାସ । ଏହିପରି 12ଟି ଚାନ୍ଦ ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦବର୍ଷ ହୁଏ ଯାହା 354 ଦିନ
ଅଟେ ।
ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଓ ପରିକ୍ରମଣ ସମୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁଯାଇ ଗୋଟିଏ ଦିନ 24 ଘଣ୍ଟା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଯାହା 12ଟି ମାସକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ଯାହା 365 ଦିନ । ଏଣୁ ଗୋଟିଏ ସୌରବର୍ଷ ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା 11 ଦିନ ଅଧ‌ିକ ।
(ii) ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ (29.5 ଦିନ) ଓ ସୌରବର୍ଷ (365 ଦିନ)କୁ ମିଶାଇ ଗଠିତ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରକୁ ସୌର–ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କହନ୍ତି । ଏହି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ ସହ ପ୍ରତି 2-3 ବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଅଧିକା ମାସ ବା ମଳମାସ ଯୋଗ କରାଯାଏ ।
(iii) ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ 354 ଦିନ ମାତ୍ର ସୌରବର୍ଷ 365 ଦିନ । ଏ ଦୁଇଟି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ 11 ଦିନ । ଏଣୁ ପ୍ରତି 2-3 ବର୍ଷରେ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷରେ ଏକ ଅଧ୍ବକା ମାସ ଯୋଗ କରାଯାଏ । ଏହା ସୌରବର୍ଷ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତାଳମେଳ ରଖେ ।
(iv) ଚନ୍ଦ୍ରଗଣନା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦୁଇଟି ଭାରତୀୟ ପର୍ବ ହେଉଛି ଦିପାବଳୀ ଓ ହୋଲି ।

Question 3.
(i) ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କ’’ଣ ?
(ii) ଭାରତରେ ନୂତନ ବର୍ଷ କେବେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ?
(iii) ଏହାର ମାସ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
(iv) ଏହା ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସହ ସଦୃଶ କିପରି ?
Answer:
(i) ଭାରତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ସଂସ୍କାର କମିଟି ଦ୍ଵାରା ସୁପାରିଶ ‘‘ଏକୀକରଣ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର’’କୁ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର କହନ୍ତି ।
(ii) ଭାରତରେ ନୂତନ ବର୍ଷ ମାର୍ଚ୍ଚ 22 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
(iii) ଏହାର ମାସ ଗୁଡ଼ିକ ଚୈତ୍ର, ବୈଶାଖ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଆଷାଢ଼, ଶ୍ରାବଣ, ଭାଦ୍ରବ, ଆଶ୍ବିନ, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାର୍ଗଶୀର, ପୌଷ, ମାଘ ଓ ଫାଲ୍‌ଗୁନ ।
(iv) ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ପରି ଏହାର ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ 365 ଦିନ ଏବଂ ପ୍ରତି ଚାରି ବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ଅଧୂବର୍ଷ ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଲେଖ ଏବଂ ଏପରି ଘଟିବାର କାରଣ ଲେଖ । ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟା ଉପରେ ଥିବା ଭୁଲଧାରଣାଟି ବୁଝାଇଲେଖ ।
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଆଲୋକିତ ଅଂଶର ସେତିକି ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦେଖାଯାଏ ତାହାକୁ’ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ପର୍ଯ୍ୟାୟ କହନ୍ତି । ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରୁଥିବାରୁ ଏପରି ଘଟିଥାଏ ।
(ii) ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଅମାବାସ୍ୟା → ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ → ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ଥାଂଶ → ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ → ପୂର୍ଣ୍ଣିମା → କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ → ଶେଷ ଚତୁର୍ଥାଂଶ → କ୍ଷୟକାଳୀନ କ୍ରେସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ → ଅମାବାସ୍ୟା ।
(iii) ଏହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚକ୍ର ଘଟିବାର ଅବଧୂ 29.5 ଦିନ ଯାହାକୁ ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ କହନ୍ତି ।
(iv) ଏକ ସାଧାରଣ ଭୂଲଧାରଣା ଏହି କି ଯେ ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟା ଚନ୍ଦ୍ରର ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଘଟାଇଥାଏ ମାତ୍ର ପୃଥ‌ିବୀର ଛାୟା କେବଳ ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
(v) ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ଆଲୋକିତ୍ ଅଂଶ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଅଂଶର ପରିମାଣ ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଆପେକ୍ଷିକ ଅବସ୍ଥାନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ କ୍ରମାଗତ ବଦଳୁଥାଏ ।

ଦୃଢୋକ୍ତି–କାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦୁଇଟି ଭକ୍ତି’ ରହିଛି । ପ୍ରଥମଟି ଦୃଢୋକ୍ତି ବା Assertion (A) ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟଟି କାରଣ ବା Reason (R) ।
(A) ଉଭୟ A ଓ R ସତ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବାଖ୍ୟାକରଣ ।
(B) ଉଭୟ A ଓ R ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R, A ର ସଠିକ୍ ବାଖ୍ୟାକରଣ ନୁହେଁ ।
(C) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।
(D) ଉଭୟ A ଔ R ମିଥ୍ୟା ।

Question 1.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଋତୁଚକ୍ର ସହ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଗୋଟିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରବର୍ଷର ଦିନ ସଂଖ୍ୟା, ସୌରବର୍ଷ ତୁଳନାର କମ୍ ।
Answer:
(A) ଉଭୟ A ଓ R ସତ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବାଖ୍ୟାକରଣ ।

Question 2.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ପୃଥ‌ିବୀର ଚନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଛାଇ ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ସୃଷ୍ଟି ।
କାରଣ (Reason) (R) : ପୃଥ‌ିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡ଼ିବାରେ ବାଧା ଦିଏ ।
Answer:
(D) ଉଭୟ A ଔ R ମିଥ୍ୟା ।

Question 3.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ପୂର୍ଣିମା ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର ରାତି ସାରା ଦେଖାଯାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀର ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥାଏ ।
Answer:
(A) ଉଭୟ A ଓ R ସତ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବାଖ୍ୟାକରଣ ।

Question 4.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଗ୍ରେଗୋରିଆନ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଦିପାବଳୀ ତାରିଖ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବଦଳିଥାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଦିପାବଳୀ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସାରେ ପଡେ ।
Answer:
(C) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

Question 5.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ସୌରଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଭାରତରେ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ନିମନ୍ତେ ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଏହା ଚାନ୍ଦ୍ରମାସକୁ ସୌରବର୍ଷ ସହ ସମନ୍ବିତ କରିଥାଏ ।
Answer:
(A) ଉଭୟ A ଓ R ସତ୍ୟ ଅଟେ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବାଖ୍ୟାକରଣ ।

ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନ

Question 1.
ରାଘବ ଦେଖିଲା ଯେ ସକାଳେ ବିଳମ୍ବିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଦିନ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଲା । ପ୍ରଥମେ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲା ପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଏହା ଛୋଟ ହୋଇଗଲା । ସେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲା ଏବଂ ଦେଖୁଲା ଆଗକୁ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପର୍ବ ଆସୁଛି । ଏହିପର୍ବ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପାଳିତ ହୁଏ । ସେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଲା ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ବଦିନ ଅପେକ୍ଷା 50 ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଦେଖାଯାଉଛି । ସେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ରାତି 9.30 ଏବଂ ପରଦିନ ରାତି 10.20 ରେ ଦେଖୁଥିଲା । ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ ଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।
(i) ସପ୍ତାହ ଆରମ୍ଭରୁ ରାଘବ ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଖୁଥିଲା ?
(a) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଗିବସ୍ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(b) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
(c) କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(d) ଅମାବାସ୍ଯା
Answer:
(c) କ୍ଷୟକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ

(ii) ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ପର୍ବ ଚନ୍ଦ୍ରଚକ୍ରର କେଉଁଦିନ ପଡ଼େ ?
(a) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
(b) କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(c) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
(d) ଅମାବାସ୍ଯା
Answer:
(b) କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ

(iii) ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ବଦିନ ତୁଳନାରେ 50 ମିନିଟ୍ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହେଲା କାରଣ-
(a) ପୃଥ‌ିବୀର ତଳି ରହିଥ‌ିବା ଅକ୍ଷ
(b) ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଧୀର ହେବା
(c) ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥବୀ ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଥିବା ଯୋଗୁ
(d) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
Answer:
(c) ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥବୀ ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଥିବା ଯୋଗୁ

(iv) ଆଜି ଯଦି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ହୁଏ, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ-
(a) ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର
(c) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା
(b) ଅଦୃଶ୍ୟ କ୍ରସେଣ୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ
(d) ବୃଦ୍ଧିକାଳୀନ ଗି ପର୍ଯ୍ୟାୟ
Answer:
(a) ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର

Question 2.
ଶରତ ଋତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅନୟା ଦେଖିଲା ଯେ ରାତ୍ରର ଅଧୁକାଂଶ ସମୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଗଲା ଏବଂ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଜେଜେମା କହିଲେ ସେଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଥିଲା ଏବଂ ଏହା ସେ ରାତିଟି ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭରାତ୍ରି ଥିଲା । ଜିଜ୍ଞାସୁ ହୋଇ ଅନୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ 10 ଦିନ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା ଏବଂ ଦେଖୁଲେ ଦିନକୁ ଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆକାର ହ୍ରାସ ପାଉଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଉଦୟ ସମୟ ଦିନକୁ ଦିନ ବିଳମ୍ବିତ ହେଉଥିଲା । ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଦେଖ‌ିଲେ ଜାଣିଲା ସେ ମାସଟି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଛି । ଘଟଣାଟି ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଲେଖ ।
(i) ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରର କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଖୁଥିଲା ?
(ii) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରେ ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସିଥିଲା ?
(ii) ଚନ୍ଦ୍ର କାହିଁକି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଗୁଡ଼ିକରେ ବିଳମ୍ବରେ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା ?
(iv) କେଉଁ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ତାକୁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ତାରିଖ ଜଣାଇଲା ?
(v) ଅମାବାସ୍ୟାର ଚାନ୍ଦ୍ରମାସର ସମାପ୍ତ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଚନ୍ଦ୍ରର ପର୍ଯ୍ୟାୟଟି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଥିଲା ଯେଉଁଦିନ ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକିତ ଅଂଶ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
(ii) ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର ଓ ଅମାବାସ୍ୟା ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ କ୍ଷୟକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ (Waxing period) ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ କହନ୍ତି ।
(iii) ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଦିନ ତାର ଠିକ୍ ପୂର୍ବଦିନ ତୁଳନାରେ 50 ମିନିଟ୍ ପରେ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା । ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ସର୍ବଦା ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପରିକ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ପୃଥ‌ିବୀର ଆବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖ‌ିବାକୁ ଅଧ‌ିକ 50 ମିନିଟ୍ ଲାଗେ ।
(iv) ସୌର-ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରୁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା (କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା)ର ଦିନଟି ଜାଣି ହୁଏ ।
(v) ଅମାବାସ୍ୟା ଚାନ୍ଦ୍ର ମାସର ଶେଷଦିନ କାରଣ ସେଦିନ ଚନ୍ଦ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ଆଦୌ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।

BSE Odisha Guru Class 8 Science Notes

BSE Odisha Class 8 Science Notes

BSE Odisha 8th Class Science Notes

• Class 8 Science Chapter 1 Notes Odia Medium – ବିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 8 Science Chapter 2 Notes Odia Medium – ଅଣୁଜୀବ ଜଗତ
• Class 8 Science Chapter 3 Notes Odia Medium – ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ହିଁ ସମ୍ପଦ
• Class 8 Science Chapter 4 Notes Odia Medium – ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଓ ତାପୀୟ ପ୍ରଭାବ
• Class 8 Science Chapter 5 Notes Odia Medium – ବଳର ଅନ୍ଵେଷଣ
• Class 8 Science Chapter 6 Notes Odia Medium – ଚାପ, ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଓ ଝଡ଼ ବାତ୍ୟା
• Class 8 Science Chapter 7 Notes Odia Medium – ପଦାର୍ଥର କଣିକା ପ୍ରକୃତି

Class 8 Science Odia Medium Notes

• Class 8 Science Chapter 8 Notes Odia Medium – ପଦାର୍ଥର ପ୍ରକୃତି: ମୌଳିକ, ଯୌଗିକ ଓ ମିଶ୍ରଣ
• Class 8 Science Chapter 9 Notes Odia Medium – ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବଣ
• Class 8 Science Chapter 10 Notes Odia Medium – ଆଲୋକ: ଦର୍ପଣ ଓ ଲେନ୍‌ସ
• Class 8 Science Chapter 11 Notes Odia Medium – ଆକାଶ: ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗତି ଓ ସମୟ ଗଣନା
• Class 8 Science Chapter 12 Notes Odia Medium – ପ୍ରକୃତିର ସମନ୍ବୟ
• Class 8 Science Chapter 13 Notes Odia Medium – ଆମ ପୃଥିବୀ: ଜୀବନଧାରଣକାରୀ ଏକ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଗ୍ରହ

Class 8 Science Curiosity Notes

Class 8 Curiosity Notes

• Chapter 1 Exploring the Investigative World of Science Class 8 Notes
• Chapter 2 The Invisible Living World: Beyond Our Naked Eye Class 8 Notes
• Chapter 3 Health: The Ultimate Treasure Class 8 Notes
• Chapter 4 Electricity: Magnetic and Heating Effects Class 8 Notes
• Chapter 5 Exploring Forces Class 8 Notes
• Chapter 6 Pressure, Winds, Storms, and Cyclones Class 8 Notes
• Chapter 7 Particulate Nature of Matter Class 8 Notes

Curiosity Class 8 Science Notes

• Chapter 8 Nature of Matter: Elements, Compounds, and Mixtures Class 8 Notes
• Chapter 9 The Amazing World of Solutes, Solvents, and Solutions Class 8 Notes
• Chapter 10 Light: Mirrors and Lenses Class 8 Notes
• Chapter 11 Keeping Time with the Skies Class 8 Notes
• Chapter 12 How Nature Works in Harmony Class 8 Notes
• Chapter 13 Our Home: Earth a Unique Life Sustaining Planet Class 8 Notes

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium ପ୍ରକୃତିର ସମନ୍ବୟ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 12 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 12 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ପ୍ରଦତ୍ତ ଚିତ୍ର ଦେଖ ଏବଂ ଭୁଲ୍ ଉକ୍ତିଟି ଚୟନ କର ।

(i) ଏକ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ଏକ ଜୀବସଂଖ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ।
(ii) ଏକ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ ।
(iii) ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା ଏକ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ ।
Answer:
(iii) ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା ଏକ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ

Question 2.
ଏକ ଜୀବସଂଖ୍ୟା ଏକ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀର ଅଂଶ । ଯଦି ସମସ୍ତ ଅପଘଟକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ପରିସଂସ୍ଥାରୁ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବେ, ତେବେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଅପଘଟକ କାହିଁକି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ତାହା ବୁଝାଅ ।
Answer:
A. ପରିବର୍ତ୍ତନ :

• ମୃତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଶରୀର ମାଁଟି ଉପରେ ଜମାହୋଇ ରହିବ ।
• ପୋଷକ ଚକ୍ର ବାଧା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।
• ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ କାରଣରୁ ତୃଣଭୋଜୀ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବ । ପରିସଂଘୀୟ ସନ୍ତୁଳନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେବ ।

B. କାହିଁକି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ :

• ପୋଷକର ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହ୍ରାସ ପାଇବ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଜାଲି ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ ।
• ମୃତଜୀବ ଶରୀର ବିଘଟିତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

Question 3.
ତାମିଲନାଡୁର କୁଡ଼ାଲୋର ଜିଲ୍ଲାର ସେଲଭାମ କହୁଥିଲେ ଯେ ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ସୁନାମି ଆସିଥିଲା । ମାତ୍ର ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଗ୍ରାମ, ଅନ୍ୟ ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମ ତୁଳନାରେ କମ୍ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଶୁଣି ଦୀପା, ରୂପା ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ସେମାନେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲେ ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ଗାଁକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷା କିପରି ଦେଲା ? ତୁମେ କ’ଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ବୁଝାଇ ପାରିବ ?
Answer:

• ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।
• ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼ ଓ ସୁନାମି ସମୟରେ ଏହା ପ୍ରବଳ ପବନ ଓ ତରଙ୍ଗର ଗତିକୁ ମନ୍ଥର କରେ ।
• ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଉଭିଦ ମାନଙ୍କରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
• ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଉଭିଦମାନେ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାନ୍ତି ।
• ଜଳ ପ୍ରଭାବକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକ କରି ଉପକୂଳକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି ।
• ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦରବନ ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ଵ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ‘ବିଶ୍ଵ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ’’ର ମାନ୍ୟତା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ।

Question 4.
ଏହି ଖାଦ୍ୟଶୃଙ୍ଖଳଟି ଦେଖ :
ଘାସ → ଝିଣ୍ଟିକା → ବେଙ୍ଗ → ସାପ
ଯଦି ଏହି ପରିସଂସ୍ଥାରୁ ବେଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଝିଣ୍ଟିକା ଏବଂ ସାପ ସଂଖ୍ୟାର କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ? କାହିଁକି ?
Answer:
ଏହିପରି ସଂସ୍ଥାରୁ ବେଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଝିଣ୍ଟିକା ଓ ସାପ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ।
ବେଙ୍ଗ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଝିଣ୍ଟିକାକୁ ଶିକାର କରିଥାଏ । ବେଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ଝିଣ୍ଟିକାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବହୁମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧିପାଇବ ।
ବେଙ୍ଗ, ସାପର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକାର ଅଟେ । ବେଙ୍ଗ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ସାପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଦେଖାଯିବ ଓ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବ ।
ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ତରର ଅନୁପସ୍ଥିତି ସନ୍ତୁଳନକୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିବ ଓ ଏହା ପରିସଂସ୍ଥାରୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଲୋପ ପାଇଯିବ ।

Question 5.
ଗୋଟିଏ ସ୍କୁଲ ବଗିଚାରେ ଛାତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବ ଋତୁରେ କମ୍ ପ୍ରଜାପତି ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସରରେ ଅଧ୍ବକ ପ୍ରଜାପତି ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ କ’ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବେ ?
Answer:
A. କମ୍ ପ୍ରଜାପତି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣ :
କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥାଇପାରେ ।
ଫୁଲଗଛର ସଂଖ୍ୟା କମି ଯାଇଥାଇପାରେ ।
ଶିକାରୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଇପାରେ ।
ବାୟୁ ବା ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣଦ୍ଵାରା ବାସସ୍ଥାନର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

B. ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ :
ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ଫୁଲଗଛ ଲଗାଇବା ।
କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନାହିଁ ।
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ବଗିଚାରେ ରଖୁପାରିବା ।
ଜଳର ଉତ୍ସ (କୃତ୍ରିମ ଝରଣା) ତିଆରି କରିବା ।

Question 6.
କେବଳ ଉତ୍ପାଦକ ଥ‌ିବା ଏବଂ କୌଣସି ଭକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅପଘଟକ ନଥିବା ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା କାହିଁକି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ?
Answer:
A. କେବଳ ଉତ୍ପାଦକ ଥୁବା ପରିସଂସ୍ଥା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ

• ଉତ୍ପାଦକ ମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ତୃଣଭୋଜୀ ନ ରହିଲେ ଉତ୍ପାଦକର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧିପାଇବ ।
• ଉଭିଦଗୁଡ଼ିକ ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷକ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପାଇଁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିପୋଷଣ କରିବେ ।
• କେବଳ ବଡ଼ ଗଛ ରହିବ ଓ ଏହାତଳେ ଛୋଟ ଗଛ ଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।

B. କୌଣସି ଭକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଅପଘଟକ ନଥିବା ପରିସଂସ୍ଥା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ :

• ଭକ୍ଷକର ଅନୁପସ୍ଥିତି ଉତ୍ପାଦକମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହୀତ କରିବ ।
• ଅପଘଟକମାନଙ୍କର ଅନୁପସ୍ଥିତିରୁ ମୃତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶରୀର ମାଟି ଉପରେ ସେହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିରହିବ ।
• ପୋଷକଚକ୍ର ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ଓ ଜୀବସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଶଃ ହ୍ରାସ ପାଇବ ।

Question 7.
ତୁମ ଘର କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଳୟ ନିକଟରେ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ (ଯଥା, ଗୋଟିଏ ପାର୍କ ଏବଂ ରାସ୍ତାର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱ) ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ସଜୀବ ଏବଂ ନିର୍ଜୀବ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା କର । ପରିସଂସ୍ଥା ଦୁଇଟି ପରସ୍ପରଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ?
Answer:
A. ପାର୍କରେ ଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା :
ଗଛ, ପକ୍ଷୀ, ଘାସ, ମଣିଷ – ସଜୀବ ଅଟନ୍ତି ।
ମାଟି, ପାଣି, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ବତୀଖୁଣ୍ଟ – ନିର୍ଜୀବ ଅଟନ୍ତି ।

B. ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା :
ଘାସ, କୀଟପତଙ୍ଗ, କୁକୁର, ମଣିଷ ସଜୀବ ଅଟନ୍ତି ।
ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ, କାଚ, ମାଟି, ଗୋଡ଼ି – ନିର୍ଜୀବ ଅଟନ୍ତି ।

C. ପାର୍ଥକ୍ୟ :
ପାର୍କ ହେଉଛି ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷାକରି ଏହାକୁ ସୁନ୍ଦରଭାବରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଛନ୍ତି ।
ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ସମନ୍ଵୟ ନଥିବାରୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଦୂଷଣର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଓ ଉଭିଦମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ୍ ।

Question 8.
‘କୃଷି କ୍ଷେତ୍ର ଭଳି ମନୁଷ୍ୟକୃତ ପରିସଂସ୍ଥା ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।? ଏହି ବିବୃତ୍ତି ଉପରେ ତୁମର ମତାମତ ଦିଅ ।
Answer:
ମନୁଷ୍ୟକୃତ ପରିସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ କାରଣ :

• ଜଳ ଓ ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରଦୂଷଣର ମାତ୍ରା ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବାକୁ ହେବ ।
• କୃତ୍ରିମ ରାସାୟନିକ ସାର ବଦଳରେ ଜୈବସାର ଅଧ‌ିକ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଫସଲ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆବର୍ତ୍ତନ ସହ ଜଳସେଚନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
• ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଉତ୍ପାଦକତା ଓ ପରିବେଶଗତ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ହେବ ।

Question 9.
ଯଦି ଭାରତୀୟ ଠେକୁଆ ଜୀବସଂଖ୍ୟା (ଚିତ୍ର) କୌଣସି ରୋଗ ଯୋଗୁଁ ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେବେ ଏହା ଅନ୍ୟ ଜୀବସଂଖ୍ୟାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିବ ?

Answer:
ଠେକୁଆ ଗୋଟିଏ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ ।
ଠେକୁଆ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ଏହାର ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଜୀବସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଭାବିତ ହେବ ଓ କାଳକ୍ରମେ ଲୋପ ପାଇବ ।
ଠେକୁଆ ସଂଖ୍ୟା ଲୋପ ପାଇଲେ, ଉତ୍ପାଦକ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିପାଇବ ଓ ବାସସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗୀତା ଆରମ୍ଭ ହେବ ।
ହରିଣ ଓ ଚିଲ ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ କାରଣ ଏମାନେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ଉପାଦନା ଅଟନ୍ତି ।
ସୁତରାଂ ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ମାଂସପେଶୀମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ତୃଣଭୋଜୀ ମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।

ଆବିଷ୍କାର, ପରିକଳ୍ପନା, ବିତର୍କ

Question 1.
ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ନିକଟସ୍ଥ ପାର୍କରେ ଏକ ସଫେଇ ଦିବସ ପାଳନ ପାଇଁ ଯୋଜନା କର । ହାତମୋଜା ଗ୍ଲୋଭସ୍ (gloves) ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଆବର୍ଜନା ସଂଗ୍ରହ ବ୍ୟାଗ୍ ବ୍ୟବହାର କରି, ତୁମେ ଯେଉଁ ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ପାଉଛି ତାହାସଂଗ୍ରହ କର । ତୁମେ କ’ଣ କ’ଣ ପାଇଲ, ତାହା ଆଲୋଚନା କର । କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଥୁଲା ? ଆମେ ଏପରି ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା ଗୁଡ଼ିକ କିପରି ହ୍ରାସ କରିପାରିବା ?
Answer:

Question 2.
ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ, ନିଶି ଏବଂ ମିଶି ଜନଜାତି ଲୋକମାନେ ବାଘକୁ ପବିତ୍ର ମନେ କରନ୍ତି । ଛତିଶଗଡ଼ରେ, ବାଇଗା ଜନଜାତି ବାଘେଶ୍ଵର କିମ୍ବା ବାଗେସୁର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ବାଘ ଜଙ୍ଗଲରେ ରକ୍ଷକ । ଓଡ଼ିଶାର ଜୁଆଙ୍ଗ ଜନଜାତି ମଧ୍ୟ ବାଘକୁ ପୃଥ‌ିବୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନି ପୂଜା କରନ୍ତି । ଯେକୌଣସି ପ୍ରଣାଳୀ ସହିତ ଏହିପରି ବିଶେଷ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଜନଜାତି ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କର ।
Answer:

• ରାଜସ୍ଥାନର ବିଷୋଇ ସଂପ୍ରଦାୟ କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗ ଏବଂ ଡଙ୍କାରା ହରିଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥାନ୍ତି । ପ୍ରାୟତଃ ଅନାଥ ହରିଣ ଛୁଆଙ୍କୁ ପାଳିଥା’ନ୍ତି ।
• ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଗୋଣ୍ଡା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ମୟୁର ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଗୟଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଛବିକୁ ପାରମ୍ପରିକ କଳାରେ ସାମିଲ କରିଥାନ୍ତି ।
• ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ନିଶି ଏବଂ ମିଶି ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ବାଘକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଭାବିଥା’ନ୍ତି ।
• ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ଆଦି ଜନଜାତି, ବାଘ, ପାଙ୍ଗୋଲିନ୍ ଏବଂ ଚଢ଼େଇମାନଙ୍କୁ ମାନବତାର ବିଶେଷ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଦେଖୁଥାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
• ଛତିଶଗଡ଼ର ବାଇଗା ସଂପ୍ରଦାୟ ବାଘକୁ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି । ସେମାନେ ବାଘେଶ୍ଵର କିମ୍ବା ବାଗେଶ୍ଵର ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି ।
• ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ମେନଷା ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଚମରୀ ଗାଈଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନୃତ୍ୟ ସହିତ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି ।
• ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପରିବେଶଗତ ସମନ୍ଵୟ ପ୍ରତି ଏକ ଗଭୀର, ପାରିମ୍ପରିକ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥାଏ ।

Question 3.
ତୁମ ଘର କିମ୍ବା ସ୍କୁଲ ନିକଟରେ ଏକ ଗଛ ଚୟନ କର । ସପ୍ତାହରେ ଥରେ ୪ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କର । କୌଣସି ନୂତନ ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ କିମ୍ବା ସେଠାକୁ ଆସୁଥ‌ିବା ପକ୍ଷୀ ଏବଂ କୀଟପତଙ୍ଗକୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ । ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲିପିବଦ୍ଧ କର । ତୁମେ ୱେବସାଇଟ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ନିଷ୍କର୍ଷ (ଅପଲୋଡ଼ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ) ସଂଗ୍ରହ କରିଥିବା ତଥ୍ୟ (www.seasonswatch.in) ୱେବସାଇଟ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍‌ଲୋଡ କରିପାରିବ ଏବଂ ଜଣେ କିଶୋର ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋଇପାରିବ ।
Answer:
ଅଭିଭାବକ ବା ଶିକ୍ଷକ, ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀଙ୍କ ପରିମର୍ଶରେ ନିଜ ଘର କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଳୟ ପାଖ ଗଛରେ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରି www.seasons watch.in ୱେବ୍‌ସାଇଟ୍‌ରେ ଅପଲୋଡ୍ କରି କିଶୋର ବୈଜ୍ଞାନିକ ହୋଇପାରିବେ ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ଏବଂ ବୃଷ୍ଟିପାତର ସମୟ ଓ ପରିମାଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ହାତୀମାନଙ୍କର ଜନବସତି ଓ ଚାଷ ଜମିରେ ପ୍ରବେଶର କାରଣ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ନିମ୍ନଲିଖୂ ପରିସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକ ହାତୀମାନଙ୍କର ଜନବସତି ଓ ଚାଷ ଜମିରେ ପ୍ରବେଶର କାରଣ ହୋଇଥାଏ :
(i) ଜଙ୍ଗଲ ଆଚ୍ଛାଦନ ହ୍ରାସ
(ii) ବୃକ୍ଷଲତା ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ ହ୍ରାସ
(iii) ବର୍ଷା ଢାଞ୍ଚାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
(iv) ଶୁଷ୍କ ଜଳାଶୟ
ହାତୀମାନେ କଦଳୀ ଏବଂ ଆଖୁଭଳି ଫସଲ ଖୋଜିବାପାଇଁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଚାଷଜମି ଏବଂ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଘୁରି ବୁଲିଥାନ୍ତି ।
ଏହାଦ୍ଵାରା ଫସଲ କ୍ଷତି ଏବଂ ମଣିଷ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ।

Question 2.
କଳ୍ପନା କର ଯେ ତୁମେ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଏକ ଗଛ । ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ସହିତ ତୁମର କି ପ୍ରକାରର ସମ୍ପର୍କ ରହିବ ?
Answer:
ଉଭିଦ ଭାବରେ ଆମର ପ୍ରଥମ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିବ, କିପରି ଭାବରେ ମାଟିରୁ ଜଳ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ ଓ ଦିନବେଳା ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ମିଳିପାରିବ । ଯାହାଫଳରେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ସମ୍ଭବ ହେବ ।
ବୀଜ ବିକ୍ଷେପ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।
ଉଭିଦ ଭାବରେ ଭୌତିକ କାରକମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ, ଜଳସେଚନ, ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷକ ମଧ୍ୟ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ମଣିଷ ବିନା ପୃଥବୀ ତିଷ୍ଠି ରହିବ ? ପୃଥ‌ିବୀ ବିନା ମଣିଷ ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବ କି ?
Answer:
ମଣିଷବିନା ପୃଥବୀ
ମଣିଷ ବିନା ପୃଥ‌ିବୀର ଉନ୍ନତି ସମ୍ଭବ ଅଟେ । ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଳଜ ପରିସ୍ଥାନ ଗୁଡ଼ିକ ମାନବିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପବିନା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜୈବମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରମାଣୀତ କରିଥାଏ ଯେ ମନୁଷ୍ୟର ବିନା ହସ୍ତକ୍ଷେପରେ ପୃଥ‌ିବୀ ଅଧ୍ବକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇପାରିବ ।

ପୃଥ‌ିବୀ ବିନା ମଣିଷ
ପୃଥ‌ିବୀ ବିନା ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ଥିତି ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ, କାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ସମ୍ବଳ (ଉପାଦାନ) ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ହିଁ ପ୍ରକୃତିରୁ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ । ବାୟୁ, ଜଳ, ମୃଭିକା, ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଇତ୍ୟାଦି ପୃଥ‌ିବୀରେ ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।

Question 4.
ଯଦି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପକ୍ଷୀ ଗୋଟିଏ ସମାନ ଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରନ୍ତି, ତେବେ ସମୟ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ?
Answer:

• ସମୟ ସହିତ ନିମ୍ନଲିଖୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ।
• ଥଣ୍ଡର ଆକାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ ।
• ଖାଦ୍ୟ ଆଚରଣରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଆସିପାରେ ।
• ଗୋଟିଏ ପ୍ରଜାତି ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିପାରେ (ପ୍ରଭାବୀ) ।
• ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଦୂରସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇପାରେ (ଅପ୍ରଭାବୀ) ।

Question 5.
ମଣିଷର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର କାରଣ ହୋଇପାରେ କି ?
Answer:

• ନିମ୍ନଲିଖତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର କାରଣ ଅଟେ ।
• ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ କରି ଗମନାଗମନ ଓ ଜନବସତି ନିର୍ମାଣ ।
• ଉଚ୍ଚ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ।
• ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ।
• ଚାଷ ଜମିର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ।
• ବାୟୁ, ଜଳ ଓ ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରଦୂଷଣ ।
• ଆଣବିକ / ପାରମାଣବିକ ବୋମାର ପରୀକ୍ଷଣ ।
• କୀଟନାଶକର ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ବ୍ୟବହାର ।
• ରାସାୟନିକ ସାରର ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ବ୍ୟବହାର ।

କୃଷିପାଇଁ ଦେଶୀ ଅଭ୍ୟାସ

Question 1.
କୃଷକମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଅନୁସୃତ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ କୃଷି ପାଇଁ ଦେଶୀ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁରଖ । ଘରେ କିମ୍ବା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏକ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଔଷଧୀୟ ବଗିଚା ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଫାର୍ମ ତିଆରି କର । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଦଳଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କରାଯାଇପାରିବ ।
Answer:

• କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନକରି ଜମିରେ ଫସଲ ପରିବର୍ତ୍ତନ । (ଫସଲ ପର୍ଯ୍ୟାୟ)
• ଅନ୍ତଃ ଫସଲ ଚୟନ ।
• ପ୍ରାକୃତିକ ସାର ସହିତ କମ୍ପୋଷ୍ଟର ବ୍ୟବହାର । (ସବୁଜ ସାର ବ୍ୟବହାର)
• ପଥର ବନ୍ଧ ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ ପରିଚାଳନା
• ଭାରତୀୟ ପଞ୍ଚଶସ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ
• ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ
• କୃଷି ବନୀକରଣ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ
• ପ୍ରାକୃତିକ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରି ବିହନ ସଂରକ୍ଷଣ

ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ କୃଷି ପଦ୍ଧତି

Question 1.
ଚିତ୍ର ଦେଖ୍ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଅନୁସୃତ ବିଭିନ୍ନ ପଦ୍ଧତିକୁ ବୁଝ କିମ୍ବା ଜଣେ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଫାର୍ମକୁ ପରିଦର୍ଶନରେ ଯାଇ ସେହି ବିଷୟରେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳ ଗ୍ରହଣ କରି କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାପାଇଁ ତୁମ ଖାତାରେ କିଛି ପରାମର୍ଶ ଲେଖ । ଏ ବିଷୟରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ମେଳା କିମ୍ବା କୃଷି ମେଳାରେ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ପୋଷ୍ଟର କିମ୍ବା ମଡ଼େଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିପାରିବ । ବିଦ୍ୟାଳୟ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରଚଳିତ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବାପାଇଁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ କୃଷି ବୈଜ୍ଞାନିକ, କୃଷକ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିପାର ?

Answer:

• ଉପଯୁକ୍ତ ମୃଭିକା କର୍ଷଣ (କ୍ଷୟ ହ୍ରାସ କରିବା) ।
• ମୃତ୍ତିକାର ଉର୍ବରତା ବୃଦ୍ଧିକରିବା (ଜୈନପଦାର୍ଥ ଯୋଗ କରିବା) ।
• ଗୋବରଖତ, ଜିଆଖତ ମାଟିରେ ମିଶାଇବା ।
• ବୁନ୍ଦା ଜଳସେଚନ କରାଇବା ।
• ବର୍ଷାଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କିର ଜଳସେଚନ କରାଇବା ।
• ଜୈବିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପକରଣ ଦ୍ଵାରା କୀଟପତଙ୍ଗ ପରିଚାଳନା କରିବା ।
• ଫସଲ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆବର୍ତ୍ତନ ପାଳନ କରିବା ।
• ରାସାୟନିକ କୀଟନାଶକ ଓ ସାର ପରିହାର କରିବା ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ ହେନ୍ତାଳ ଜଙ୍ଗଲ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(a) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।
(i) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦରବନ
(ii) ଓଡ଼ିଶାର ଭିତରକନିକା
(iii) ଗେଆର ପାନାଜି
(iv) ଆଣ୍ଡାମାନ ଦ୍ଵୀପର ପୋର୍ଟ ବ୍ଲେୟାର
Answer:
(i) ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦରବନ

(b) ଆସାମରେ କେଉଁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି ?
(i) ଇଗଲନେଷ୍ଟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଅଭୟାରଣ୍ୟ
(ii) ମାନସ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
(iii) ଜିମ୍ କାର୍ଟେଟ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
(iv) ନୀଳଗିରି ଜୈବମଣ୍ଡଳ ସଂରକ୍ଷଣ
Answer:
(ii) ମାନସ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

(c) ମଣିପୁରରେ ଥିବା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନର ନାମ କ’ଣ ?
(i) ଚିଲିକା ହ୍ରଦ
(ii) ହେମିସ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
(iii) ପିରୋଟାନ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
(iv) କେଇବୁଲ ଲାମଜାଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ
Answer:
(iv) କେଇବୁଲ ଲାମଜାଓ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ

(d) ଓଡ଼ିଶାରେ କାହାକୁ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷର ସ୍ଵର୍ଗ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(i) ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି
(ii) ଗୁପ୍ତେଶ୍ଵ ର
(iii) ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ
(iv) ତପ୍ତପାଣି
Answer:
(iii) ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ

(e) ରାମାୟଣରେ କେଉଁ ପର୍ବତ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ?
(i) ମଣ୍ଡାସାରୁ
(ii) ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି
(iii) ଶିମିଳିପାଳ
(iv) ଗୁପ୍ତେଶ୍ଵର
Answer:
(ii) ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ଏକ ଜଳାଶୟ ବାସସ୍ଥାନରେ ଏକାଠି ରହୁଥ‌ିବା ସମାନ ପ୍ରକାରର ମାଛର ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାଛର ________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଜୀବସଂଖ୍ୟା

2. ସମାନ ବାସସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ________ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ

3. ଫଳ ଓ ବୀଜ ଗଠନ ପାଇଁ ________ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
Answer:
ପରାଗଣ

4. ଜୀବ କିମ୍ବା ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ________ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ।
Answer:
ଅଜୈବିକ

5. ସବୁଜ ଉଭିଦମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତତ କରିଥାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଉତ୍ପାଦକ

ଭୁଲଥୁଲେ (✓) ଓ ଠିକ୍ ଥିଲେ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

1. ପରଭୋଜୀମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
Answer:
✓

2. ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ କେବଳ ଉଭିଦଜାତ ପଦାର୍ଥ ଖାଇଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଶାକାହାରୀ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✓

3. ଯେଉଁମାନେ ଉଭୟ ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବାହାରୀ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✓

4. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ହେଉଛି ଏକ ସରଳକ୍ରମ, ଯାହା ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ‘କିଏ କାହାକୁ ଖାଏ’’ ତାହା ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।
Answer:
✓

5. ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଛନ୍ଦିହୋଇ ଏକ ଜାଲ ଗଠନ କରିଥାନ୍ତି ଏହାକୁ ପିରାମିଡ୍ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✗

‘କ’ ଓ ‘ଖ’ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କର :

Question 1.

‘କ’	‘ଖ’
ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗୋ	ସହଭୋଜିତା
ବୀଜାଣୁ	ପରିବ୍ରାଜକ ପକ୍ଷୀ
ମହୁମାଛି ଓ ଫୁଲ	ଅପଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ଗଛଡ଼ାଳ ଉପରେ ଅର୍କିଡ୍	ପରଜୀବିତା
କୁକୁର ଶରୀରରେ ଟିଙ୍କ	ସହଭାଗିତା

Answer:

‘କ’	‘ଖ’
ଫ୍ଲେମିଙ୍ଗୋ	ପରିବ୍ରାଜକ ପକ୍ଷୀ
ବୀଜାଣୁ	ଅପଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା
ମହୁମାଛି ଓ ଫୁଲ	ସହଭୋଜିତା
ଗଛଡ଼ାଳ ଉପରେ ଅର୍କିଡ୍	ସହଭାଗିତା
କୁକୁର ଶରୀରରେ ଟିଙ୍କ	ପରଜୀବିତା

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ମଣ୍ଡାସାରୁ : କନ୍ଧମାଳ :: ଶିମିଳିପାଳ : ________
Answer:
ମୟୁରଭଞ୍ଜ

2. ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି : ପୂର୍ବଘାଟ ପର୍ବତମାଳା :: ଗୁପ୍ତେଶ୍ୱର : ________
Answer:
କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲା

3. ତପ୍ତପାଣି : ଗଞ୍ଜାମ :: ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ : ________
Answer:
ବଲାଙ୍ଗୀର

4. ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷର ଭଣ୍ଡାର : ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ :: ଓଡ଼ିଶାର ଶାନ୍ତା ଉପତ୍ୟକା : ________
Answer:
ମଣ୍ଡାସାରୁ

5. ଓଡ଼ିଶାର ଦ୍ଵିତୀୟ ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ : ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି :: ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଉଷ୍ଣପ୍ରସ୍ରବଣ : ________
Answer:
ତପ୍ତପାଣି

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଓ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:

ଜୈବିକ ଉପାଦାନ	ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ
(i) କୌଣସି ଏକ ବାସସ୍ଥାନରେ ସଜୀବ ମାନଙ୍କୁ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଇଥାଏ ।	(i) କୌଣସି ଏକ ବାସସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଏ ।
(ii) ବାସସ୍ଥାନରେ ରହୁଥ‌ିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସବୁଜ ଉଭିଦ, ଅଣୁଜୀବମାନେ ଜୈବିକ ଉପାଦାନର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।	(ii) ମୃତ୍ତିକା, ବାୟୁ, ଜଳ, ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା ଇତ୍ୟାଦି ବାସସ୍ଥାନର ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନର ଉଦାହରଣ ଅଟନ୍ତି ।

Question 2.
ଜୀବମାନେ ଗୋଟିଏ ବାସସ୍ଥାନରେ କିପରି ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷାକରି ସହାବସ୍ଥାନ କରିଥାନ୍ତି, ଉଦାହରଣ ସହ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାସସ୍ଥାନରେ ଜୈବିକ ଓ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ମାନ ରହିଥାଏ । ସମାନ ବାସସ୍ଥାନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମିଳୁଥିବା ସମ୍ବଳକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ବଞ୍ଚି ରୁହନ୍ତି ।
(ii) ଜଙ୍ଗଲ ଦିନରେ ଗରମ ଓ ରାତିରେ ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ । ଏଣୁ ସାପ ରାତିରେ ବାହାରକୁ ଆସେ । କିନ୍ତୁ ମୂଷା ଦିନରେ ସକ୍ରିୟ ହୁଏ । ସେମାନେ ସମାନ ବାସସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ଜୀବସଂଖ୍ୟା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
(i) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବାସସ୍ଥାନରେ ସମାନ ପ୍ରକାରର ଜୀବମାନଙ୍କର ସମୂହକୁ ଜୀବସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ ।
(ii) ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଗୋଟିଏ ବାସସ୍ଥାନରେ ଏକାଠି ରୁହନ୍ତି । ସମାନ ବାସସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଜୀବମାନେ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର ହୋଇ ବଞ୍ଚୁହନ୍ତି ।

Question 4.
ଜୀବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଉଦାହରଣ ସହ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଉଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ବାୟୁ, ଜଳ, ମାଟି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ଜୀବ କିମ୍ବା ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି ।
(ii) ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ, ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଜୈବିକ ଉପାଦାନମାନଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେକୌଣସି ବାସସ୍ଥାନରେ ଏହି କ୍ରିୟା ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

Question 5.
ପରିସଂସ୍ଥା କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ ? ଏହାର ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ କର ।
Answer:
(i) କୌଣସି ବାସସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା, ଜୈବିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଯଥା ଜଳ, ପ୍ରାଣୀ, ଉଭିଦ ଏବଂ ଅଣୁଜୀବ ଏବଂ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଯଥା ବାୟୁ, ଜଳ, ମୃତ୍ତିକା ପରସ୍ପର ସହିତ କ୍ରିୟା କରି ଏକ ପରିସଂସ୍ଥା ଗଠନ କରନ୍ତି ।
(ii) ଗୋଟିକର ପରିସଂସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜୀବଗୋଷ୍ଠୀ ଖାଦ୍ୟ, ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି । ପ୍ରକୃତିରେ 2 ପ୍ରକାର ପରିସଂସ୍ଥା ଅଛି । ଯଥା- 1- ଜଳୀୟ ପରିସଂସ୍ଥା ଓ II- ସ୍ଥଳୀୟ ପରିସଂସ୍ଥା ।

Question 6.
ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥାରେ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥ‌ିବା ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳର ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ହେଉଛି ଏକ ସରଲକ୍ରମ, ଯାହା ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ‘କିଏ କାହାକୁ ଖାଏ’’ ତାହା ଦର୍ଶାଇଥାଏ ।
(ii) ଏକ ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରିବ ।
ଯଥା –
ଘାସ → ଝିଣ୍ଟିକା → ବେଙ୍ଗ → ସାପ → ଚିଲ

Question 7.
ଖାଦ୍ୟସ୍ତର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଉଦାହରଣ ସହ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ ଖାଦ୍ୟସ୍ତର କୁହାଯାଏ ।
(ii) ଏକ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ସବୁଜ ଉଭିଦ ଭଳି ଉତ୍ପାଦକମାନେ ପ୍ରଥମ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ତରରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଠେକୁଆ ଓ ହରିଣ ପରି ତୃଣଭୋଜୀମାନେ 2ୟ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ତରରେ ଏବଂ ବେଙ୍ଗ ପରି ଛୋଟ ମାଂସାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୃତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏବଂ ବାଘ ଓ ଶାଗୁଣାପରି ବଡ଼ ମାଂସାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ତରରେ ରହିଥାନ୍ତି ।

Question 8.
ଖାଦ୍ୟଜାଲି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଜୀବନର ଜୀବନଚକ୍ର କେଉଁ କାରଣରୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ପୂର୍ଣ ଅଟେ ?
Answer:
(i) ଏକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅଟନ୍ତି । ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ଦୁଇ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଖାଇପାରନ୍ତି । ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହିତ ଛନ୍ଦିହୋଇ ଯେଉଁ ଜାଲ ଗଠନ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟଜାଲି କୁହାଯାଏ ।
(ii) ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମପରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ବିକଶିତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତି । ଜୀବମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ମୃତ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସହିତ ଅନେକ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି ।

Question 9.
ପ୍ରକୃତିରେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପରିଣତି କ’ଣ ହୁଏ ?
Answer:
(i) କବକ ଓ ବୀଜାଣୁ ଭଳି ଅଣୁଜୀବମାନେ ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ ଥିବା ଜଟିଳ ପଦାର୍ଥକୁ ଭାଙ୍ଗି ସରଳ ପଦାର୍ଥରେ ପରିଣତ କରିଦିଅନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅପଘଟନ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅପଘଟକ କୁହାଯାଏ ।
(ii) ଉଭିଦ ଗୁଡ଼କ ମାଟିରେ ବଢ଼ନ୍ତି ଏବଂ ମାଟିରେ ଥ‌ିବା ଅନେକ ପୋଷକ ପଦାର୍ଥ ଅପଘଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଆସିଥାଏ । ପ୍ରକୃତିରେ କିଛି ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ । ସବୁକିଛି ପୁନଃ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗୋଟିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ହୋଇପାରେ ଉଦାହରଣ ସହ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରଦୂଷଣ କାରଣରୁ ପୋଖରୀରେ ଥ‌ିବା ଅନେକ ଉଦ୍ଭଦ ଲୋପ ପାଇଥାନ୍ତି । ଉଦ୍ଭଦ ସଂଖ୍ୟା କମିଗଲେ ଜଳରେ ଅଳ୍ପ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦିତ ହେବ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ସେହି ଜଳାଶୟରେ ମାଛସଂଖ୍ୟାହ୍ରାସ ପାଇବ । ମାଛସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ଜଳାଶୟରେ ଭକ୍ଷକମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିଯିବ ।
(ii) ଉପରୋକ୍ତ କାରଣରୁ କୀଟପତଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିପାଇବ । ଏହି କୀଟପତଙ୍ଗ ନିକଟସ୍ଥ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବ୍ୟାପିଯିବେ । ଫଳରେ ଚାଷିମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଫସଲର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରିବେ, ଫଳରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପରିବେଶ ଉପରେ ପଡ଼ିବ ।

Question 2.
ପରାଗଣ କ’ଣ ? ଫୁଲରେ କୀଟପତଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା ପରାଗଣ କିପରି ହୁଏ, ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
(i) ଗୋଟିଏ ଫୁଲରେ ଏକ ବୃନ୍ତ, ବୃତ୍ତି, ରଙ୍ଗୀନ ପାଖୁଡ଼ା ଏବଂ ଦୁଇଟି ପ୍ରଜନନ ଅଂଶ ରହିଥାଏ । ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଜନନ ଅଂଶକୁ ଗର୍ଭକେଶର ଓ ପୁଂ ପ୍ରଜନନ ଅଂଶକୁ ପୁଂକେଶର କୁହାଯାଏ ।
(ii) ପୁଂକେଶର ଫାଟିଲେ ସେଥୁରୁ ହଳଦିଆ ଧୂଳି ଭଳି ପରାଗରେଣୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଏ । ପବନ, ଜଳ, କୀଟପତଙ୍ଗ, ବାଦୁଡ଼ି ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ପରାଗରେଣୁକୁ ପୁଂକେଶରରୁ ସେହି ଫୁଲ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଫୁଲର ଗର୍ଭକେଶର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
(iii) ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରାଗଣ କୁହାଯାଏ । ଗୋଟିଏ ଫୁଲରେ ଏହା ଦେହରେ ଏହାକୁ ସ୍ଵପରାଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ସହିତ ହେଲେ ଏହାକୁ ପରପରଗଣ କୁହାଯାଏ । ଫଳ ଏବଂ ବୀଜ ଗଠନ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ ।

Question 3.
ପୁଷ୍କରିଣୀ ଏକ ସ୍ଵୟଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସଂସ୍ଥା ଅଟେ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ବୃହତ ପୁଷ୍କରିଣୀର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର ।
Answer:
(i) ପୁରୀର ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ବିନ୍ଦୁସାଗର, ଯାଜପୁରୁ କୁସୁମ ପୋଖରୀ ଇତ୍ୟାଦିରେ ମଧୁରଜଳ ରହିଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ହ୍ରଦ, ଚିଲିକା ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀକୁ ଏହାକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ ।
(ii) ଗଞ୍ଜାମର ତାମ୍ପରା, କେଉଁଝରର ଡେରାସ, କାଞ୍ଜିଆଇତ୍ୟାଦି ଜଳୀୟ ବାସସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ ଯଥା- ଶୈବାଳ, ୟୁଲୋଥୁଗ୍ଧ, ଟେରିଡ଼ୋଡ଼ାଇଟା ଓ ସପୁଷ୍ପକ ଉଦ୍ଭଦ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତି ।
(iii) ବିଲାତିଦଳ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ିଆ ଦଳ ଇତ୍ୟାଦି ଭାସମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ ୟୁଗ୍ନିନା ଶିଉଳିକୁ ଖାଏ, ବଡ଼ ଶିଉଳି ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଏ । ଛୋଟମାଛ ଜଳ ପୋକକୁ ଖାଏ ଓ ପରେ ବଡ଼ମାଛର ଶିକାର ହୋଇଥାଏ । ପୋଖରୀର ତଳଭାଗରେ ଗେଣ୍ଡାମାନେ ରହିଥାନ୍ତି । ଜଳପୋକକୁ ବେଙ୍ଗ ଖାଇଥାନ୍ତି । ବଗ, ପାଣିକୁଆ ଓ ହଂସ ଇତ୍ୟାଦି ଜଳ ଜୀବନ ଏଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ।

Question 4.
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟାଭାସ ସମ୍ପର୍କରେ ବୁଝାଇ ଲେଖ ?
Answer:
(i) ଉଭିଦମାନେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ନିଜଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପାଦକ କିମ୍ବା ସ୍ଵଭୋଜୀ କୁହାଯାଏ ।
ସ୍ଵଭୋଜୀ = ସ୍ଵ(ନିଜ) + (ଭୋଜୀ)(ଖାଦ୍ୟ)
(ii) ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନତ୍ତ୍ଵ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷକ କୁହାଯାଏ ।
ପରଭୋଜୀ = ପର / ଅନ୍ୟ + ଭୋଜୀ (ଖାଦ୍ୟ)
(iii) ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ କେବଳ ଉଭିଦ ବା ଉଭିଦଜାତ ପଦାର୍ଥ ଭକ୍ଷଣ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ତୃଣଭୋଜୀ ବା ଶାକାହାରୀ କୁହାଯାଏ ।
ଉଦାହରଣ – ହରିଣ, ଠେକୁଆ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା ଇତ୍ୟାଦି ।
(iv) ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମାଂସାଶୀ ବା ମାଂସାହାରୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ- ବାଘ, ସିଂହ, ଇତ୍ୟାଦି ।
(v) ଯେଉଁମାନେ ଉଭୟ ଉଭିଦ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସର୍ବାହାରୀ କୁହାଯାଏ । ଉଦାହରଣ- କାଉ, ବିଲୁଆ, ମୂଷା ଓ କୁକୁର ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 5.
ଯେ କୌଣସି ବାସ ସ୍ଥାନରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯର ମୁଖ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସହଭାଗିତା– ଏଥୁରେ ଉଭୟ ଜୀବ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ – ମହୁମାଛି ଏବଂ ଫୁଲ ।
(ii) ସହଭୋଜିତା– ଏଥରେ ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଉପକୃତ ହୁଏ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟଟି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଗଛ ଡାଳ ଉପରେ ଅର୍କିଡ୍ ।
(iii) ପରଜୀବିତା – ଏଥରେ ଗୋଟିଏ ଜୀବ ଉପକୃତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଟି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ : କୁକୁର ଶରୀରରେ ଟିଙ୍କ ।
ଏହିସବୁ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 13 Question Answer Odia Medium ଆମ ପୃଥିବୀ: ଜୀବନଧାରଣକାରୀ ଏକ ଅନ୍ୟନ୍ୟ ଗ୍ରହ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 13 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 13 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ପୃଥ‌ିବୀ ପରି ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ଜୀବନ ସମ୍ଭବ ନ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ?
(i) ଏଥ‌ିରେ ଅନେକ ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଅଛି ।
(ii) ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅତ୍ୟଧ୍ବକ ନିକଟରେ ଅଛି ।
(iii) ଏଥୁରେ ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଓ ତରଳ ଜଳର ଅଭାବ ଅଛି ।
(iv) ଏହାର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।
Answer:
(iii) ଏଥୁରେ ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଓ ତରଳ ଜଳର ଅଭାବ ଅଛି ।

Question 2.
ଏଥୁମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଭୂ-ବିବିଧତାର ଉଦାହରଣ ?
(i) ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଭାବ ।
(ii) ପର୍ବତ, ଉପତ୍ୟକା ଓ ମରୁଭୂମି ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପ ।
(iii) ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ପାଗର ପରିବର୍ତ୍ତନ ।
(iv) ପୋଖରୀରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଛର ସଂଖ୍ୟା
Answer:
(ii) ପର୍ବତ, ଉପତ୍ୟକା ଓ ମରୁଭୂମି ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପ ।

Question 3.
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ସମାନ ଘନତା ସହିତ ଛୋଟ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାର ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ କ’ଣ ଘଟିଥାନ୍ତା ?
(i) ଏହା ଘନ ଏବଂ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତା ।
(ii) ଦୁର୍ବଳ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଏହା ମହାକାଶକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥାନ୍ତା ।
(iii) ଏହା ବରଫ ହୋଇଥାନ୍ତା ।
(iv) ଏହା ଅଧ୍ଵକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତା ।
Answer:
(ii) ଦୁର୍ବଳ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଏହା ମହାକାଶକୁ ପଳାଇ ଯାଇଥାନ୍ତା ।

Question 4.
ଲିଙ୍ଗୀୟ ପ୍ରଜନନରେ ସନ୍ତାନସନ୍ତତି ସେମାନଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ କାହିଁକି ଭିନ୍ନ ?
(i) ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁରେ ବଢ଼ନ୍ତି ।
(ii) ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି ।
(iii) ଜନ୍ମ ପରେ ସେମାନେ ନୂତନ ନିର୍ଦେଶାଳବୀ ହାସଲ କରନ୍ତି ।
(iv) ସେମାନେ ଉଭୟ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ମିଶ୍ରିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ (ଜିନ୍) ପାଆନ୍ତି ।
Answer:
(iv) ସେମାନେ ଉଭୟ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ମିଶ୍ରିତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ (ଜିନ୍) ପାଆନ୍ତି ।

Question 5.
ମୌସୁମୀ ବର୍ଷା ପରେ ତୁମେ ନିଜ ବିଦ୍ୟାଳୟର କାନ୍ଥର ଫାଟରେ କ୍ଷୁଦ୍ର ସବୁଜ ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବା ଦେଖୁଥ‌ିବ । ତୁମେ ଭାବ ମଞ୍ଜିଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଏହି ଉଭିଦମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ?
Answer:
ପବନ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା କୀଟପତଙ୍ଗ ଦ୍ଵାରା ବୃକ୍ଷ ଗୁଡ଼ିକରୁ ମଞ୍ଜି ଆସିଥାଏ । ବର୍ଷା ଜଳ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବାପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଆର୍ଦ୍ରତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
କାଛୁ ଫାଟ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଧୂଳି କିମ୍ବା ଜୈବପଦାର୍ଥ ଲାଗି ରହିଯାଏ । କାନ୍ଥ ପୃଷ୍ଠରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
କାନ୍ଥ ପୃଷ୍ଠରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ପବନ ଚାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାଏ । ଆର୍ଦ୍ରତା, ମାଟି, ମଞ୍ଜି ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସହାୟତାରେ ଏକ ଅନୁକୂଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାସସ୍ଥାନ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 6.
ଏକ ସହରରେ ନୂତନ ରାସ୍ତା ଓ ଅଟ୍ଟାଳିକା ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ କାଟି ଦିଆଯାଇଛି । ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳବାୟୁ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତା ଉପରେ ଏହାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଆଲୋଚନା କର । ଏହା ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା କିମ୍ବା ଗୁଣବତ୍ତାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ?
Answer:

• ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ : ଗଛ କାଟିବା ଦ୍ଵାରା ଛାଇ ଏବଂ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହ୍ରାସପାଏ । ପ୍ରାୟତଃ ସ୍ଥାନୀୟ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପରିସ୍ଥିତି ଶୁଷ୍କ ଓ ଗରମ ହୋଇଥାଏ ।
• ଜୈବ ବିବିଧତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ : ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରିବା ଦ୍ଵାରା ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଉତ୍ସ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ଯାହା ଫଳରେ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଭିଦ ପ୍ରଜାତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବାପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ପାରନ୍ତି ..
• ଜଳ ଉପଲବ୍ଧଚ୍ଛା ଏବଂ ଗୁଣବକ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ : ଗଛ ଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ଏବଂ ଜଳକୁ ଧରି ରଖୁବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଏହାବିନା ମାଟି କ୍ଷୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହା ଭୂତଳ ଜଳ ପୁନଃଭରଣକୁ ହ୍ରାସକରେ ଏବଂ କମ୍ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଜଳ ଯୋଗାଣର କାରଣ ହୋଇଥାଏ । କ୍ଷୟ ହୋଇଥିବା ମାଟି ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମନୁଷ୍ୟ ସମେତ ଜଳଚର ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

Question 7.
ଜଣେ ବନ୍ଧୁ କହନ୍ତି, ‘‘ଅତୀତରେ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସର୍ବଦା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆଜିର ବିଶ୍ଵ ତାପନ କିଛି ନୂଆ ନୁହେଁ ।’’ ତୁମର ବିଜ୍ଞାନ ମହିର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଯାହା ଶିଖୁଛ ତାହା ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମେ କିପରି ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେବ ?
Answer:

• ପୂର୍ବ କାଳରେ ପୃଥ‌ିବୀରେ ବରଫ ଯୁଗ ଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ଦହନ, ଜଙ୍ଗଲକ୍ଷୟ, ପାରମାଣବିକ ବିକିରଣ ଇତ୍ୟାଦି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯୋଗୁଁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପୃଥ‌ିବୀ ଉପରେ ପଡୁଛି ।
• ଉପରୋକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ସବୁଜ ଗୃହ ଗ୍ୟାସ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଅଛି । ଫଳରେ ଉତ୍ତାପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ପାଣିପାଗରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଅଛି ।
• ସୁତରାଂ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଆଜିର ଉଷ୍ଣତା ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଅଛି । ପରିସଂସ୍ଥାର ସୁରକ୍ଷା ମାନବ ହାତରେ ରହିଥିବାରୁ ଏଥିପାଇଁ ଆମେ ଯଶୀଳ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 8.
କଳ୍ପନା କର ପୃଥବୀର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ହଠାତ୍ ଉଭେଇ ଗଲା । ଏହାଫଳରେ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସମସ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇପାରେ ? ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀର ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ଏକ ସୁରକ୍ଷା ଢାଲ ପରି କାମ କରେ । ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବିନା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ମହାଜାଗତିକ ରଶ୍ମିରୁ ଚାର୍ଜିତ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଅଧିକ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବିତ କରିବ । ଏହାଦ୍ଵାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ।
ଓଜୋନ ସ୍ତରରେ ରନ୍ଧ୍ର ଅଧିକ ହେବା କାରଣରୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବ । କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ।
ଉପଗ୍ରହ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବ । ଦୀର୍ଘସମୟ ଧରି ଏପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନଧାରଣର ମାନ ହ୍ରାସ କରିବ ।

Question 9.
ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଜନବସତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ସେଠାରେ ମାନବ ଜୀବନକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥ‌ିବା ପୃଥ‌ିବୀର ତିନୋଟି ଜିନିଷର ନାମ ଲେଖ । ଏଥୁମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ନକଲ କରିବା ସବୁଠାରୁ କଠିନ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ଏବଂ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ତରଳ ଜଳ — ସାଧାରଣ ଭାବେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ, ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ପାଇଁ ଏବଂ ଜୀବର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଏହା ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ |
(ii) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଯେଉଁଥୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ 21% ରହିଥ‌ିବ ଓ ବିଷାକ୍ତ ଉପାଦାନ ନଥ‌ିବ ।
(iii) ତାପମାତ୍ରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ – ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ତାପମାତ୍ରା ଏବଂ ସଠିକ୍ ବାୟୁ ଚାପ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ । ବିକିରଣ ପ୍ରଭାବରୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୁକ୍ତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର କାର୍ଯ୍ୟ- ମଙ୍ଗଳ ପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ସ୍ଥିର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ।

Question 10.
ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ବର୍ଷା ଅନିୟମିତ ହେଉଅଛି । ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? ଗାଁ ଏହି ନୂତନ ଅବସ୍ଥା ସହିତ ଖାପଖୁଆଇ ନେବା ପାଇଁ ଦୁଇଟି ପରାମର୍ଶ ଦିଅ ।
Answer:
କାରଣ :
(i) ସବୁଜ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗମନ ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଇପାରେ ।
(ii) ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟର ପରିମାଣ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ହୋଇଥାଇପାରେ ।
(iii) ଭୂମି ବ୍ୟବହାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

ପରାମର୍ଶ :
(i) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ ପ୍ରଣାଳୀ ଏବଂ ଛୋଟ ଆଡ଼ି ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଦ୍ଵାରା ଜଳର ସଂରକ୍ଷଣ ହୋଇପାରିବ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ ଏହି ଜଳକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ ।
(ii) ସ୍ଥାୟୀ କୃଷି– ମରୁଡ଼ି ପ୍ରତିରୋଧୀ ଫସଲ ଚୟନ କରି କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ । ଡ୍ରିପ୍ ଜଳସେଚନ କରାଗଲେ ଜମିର ଆର୍ଦ୍ରତା ବଜାୟ ରହିପାରିବ ।

Question 11.
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀରେ କୌଣସି ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନଥାନ୍ତା, ଗ୍ରହର ଜୀବନ, ତାପମାତ୍ରା ଓ ଜଳ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ନ୍ତା କି ? ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
(i) ଜୀବନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ – ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ବିନା ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜୀବ ବଞ୍ଚିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିବ କାରଣ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍ ନେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଉଭିଦମାନେ ଆଲୋକଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାନ୍ତି ।
(ii) ତାପମାତ୍ରା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ – ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ବିନା ଏହାର ପ୍ରଭାବ ତାପମାତ୍ରା ଉପରେ ପଡ଼ିବ । ଦିନରେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ଗରମ ଓ ରାତିରେ ଅଧ୍ବକ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭୂତ ହେବ । ସବୁଜ ଗୃହ ପ୍ରଭାବ ହ୍ରାସ ପାଇବ ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପରିଚଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ ।
(iii) ଜଳ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ – ତରଳ ଜଳ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ରହି ପାରିବ ନାହିଁ । କମ୍ ଚାପ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ଅଭାବ ଏବଂ ଏକ ସାଧାରଣ ଜଳଚକ୍ର ଯୋଗୁଁ ଏହା ଜମାଟ ବାନ୍ଧିବ ବା ମହାକାଶକୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଚାଲିଯିବ ।

Question 12.
କାୟିକ ପ୍ରବର୍ଷକ (vegetation propagation)ର ପାଞ୍ଚଟି ଉଦାହରଣ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ମନିପ୍ଲାଣ୍ଟ– ଏହି ଗଛର ଗୋଟିଏ କାଣ୍ଡକୁ କାଟି ମାଟିରେ ବା ପାଣିରେ ରଖୁଲେ ଏହାର ଗଣ୍ଠି ସ୍ଥାନରୁ ଚେର ବାହାରିଥାଏ ଓ ଏହା ଏକ ନୂତନ ଗଛରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
(ii) ଆଳୁ – ଆଳୁର କେତେକ ଅଂଶରେ ଅଙ୍କୁରିତ ଆଖୁ ରହିଥାଏ । ଏହାକୁ କାଟି ମାଟିରେ ଲଗାଇଲେ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ନୂତନ ଉଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ଅଦା– ଅଦା ଗଛର ଗଣ୍ଠି ଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଲଗାଇଲେ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ନୂତନ ଉଭିଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
(iv) ଆଖୁ – ଆଖୁ ଗଛର ଗଣ୍ଠି ଗୁଡ଼ିକ କାଟି ମାଟିରେ ଲଗାଇଲେ ଏଥୁରୁ ନୂତନ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
(v) ବାଉଁଶ – ଏହି ଉଦ୍ଭଦ ଭୂମିଗତ ରାଇଜୋମ୍ ଏବଂ କାଣ୍ଡର ଅଂଶ ଦ୍ଵାରା ବ୍ୟାପି ନୂତନ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।

ଆବିଷ୍କାର, ପରିକଳ୍ପନା ଓ ତର୍କ

Question 1.
ପୃଥ‌ିବୀରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ (Earth survival kit) ଏକ କିଟ୍ ତିଆରି କର । କଳ୍ପନା କର ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହ ପାଇଁ ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ମଡ଼େଲ୍ ନିର୍ମାଣ କରୁଛ । ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଏଥରେ କ’ଣ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ଏବଂ କାହିଁକି ?
Answer:
କିଟ୍‌ରେ ନିମ୍ନସ୍ଥ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ :
(i) ତରଳ ଜଳ— ସମସ୍ତ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଉପାଦାନ ଅଟେ ।
(ii) ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ଯୋଗ୍ୟ ବାୟୁ – ଜୀବ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଉଭିଦର ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍ ।
(iii) ପୁଷ୍ଟିକର ପଦାର୍ଥ ସହିତ ମାଟି- ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ପୁନଃଚକ୍ରଣ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
(iv) ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର କୃତ୍ରିମ ବ୍ୟବସ୍ଥା– ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଓ ଶରୀରର ଉଷ୍ଣତା ପାଇଁ ଏହା ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
(v) ବିକିରଣ ସୁରକ୍ଷା– କ୍ଷତିକାରକ ଅତି ବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମୀ (UV) ପ୍ରଭାବରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବାପାଇଁ ବା ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଏକ କୃତ୍ରିମ ବଳୟ ।

Question 2.
ଭାରତ ଏକ ଆହ୍ବାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ମିଶନ ଚନ୍ଦ୍ରାୟନ-୪ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଛି, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ମାଟି ନେଇ ଫେରିବ । ଯଦି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଜଳ ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ସେହି ମାଟିରେ ଗଛ ବଢ଼ିପାରିବ ? କିଛି ପରୀକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ଭାବ, ଯାହା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଗଛ ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ କି ନୁହେଁ ?
Answer:
ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ସଂଗୃହୀତ ମାଟିରେ ଜୈବ ପଦାର୍ଥର ଅଭାବ ରହିଥାଏ । ତିନିଟି କୁଣ୍ଡ ନିଆଯାଉ ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବାଲି କିମ୍ବା ଜ୍ଵାଳାମୁଖୀ ପାଉଁଶ ନିଆଯାଉ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ କୁଣ୍ଡରେ 50 ଭାଗ ଉପରୋକ୍ତ ବାଲି ବା ପାଉଁଶ ସହିତ 50 ଭାଗ ଉର୍ବର ମାଟି ଏବଂ ୩ୟ କୁଣ୍ଡରେ କେବଳ ଉର୍ବର ମାଟି ନିଆଯାଉ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ସମାନ ମଞ୍ଜି ରୋପଣ କରି ପାଣି ଦିଆଯାଉ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ରଖାଯାଉ । କିଛି ସପ୍ତାହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଙ୍କୁରୋଦଗମ୍ଭିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଆମେ ଜାଣିପାରିବା ଯେ 1ମ କୁଣ୍ଡରେ ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ ହେଉନାହିଁ ବା ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ମରିଯାଉଛି ।
ସୁତରାଂ ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଇପାରିବା ଯେ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମାଟିରେ ଗଛର ବୃଦ୍ଧି ସମ୍ଭବ ହେଉନାହିଁ । ଯଦି ଏହା ଏଥୁରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଜୈବପଦାର୍ଥ ମିଶାଯାଇପାରିବ ତେବେ ଏହା ଗଛ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହେବ ।

Question 3.
ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ । ଏହା କିପରି ଉଭିଦର ପ୍ରଜନନରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଫୁଲ ଗୁଡ଼ିକର ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ରଙ୍ଗ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗୁଣରେ କୀଟ, ପତଙ୍ଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଫୁଲରୁ ପରାଗରେଣୁ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଫୁଲକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ଏହାକୁ ପରାଗ ସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଏ ।
ପରାଗଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ଯୁଗ୍ମଜ ଗଠନ କରେ ଯାହା ଫୁଲରୁ ଫଳ ଓ ଫଳରେ ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ମଞ୍ଜିରୁ ନୂତନ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସୁତରାଂ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପ୍ରଜନନ ହାରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।

Question 4.
ମାଛ ଓ ବେଙ୍ଗ ଭଳି ପ୍ରାଣୀମାନେ କାହିଁକି ଏକ ସମୟରେ ଶହ ଶହ ଏପରିକି ହଜାର ହଜାର ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଳ୍ପସଂଖ୍ୟା ଅଣ୍ଡା ଦିଅନ୍ତି ? ଏତେ ଅଧିକ ଅଣ୍ଡା ଦେବାରେ ସୁବିଧା ଓ ଅସୁବିଧା କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
(i) ସୁବିଧା – ସାଧାରଣତଃ ମାଛ ଓ ବେଙ୍ଗ ପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ବହୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଅଣ୍ଡା ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀ, ରୋଗ ଏବଂ ପରିବେଶଗତ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଅଣ୍ଡା ସଂଖ୍ୟା ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଳ୍ପକିଛି ବିକଶିତ ହୋଇ ବଂଶରକ୍ଷା କରିଥା’ନ୍ତି ।
(ii) ଅସୁବିଧା– ଏହି ଅଣ୍ଡାମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଓ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ଘରଚଟିଆ ଭଳି ପକ୍ଷୀମାନେ ବସା ତିଆରି କରି ନିଜ ଡିମ୍ବାଣୁ ଓ ଛୁଆର ଯନ୍ତ୍ର ନିଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସାପ ଭଳି ସରୀସୃପମାନେ ସାଧାରଣତଃ ନିଜ ଅଣ୍ଡା ଦେଇ ବିନା ସୁରକ୍ଷାରେ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି । ପିତାମାତାଙ୍କ ଯକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଛୁଆମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ?
Answer:
ପିତାମାନଙ୍କର ଯନ୍ ଦ୍ଵାରା ଚଢ଼େଇ ମାନଙ୍କଠାରେ ଅପତ୍ୟମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବାର ସମ୍ଭାବନାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ କାରଣ ଏମାନେ ବସା ମଧ୍ଯରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ପିତାମାତାଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ।
ଉପରୋକ୍ତ କାରଣରୁ ଏମାନଙ୍କର ବଞ୍ଚିବାର ହାର ଅଧ‌ିକ ହୋଇଥାଏ । ଅପରପକ୍ଷରେ ସାପ ତାର ଅଣ୍ଡାକୁ ଯଦି ମାଟି ଭିତରେ ଭଲ ଭାବରେ ଲୁଚାଇ ନରଖୁପାରିବ, ତେବେ ଅଣ୍ଡାରେ ଶାବକର ବିକଶିତ ହାର ହ୍ରାସ ପାଇବ ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀରେ କୌଣସି ଜୀବନ ଆଦୌ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା କିପରି ଦେଖାଯାଇଥାନ୍ତା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀ ଏକ ଶୁଷ୍କ, ପଥୁରିଆ ଭୂମି ପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତା, ଯେଉଁଥରେ ଖାଲି ଭୂମିର ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାନ୍ତ ସହ ଶୁଖୁଲା ନଦୀପଠା ଏବଂ ଏକ ନିରକ ଉପତ୍ୟକା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥାନ୍ତା ।
ମାଟିକୁ ଏକତ୍ର ରଖୁବା ପାଇଁ ଉଭିଦ ବିନା, କ୍ଷୟ ଏବଂ ଧୂଳି ଝଡ଼ ସହ ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ମଙ୍ଗଳ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଏକ ନିର୍ଜୀବ ଓ ସ୍ଥିର ଗ୍ରହ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତା ।

Question 2.
ପୃଥ‌ିବୀରେ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଜୀବନ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି । ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସତ୍ତ୍ଵେ ଏହା କିପରି ହୋଇପାରିଛି ?
Answer:
ପୃଥ‌ିବୀରେ ବାୟୁ, ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ମାଟିର ସନ୍ତୁଳନ ଏହାକୁ ଏକ ବାସଯୋଗ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିଣତ କରିପାରିଛି । ଏହି ଉପାଦାନ ଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି ଜୀବନକୁ ଅନୁକୂଳ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଅଛି । ଜୀବ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରଜନନ କ୍ଷମତା ଯୋଗୁଁ ଜୀବ ସଂଖ୍ୟାରେ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି । ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସତ୍ତ୍ଵେ ଜୀବ ଶରୀରରେ ଉପଯୋଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ଵାରା ଓ ନିର୍ଜୀବର ପୁନଶ୍ଚଚକ୍ର ଦ୍ଵାରା ଆମ ପରିସଂସ୍ଥା ତିଷ୍ଠି ରହିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି ।

Question 3.
କୁକୁର କାହିଁକି ଅଣ୍ଡା ଦିଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ା କାହିଁକି ଛୁଆ ଜନ୍ମ କରେ ନାହିଁ ?
Answer:
ବିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜୀବର ବିକାଶ ହୋଇଅଛି । ସମୟ ଅନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଜୀବ ପୃଥ‌ିବୀରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି ।
ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ନ୍ତି ଓ ଗଛ କୋରଡ଼ରେ ଅଣ୍ଡାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତି । ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କଠାରୁ ଉନ୍ନତ ଜୀବ ହେଉଛି ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ । ଏମାନଙ୍କର ବିଶେଷତ୍ଵ ହେଉଛି ଯେ, ଏମାନେ ଶାବକକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇଥାନ୍ତି ।

Question 4.
ଯଦି ଏକ ମହାକାଶଯାନ ଦ୍ଵାରା ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ମାଟି ଓ ଜଳ ନେବା, ତେବେ କ’ଣ ସେଠାରେ ଗଛଲତା ବଢ଼ି ପାରିବ କି ?
Answer:
ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପତଳା ଓ ଏଠାରେ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଅମ୍ଳଜାନର ଅଭାବ ସହିତ ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ଅସମ୍ଭବ ହେବ । କାରଣ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସର ଅଭାବ ।
ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ, କିଛି ଜୀବାଣୁ ମଙ୍ଗଳ ପୃଷ୍ଠରେ ବଢ଼ିପାରିବେ । କିନ୍ତୁ ଉଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଏଠାରେ ଅସମ୍ଭବ ହେବ । ବାୟୁଚାପ ଓ ବିକିରଣ ଉଭିଦ ବୃଦ୍ଧିର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକରିବ ।

Question 5.
ଗୋଟିଏ ଫୁଲର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ଏଥରେ ପୁଂକେଶର ଉପର ଭାଗ ଓ ଡ଼ିମ୍ବାଣୁର ଅବସ୍ଥାନ ଦର୍ଶାଅ । (ବର୍ଣ୍ଣନା ଅନାବଶ୍ୟକ)
Answer:

Question 6.
ମାଛ କିମ୍ବା ବେଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଯୁଗ୍ମଜ କିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ବୁଝାଅ ।
Answer:
ପୁଂ ଯୁଗ୍ମକକୁ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକକୁ ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ କୁହାଯାଏ ।
ମାଛ କିମ୍ବା ବେଙ୍ଗ ପରି ଜୀବମାନଙ୍କ ଠାରେ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ ଜଳକୁ ଆସିଥାନ୍ତି । ଯେଉଁଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମିଶି ଯୁଗ୍ମଜ ଗଠନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ଯୁଗ୍ମଜର ଭୂଣରେ ବିକାଶ ମଧ୍ଯ ଜଳରେ ଘଟିଥାଏ ।

Question 7.
ବାସଯୋଗ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଜୀବ ବଞ୍ଚି ରହିବାପାଇଁ ପୃଥ‌ିବୀ କାହିଁକି ଉପଯୁକ୍ତ ଅଟେ ।
Answer:
ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ପୃଥ‌ିବୀର ଦୂରତ୍ଵ ଜଳକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତରଳ ରୂପରେ ରହିବା ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଏହା ଜୀବର ବିକାଶ ଓ ବଞ୍ଚରହିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଦୂରତ୍ୱର ପରିସରରେ ଜଳ ତରଳ ରୁହେ, ତାହାକୁ ବାସଯୋଗ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଏ । ଏହାକୁ ବେଳେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଗୋଲଡ଼ିଲକ୍‌ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ପୃଥ‌ିବୀ ଅନନ୍ୟ ଦୂରତ୍ୱକୁ ଏଥ‌ିରେ ଜୀବଜଗତକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟରେ ରହିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ହୁଅନ୍ତା ଓ ଯଦି ଏହା ଅଧ୍ବକ ଦୂରରେ ରହିଥାନ୍ତା ତେବେ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତା ।

Question 8.
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ବହୁତ ଛୋଟ ହୋଇଥାନ୍ତା ବା ଅତ୍ୟଧିକ ବଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ କିପରି ରହିଥାନ୍ତା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ବହୁତ ଛୋଟ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହାର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଥାନ୍ତା ଏବଂ ଏହା ଆମ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଗ୍ୟାସ ଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ରଖୁବାପାଇଁ ଅକ୍ଷମ ହୁଅନ୍ତା, ଫଳରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ମହାକାଶରେ ମିଶିଯାଇଥାନ୍ତା । ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପୃଥ‌ିବୀଠାରୁ 100 ଗୁଣ ପତଳା ଅଟେ ଏବଂ ବୁଧ ଗ୍ରହର କୌଣସି ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଯଦି ଆମ ପୃଥ‌ିବୀ ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ବଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ଆମକୁ ଏତେ ବଳ ସହିତ ପୃଥ‌ିବୀର ସଠିକ ଆକାର ଗ୍ରହ ଆଡ଼କୁ ଟାଣିଥାନ୍ତା ଯେ ଆମର ହାତଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗି ଯାଆନ୍ତା । ସୁତରାଂ ହେତୁ ଏହା ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଅଛି, ଯାହା ଜୀବନ ପାଇଁ ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଅଟେ ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ କେଉଁଟି ସାଧାରଣ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଟେ ?
(i) ଛୋଟ ଓ ପଥୁରିଆ
(ii) ଗ୍ୟାସ୍‌ରେ ଗଠିତ
(iii) ଆକାରରେ ବଡ଼ ଓ ବଳୟ ବିଶିଷ୍ଟ
(iv) ଥଣ୍ଡା ଓ ବରଫରେ ଗଠିତ
Answer:
(i) ଛୋଟ ଓ ପଥୁରିଆ

Question 2.
ବୁଧ ଗ୍ରହର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା କେତେ °C ଅଟେ ?
(i) 170
(ii) 450
(iii) 15
(iv) 150
Answer:
(i) 170

Question 3.
କେଉଁ କାରଣରୁ ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଅଟେ ?
(i) ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତମ ଗ୍ରହ
(ii) ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଉତ୍ତାପକୁ ଧରି ରଖେ
(iii) ଏହାର ପୃଷ୍ଠ ପଥୁରିଆ
(iv) ଏହାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ବେଗ ସର୍ବାଧ‌ିକ
Answer:
(ii) ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଉତ୍ତାପକୁ ଧରି ରଖେ

Question 4.
ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଦୂରତ୍ୱର ପରିସରରେ ଜଳ ତରଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହେ ତାହାକୁ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(i) ବାସଯୋଗ୍ୟ
(ii) ଗୋଲଡ଼ିଲକସ୍
(iii) ଉଭୟ (i) ଓ (ii)
(iv) (i) କିମ୍ବା (ii)
Answer:
(iv) (i) କିମ୍ବା (ii)

Question 5.
କେଉଁ କାରଣରୁ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନୀଳଗ୍ରହ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
(i) ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଥ‌ିବା କାରଣରୁ
(ii) ଭୂଗର୍ଭରେ ଲାର୍ଭା ଥ‌ିବା କାରଣରୁ
(iii) ବିପୁଳ ଜଳ ଥ‌ିବା କାରଣରୁ
(iv) ପୃଥିବୀରେ ଜୀବଜଗତ ଥିବା କାରଣରୁ
Answer:
(iii) ବିପୁଳ ଜଳ ଥ‌ିବା କାରଣରୁ

Question 6.
ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ଥ‌ିବା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଠାରୁ କେତେ ଗୁଣ ପତଳା ଅଟେ ?
(i) 10 ଗୁଣ
(ii) 100 ଗୁଣ
(iii) \(\frac{1}{10}\) ଗୁଣ
(iv) \(\frac{1}{100}\) ଗୁଣ
Answer:
(ii) 100 ଗୁଣ

Question 7.
ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କେଉଁ ଗ୍ୟାସରେ ଗଠିତ ଅଟେ ?
(i) ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଗ୍ୟାସ୍
(iii) ହିଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍
(ii) ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ୍
(iv) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍
Answer:
(iv) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଗ୍ୟାସ୍

Question 8.
ଯେଉଁ କଣିକା ଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଵରେ ଅନେକ ଦୂରରୁ ଆସିଥାଏ, ତାହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(i) ସୌରରଶ୍ମି
(ii) ମହାଜାଗତିକ ରଶ୍ମି
(iii) ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମି
(iv) ପାରବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମି
Answer:
(ii) ମହାଜାଗତିକ ରଶ୍ମି

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

(a) ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଆସୁଥିବା କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସୌରପବନ

(b) ଓଜନସ୍ତର __________ ରଶ୍ମିକୁ ବିକିରଣ କରେ ।
Answer:
UV

(c) ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ __________ ଗ୍ୟାସ୍ ନିର୍ଗତ ହୁଏ ।
Answer:
ଅମ୍ଳଜାନ

(d) ଜଳ ଉଦ୍ଭଦରେ ମାଟିରୁ ପତ୍ରକୁ __________ ପରିବହନ କରେ ।
Answer:
ପୋଷକତତ୍ତ୍ଵ

(e) ବାୟୁରେ ଥ‌ିବା __________ ମେଘ ଗଠନ କରେ ।
Answer:
ଜଳୀୟବାଷ୍ପ

(f) ସମସ୍ତ ସଜୀବ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସେମାନେ ବାସ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନ ମିଶି __________ ଗଠନ କରନ୍ତି ।
Answer:
ଜୈବ ମଣ୍ଡଳ

(g) ଉଭିଦମାନେ __________ ଦ୍ଵାରା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି ।
Answer:
ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ

(h) ଜୀବକୋଷ ଭିତରେ __________ କୁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପୁସ୍ତିକା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ।
Answer:
ଜିନ୍

(i) ଜୀବନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ ଖାପ ଖୁଆଇ ନୂତନ ରୂପରେ __________ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।
Answer:
ପ୍ରଜନନ

(j) ବିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଠାରେ ପୁନରୁଭବନ ବୁଝିବାପାଇଁ __________ ଜୀବକୁ ଗବେଷଣା କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ପ୍ଲାନେରି ଆ

(k) ଯୁଗ୍ମକ ଗୁଡ଼ିକର ମିଳନ ହୋଇ __________ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଯୁଗ୍ମଜ

(l) ଯୁଗ୍ମକ ଗୁଡ଼ିକ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କଠାରୁ ଅର୍ଦ୍ଧେକ __________ ବହନ କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ଗୁଣସୂତ୍ର

(m) ଉଭିଦ ଗୁଡ଼ିକ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାପାଇଁ __________ ର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ।
Answer:
ଫୁଲ

(n) ଫୁଲର ପରାଗ କୋଷ ଭିତରେ ଥ‌ିବା __________ ପୁଂ ଯୁଗ୍ମକ ଅଟେ ।
Answer:
ପରାଗରେଣୁ

(o) ପରାଗରେଣୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ପରାଗସଙ୍ଗମ

(p) ଯେତେବେଳେ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକ ମିଶେ, ଏହାକୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସମାୟନ

(q) ସମାୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଯୁଗ୍ମଜ __________ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ମଞ୍ଜି

(r) ଜାୟକ ଚାରିପଟେ ଫୁଲର ମାଂସଳ ଅଂଶ __________ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
Answer:
ଫଳ

(s) ପୁରୁଷ ଯୁଗ୍ମକକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଶୁକ୍ରାଣୁ

(t) ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକକୁ __________ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ

(ଗ) ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଉତ୍ତର ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

(a) ମାଈପକ୍ଷୀ ସମାୟନରୁ ଅଣ୍ଡା ଦେଇଥାଏ ।
Answer:
✓

(b) ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଭ୍ରୂଣର ବିକାଶ ସ୍ତ୍ରୀ ଶରୀର ବାହାରେ ହୁଏ ।
Answer:
✗

(c) ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନ ଜୀବର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସନ୍ତୁଳନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।
Answer:
✓

(d) ଅମ୍ଳଜାନ ଓ ଉଦ୍‌ଜାନ ସବୁଜକୋଠରୀ ଗ୍ୟାସ୍ ଅଟନ୍ତି ।
Answer:
✗

(e) ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷା ଓ ପାଗ ପ୍ରଭୃତିରେ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
✓

(f) ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଶ୍ଵର ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ଵବ୍ୟାପୀ ଚୁକ୍ତିନାମା କରିଛନ୍ତି ।
Answer:
✓

(g) କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋ କାର୍ବନର ସଙ୍କେତ CCF ଅଟେ ।
Answer:
✗

(h) ପୃଥ‌ିବୀ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ 1992 ରେ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
✓

(i) କ୍ୟାଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ 2004 ମସିହାରେ ସ୍ଵାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
✗

(j) ପ୍ୟାରିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା 2015 ମସିହାରେ ସ୍ଵାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
✓

(k) ଜଳ ଓ ମୃର୍ତ୍ତିକା ପ୍ରଦୂଷଣ ଜୀବନ ପାଇଁ ଗମ୍ଭୀର ବିପଦ ଅଟେ ।
Answer:
✓

(l) ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ସାର ପ୍ରୟୋଗ ମାଟିକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ ନାହିଁ ।
Answer:
✗

(m) ଆମର ପୃଥିବୀ ସୌରଜଗତର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଗ୍ରହ ଅଟେ ।
Answer:
✓

(n) ପୃଥ‌ିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚାରିପଟେ ପ୍ରାୟ ବୃତ୍ତାକାର କକ୍ଷପଥରେ ପରିକ୍ରମା କରେ ନାହିଁ ।
Answer:
✗

(o) ଓଜୋନ ଗ୍ୟାସ୍ ଅତିବାଇଗଣୀ ରଶ୍ମୀକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।
Answer:
✓

(p) ପ୍ରଜନନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସର୍ବଦା ଲିଙ୍ଗୀୟ ଅଟେ ।
Answer:
✗

(q) ପୃଥ‌ିବୀର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା 15°C ଅଟେ ।
Answer:
✓

(r) ପୃଥ‌ିବୀ ତୁଳନାରେ ଶୁକ୍ରଗ୍ରହର ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ 11 ଅଟେ ।
Answer:
✗

(s) ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଛି ।
Answer:
✓

(t) ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୂରକୁ ଗଲେ ଥଣ୍ଡା ଲାଗେ ।
Answer:
✓

(u) ଶୁକ୍ରର ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଉତ୍ତାପକୁ ଧରି ରଖେ ।
Answer:
✓

(ଘ) ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଗ୍ରହର କକ୍ଷପଥ	ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ
(II) ଓଜୋନ ସ୍ତର	ଛୋଟ ଓ ପଥୁରିଆ
(III) ବୁଧ ଗ୍ରହ	ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଛି
(IV) ଶୁକ୍ରଗ୍ରହ	ବୃତ୍ତାକାର
(V) ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର	ରଶ୍ମିର ଅବରୋଧ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଗ୍ରହର କକ୍ଷପଥ	ବୃତ୍ତାକାର
(II) ଓଜୋନ ସ୍ତର	ରଶ୍ମିର ଅବରୋଧ
(III) ବୁଧ ଗ୍ରହ	ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ
(IV) ଶୁକ୍ରଗ୍ରହ	ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଛି
(V) ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର	ଛୋଟ ଓ ପଥୁରିଆ

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ବୁଧ	450°C
(II) ଶୁକ୍ର	ନୀଳ ଗ୍ରହ
(III) ଶୁକ୍ର ଓ ପୃଥ‌ିବୀ	170°C
(IV) ପୃଥ‌ିବୀ	ଅମ୍ଳଜାନ
(V) ଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା	ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ବୁଧ	170°C
(II) ଶୁକ୍ର	450°C
(III) ଶୁକ୍ର ଓ ପୃଥ‌ିବୀ	ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ
(IV) ପୃଥ‌ିବୀ	ନୀଳ ଗ୍ରହ
(V) ଜୀବର ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା	ଅମ୍ଳଜାନ

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଜଳ	ଜିନ୍
(II) ଜୀବର ରୂପ ଓ ଗୁଣ	ପୁଂଯୁଗ୍ମକ
(III) ପ୍ରତିଜୀବକ	ଉତ୍ତମ ଦ୍ରାବକ
(IV) ପରାଗରେଣୁ	ସ୍ତ୍ରୀ-ଯୁଗ୍ମକ
(V) ଜାୟକ	ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଜଳ	ଉତ୍ତମ ଦ୍ରାବକ
(II) ଜୀବର ରୂପ ଓ ଗୁଣ	ଜିନ୍
(III) ପ୍ରତିଜୀବକ	ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ୍
(IV) ପରାଗରେଣୁ	ପୁଂଯୁଗ୍ମକ
(V) ଜାୟକ	ସ୍ତ୍ରୀ-ଯୁଗ୍ମକ

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଯୁଗ୍ମ କ	ପୁନରୁ ଭବନ
(II) କ୍ୟାଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍	2015
(III) ପ୍ୟାରିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା	ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ
(IV) ଏମିବା	2005
(V) ପ୍ଲାନେରି ଆ	ଏକକୋଷୀ ଜୀବ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(I) ଯୁଗ୍ମ କ	ଶୁକ୍ରାଣୁ ଓ ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ
(II) କ୍ୟାଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍	2005
(III) ପ୍ୟାରିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା	2015
(IV) ଏମିବା	ଏକକୋଷୀ ଜୀବ
(V) ପ୍ଲାନେରି ଆ	ପୁନରୁ ଭବନ

(ଙ) ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵର ସମ୍ପର୍କକୁ ଲକ୍ଷକରି ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(a) ବୁଧ ଗ୍ରହ : ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ନାହିଁ :: ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହ : __________
Answer:
ଘନ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଅଛି

(b) ବୁଧ : 120°C :: ଶୁକ୍ର : __________
Answer:
450°C

(c) ପରାଗରେଣୁ : ପୁଂଯୁଗ୍ମକ :: ଜାୟକ : __________
Answer:
ସ୍ତ୍ରୀ ଯୁଗ୍ମକ

(d) ପ୍ୟାରିସ୍ ଚୁକ୍ତିନାମା : 2015 :: କ୍ୟାଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ : __________
Answer:
2005

(e) କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋ କାର୍ବନ : CFC :: ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ସଂଗଠନ : __________
Answer:
ISRO

(f) ପୃଥ‌ିବୀର କେନ୍ଦ୍ର : ଅନ୍ତଃସ୍ତର : ପୃଥ‌ିବୀର ଉପରିଭାଗ : __________
Answer:
ଭୂତ୍ବକ

(g) ସୂର୍ଯ୍ୟର ନିକଟତମ : ବୁଧ :: ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଦୂରତମ : __________
Answer:
ନେପ୍ ନ୍

(h) ଶନି : ବଳୟଗ୍ରହ :: ପୃଥ‌ିବୀ : __________
Answer:
ନୀଳଗ୍ରହ

(i) ବିଶ୍ଵ : ମହାଜାଗତିକ ରଶ୍ମି :: ସୂର୍ଯ୍ୟ : __________
Answer:
ସୌରପବନ

(j) ମନିପ୍ଲାଣ୍ଟ : କଟା ହୋଇଥିବା କାଣ୍ଡ :: ଅଙ୍କୁରିତ ଆଳୁ : __________
Answer:
ଆଖ୍

(k) ହାଇଡ୍ରା : ସରଳ ପ୍ରାଣୀ :: ପ୍ଲାନାରିଆ : __________
Answer:
ଚେପ୍‌ଟା କୃମି

(l) ପୁରୁଷ : ଶୁକ୍ରାଣୁ :: ସ୍ତ୍ରୀ : __________
Answer:
ଡ଼ିମ୍ବାଣୁ

(m) ମଣ୍ଟ୍ରିକଲ୍ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ : 1987 :: ପୃଥ‌ିବୀ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ : __________
Answer:
1992

(n) କୋଇଲା, ତେଲ : ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ :: ଅଙ୍ଗାର କାମ୍ଳ ଓ ମିଥେନ୍ : __________
Answer:
ସବୁଜ କୋଠରୀ ଗ୍ୟାସ

(o) ପୃଥ‌ିବୀ : 01 :: ଶୁକ୍ର : __________
Answer:
0.95

(ଚ) ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ | ପଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(a) ପୃଥ‌ିବୀର କଠିନ ବହିଃରାବଣ –
Answer:
ଭୂତ୍ଵକ

(b) ସବୁଜ ଉଭିଦର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପ୍ରକ୍ରିୟା –
Answer:
ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ

(c) ନେପ୍‌ନ ଗ୍ରହର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା-
Answer:
-200°C

(d) ସବୁଜ କୋଠରୀ ଗ୍ୟାସ୍‌ –
Answer:
ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ମିଥେନ୍

(e) ପୃଥ‌ିବୀର ଅନ୍ୟ ନାମ –
Answer:
ନୀଳଗ୍ରହ

(f) ତିନି ପରମାଣୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଣୁ –
Answer:
ଓଜୋନ୍

(g) ମହାକାଶରୁ ଆସୁଥ‌ିବା ଉଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ବିଶିଷ୍ଟ କଣିକା –
Answer:
ମହାଜାଗତିକ ରଶ୍ମି

(h) ପୃଥ‌ିବୀର କଠିନ ଅଂଶ –
Answer:
ଭୂମଣ୍ଡଳ

(i) ପରାଗରେଣୁର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା –
Answer:
ପରାଗ ସଙ୍ଗମ

(j) ଜାୟକ ଚାରିପଟେ ଫୁଲର ମାଂସଳ ଅଂଶ –
Answer:
ଫଳ

(k) ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ –
Answer:
କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍

(l) ତାପମାତ୍ରା, ବର୍ଷା ଓ ପାଗରେ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ପରିବର୍ତ୍ତନ –
Answer:
ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ

(m) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଉଦାହରଣ –
Answer:
ସୌରଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି

(n) ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଜୈବ ବିବିଧତା ହ୍ରାସ ଓ ପ୍ରଦୂଷଣ –
Answer:
ତୈଳାଗ୍ରହୀୟ ସଙ୍କଟ

(o) ପୃଥ‌ିବୀରେ ଜୀବନର ନିରନ୍ତରତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା-
Answer:
ପ୍ରଜନନ

Go through Class 8 Social Science Solutions Odia Medium and Class 8 Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଓ ତା’ର ବ୍ୟବହାର to understand textbook questions more clearly.

8th Class Social Science Chapter 1 Question Answer Odia Medium

Class 8 Social Science Chapter 1 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ଆମେ ଆଜି ଯାହାକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ବୋଲି ଭାବୁଛେ, ତାହା ଆସନ୍ତାକାଲିକୁ କିପରି ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯିବ ? ଏହି ଘଟଣାକୁ ରୋକିବାପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସମ୍ବଳ ପାଇଥାଉ, ଯଥା- ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ।

(ii) ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଯେ ଆମେ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ‘ସମ୍ବଳକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳକୁ କମ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ।

(iii) କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ଦେଖାଗଲାଣି ଯେ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ ଯଥା- ଭୂତଳ ଜଳ ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଅଧ୍ୟକ ପରିମାଣରେ ଉତ୍ତୋଳନ ହେବା କାରଣରୁ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ପୁନଃ ଭରଣ ତୁଳନାରେ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେଉଛି ।

(iv) ସମୟାନୁକ୍ରମେ ଭୂତଳ ଜଳର ଅଭାବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ଆମ ଦେଶର ପଞ୍ଜାବ ଏହାର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ଭୂତଳ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ ଏବେ ବ୍ୟୟବହୁଳ ହେଉଛି ।

(v) ସୁତରାଂ ଭୂଳତ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ପ୍ରତିକାରମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି । ଯଥା- ଜଳ ଅମଳର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି, ପୋଖରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପାଣିର ଅପଚୟ ହ୍ରାସ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଭଳି କିଛି ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଛି ।

Question 2.
ମନୁଷ୍ୟ ସେବାରେ ଆସୁଥିବା ପାଞ୍ଚଟି ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟାବଳୀର (Ecosystem function) ନାମ କୁହ ।
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାହାକୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ କହିଥାଉ’ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଯଥା (କ) ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଜଳକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, (ଖ) ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା, (ଗ) ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇବା, (ଘ) ଚାଷଜମିକୁ ଉର୍ବର କରିବା, (ଙ) ପରିଶେଷରେ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅମ୍ଳଜାନ ଯୋଗାଇବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Question 3.
ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ସେଗୁଡ଼ିକ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ? ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ନିମନ୍ତେ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ଉପଲବ୍ଧ ନିଶ୍ଚିତ କରିବାପାଇଁ ଲୋକମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ ଏହାର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼କ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହେବା ସହିତ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ମିଳିଥାଏ, ଏବଂ ଯେତେ ପରିମାଣରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଶେଷ ହୋଇନଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ ବୋଲି କହିଥାଉ । ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇପାରେ ।

(ii) କିନ୍ତୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ । ଏହାକୁ ଥରେ ବ୍ୟବହାର କଲାପରେ ଏହାର ପୁନଃ ଭରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଭରଣା ହେବାପାଇଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଲାଗିଯାଇଥାଏ । ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ଏହାର ଭରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ କୋଇଲାକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇପାରେ ।

(iii) ବର୍ଭମାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ନିମନ୍ତେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଉପଯୋଗଦ୍ଵାରା ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବା କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(iv) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଭୂତଳ ଜଳକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା ଓ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା କରାଯାଇପାରେ । ଭୂତଳ ଜଳର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେଉଛି । ସେଥ‌ିପାଇଁ ଭବିଷ୍ୟତର ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ ଜଳ ଅମଳର ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି, ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପାଣିର ଅପଚୟ ହ୍ରାସ ଇତ୍ୟାଦି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇପାରିବା ।

(v) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ ମୃତ୍ତିକା ଅବକ୍ଷୟ ରୋକିବାପାଇଁ ଆମେ କମ୍ ପରିମାଣର ରାସାୟନିକ ସାର ଓ କୀଟନାଶକ ବ୍ୟବହାର କରିବା, ତା’ସହିତ ପାରମ୍ପରିକ ଗୋବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର, ମୃତ୍ତିକା ଆଚ୍ଛାଦନ, ବହୁ ଫସଲଭିଭିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ ଆପଣେଇ ନେବା ଉଚିତ ହେବ ।

Question 4.
ତୁମ ଘର ଏବଂ ଆଖପାଖରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବ୍ୟବହାର ସମ୍ପର୍କିତ ସଚେତନତାକୁ ସୂଚାଉଥବା ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରକୃତିର ଉପହାରରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଭୌତିକ ବସ୍ତତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମର ଉପଯୋଗିତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ ।

(ii) ଏଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଜୀବନ ତଥା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ ।

(iii) ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଗୋଟିଏ କାଠଖଣ୍ଡକୁ ମନୁଷ୍ୟ ତା’ର କାରିଗରୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବଳରେ ଏକ ଚଉକିରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଦିତ କରାଯାଇ ସୌନ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ ।

(iv) ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ବିବିଧତାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଆମ ଦେଶରେ କାଠଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମାର୍ବଲ ଓ କୋଇଲାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସୁନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଭରପୂର ହୋଇ ରହିଛି ।

(v) ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକ ଅଦରକାରୀ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁରୁ ମଧ୍ଯ ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବ୍ୟମାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି, ଯଥା- ନଡ଼ିଆର କତା କାମ, ସିଙ୍ଗକାମ, କାଇଁଚ କାମ, ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସୋଲ କାମ ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 5.
ଆମର ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ କେଉଁ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ?
Answer:
(i) ପ୍ରକୃତିର ମିଳିଥିବା ସାମଗ୍ରି ଓ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଟେ ଓ ଏଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ଜାତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ।

(ii) ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ଭୌତିକ ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରିଥାଉ । କିନ୍ତୁ କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ଏହାର ପରିମାଣକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରେ କିମ୍ବା ଶେଷ କରିଦେଇପାରେ ।

(iii) ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ସମୟରେ ଆମକୁ ଯବାନ୍ ହେବାକୁ ହେବ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଆମେ କାଠରୁ ସୌଖୀନ ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରୁଥିବାରୁ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗଛ କଟା ହେଉଛି । ତେଣୁ ଏହାର ଭରଣା ପାଇଁ ଆମକୁ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବାକୁ ହେବ ଓ ନୂତନ ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ
ହେବ ।

(iv) ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଏକ ବହୁ କଳକାରଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଉଛି । ଏଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରଦୂଷଣ ହେଉଛି । ତେଣୁ ବର୍ଜ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । କାରଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ତୁଳନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଜୀବଜଗତ ଉପରେ ପଡ଼ିବ ।

(v) ପୁନଶ୍ଚ ସାମଗ୍ରୀ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସମ୍ବଳ ଯେପରି ପୁନଃଭରଣ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର ନ ହୁଏ ସେଥ‌ିପାଇଁ ଯବାନ ହେବାକୁ ହେବ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସମ୍ବଳର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ହେବ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧) :

Question 1.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ଆମେ କିପରି ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରିବା ?
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆଧାରରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇପାରେ ଯଥା- ବଞ୍ଚିବାପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକତା, ପଦାର୍ଥର ଉତ୍ସ ଓ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଆଦି ଆଧାରକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇପାରେ ।

(ii) ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆଧାର କରି ସମ୍ବଳକୁ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀରେ ଭାଗ କରାଯାଇପାରେ, ଯଥା ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ।

(iii) ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ହିସାବରେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ନିଆଯାଇପାଏ । ଠିକ୍ ସେହିପରି ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଭାବରେ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ କୋଇଲାକୁ ଗଣନା କଲ୍ଗାଯାଇପାଏ ।

(iv) ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ସମ୍ବଳକୁ ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ମଧ୍ଯ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

(v) ପୃଥ‌ିବୀ ସମ୍ବଳର ଏକ ଭଣ୍ଡାର । ମାତ୍ର କିଛି ସମ୍ବଳ ସହଜରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୋଇଥାଏ, ଯଥା- ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଓ ସହଜରେ ଉପଲବ୍‌ଧ ହେଉନଥିବା ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ହେଲା କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲ, ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର, ଧାତବ ଖଣିଜ ଓ କାଠ ଇତ୍ୟାଦି । ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ବା ପଦାର୍ଥକୁ ‘ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Question 2.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବଣ୍ଟନ ଓ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ମଧ୍ଯରେ କି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ?
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦେଶ ଭିତରେ ସମାନ ଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇନଥାଏ ।
(ii) ଏହି ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ମାନବବସତି, ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ରୂପ ଦେଇଥାଏ ।

(iii) ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାପାଇଁ ଅତୀତରେ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ ଜାରି ରହିଛି ।

(iv) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅନେକ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ, ଯାହାକି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

(v) ଆଧୁନିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗଦ୍ଵାରା ଜୀବନଶୈଳୀ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥାଏ । ଶିଳ୍ପାୟନ ତଥା ମାନବ ଦକ୍ଷତାର ସମନ୍ୱୟ ଯୋଗୁ ଅତି ଉଚ୍ଚମାନର ଉତ୍ପାଦନ ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ଭବପର ହୋଇଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଅପବ୍ୟବହାର, ମାତ୍ରାତ୍ଵିକ ବ୍ୟବହାରର ପ୍ରଭାବଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ମନୁଷ୍ୟ ତାହାର ସ୍ଵାର୍ଥର ଚରିତାର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ଯଥେଚ୍ଛାରିତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଚାଲିଛି ।
(ii) ଏହାର ମାତ୍ରାଧ‌ିକ ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ପରିବେଶରେ ଅସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।

(iii) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଅପବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ପରିବେଶରେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ଏହାର ଦୁଇଗୋଟି କାରଣ ହେଲା– ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ଏବଂ କୃଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ।

(iv) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କାରଣରୁ ହିମାଳୟର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ହିମବାହର ଗଳନ ପୁନଃଭରଣାଠାରୁ ଅଧିକ ରହୁଛି । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ହିମାଳୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଛି ।

(v) ଭୂତଳ ଜଳର ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର କମିବାରେ ଲାଗିଛି । ଅଧୂକ କଳକାରଖାନା ସ୍ଥାପନ ଫଳରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇ ଅନେକ ଶ୍ଵାସଜନିତ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଅଛି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ତୁମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ପରିବେଶରେ ପ୍ରକୃତି ନିଜସ୍ଵ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃସୃଷ୍ଟି କ୍ଷମତା ହରାଇବା ପାଇଁ ଦାୟୀ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
Answer:
(i) ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ପରିବେଶ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବସ୍ତୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଢଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ସେଥୁରୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ପାଇଁ ଉପକାର ପାଇପାରିବା ।

(ii) କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବାର କ୍ଷମତା ପ୍ରକୃତିର ଅଛି । କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟ ବିକଶିତ ହେବାପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ବ୍ୟବହାର କରି ପରିବେଶକୁ ନଷ୍ଟ କରି ଦେଇଥାଏ ।

(iii) ଭୂତଳ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ ସମସ୍ୟାକୁ ବିଚାରକୁ ନିଆଯାଇପାରେ । ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ଚାଷୀ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ଅଧ୍ୟକ ପରିମାଣରେ ଭୂତଳ ଜଳ ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା କାରଣରୁ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ପୁନଃଭରଣ ତୁଳନାରେ ଅଧ‌ିକ ନିମ୍ନଗାମୀ ହେଉଅଛି ।

(iv) ପୂର୍ବାନୁମାନ କରାଯାଇଛି ଯେ, ଆମର ବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଭୂତଳ ଜଳ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯିବ ।
(v) ସେହିପରି, ରାସାୟନିକ ସାର ଏବଂ କୀଟନାଶକର ଅନୁପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ମୃତ୍ତିକା ଅବକ୍ଷୟ ହେଉଅଛି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ସିମେଣ୍ଟ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳି ଆମର ତଥା ପଶୁମାନଙ୍କ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଛି ।

Question 2.
ପ୍ରକୃତି ଚକ୍ରକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାପାଇଁ କି? କି’ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ ?
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦୂଷଣ, ଜୈବବିବିଧତା କ୍ଷତି ଏବଂ ଜଳବାୟୁରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅନବରତ ଘଟିଚାଲିଛି ।

(ii) ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ ଆସିଛି ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର କିପରି ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇପାରିବ ସେଥ‌ିପାଇଁ ସୁଚିନ୍ତିତ ପଦକ୍ଷେପମାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ।

(iii) ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ପ୍ରତିକାରମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇପାରିବ । ଯଥା- ଜଳ ଅମଳର ବିଭିନ୍ନ ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତି, ପୋଖରୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକର ପୁନରୁଦ୍ଧାର, ପାଣିର ଅପଚୟ ହ୍ରାସ, ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ପୁନଃ ବ୍ୟବହାର ଭଳି ଅନେକ କିଛି ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

(iv) ମୃତ୍ତିକା ଅବକ୍ଷୟ ରୋକିବାପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତି ଆପଣେଇବାକୁ ପଡ଼ିବ । କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋବର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର, ମୃତ୍ତିକା ଆଚ୍ଛାଦନ, ବହୁ ଫସଲଭିଭିକ କୃଷି ପଦ୍ଧତିକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଇଲେ ଆମେ ପ୍ରକୃତି ଚକ୍ରକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିପାରିବା ।

(v) ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଆମକୁ ପୁନଶ୍ଚ ଏହି ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖୁବାକୁ ହେବ ଏବଂ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ହେବ, ଯାହା ଫଳରେ ମୃତ୍ତିକାର ପୁନଃଭରଣ ଓ ପୁନଃର୍ଜୀବିତ କରି ଅବକ୍ଷୟ ରୋକାଯାଇପାରିବ ।

ସ୍ଵରୂପ, ବୃକ୍ଷମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ଏହିଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷ କଲ୍ୟାଣ କରେ, ମେ ଡାକ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ କହିଥାଉ । ଆମେ ଏହାକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଭାବିପାରିବା ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାକୁ– ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଜଳକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇବାକୁ ଆମେ ‘ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ’ ବୋଲି କହିଥାଉ । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ସେହି ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଜଳ, ଉର୍ବର ଚାଷଜମି ଏବଂ ପରାଗୀକୃତ ଫସଲରୁ ଉପକୃତ ହେଉ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ ପାଇଥାଉ ।

ଗୋଟିଏ ପରିପକ୍ଵ ବୃକ୍ଷ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨୭୫ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ (ଏହି ଉତ୍ପାଦନ ବୃକ୍ଷର ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ) । ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ (ଏହି ଆବଶ୍ୟକତା ମନୁଷ୍ୟର ପରିଶ୍ରମ, ଉଚ୍ଚତା ଓ ଓଜନ ଭିତ୍ତିରେ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ) ।

Question 3.
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳର ବିଭିନ୍ନ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳର ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିବାପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର : ତୁମ ଅଧ୍ୟୟନର ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ତୁମକୁ ଆବଶ୍ୟକ ସୂଚନାର ଉତ୍ସ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିପାରିବ । ସମୟ ସହିତ ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତିରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି ? ପରିବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ସବୁକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଓ ଏକ ନିରାକରଣ କ’ଣ କରିହେବ, ଏହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ଛୋଟ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
ମୋ ଅଞ୍ଚଳ ବାଲେଶ୍ଵରରେ । ପ୍ରାଥମିକ ନବୀକଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସୌରଶକ୍ତି, ପବନଶକ୍ତି ଏବଂ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ । ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହନଦ୍ଵାରା ସୌରଶକ୍ତି ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି ମାତ୍ର ଏହା ଖୁବ୍ କମ୍ ଲୋକ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି କାରଣ ଏହା ବ୍ୟୟବହୁଳ ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଦରକାର । ପବନ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ଅଣବିକଶିତ କାରଣ ସହରଟିର ଭୂମିରୂପ ଚେପ୍‌ଟା ଅଟେ ଏବଂ ଦକ୍ଷତାହୀନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ଯୋଗୁଁ ଜୈବ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇପାରୁନାହିଁ ।

ମୋ ଅଞ୍ଚଳ ବାଲେଶ୍ଵର ବର୍ତ୍ତମାନ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି କ୍ଷମତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି । ବିଭିନ୍ନ ପଦକ୍ଷେପ ଯଥା— ଛାତ୍ର ଉପରେ ସୌର ପ୍ୟାନେଲ୍, ୧୦୦୦ ମେଗାୱାଟ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ସୌର ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଏବଂ ୧୧୧ ମେଗାଓ୍ବାଟ ପବନ ଶକ୍ତି ପ୍ଲାଣ୍ଟ୍ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି ।

ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥିତି ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଶକ୍ତିର କ୍ରବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ଚାହିଦା ଯୋଗୁଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯାଇଛି । ପବନଶକ୍ତି ପ୍ରକଳ୍ପ ଆଗେଇପାରି ନାହିଁ । ଏ ଜୈବ ଇନ୍ଧନର ବିଭବ ଅବ୍ୟବହୃତ ରହିଅଛି । ଏଥ‌ିରେ ଉନ୍ନତ ଆଣିବା ପାଇଁ ବାଲେଶ୍ଵର ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀତି ନିୟମ ଆବଶ୍ୟକ ।

ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ :
ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥାଏ ବା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବହୁବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ, ସେହି ପ୍ରକାର ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କହିଥାଉ । ଉଦାହରଣ– ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ (କୋଇଲା ଓ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍), ଲୁହା, ତମ୍ବା ଓ ସୁନା ଭଳି ଖଣିଜ ଏବଂ ଧାତବ ପଦାର୍ଥ ।

ଭାରତରେ ଗଚ୍ଛିତ ଥ‌ିବା କୋଇଲା ଭଣ୍ଡାର ଆଉ ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରିବ ବୋଲି ଆକଳନ କରାଯାଉଛି ।

Question 4.
ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ଏହି ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? କେଉଁସବୁ ପଦକ୍ଷେପଦ୍ଵାରା ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇପାରିବ ?
Answer:
(i) ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ (କୋଇଲା ପେଟ୍ରୋଲିୟମ), ଲୁହା, ତମ୍ବା ଓ ସୁନା ଭଳି ଖଣିଜ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

(ii) ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ବହୁ ବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ । ଆମ୍ଭେମାନେ ଯେଉଁ ହାରରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସେହି ହାରରେ ପୁନଃଭରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

(iii) କ୍ରମାଗତ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ କରିବାପାଇଁ ଦିନକୁ ଦିନ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଚାହିଦା ଅଧ‌ିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି । କୋଇଲା ଭଣ୍ଡାର ଆଉ ମାତ୍ର ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିପାରେ ବୋଲି ଗବେଷକମାନେ ମତପୋଷଣ କଲେଣି ।

(iv) ତେଣୁ ଏବେ ସମୟ ଆସିଛି, ଆମେ କୋଇଲାର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ସୌରଶକ୍ତି, ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି, ଭୂ-. ତାପଜ ଶକ୍ତି ଓ ଜୁଆର ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର କରିବାପାଇଁ ଆଜିଠାରୁ ଯୋଜନାମାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଉନ୍ନତ କାରିଗରି ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ସୁଚିନ୍ତିତ ଯୋଜନା ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଏହି ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

(v) ଅଧ୍ୟରୁ ଅଧୂକ ସୌରଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ରମାନ ସ୍ଥାପନ କରିବା, ସ୍ଥାନୀୟ ନଦୀମାନଙ୍କରେ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣ କରି ସେଥୁରୁ ଆମେ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରିବା, ଯାହାଦ୍ଵାରା କି ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଚାହିଦାକୁ ପୁରଣ କରିପାରିବା ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ବଣ୍ଟନ ଓ ଏହାର ପ୍ରଭାବ :
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦେଶ ଭିତରେ ସମାନ ଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇନଥାଏ ।

ଏହି ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ମାନ ବବସତି, ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରକାର ଭେଦ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ରୂପ ଦେଇଥାଏ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ ପାଇଁ ବିବାଦ ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପିତ ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜୀବନଶୈଳୀ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥାଏ ।

ଏପରିକି ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ, ପୃଥ‌ିବୀର ସମ୍ବଳ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ଶିଳ୍ପାୟନ ତଥା ମାନବ ଜ୍ଞାନ ଦକ୍ଷତାର ସମନ୍ୱୟ ଯୋଗୁଁ ଅତି ଉଚ୍ଚ ମାନର ଇସ୍ପାତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଯଥା ଉଷ୍ଟିଲ୍‌ (Wootz Steel) ।

ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ, ଭାରତରେ ବୃହତ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିକାଶକୁ ଅତୀତରେ ବାଣିଜ୍ୟ ହିଁ ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଇଥିଲା ।
ଆମ ଦେଶର କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ ଓ ପୁଦୁଚେରୀ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ଦକ୍ଷତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚାଳନାଦ୍ୱାରା କାବେରୀ ନଦୀର ଜଳକୁ ସୁଷମ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇପାରିଛି ।

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ (ମୁଖ୍ୟ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ବଣ୍ଟନ) ଥିବା ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କର । ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ସମ୍ବଳ ଉପଲବ୍ଧ ? ସେଗୁଡ଼ିକ ବଣ୍ଟନ କିପରି ଭାବରେ ହୋଇଅଛି ?
Answer:
ମାନଚିତ୍ରରେ ଜଣାପଡୁଛି ଯେ ଭାରତରେ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଛି । ଦେଶର ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରାଞ୍ଚଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କୋଇଲା ଖଣି, ଯଥା- ଝରିଆ, ରାଣୀଗଞ୍ଜ, କୋର୍ବା, ନେଭେଲି ଏବଂ ସିଙ୍ଗରେଣିଠାରେ ରହିଛି । ଦେଶର କେନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଲୌହପିଣ୍ଡ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଛି । କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାରତର କଟନୀ ଓ କୋରାପୁଟଠାରେ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି । ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ମୁମ୍ବାଇ ହାଇ, ଅଙ୍କଲେଶ୍ଵର ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ (ଆସାମ)ର ଦିଗ୍‌ବୋଇଠାରେ ରହିଛି । ଏପରି ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ଭାରତରେ ଭୂତାତ୍ତ୍ଵିକ ବିଭିନ୍ନତାକୁ ସୂଚାଏ ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଖଣିଜ ଦେଖାଯାଏ । ଆମ ରାଜ୍ୟରେ କୋଇଲା, ଲୌହପିଣ୍ଡ ଓ ବକ୍ସାଇଟ୍ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି । ଓଡ଼ିଶାର କେଉଁଝର ଓ ମୟୂରଭଞ୍ଜରେ ଲୌହପିଣ୍ଡ ଥିବାବେଳେ ତାଳଚେରଠାରେ କୋଇଲା ଏବଂ କୋରାପୁଟରେ ବକ୍ସାଇଟ୍ ଖଣି ରହିଛି ।

Question 6.
ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଚୟନ କର । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଉପଲବ୍ଧତା ବିଷୟରେ ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ କରି, ଗୋଟିଏ ମାନଚିତ୍ରରେ ଚିହ୍ନିତ କର । ସେଗୁଡ଼ିକର ବଣ୍ଟନ ବିଷୟରେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ? ଏଗୁଡ଼ିକ ସହିତ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଜଡ଼ିତ ?
Answer:

ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ହେଉଛି କୋଇଲା ଓ ଲୌହପିଣ୍ଡ । କୋଇଲା ମୁଖ୍ୟତଃ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ । ଲୌହପିଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶା, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଏବଂ ଗୋଆରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକର ବଣ୍ଟନ ଅସମାନ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ ହୁଳ ପରିମାଣରେ ପୂର୍ବ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଛି । ଏହାଫଳରେ ସେହି ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖଣି ଓ ତତ୍ ସମ୍ପର୍କିତ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି ।

Question 7.
ସେସବୁ ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଉତ୍ତୋଳନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ ଆଲୋଚନା କର । ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଉପହାରକୁ ଆମେ କିପରି ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା, ସେ ବିଷୟରେ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅ ।
Answer:
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତୋଳନଦ୍ଵାରା ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥଳେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଥାଏ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ ଏବଂ ପରିବେଶର କ୍ଷତି କରିଥାଏ । ସମୟକ୍ରମେ ଏହାଦ୍ଵାରା ସମ୍ବଳ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ, ପରିସଂସ୍ଥାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚେ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ବଂଶଧରଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଉପହାରକୁ ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଧାରଣୀୟ ଉତ୍ତୋଳନ ପ୍ରଣାଳୀ, ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବ୍ୟବହାର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଆରୋପ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସମ୍ବଳ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ବ ଆରୋପ କରାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସଂରକ୍ଷଣ ନୀତିକୁ ସମର୍ଥନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କର ଅଧିକାରକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ପରିମାଣକୁ କମ୍ କରି ସମ୍ବଳର ପୁନର୍ବିନିଯୋଗ ଏବଂ ଚକ୍ରୀକରଣ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧାରଣୀୟତାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ଭବିଷ୍ୟତରେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ ନିରାପଦ ରଖିବାପାଇଁ ଭବିଷ୍ୟତ ବଂଶଧରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ଵ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 8.
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନଦୀଜଳ ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ଦେଖାଯାଇଥ‌ିବା ବିବାଦ ଖୋଜି ବାହାର କର, ଏହାର ନିଷ୍କର୍ଷ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳରେ ଅଂଶୀଦାରୀ ପାଇଁ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଯାଉଛି ।

(ii) ଅଧୁନା ଆମ ଦେଶର କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତାମିଲନାଡୁ, କେରଳ ଓ ପଡୁଚେରୀ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାବେରୀ ନଦୀର ଜଳବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଛି ।

(iii) ଏହି ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ଓ ଦକ୍ଷତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚାଳନାଦ୍ଵାରା ଶାନ୍ତି ବଜାୟ ରଖୁବା ସହ ନ୍ୟାୟସଂଗତ ଜଳ ବଣ୍ଟନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

(iv) ଏହି ନଦୀଜଳ ବଣ୍ଟନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ ଭାରତ ଓ ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାନଦୀର ଜଳବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇ ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ସମାଧାନ କରାଯାଇ ପାରିଛି ।

(v) ଆମ ରାଜ୍ୟର ମହାନଦୀ ଜଳକୁ ନେଇ ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟରେ ଜଳବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଛି । ଏହି ବିବାଦକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଦୁଇ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆପୋଷ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଜାରି ରହିଛି । ନିକଟ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାର ଏକ ସୁସମାଧାନର ବାଟ ଫିଟି ପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।

ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ :
କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥ‌ିବା ସତ୍ତ୍ବେ ସେଠାରେ ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ଧାରା ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ । ଫଳତଃ ଦେଶରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ (Natural Resource Curse) କିମ୍ବା ପ୍ରଚୁରତାର ବିରୋଧାଭାସ (Paradox of Plenty) ବୋଲି କହିଥା’ନ୍ତି ।

ସମ୍ବଳର ସଂଗ୍ରହଣ ଓ ଏହାର ଧାରଣୀୟତା (Substainability) ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ତଥାପି ଏକ ଆହ୍ୱାନ ହୋଇ ରହିଛି । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହାର ସୁପରିଚାଳନା ବିଷୟରେ ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଜାଣିବା ଦରକାର ।

Question 9.
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସୃଷ୍ଟ ଏହିଭଳି ଏକ ବିବାଦକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର । ଏହାର ନିଷ୍କର୍ସ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଉ- ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସୃଷ୍ଟ ଏହିଭଳି ଏକ ବିବାଦ ହେଉଛି ନୀଳନଦୀକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଇଥ୍‌ଓପିଆ, ସୁଦାନ ଓ ମିଶର ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବିବାଦ । ଇଥୁଓପିଆ ନୀଳନଦୀର ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍ ଇଥ୍‌ଓପିଆନ୍ ରିନାସାଁ ଡ୍ୟାମ୍ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କଲା । କିନ୍ତୁ ମିଶର ଓ ସୁଦାନ ନୀଳନଦୀର ତଳମୁଣ୍ଡିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପରିମାଣଠାରୁ କମ୍ ଜଳ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଦେଲା । ମିଶର ନୀଳନଦୀର ଶତକଡ଼ା ନଭେଭାଗ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ । ଅନେକ ଥର କଥାବାର୍ତ୍ତା ପରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନର ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ଏଥୁରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ନଦୀ ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ଦେଶ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ଵନ୍ଦ ଦେଖାଦେଇପାରେ ।

Question 10.
ବିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉପଲବ୍ଧ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାରକ୍ଷମ କରିବାପାଇଁ କେଉଁସବୁ ନିବେଶ (Input) ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଚାର କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଉପଲବ୍‌ଧ ହୋଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାରୁନାହିଁ । ଯେଉଁ କେତେକ ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରାଯାଇପାରୁଛି ତାହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ ।

(ii) ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳକୁ ବ୍ୟବହାରକ୍ଷମ କରିବାପାଇଁ ବୈଦେଶିକ ପୁଞ୍ଜି ଓ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

(iii) ଆମ ରାଜ୍ୟର ରାଉରକେଲାଠାରେ ଥ‌ିବା ଲୌହଇସ୍ପାତ କାରଖାନ ଜର୍ମାନୀ ଦେଶର ପୁଞ୍ଜି ଓ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇ ନିର୍ମିତ ହୋଇଅଛି । ଠିକ୍ ସେହିପରି ଆମ ଦେଶରେ ଭିଲାଇ, ବୋକାରୋଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୌହଇସ୍ପାତ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ରୁଷିଆ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଅଛି ।

(iv) ତଥାପି ମଧ୍ୟ ସମ୍ବଳ ସଂଗ୍ରହଣ ଓ ଏହାର ଧାରଣୀୟତା (Substainability) ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ଏକ ଆହ୍ୱାନ ହୋଇ ରହିଛି । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହାର ସୁପରିଚାଳନା ବିଷୟରେ ସମସ୍ତେ ଅବଗତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(v) ତେବେ ମଣିଷର ବୋଧଶକ୍ତି, ସୁଶାସନ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଯୋଜନା ଉପରେ ଏହାର ସ୍ଥାୟୀ ଲାଭ ବା ତତ୍‌କାଳ ଲାଭ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଆମ ଦେଶରେ ଦୁସାଗର ଜଳପ୍ରପାତ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଗୋଆ

Question 2.
ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ବା ପଦାର୍ଥକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ

Question 3.
ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ଆଧାରଶିଳା କାହାକୁ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଶକ୍ତି

Question 4.
କୌଣସି ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଦି ନଷ୍ଟ କିମ୍ବା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପ୍ରକ୍ରିୟା

Question 5.
କୃତଜ୍ଞତା ସ୍ଵରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କ’ଣ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ?
Answer:
ଅର୍ଘ୍ୟ

Question 6.
ଆମର ମୁଖ୍ୟ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ କ’ଣ ?
Answer:
କୋଇଲା

Question 7.
ଗୋଟିଏ ପରିପକ୍ଵ ବୃକ୍ଷ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ କେତେ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ?
Answer:
୨୭୫ ଲିଟର

Question 8.
ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ କେତେ ଲିଟର ଅମ୍ଳଜାନ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାଏ ?
Answer:
୩୫୦ ଲିଟର

Question 9.
ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟ କୋଇଲା ଖଣି ଅଞ୍ଚଳ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ତାଳଚେର

Answer:10.
କାବେରୀ ନଦୀର ଜଳବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଦେଖାଯାଇଛି ?
Answer:
କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ କେରଳ

Question 11.
ଆମ ଦେଶର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି ?
Answer:
ପଞ୍ଜାବ

Question 12.
ପଞ୍ଜାବର କେତେ ପ୍ରତିଶତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ?
Answer:
ପ୍ରାୟ ୮୦ ପ୍ରତିଶତ

Question 13.
ଭାରତର କେଉଁ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର କମିବାରେ ଲାଗିଛି ?
Answer:
ଚଣ୍ଡିଗଡ଼

Question 14.
ସମେଣ୍ଟ ଶିଳ୍ପରୁ ନିର୍ଗତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳି ଆମ ଶରୀରରେ କେଉଁ ଅଙ୍ଗରେ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ?
Answer:
ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍

Question 15.
ଆରୋଭିଲ୍ ଆର୍ଥ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଭାରତର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ପୁଦୁଚେରୀ

Question 16
ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ଭାଷାରୁ ଆସିଅଛି ?
Answer:
ସଂସ୍କୃତ

Question 17.
ଆମ ଦେଶର କେଉଁ ରାଜ୍ୟ ଜୈବିକ କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କରିଛି ?
Answer:
ସିକିମ୍

Question 18.
ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ସୌର ପାର୍କ କେଉଁଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ?
Answer:
ରାଜସ୍ଥାନ

Question 19.
ଭାଡ଼ଲା ସୌରପ୍ରକଳ୍ପ କେଉଁ ଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଭାରତ

Question 20.
ମାନବ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି, ଏକଥା କେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି ?
Answer:
ଭଗବଦ୍‌ଗୀତା

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରି ଆମକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅର୍ଥନୀତି ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେବାପାଇଁ କେଉଁମାନେ ମତାମତ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ?
(i) ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀ
(ii) ପରିବେଶବିତ୍
(iii) ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ
(iv) ରସାୟନବିତ୍
Answer:
(i) ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀ

Question 2.
ସମୁଦ୍ର ଶଯ୍ୟାର ବହୁତଳେ କେଉଁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଛି ?
(i) କୋଇଲା
(ii) ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍
(iii) ସୁନା
(iv) ଚୂନପଥର
Answer:
(ii) ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍

Question 3.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇନଥାଏ ?
(i) ମୁଭିକା
(ii) ବାୟୁ
(iii) ପେଟ୍ରୋଲ
(iv) କାଠ
Answer:
(iii) ପେଟ୍ରୋଲ

Question 4.
ମନୁଷ୍ୟ ତା’ର ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କେଉଁ ଗଛକୁ ପୂଜା କରିଥାଏ ?
(i) କର ଞ୍ଜ
(ii) ନିମ୍ବ
(iii) ଆମ୍ବ
(iv) ତୁଳସୀ
Answer:
(iv) ତୁଳସୀ

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ ?
(i) ଶକ୍ତି ପାଇଁ ସମ୍ବଳ
(ii) ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ସମ୍ବଳ
(iii) ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ
(iv) କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ
Answer:
(iv) କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ

Question 6.
ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ ଶକ୍ତି କାହାର ଅଛି ?
(i) ମନୁଷ୍ଯ
(ii) ଜୀବଜନ୍ତୁ
(iii) ବୃକ୍ଷ
(iv) ଜଳସ୍ରୋତ
Answer:
(iii) ବୃକ୍ଷ

Question 7.
ନେୟଭେଲି କୋଇଲା ଖଣି କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(i) କେରଳ
(ii) କର୍ଣ୍ଣାଟକ
(iii) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
(iv) ତାମିଲନାଡୁ
Answer:
(iv) ତାମିଲନାଡୁ

Question 8.
ଦିଗ୍‌ବୋଇ ଖଣିଜ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର କେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ?
(i) ନାଗାଲାଣ୍ଡ
(ii) ଗୁଜୁରାଟ
(iii) ବମ୍ବେ ହାଇ
(iv) ଆସାମ
Answer:
(iv) ଆସାମ

Question 9.
ଆମର କେଉଁ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ସହିତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳ ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ?
(i) ପାକିସ୍ତାନ
(ii) ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ
(iii) ଭୁଟାନ
(iv) ନେପାଳ
Answer:
(ii) ବାଙ୍ଗଲାଦେଶ

Question 10.
ମେଟୁର ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା କେଉଁ ନଦୀ ଉପରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ?
(i) ଗୋଦାବରୀ
(ii) ମହାନଦୀ
(iii) କାବେରୀ
(iv) ଡୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା
Answer:
(iii) କାବେରୀ

Question 11.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ କହିଲେ, ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଧୁକ ଥିଲେ ବିକାଶର ଧାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ।
(ii) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଧିକ ଥିଲେ ବିକାଶର ଧାରା ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ ।
(iii) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଧିକ ଥିଲେ ବିକାଶର ଧାରା ଆଦୌ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ
(iv) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଧୁକ ଥିଲେ ବିକାଶର ଧାରା ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(ii) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ଅଧିକ ଥିଲେ ବିକାଶର ଧାରା ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ ।

Question 12.
ସବୁଜ ବିପ୍ଳବର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳା କାହାକୁ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(i) ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ
(ii) ପଞ୍ଜାବ
(iii) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
(iv) ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ
Answer:
(ii) ପଞ୍ଜାବ

Question 13.
_______ ଦଶକରେ ପଞ୍ଜାବର ଚାଷୀମାନେ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ ଅମଳକ୍ଷମ ବିହନ, ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।
(i) ୧୯୬୦
(ii) ୧୯୭୦
(iii) ୧୯୮୦
(iv) ୧୯୯୦
Answer:
(i) ୧୯୬୦

Question 14.
ପଞ୍ଜାବର ପ୍ରାୟ _________ ପ୍ରତିଶତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ଶୋଷିତ’ ଅଞ୍ଚଳର ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।.
(i) ୮୦
(ii) 90
(iii) ୬୦
(iv) ୫୦
Answer:
(i) ୮୦

Question 15.
ରାଜସ୍ଥାନର ଜୟସାଲମେର ଦୁର୍ଗ __________ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
(i) ଏକାଦଶ
(ii) ଦ୍ଵାଦଶ
(iii) ତ୍ରୟୋଦଶ
(iv) ଦଶମ
Answer:
(ii) ଦ୍ଵାଦଶ

Question 16.
________ ଶିଳ୍ପକୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ଶିଳ୍ପ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଥାଏ ।
(i) ରଙ୍ଗ
(ii) ସାବୁନ୍
(iii) ସିମେଣ୍ଟ
(iv) କାଗଜ
Answer:
(iii) ସିମେଣ୍ଟ

Question 17.
ସିମେଣ୍ଟ ଶିଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ କଞ୍ଚାମାଲ୍ ________ ଅଟେ ।
(i) କୋଇଲା
(ii) ଚୂନପଥର
(iii) କଳାମାଟି
(iv) ଅଙ୍ଗାର
Answer:
(ii) ଚୂନପଥର

Question 18.
ମାଟି ନିର୍ମିତ ଆଧୁନିକ କୋଠା ___________ ଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
(i) କର୍ଣ୍ଣାଟକ
(ii) ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ
(iii) ପୁଦୁଚେରୀ
(iv) ଚଣ୍ଡିଗଡ଼
Answer:
(iii) ପୁଦୁଚେରୀ

Question 19.
_________ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ ।
(i) ଋକ୍‌ ବେଦ
(ii) ଆୟୁର୍ବେଦ
(iii) ଯଜୁର୍ବେଦ
(iv) ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ
Answer:
(iv) ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ

Question 20.
ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ ଶବ୍ଦଟି __________ ଭାଷାରୁ ଆସିଅଛି ।
(i) ପାର୍ଶି
(ii) ବଙ୍ଗଳା
(iii) ସଂସ୍କୃତ
(iv) ମରାଠୀ
Answer:
(iii) ସଂସ୍କୃତ

Question 21.
ପେମାଙ୍କ ପରିବାର __________ ରାଜ୍ୟରେ ଜୈବିକ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
(i) ଆସାମ
(ii) ମେଘାଳୟ
(iii) ମଣିପୁର
(iv) ସିକିମ୍
Answer:
(iv) ସିକିମ୍

Question 22.
________ ମସିହାରେ ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷି ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।
(i) ୨୦୧୪
(ii) ୨୦୧୬
(iii) ୨୦୧୭
(iv) ୨୦୧୮
Answer:
(ii) ୨୦୧୬

Question 23.
ଏକ ଆଦର୍ଶ କୃଷି ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇବାରେ ବିଶ୍ଵରେ _______ ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ୟତମ ।
(i) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
(ii) ଓଡ଼ିଶା
(iii) କେରଳ
(iv) ସିକିମ୍
Answer:
(iv) ସିକିମ୍

Question 24.
ରାଜସ୍ଥାନର ସୌର ପାର୍କ ରାଜ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ _________ ଭାଗ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଛି ।
(i) ୧୦ ଭାଗ
(ii) ୧୫ ଭାଗ
(iii) ୨୦ ଭାଗ
(iv) ୨୧ ଭାଗ
Answer:
(ii) ୧୫ ଭାଗ

Question 25.
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ________ ନିକଟରେ ଏକ ସୌର ଫାର୍ମ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ।
(i) ରାଇଚୁର
(ii) ରଣପୁର
(iii) ଗୁଣୁପୁର
(iv) ବେଲାରୀ
Answer:
(i) ରାଇଚୁର

Question 26.
________ ସୌର ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାରତର ସୌର ମହତ୍ତ୍ୱକାଂକ୍ଷର ଏକ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ।
(i) ଉଲ୍ଲାର
(ii) ଭାରିକଳ୍ପ
(iii) ଭାଡ଼ଲା
(iv) ଭାଲିଡ଼ା
Answer:
(iii) ଭାଡ଼ଲା

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମେଟୁର ଯୋଜନା	ସିକିମ୍
ଅରୋଭିଲ୍	ରାଜସ୍ଥାନ
ସୌର ପାର୍କ	ପଞ୍ଜାବ
ଭୂତଳ ଜଳ ସଙ୍କଟ	ପୁଦ୍ଧଚେରୀ
ଆଦର୍ଶ କୃଷିରାଜ୍ୟ	ତାମିଲନାଡୁ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମେଟୁର ଯୋଜନା	ତାମିଲନାଡୁ
ଅରୋଭିଲ୍	ପୁଦୁଚେରୀ
ସୌରପାର୍କ	ରାଜସ୍ଥାନ
ଭୂତଳଜଳ ସଙ୍କଟ	ପଞ୍ଜାବ
ଆଦର୍ଶ କୃଷିରାଜ୍ୟ	ସିକିମ୍

 

Question 2.

‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ
କୁଡ୍ରମୁଖ	କୋଇଲା
ରାଣୀଗଞ୍ଜ	ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର
କେନ୍ଦୁଝର	ତୈଳଖଣି
ଦିଗ୍ ବୋଇ	ବକ୍ସାଇଟ୍
ଆଙ୍କଲେ ଶ୍ୱ ର	ଲୁହାପଥର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
କୁଡ୍ରମୁଖ	ଲୁହାପଥର
ରାଣୀଗଞ୍ଜ	କୋଇଲା
କେନ୍ଦୁଝର	ବକ୍ସାଇଟ୍
ଦିଗ୍‌ ବୋଇ	ତୈଳଖଣି
ଆଙ୍କ ଲେଶ୍ୱର	ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମୃଦୁ କର୍ଷଣ	କାଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରହ
ତୁଳସୀ ପୂଜା	ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା
ପୁନଃ ବନୀକରଣ	ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି
ଜୟସଲମେର ଦୁର୍ଗ	ମାଟିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ
ଅରୋଭିଲ୍	ବାଲି ପଥର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ମୃଦୁ କର୍ଷଣ	ମାଟିର ଆର୍ଦ୍ରତା
ତୁଳସୀ ପୂଜା	ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି
ପୁନଃ ବନୀକରଣ	କାଷ୍ଠ ସଂଗ୍ରହ
ଜୟସଲମେର ଦୁର୍ଗ – ବାଲିପଥର	ବାଲିପଥର
ଅରୋଭିଲ୍	ମାଟିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ	୧୯୪୫
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ	୨୦୧୫
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌରଶକ୍ତି ମେଣ୍ଟ	୧୯୩୯
ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷିରାଜ୍ୟ	୧୯୬୦ ଦଶକ
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ	୨୦୧୬

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ	୧୯୩୯
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ	୧୯୪୫
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌରଶକ୍ତି ମେଣ୍ଟ	୨୦୧୫
ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷି ରାଜ୍ୟ	୨୦୧୬
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ	୧୯୬୦ ଦଶକ

 

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିର ଦୁଇଟି କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
(i) ଅତ୍ୟଧ‌ିକ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିର ଅନେକ କାରଣ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି, ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଭିତ୍ତିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ।

(ii) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କାରଣରୁ ହିମାଳୟର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ହିମବାହର ଗଳନ ହାର ବର୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ପୁନଃ ଭରଣାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଇଥାଏ । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ହିମାଳୟ ଜଳଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମତଳ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 2.
ପ୍ରକୃତିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟାଘାତ କେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
(i) ଶିଳ୍ପାୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅପଘଟିତ ହୋଇ ନ ପାରିବାରୁ କୌଣସି ଜୀବର ଖାଦ୍ୟାଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନଥାଏ । ତେଣୁ ଏହା ନଦୀ ତଥା ଜଳାଶୟକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ ଓ ଜୀବନ ପାଇଁ ହାନିକାରକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ସଂକ୍ଷପ୍ତ ଟିପ୍‌ପଣୀ ଲେଖ । ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ
Answer:
(i) ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ । ଏଥିରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଭିଦ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତରୁ ଆସିଅଛି ।

(ii) ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ପ୍ରାୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୁରପାଳଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ମୁଭିକା ଭିଭିରେ ଗଛ ଲଗାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ, ବିହନ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରାକ୍ ଚାରାରୋପଣର ଯନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଅଛି ।

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ	୧୯୪୫
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ	୨୦୧୫
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌରଶକ୍ତି ମେଣ୍ଟ	୧୯୩୯
ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷିରାଜ୍ୟ	୧୯୬୦ ଦଶକ
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ	୨୦୧୬

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ	୧୯୩୯
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ	୧୯୪୫
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌରଶକ୍ତି ମେଣ୍ଟ	୨୦୧୫
ସିକିମ୍ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ଜୈବିକ କୃଷି ରାଜ୍ୟ	୨୦୧୬
ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ	୧୯୬୦ ଦଶକ

 

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମେ ଅନୁଭବ କରୁଥ‌ିବା ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିର ଦୁଇଟି କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
(i) ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିର ଅନେକ କାରଣ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି, ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଭିଭିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ କ୍ଷୟ ।

(ii) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କାରଣରୁ ହିମାଳୟର କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ହିମବାହର ଗଳନ ହାର ବର୍ଷଣ ଦ୍ଵାରା ପୁନଃ ଭରଣାଠାରୁ ଅଧିକ ହେଇଥାଏ । ଏହାର ପ୍ରଭାବ ହିମାଳୟ ଜଳଉତ୍ସ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମତଳ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 2.
ପ୍ରକୃତିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଏବଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ ବ୍ୟାଘାତ କେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥା’ଛି ?
Answer:
(i) ଶିଳ୍ପାୟନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହି ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଅପଘଟିତ ହୋଇ ନ ପାରିବାରୁ କୌଣସି ଜୀବର ଖାଦ୍ୟାଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇନଥାଏ । ତେଣୁ ଏହା ନଦୀ ତଥା ଜଳାଶୟକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ ଓ ଜୀବନ ପାଇଁ ହାନିକାରକ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ସଂକ୍ଷପ୍ତ ଟିପ୍‌ପଣୀ ଲେଖ : ବୃକ୍ଷାୟୁର୍ବେଦ
Answer:
(i) ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଉଭିଦ ବିଜ୍ଞାନ । ଏଥୁରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଉଭିଦ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତରୁ ଆସିଅଛି ।

(ii) ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଟି ପ୍ରାୟ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସୁରପାଳଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ମୁଭିକା ଭିଭିରେ ଗଛ ଲଗାଇବା ପ୍ରଣାଳୀ, ବିହନ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରାକ୍ ଚାରାରୋପଣର ଯନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଅଛି ।

Question 4.
ସଂକ୍ଷପ୍ତ ଟିପ୍‌ପଣୀ ଲେଖ : ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌରମେଣ୍ଟ :
Answer:
(i) ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମିଳିତ ଭାବେ ସୌରଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ମେଣ୍ଟ ଗଠନ କରିଥିଲେ । ଏହାକୁ IASE – International Alliance for Solar Energy ମଧ୍ଯ କୁହାଁଯାଇଥାଏ ।

(ii) ସୌର ରଶ୍ମିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଏହି ମେଣ୍ଟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ।

Question 5.
ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।.
Answer:

ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ :	ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା :
(i) ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାହାକୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ’ କହିଥାଉ ।	(i) ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ମଣିଷର କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରି ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାହାକୁ ‘ପରିସଂସ୍ଥା ସେବା’ କହିଥାଉ ।
(ii) ଉଦାହରଣ – ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଜଳକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବା, ମୃର୍ତ୍ତିକା କ୍ଷୟକୁ ରୋକିବା ।, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବାସସ୍ଥାନ ଯୋଗାଇବା ଇତ୍ୟାଦି ।	ଉଦାହରଣ : ବୃକ୍ଷମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ।

Question 6.
ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଓ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ଯ ସମ୍ବଳ ମଧ୍ଯରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:

ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ	ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ :
(i) ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ସୃଷ୍ଟି ହେବାପାଇଁ ବହୁବର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ଭରଣ ହୋଇ ପାରି ନଥାଏ, ତାହାକୁ ନବୀକରଣ ଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଇଥାଏ ।	(ii) ଉଦାହରଣ – କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍, ଲୁହା, ତମ୍ବା ଓ ସୁନା ଭଳି ଧାତବ ଖଣିଜ ଏବଂ ଧାତୁ ।
(i) ଯେଉଁ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ, ଯେତେ ପରିମାଣରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହଜରେ ପୁନଃ ଭ ର ଣ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ ।	(ii) ଉଦାହରଣ :- ସୌରଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି ଓ ଜୁଆର ଶକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି କାହିଁକି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ?
Answer:

1. ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସମନ୍ଵୟ ରକ୍ଷା କରି ଆମକୁ ଏକ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅର୍ଥନୀତି (Regenerative Economy) ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେବାପାଇଁ ସମାଜବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ।
2. ଏ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥନୀତି ବ୍ୟବହୃତ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଉପଯୋଗ, ଅପଚୟ ହ୍ରାସ ଏବଂ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକର ପୁନଃ ଭରଣାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
3. ଏହିସବୁ କାରଣ ପାଇଁ ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଫେରିଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

Question 2.
ତୁମ ଜାଣିବାରେ ପ୍ରକୃତି କେତେବେଳେ ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

1. ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥୁବା ପରିବେଶ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସମସ୍ତ ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ପ୍ରରୂପଗୁଡ଼ିକର ସମାହାର ହିଁ ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ୟତମ ଅର୍ଥ ।
2. ପ୍ରକୃତି ସେତେବେଳେ ‘ସମ୍ବଳ’ର ରୂପ ନିଏ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃଭିରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଓ ତାହାର ଉପଯୋଗ କରେ ।
3. ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛି “ଆମେ ଗଛକୁ କାଟି ତା’ର କାଠକୁ ବିଭିନ୍ନ ଗୃହ ଉପକରଣରେ ପରିଣତ କଲେ ହିଁ ଏହା ସମ୍ବଳରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।

Question 3.
କେଉଁସବୁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ସମ୍ବଳ ପାଇଁ ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରୁଛି ?
Answer:

1. ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଵାସ ପ୍ରଶ୍ଵାସ ପାଇଁ ବାୟୁ, ପିଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ଖାଇବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ନିହାତି ଜରୁରୀ, ନଚେତ ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀରେ ବଞ୍ଚିରହିବା ସମ୍ଭବପର ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
2. ଆମେ ଏସବୁକୁ ବୟୁମଣ୍ଡଳ, ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପାଇଥାଉ ।
3. ଆମେ ପ୍ରଶ୍ଵାସରେ ନେଉଥ‌ିବା ବାୟୁ, ପିଉଥିବା ପାଣି ଓ ଆମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଉଥ‌ିବା ମୃରିକାକୁ ଆମେ ତିଆରି କରିପାରିବା ନାହିଁ ।

Question 4.
ଶକ୍ତିକୁ ଆଧୁନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ଆଧାରଶିଳା କୁହାଯାଇଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ମନୁଷ୍ୟ ସମାଜ ଯେତେ ବିକଶିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି, ଶକ୍ତି ସମ୍ବଳର ଉପଯୋଗ ସେତେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ।
2. ଆମ ଗୃହ, ପରିବହନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥାଏ ।
3. ମୁଖ୍ୟତଃ ଶକ୍ତି ଆମେ କୋଇଲା, ଜଳ, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ପବନ ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସରୁ ପାଇଥାଉ ।

Question 5.
ପ୍ରକୃତିର ଚକ୍ରାକାର ଗତି କୌଣସି ଅପଚୟ ଘଟିବାକୁ ଦେଇନଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ଆମ ପ୍ରକୃତି ଏପରି ଏକ ଚକ୍ରାକାର ଆକାରରେ ଗତି କରେ ଯେ ସେ କୌଣସି ଅପଚୟ ଘଟିବାକୁ ଦେଇନଥାଏ ।
2. ଧରାଯାଉ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଗଛ ମରିପଡ଼ିଛି । ଏହା କିଛିଦିନ ପରେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, କବକ, ଓ କୀଟପତଙ୍ଗମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ବିଘଟିତ ହୋଇ ମାଟିର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇଯାଇଥାଏ ଓ ଏହା ମୃତ୍ତିକାକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ ।
3. ପୁଣି ମଞ୍ଜିରୁ ନୂତନ ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଓ ବଡ଼ ହୁଏ, ଶେଷରେ କିଛି ଗଛ ପଡ଼ିଯାଏ ଓ ଚକ୍ରଗତି ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁସବୁ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ କିମ୍ବା କୌଣସି ଦେଶ ଭିତରେ ସମାନ ଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇନଥାଏ ।

(ii) ଏହି ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ ମାନବବସତି, ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରକାରଭେଦ, ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଓ ସଂଘର୍ଷକୁ ରୂପ ଦେଇଥାଏ ।

(iii) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ମିଳୁଥିବା ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାପିତ ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏଗୁଡ଼ିକର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ସହର ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ, ଯାହାକି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।

(iv) ଆଧୁନିକ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗଦ୍ଵାରା ଜୀବନଶୈଳୀ ଉନ୍ନତ ହୋଇଥାଏ ।

(v) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ, ପୃଥ‌ିବୀର ସମ୍ବଳ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଥାଏ ।

Question 2.
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ (The Natural Resource Curse) କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
(i) ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିନଥାଏ ।
(ii) କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥ‌ିବା ସତ୍ତ୍ବେ ସେଠାରେ ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶର ଧାରା ମନ୍ଥର ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଫଳତଃ ଦେଶରେ ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞମାନେ ‘ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ବିଲକ୍ଷଣ’ କିମ୍ବା ‘ପ୍ରଚୁରତାର ବିରୋଧାଭାସ’ (Paradox of Plenty) ବୋଲି ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ସରଳ ଭାବେ କହିଲେ, ପ୍ରଚୁର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳ ରହିଥ‌ିବା ଦେଶକୁ ଧନୀ କୁହାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।

(v) ବହୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ବଳକୁ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟର ଉତ୍ପାଦନରେ ପରିଣତ କରିବାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଦେଶର ଆର୍ଥିକ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାଏ ।

Question 3.
ଦାୟିତ୍ଵସମ୍ପନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର କିପରି ସୁବିନିଯୋଗ ହୋଇପାରିବ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ସୁଚିନ୍ତିତ ମତାମତ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରଥମତଃ ମୋ ମତରେ ପୃଥ‌ିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜୀବନ ତିଷ୍ଠି ରହିବାପାଇଁ ହେଲେ, ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟତଃ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଉପଗଦ୍ଵାର ନବୀକରଣ ଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ ଯଥା- ସୌରଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି ଓ ଜୁଆର ଶକ୍ତିର ଭରପୂର ଉପଯୋଗ ହେବା ଉଚିତ ।

(iii) ତୃତୀୟତଃ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ବ୍ୟବହାରଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦୂଷଣ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ବଢ଼ିଚାଲିଛି । ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାପାଇଁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ନିୟମ ଓ କଟକଣା କଡ଼ାକଡ଼ି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(iv) ଚତୁର୍ଥତଃ ଯେପରି ଜୈବ ବିବିଧତାର କ୍ଷତି ନ ହୁଏ ସେଥୁପ୍ରତି ସମସ୍ତେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(v) ଶେଷରେ ଜଳବାୟୁକୁ କିପରି ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ରଖାଯାଇ ପାରିବ ତା’ ପାଇଁ ମିଳିତ ଭାବରେ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ଯୋଜନାମାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 4.
୧୯୬୦ ଦଶକରୁ ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ ସମ୍ପର୍କରେ ତୁମର ବିଚାରଶକ୍ତିରେ ଏହାର ମୂଳ କାରଣ କ’ଣସବୁ ହୋଇଥାଇପାରେ ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଆମ ଦେଶରେ ପଞ୍ଜାବ ଏକ ଉର୍ବର ସମତଳ ଭୂମି । ଭାରତକୁ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ଵାବଲମ୍ବୀ କରିବାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ପଞ୍ଜାବ ହେଉଛି ସବୁଜ ବିପ୍ଳବର ଅନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ।

(ii) ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ପଞ୍ଜାବର ଚାଷୀମାନେ ଧାନ ଓ ଗହମର ଉଚ୍ଚ ଅମଳକ୍ଷମ ବିହନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ବିହନ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ୁଥିଲା ।

(iii) ଏହା ସହିତ ମାଗଣା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯୋଗାଣ ଓ ମଟର ପମ୍ପର ବ୍ୟବହାର ଭୂତଳ ଜଳର ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତୋଳନକୁ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତ କରିଥିଲା ।

(iv) ଆଧୁନିକ କୃଷିକୌଶଳ ପାଇଁ ଅଧୂକରୁ ଅଧିକ କୀଟନାଶକ ଓ ରାସାୟନିକ ସାରର ବ୍ୟବହାର ଫଳରେ ଜଳପ୍ରଦୂଷଣ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।

(v) ୧୯୬୦ ଦଶକରୁ ପଞ୍ଜାବରେ ଭୂତଳ ଜଳର ସଙ୍କଟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି । ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ପ୍ରାୟ ୩୦ ମିଟର ତଳକୁ ଚାଲିଗଲାଣି ।

Question 5.
ସିମେଣ୍ଟ ଶିଳ୍ପକୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଦୂଷଣକାରୀ ଶିଳ୍ପ ବୋଲି ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯିବାର କାରଣ ସବୁ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ କାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରେ ?
Answer:
(i) ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ସିମେଣ୍ଟର ବ୍ୟବହାର ବହୁଳ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଉଛି ସିମେଣ୍ଟ ବିନା ଜୀବନ ଅକଳ୍ପନୀୟ ମନେ ହେଉଛି ।

(ii) ସିମେଣ୍ଟ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳି ଆମର ତଥା ପଶୁମାନଙ୍କ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ରେ ପ୍ରବେଶ କରି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ ।

(iii) ଏହା ମଧ୍ୟ ଗଛର ପତ୍ର ଉପରେ ଜମା ହୋଇ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରେ, ମୃରିକା ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କରିଥାଏ । ଏଥିପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ଼ ସିମେଣ୍ଟ କାରଖାନା ନିମନ୍ତେ ଅନେକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀ ଜାରି କରିଛି ।

(iv) ସିମେଣ୍ଟର ବିକଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଦୂଷଣ ହ୍ରାସ କରିବାପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ମାନ ନିଆଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେତେ ଆଖୁ ଦୃଶିଆ ନୁହେଁ ।

(v) ଏଥର ସିମେଣ୍ଟ ବଦଳରେ ପଥର ଓ ମାଟି ବା କର୍ଦ୍ଦମ ପରି ପାରମ୍ପରିକ ସାମଗ୍ରୀ, ଉଭିଦ ଆଧାରିତ ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକରୁ ସୃଷ୍ଟ ନୂତନ ସାମଗ୍ରୀର ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଉଛି ।

Question 6.
ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୌର ମେଣ୍ଟ ଭାରତର ପରିବେଶଗତ ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗକୁ କିପରି ପ୍ରତିନିଧୁତ୍ଵ କରୁଛି, ତାହାର ଏକ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ଭାରତ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମିଶି ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ସୌର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମେଣ୍ଟ ଯଥା- (IASE – International Alliance for Solar Energy) ଗଠନ କରିଥିଲେ ।

(ii) ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଯେ ସୌର ରଶ୍ମିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସୌରଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ।

(iii) ବିକାଶଶୀଳ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସୌର ପ୍ରକଳ୍ପ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ଭାରତ କୋଟି କୋଟି ଡଲାର ନିବେଶ ସହିତ ବୈଷୟିକ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଆସୁଛି ଏହାଦ୍ଵାରା ସୁଲଭ ଆର୍ଥିକ ବିକଳ୍ପ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇପାରୁଛି ।

(iv) ଭାଡ଼ଲା ସୌର ପ୍ରକଳ୍ପ (Bhadla Solar Park) ଭାରତର ସୌର ମହତ୍ତ୍ୱାକାଂକ୍ଷାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ପ୍ରତୀକ ।

(v) ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମେଣ୍ଟ ଉଭୟ ପରିବେଶଗତ ଦାୟିତ୍ଵ ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁଯୋଗକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୱ କରୁଅଛି ।

Students can use Class 8 Math Solution Odia Medium and Class 8 Maths Chapter 6 Question Answer Odia Medium ବାଣ୍ଟିଲେ ବଢ଼େ to check their answers after solving exercises.

8th Class Maths Chapter 6 Question Answer Odia Medium

Class 8 Maths Chapter 6 Odia Medium

6.1 ଗୁଣନର କେତେକ ଧର୍ମ (Some Properties of Multiplication)

Page No. 138

Question 1.
ଯଦି a = 23 ଏବଂ b = 27 ହୁଏ, ତେବେ (23 + 1) (27 + 1) = ?
Solution:

ଏହିପରି, ଯେତେବେଳେ a ଏବଂ b ପ୍ରତ୍ୟେକ। ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ଗୁଣଫଳ ab, ସେତେବେଳେ a + b + 1 ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ।

Question 2.
ଯଦି ଆମେ (b + 1)କୁ ଗୋଟିଏ ପଦ ଭାବରେ ନେଇ (a + 1) (b + 1)କୁ ବିସ୍ତାର କରିବା, ତେବେ ଆମେ କ’ଣ ପାଇବା?
Solution:
(a + 1) (b + 1)
(b + 1)କୁ ଗୋଟିଏ ପଦ ନେଲେ,
ଆମେ ପାଇବା (b + 1) (a + 1) = (b + 1)a + (b + 1 )1 (ବଣ୍ଟନର ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
= ba + a + b + 1
= ab + a + b + 1 [∵ ab = ba]

Question 3.
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଗୁଣନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା 1 ବୃଦ୍ଧିପାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି 1 ହ୍ରାସ ପାଏ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୁଏ ? ଗୁଣଫଳରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ କି?
Solution:
ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା a ଓ bର ଗୁଣଫଳ ab ନେବା।
ଯଦି a କୁ 1 ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ ଏବଂ b କୁ 1 ହ୍ରାସ କରାଯାଏ,
ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣଫଳ (a + 1) (b – 1) ହେବ।
ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ ଆମେ ପାଇବା
(a + 1) (b – 1) = (a + 1)b – (a + 1)1 = ab + b – (a + 1 ) = ab + [b – a – 1] (ବୃଦ୍ଧି)
ଉଦାହରଣ : ଯଦି a = 23 ଏବଂ b = 27 ହୁଏ, ତେବେ
(23 + 1)(27 – 1) = (23 + 1)27 – (23 + 1)1
= 23 × 27 + 27 – (23 + 1)
= 23 × 27 + [27 – 23 – 1] (ବୃଦ୍ଧି)

Question 4.
ଗୁଣଫଳ ସବୁବେଳେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ କି ? ଗୁଣଫଳ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବା 3ଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ।
Solution:
ଗୁଣଫଳ ସବୁବେଳେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ନାହିଁ। ଉଦାହରଣ–
(i) ମନେକର a = 5, b = 3, ଗୁଣଫଳ = 5 × 3 = 15
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ । ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାକୁ । ହ୍ରାସ କରାଯିବ,
ଗୁଣଫଳ = (5 + 1) × (3 – 1) = 6 × 2 = 12
∴ ଗୁଣଫଳ ହ୍ରାସ ପାଇବ।

(ii) ମନେକର a = 10, b = 8, ଗୁଣଫଳ = 10 × 8 = 80
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 1 ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାକୁ। ହ୍ରାସ କରାଯିବ,
ଗୁଣଫଳ = (10 + 1) × (8 – 1) = 11 × 7 = 77
∴ ଗୁଣଫଳ ହ୍ରାସ ପାଇବ।

(iii) ମନେକର a = 2, b = 0, ଗୁଣଫଳ = 2 × 0 = 2
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ l ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାକୁ । ହ୍ରାସ କରାଯିବ,
ଗୁଣଫଳ = (2 + 1) × (0 – 1) = 3 × -1 = -3
∴ ଗୁଣଫଳ ହ୍ରାସ ପାଇବ।

Question 5.
ଯେତେବେଳେ a ଓ b ଋଣାତ୍ମକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ହେବ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହେବ ? ଉପରୋକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ a ଏବଂ b ପାଇଁ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ନେଇ ପରୀକ୍ଷା କର।
Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

Page No. 139

Question 1.
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘m’ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟିକୁ ‘n’ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ, ତେବେ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ କେତେ ପରିମାଣରେ ବଦଳିବ?
Solution:
ଯଦି a ଏବଂ b ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଂଖ୍ୟା ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟିକୁ ଗୁଣ୍ଡନ କରାଯାଏ, ତେବେ a + m ଏବଂ b + nର ଗୁଣଫଳ ମିଳିବ।
ଅର୍ଥାତ୍ (a + m)(b + n) = (a + m)b + (a + m)n = ab + mb + an + mn
ଏଠାରେ ବୃଦ୍ଧି ପରିମାଣ an + bm + mn
ଗୁଣଫଳ ହେଉଛି (a + m)ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ସହିତ (b + n)ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦର ଗୁଣଫଳର ଯୋଗଫଳ।

Page No. 140

Question 1.
ଅଭେଦ 1 ବ୍ୟବହାର କରି ଗୁଣଫଳ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର, ଯେତେବେଳେ
(i) ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା 2 ହ୍ରାସ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି 3 ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
(ii) ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା 3 ହ୍ରାସ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି 4 ହ୍ରାସ ହୁଏ।
Solution:
(i) ଆମେ ଜାଣିଛେ, (a + m)(b + n) = ab + mb + an + mn
ଏଠାରେ m = -2 ଓ n = 3
∴ (a – 2)(b + 3) = ab – 2b + 3a – 6 = ab + (3a – 2b – 6) (ସୂତ୍ର (i) ଅନୁସାରେ)
∴ ଗୁଣଫଳ (3a – 2b – 6) ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା।

(ii) ଆମେ ଜାଣିଛେ, (a + m)(b + n) = ab + mb + an + mn
ଏଠାରେ m = -3 ଓ n = -4
∴ (a – 3)(b – 4) = ab – 3b – 4a + 12 = ab + (-3b – 4a + 12) (ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ)
∴ ଗୁଣଫଳ (-3b – 4a + 12) ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା।

Question 2.
ବିୟୋଗକୁ ଯୋଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନକରି ଗୁଣଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଞ୍ଚ କର।
Solution:
ଏହାକୁ ସାଧାରଣୀକରଣ କରି, ଆମେ (a + u)(b – v) ଗୁଣଫଳକୁ ନିମ୍ନଲିଖ୍ ଭାବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା।
(a + u)(b – v) = (a + u)b – (a + u)v
= ab + ub – (av + uv)
= ab + ub – av – uv
ଆମେ ପାଇବା ଯେ ଅଭେଦ 1 ରେ m = u ଏବଂ n = -v ନେବା ସହିତ ସମାନ ଅଟେ।
ଅଭେଦ 1 ପରି (a + u)(b – v)ର ଗୁଣଫଳ ହେଉଛି a + u (a ଏବଂ u)ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ b – v (b) ଏବଂ (-v)ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ସହିତ ଗୁଣଫଳର ଯୋଗଫଳ।
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଯେ ଗୁଣଫଳରେ ଥ‌ିବା ପଦଗୁଡ଼ିକର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା ଗୁଣନର ସାଧାରଣ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଇପାରିବ।

Question 3.
ବିସ୍ତାର କର:
(i) (a – u)(b + v)
(ii) (a – u)(b – v)
Solution:
(i) (a – u)(b + v) = ab – ub + av – uv
(ii) (a – u)(b – v) = ab – ub – av + uv
∴ ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ଗୋଟିଏ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ପଦ ପାଇଁ ସୀମିତ ନୁହେଁ।

Question 4.
ଉଦାହରଣ 1: ବିସ୍ତାର କର: \(\frac{3 a}{2}\left(a-b+\frac{1}{5}\right)\)
Solution:
\(\frac{3 \mathrm{a}}{2}\left(\mathrm{a}-\mathrm{b}+\frac{1}{5}\right)=\left(\frac{3 \mathrm{a}}{2} \times \mathrm{a}\right)-\left(\frac{3 \mathrm{a}}{2} \times \mathrm{b}\right)+\left(\frac{3 \mathrm{a}}{2} \times \frac{1}{5}\right)\)
ସରଳୀକୃତ କଲେ ଆମେ ପାଇବା:
\(\frac{3 a}{2} \times a=\frac{3}{2} \times(a \times a)=\frac{3}{2} a^2\)
\(\frac{3 \mathrm{a}}{2} \times \mathrm{b}=\frac{3}{2} \times(\mathrm{a} \times \mathrm{b})=\frac{3}{2} \mathrm{ab}\)
\(\frac{3 \mathrm{a}}{2} \times \frac{1}{5}=\left(\frac{3}{2} \times \frac{1}{5}\right) \mathrm{a}=\frac{3}{10} \mathrm{a}\)
∴ \(\frac{3 a}{2}\left(a-b+\frac{1}{5}\right)=\frac{3}{2} a^2-\frac{3}{2} a b+\frac{3}{10} a\)

Page No. 141

Question 1.
ଉଦାହରଣ: \(\frac{3}{2} a^2\) ଏବଂ \(\frac {3}{10}\)a କୁ ଯୋଗକରି ଗୋଟିଏ ପଦ କରାଯାଇପାରିବ କି?
Solution:
ଏହି ପରିପ୍ରକାଶରେ ଏକାଧିକ ସଦୃଶ ପଦ ନଥିବାରୁ ଏହାର ଅଧିକ ସରଳୀକରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Question 2.
ସମାନ ଅକ୍ଷର—ସଂକେତ (ଚଳରାଶି) ଥୁବା ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ସଦୃଶପଦ କୁହାଯାଏ।
ଉଦାହରଣ 2: (a + b)(a + b)କୁ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:
(a + b)(a + b) = (a + b)a + (a + b)b
= a × a + b × a + a × b + b × b
= a² + ba + ab + b²
ଯେହେତୁ ba = ab ଏବଂ ଆମ ପାଖରେ ଦୁଇଟି ସଦୃଶ ପଦ ab ଓ ba ଅଛି, ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ,
ba + ab = ab + ab = 2ab
ତେଣୁ ଆମେ ପାଇବା (a + b)(a + b) = a² + 2ab + b²

Question 3.
ଉଦାହରଣ 3: (a + b)(a² + 2ab + b²)କୁ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:
(a + b)(a² + 2ab + b²) = (a + b)a² + (a + b)2ab + (a + b)b²
= (a × a²) + ba² + (a × 2ab) + (b × 2ab) + ab² + (b × b²)
= a3 + a2b + 2a2b + 2ab2 + ab2 + b3
= a³ + 3a²b + 3ab² + b³
∴ (a + b)(a² + 2ab + b²) = a³ + a²b + 2a²b + 2ab² + ab² + b³
[∵ a × 2ab = 2 × a × a × b = 2a²b, b × 2ab = 2 × a × b × b = 2ab², b × b² = b³]

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 142)

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ଗୁଣନ ଗ୍ରୀଡ଼କୁ ଦେଖ। ଗ୍ରୀଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟା, ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଅଟେ। ଯଦି ଏକ 3 × 3 ବର୍ଗାକାର କୋଠରି ମଧ୍ୟଭାଗ ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘pq’ ପରିପ୍ରକାଶଦ୍ଵାରା ଦର୍ଶାଯାଏ, ତେବେ ଗ୍ରୀଡ଼ର ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ଲେଖ।

Solution:

3 × 3 ବର୍ଗାକାର କୋଠରୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ସଂଖ୍ୟା = pq
∴ ଏହାର ସ୍ତମ୍ଭ ସଂଖ୍ୟା = q ଓ ଧାଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା = p
∴ ଧାଡ଼ିସଂଖ୍ୟା ଉପର p = p – 1
ସ୍ତମ୍ଭର ବାମ ସଂଖ୍ୟା = q = q – 1
∴ 3 × 3 ଗ୍ରୀଡ଼ର ପରିପ୍ରକାଶ।
ଉପର ମଝି = (p – 1)q
ମଝିର ବାମ = p(q – 1)
ତଳର ବାମ = (p + 1) (q – 1)
ତଳର ଡାହାଣ = (p + 1) (q + 1)
ଧାଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା ତଳ p = p + 1
ସ୍ତମ୍ଭର ଡାହାଣ ସଂଖ୍ୟା = q = q + 1
ବାମ ଉପର = (p – 1) (q – 1)
ଉପର ଡାହାଣ = (p – 1) (q + 1)
ମଝିର ଡାହାଣ = p(q + 1)
ତଳର ମଝି = (p + 1)q

Question 2.
ନିମ୍ନ ଗୁଣଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାର କର:
(i) (3 + u)(v – 3)
(ii) \(\frac {2}{3}\)(15 + 6a)
(iii) (10a + b)(10c + d)
(iv) (3 – x)(x – 6)
(v) (-5a + b)(c + d)
(vi) (5 + z)(y + 9)
Solution:
(i) (3 + u)(v – 3) = 3(v – 3) + u(v – 3)
= 3v – 9 + uv – 3u
= 3v – 3u + uv – 9

(ii) \(\frac {2}{3}\)(15+ 6a) = \(\frac {2}{3}\) × 15 + \(\frac {2}{3}\) × 6a = 10 + 4a

(iii) (10a + b)(10c + d) = 10a × 10c + 10a × d + b × 10c + b × d = 100ac + 10ad + 10bc + bd

(iv) (3 – x)(x – 6) = 3(x – 6) – x(x – 6)
= 3x – 18 – x² + 6x
= -x² + 9x – 18

(v) (-5a + b)(c + d) = -5a(c + d) + b(c + d) = -5ac – 5ad + bc + bd

(vi) (5 + z)(y + 9) = 5(y + 9) + z(y + 9) = 5y + 45 + yz + 9z

Question 3.
ଏପରି 3ଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଗୋଟିଏକୁ ‘2’ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଏ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟିକୁ ‘4’ ହ୍ରାସ କରାଯାଏ ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣଫଳ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ।
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି a ଓ b
ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ ab = (a + 2)(b – 4)
⇒ ab = ab – 4a + 2b – 8
⇒ ab – ab + 4a + 8 = 2b
⇒ 4a + 8 = 2b (2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ)
∴ 2a + 4 = b
⇒ b = 2a + 4
ଯଦି a = 1, b = 2 × 1 + 4 = 6
⇒ ab = 1 × 6 = 6
ଏବଂ (a + 2)(b – 4) = (1 + 2)(6 – 4) = 3 × 2 = 6
∴ ab = (a + 2)(b – 4)
ଯଦି a = 2, b = 2 × 2 + 4 = 8
⇒ ab = 2 × 8 = 16
(a + 2)(b – 4) = (2 + 2)(8 – 4) = 4 × 4 = 16
∴ ab = (a + 2)(b – 4)
ଯଦି a = 3, b = 2 × 3 + 4 = 10
⇒ ab = 3 × 10 = 30
(a + 2)(b – 4) = (2 + 3)(10 – 4) = 5 × 6 = 30
∴ ab = (a + 2)(b – 4)
∴ ତିନୋଟି ଉଦାହରଣ = (ab) = (1, 6), (2, 8), (3, 10)

Question 4.
ବିସ୍ତାର କର:
(i) (a + ab – 3b²)(4 + b)
(ii) (4y + 7)(y + 11z – 3)
Solution:
(i) (a + ab – 3b²)(4 + b) = (4 + b)(a + ab – 3b²)
= 4(a + ab – 3b²) + b(a + ab – 3b²)
= 4a + 4ab – 12b² + ab + ab² – 3b³
= 4a + 5ab – 12b² + ab² – 3b³

(ii) (4y + 7)(y + 11z – 3) = 4y(y + 11z – 3) + 7(y + 11z – 3)
= 4y² + 44yz – 12y + 7y + 77z – 21
= 4y² + 44yz – 5y + 77z – 21

Question 5.
ବିସ୍ତାର କର:
(i) (a – b)(a + b)
(ii) (a – b)(a² + ab + b²)
(iii) (a – b)(a³ + a²b + ab²b³)
ତୁମେ କୌଣସି ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ କି? ତୁମେ ଦେଖୁଥ‌ିବା ସଂରଚନାରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଭେଦଟି କ’ଣ ହେବ? ତୁମେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କରି ଯାଞ୍ଚ କରିପାରିବ କି?
Solution:
(i) (a – b)(a + b) = a(a + b) – b(a + b)
= a² + ab – ab – b²
= a² – b²

(ii) (a – b)(a² + ab + b²) = a(a² + ab + b²) – b(a² + ab + b²)
= a³ + a²b + ab² – a²b – ab² – b³
= a³ – b³

(iii) (a – b)(a³ + a²b + ab²b³ = a(a³ + a²b + ab² + b³) – b(a³ + a²b + ab² + b³)
= a⁴ + a³b + a²b² + ab³ – a³b – a²b² – ab³ – b⁴
= a⁴ – b⁴
ଆମେ ସଂରଚନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ ଯେ, (a – b)(aⁿ + a^n-1b + ……… + bⁿ) = aⁿ⁺¹ – bⁿ⁺¹
ସଂରଚନାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଭେଦ ହେବ = (a – b)(a⁴ + a³b + a²b² + ab³ + b⁴) = a⁵ – b⁵

Page No. 143

Question 1.
11 ସହିତ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଗୋଟିଏ ସୋପାନରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ନିମ୍ନଲିଖତ ଗୁଣନଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର।
(a) 3874 × 11
(b) 5678 × 11
Solution:
(a) 3874 × 11 = 3874(10 + 1)
= 38740 + 3874
= 42614

(b) 5678 × 11 = 5678(10 + 1)
= 56780 + 5678
= 62458

Page No. 144

Question 1.
ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା (ଯେକୌଣସି ଅଙ୍କବିଶିଷ୍ଟ)କୁ 11ରେ ଗୁଣିବା ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ନିୟମ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ଏବଂ ଗୁଣଫଳକୁ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ଲେଖ।
ଗୁଣଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର:
(i) 94 × 11
(ii) 495 × 11
(iii) 3279 × 11
(iv) 4791256 × 11
Solution:
ମନେକର ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା = a, ତେଣୁ a × 11 = a × 10 + a
(i) 94 × 11 = 94 × (10 + 1)
= 94 × 10 + 94
= 940 + 94
= 1034

(ii) 495 × 11 = 495 × (10 + 1)
= 495 × 10 + 495
= 4950 + 495
= 5445

(iii) 3279 × 11 = 3279 × (10 + 1)
= 3279 × 10 + 3279
= 32790 + 3279
= 36069

(iv) 4791256 × 11 = 4791256 × (10 + 1)
= 47912560 + 42791256
= 52703816

Question 2.
‘3874’ କୁ 101 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କର।
Solution:
ଆସ ଏକ ଚାରିଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ‘dcda’ ନେବା।
ଆମେ ଜାଣୁ dcba × 101 = dcba × (100 + 1) = dcba × 100 + dcba

3874 × 101 = dcba × 101 = dcba × 100 + dcba

∴ 3874 × 101 = 391274

Question 3.
101 ଦ୍ଵାରା ଏକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଗୁଣନ କରିବା ଏବଂ ଗୁଣଫଳକୁ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ନିୟମ କ’ଣ ହୋଇପାରେ? ଏହି ନିୟମ 1001, 10001, …… ଇତ୍ୟାଦିଦ୍ୱାରା ଗୁଣନ ପାଇଁ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:
ଏକ ସଂଖ୍ୟାକୁ 101 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରିବାର ସାଧାରଣ ନିୟମ-
ଯଦି a ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା, ତେବେ a × 101 = a × 10¹⁺¹ + a
ଯଦି a ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା, ତେବେ a × 1001 = a × 10²⁺¹ + a
ଯଦି a ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା, ତେବେ a × 10001 = a × 10³⁺¹ + a
ସାଧାରଣ ନିୟମ: ଯଦି a ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ତେବେ ଗୁଣଫଳ = a × 10^k+1 + a, ଯେଉଁଠାରେ k = ଦୁଇଟି 1 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 0 ସଂଖ୍ୟା

Question 4.
ଗୁଣଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
(i) 89 × 101
(ii) 949 × 101
(iii) 265931 × 1001
(iv) 1111 × 1001
(v) 9734 × 99
(vi) 23478 × 999
Solution:
ସାଧାରଣ ନିୟମ: ଯଦି a ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ତେବେ ଗୁଣଫଳ = a × 10^k+1 + a,
ଯେଉଁଠାରେ k = ଦୁଇଟି 1 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 0 ସଂଖ୍ୟା।
(i) 89 × 101 = 89 × 10¹⁺¹ + 89
= 89 × 10² + 89
= 89 × 100 + 89
= 8900 + 89
= 8989

(ii) 949 × 101 = 949 × 10¹⁺¹ + 949
= 949 × 10² + 949
= 949 × 100 + 949
= 94900 + 949
= 95849

(iii) 265931 × 1001 = 265931 × 10²⁺¹ + 265931
= 265931 × 10³ + 265931
= 265931 × 1000 + 265931
= 265931000 + 265931
= 266196931

(iv) 1111 × 1001 = 1111 × 10²⁺¹ + 1111
= 1111 × 10³ + 1111
= 1111 × 1000 + 1111
= 1111000 + 1111
= 1112111

(v) 9734 × 99 = 9734 × (101 – 2)
= 9734 × 101 – 9734 × 2
= 9734 × 10² + 9734 – 19468
= 9734 × 100 + 9734 – 19468
= 973400 + 9734 – 19468
= 983134 – 19468
= 963666

(vi) 23478 × 999 = 23478 × (1001 – 2)
= 23748 × 1001 – 23748 × 2
= 23748 × 10³ + 23748 – 47496
= 23748 × 1000 + 23748 – 47496
= 23748000 + 23748 – 47496
= 23771748 – 19468
= 23752280

6.2 ବଣ୍ଟନ ନିୟମର ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତି (Special Cases of the Distributive Property)

Page No. 145

Question 1.
ଯଦି ଆମେ 652କୁ (30 + 35)² କିମ୍ବା (52 + 13)² ଭାବରେ ଲେଖୁବା, ତେବେ କ’ଣ ହେବ? ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ପାଉଥ‌ିବା କ୍ଷେତ୍ରଫଳଟିକୁ ପରୀକ୍ଷା କର।
Solution:
‍(30 + 35)² = (30 + 35)(30 + 35)
= 30 × 30 + 30 × 35 + 35 × 30 + 35 × 35
= 30² + 2 × 30 × 35 + 35²
= 900 + 2100 + 1225
= 4225 ବର୍ଗ ଏକକ।

(52 + 13)² = (52 + 15)(52 + 13)
= 52 × 52 + 52 × 13 + 15 × 52 + 15 × 13
= 52² + 2 × 52 × 13 + 13²
= 2704 + 1352 + 169
= 4225 ବର୍ଗ ଏକକ।

Question 2.
ଯଦି a ଓ b ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ (a + b)² ସର୍ବଦା a² + b² ଠାରୁ ବଡ଼ ହେବ କି? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ?
Solution:
ନା, (a + b)² ସବୁବେଳେ a² + b² ଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ।
ମନେକର a = 3, b = -5
(a + b)² = (3 + (-5))² = (3 – 5)² = (-2)² = 4
a² + b² = (3)² + (5)² = 9 + 25 = 34
ଏଠାରେ (a + b)² = 4 < 34 = a² + b² ମନେକର (a + b)² > a² + b²
⇒ a² + 2ab + b² > a² + b²
⇒ 2ab > 0
⇒ ab > 0
a ଓ b ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଉଭୟ ଧନାତ୍ମକ କିମ୍ବା ରଣାତ୍ମକ ହେବ।
∴ (a + b)² ସର୍ବଦା a² + b² ଠାରୁ ବଡ଼ ହେବ ଯେତେବେଳେ a ଓ b ଉଭୟ ଧନାତ୍ମକ କିମ୍ବା ଋଣାତ୍ମକ ହେବେ।

Question 3.
[(a + b)² = a² + 2ab + b²] ବ୍ୟବହାର କରି 104² ଓ 37²ର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ସୂଚନା : 104 ଓ 37କୁ ସେହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗଫଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ତରଫଳରେ ପ୍ରକାଶ କର ଯାହାର ବର୍ଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ସହଜ ଅଟେ।)
Solution:
(a + b)² = a² + 2ab + b²
104² = (100 + 4)²
= 100² + 2 × 100 × 4 + 4²
= 1000 + 800 + 16
= 10816
37² = (30 + 7)²
= 30² + 2 × 30 × 7 + 7²
= 900 + 420 + 49
= 1369

Page No. 146

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁବା ପାଇଁ ଅଭେଦ 1Aକୁ ବ୍ୟବହାର କର।
(i) (m + 3)²
(ii) (6 + p)²
Solution:
ଅଭେଦ 1A = (a + b)² = a² + 2ab + b²
(i) (m + 3)² = m² + 2 × m × 3 + 3² = m² + 6m + 9
(ii) 6 + p)² = 6² + 2 × 6 × p + p² = 36 + 12p + p²

Question 2.
ବିସ୍ତାର କର: (6x + 5)²
Solution:
ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କରି:
(6x + 5)² = (6x + 5) × (6x + 5)
= (6x × 6x) + (5 × 6x) + (6x × 5) + 5 × 5
= (6x)² + 2 × (6x × 5) + 5²
= 36x² + 60x + 25
ଅଭେଦ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କରି:
(6x + 5)² = (6x)² + 5² + 2 × (6x × 5) = 36x² + 60x + 25

Question 3.
ଅଭେଦ ଓ ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ଉଭୟ ପ୍ରୟୋଗ କରି (3j + 2k)² କୁ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:
ଅଭେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ:
(3j + 2k)² = (3j)² + 2 × 3j × 2k + (2k)² = 9j² + 12jk + 4k²
ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ:
(3j + 2k)² = (3j + 2k) (3j + 2k)
= 3j(3j + 2k) + 2k(3j + 2k)
= (3j × 3j) + (3j × 2k) + (2k × 3j) + (2k × 2k)
= (3j)² + 2(2k × 3j) + (2k)²
= 9j² + 12jk + 4k²

Question 4.
ଜ୍ୟାମିତି ମାଧ୍ୟମରେ 60 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ 55 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ବୁଝିବା।
Solution:
55 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = (60 – 5)² = 55²
60 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳରୁ 60 ଏକକ ଏବଂ 5 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଅପସାରଣ କରି ଆମେ 55 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପାଇବା।
ଅର୍ଥାତ୍ 60² – (60 × 5) – (5 × 60)

ଏହା କରିବାଦ୍ୱାରା ଆମେ 5 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଛୋଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ଦୁଇଥର ଅପସାରଣ କରୁଛୁ।
ଆମେ ପୂର୍ବ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ 5 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳକୁ ପୁନର୍ବାର ଯୋଗ କରିବାଦ୍ଵାରା
5 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଥରେ ମାତ୍ର ବିୟୋଗ ହୁଏ।
ତେଣୁ, (60 – 5)² = 60² – (60 × 5) – (5 × 60) + 5²
3600 – 300 – 300 + 25
= 3025
∴ 55 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 3025 ବର୍ଗଏକକ ଅଟେ।

Page No. 147

Question 1.
ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କରି (a – b)² କୁ ବିସ୍ତାର କଲେ କ’ଣ ହେବ?
Solution:
(a – b)² = (a – b) × (a – b)
= (a)² – ba – ab + (b)²
= a² – 2ab + b²

Question 2.
ଆମେ (a + b)²ର ବିସ୍ତାରକୁ ମଧ୍ୟ (a – b)²ର ବିସ୍ତାର ପାଇଁ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା?
Solution:
(a – b)² = (a + (-b))²
= a² + (-b)² + 2 × a(-b)
= a² + b² – 2ab

Question 3.
ଅଭେଦ 1B: (a – b)² = a² + b² – 2ab
ଜ୍ୟାମିତି ପ୍ରୟୋଗ କରି (55)²କୁ ଆମେ ଯେପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥଲୁ, ସେହିପରି (a – b)²ର ସାଧାରଣ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:

ମନେକର ABCDକୁ ଏକ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରଭାବେ ନେବା, ଯାହାର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ a ଏବଂ ଏହି ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ଏକ କୋଣରେ ଛୋଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବା, ଯାହାର ବାହୁ b ହେବ।
ବର୍ତ୍ତମାନ (a – b) ବାହୁଥୁବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ABCD କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ – ROQC ଓ APOS କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ – PBQO କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
= a² – 2b(a – b) – b²
= a² – 2ab + 2b² – b²
∴ (a – b)² = a² – 2ab + b²

Question 4.
ଅଭେଦ 1B ବ୍ୟବହାର କରି (i) 99² (ii) 58²ର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର।
Solution:
ଅଭେଦ 1B: (a – b)² = a² – 2ab + b²
(i) 99² = (100 – 1)²
= 100² – 2 × 100 × 1 + 1²
= 10000 – 200 + 1
= 10001 – 200
= 9801

(ii) 58² = (60 – 2)²
= 60² – 2 × 60 × 2 + 2²
= 3600 – 240 + 4
= 3604 – 240
= 3364

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟ ଅଭେଦ 1B ଏବଂ ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ପ୍ରୟୋଗ କରି ବିସ୍ତାର କର।
(i) (b – 6)²
(ii) (-2a + 3)²
(iii) \(\left(7 y-\frac{3}{4 z}\right)^2\)
Solution:
(i) (b – 6)²
ଅଭେଦ ନିୟମ; (b – 6)² = b² – 2 × b × 6 + 6² = b² – 12b + 36
ବଣ୍ଟନ ନିୟମ :(b – 6)² = (b – 6)(b – 6)
= (b – 6)b + (b – 6)(-6)
= b² – 6b – 6b + 36
= b² – 12b + 36

(ii) (-2a + 3)² = (3 – 2a)²
ଅଭେଦ ନିୟମ: (3 – 2a)² = 3² – 2 × 3 × 2a + (2a)² = 9 – 12a + 4a²
ବଣ୍ଟନ ନିୟମ: (3 – 2a)² = (3 – 2a)(3 – 2a)
= (3 – 2a)³ + (3 – 2a)(-2a)
= 9 – 6a – 6a + 4a²
= 9 – 12a + 4a²

Page No. 148

Question 1.
ଏକ ଯୋଡ଼ା ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ। ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଗର ଯୋଗଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ଏହି ଯୋଗଫଳର ଦୁଇଗୁଣକୁ ଦୁଇଟି ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖିପାରିବା କି?
Solution:
ମନେକର ଦୁଇଟି ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା 6 ଓ 7
∴ 6² + 7² = 36 + 49 = 85
ହଁ, ଏହି ଯୋଗଫଳର ଦୁଇଗୁଣକୁ ଦୁଇଟି ପୂର୍ଷବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବେ ଲେଖୁପାରିବା।
ଆମେ ଜାଣିଛେ, 2(a² + b²) = (a + b)² + (a – b)²
2(7² + 6²) = (7 + 6)² + (7 – 6)² = 13² + 1²

Page No. 148

Question 1.
ଅଭେଦ 1C ବ୍ୟବହାର କରି 98 × 102 ଏବଂ 45 × 55 ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଅଭେଦ 1C: (a + b)(a – b) = a² – b²
98 × 102 = (100 – 2) × (100 + 2)
= 100² – 2²
= 10000 – 4
= 9996
45 × 55 = (50 – 5) × (50 + 5)
= 50² – 5²
= 2500 – 25
= 2475

Question 2.
ଜ୍ୟାମିତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ପ୍ରମାଣ କର ଯେ: (a + b) × (a – b) = a² – b²
Solution:

ABCD ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = a ଏବଂ
ତା’ଭିତରେ ଥିବା ଛୋଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର ବାହୁର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = b
ABCD ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = a²
PQRB ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = b²
ବଳକା କ୍ଷେତ୍ର (APQRCD) = a² – b²
⇒ APSD ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ + QRCS ଆୟତକ୍ଷେତ୍ରର
କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = a² – b²
⇒ AP × AD + QR × RC = a² – b²
⇒ (a – b)a + b × (a – b) = a² – b²
⇒ (a – b)(a + b) = a² – b²

Page No. 149

Question 1.
ମନେକର a = 31 ଏବଂ b = 1 ନେଇ 31² ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ଶ୍ରୀଧରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରି)
Solution:
31² = (31 + 1)(31 – 1) + 1²
= 32 × 30 + 1
= 961

Question 2.
ମନେକର a = 197 ଏବଂ b = 3 ନେଇ 197² ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। (ଶ୍ରୀଧରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପଦ୍ଧତି ଅନୁସରଣ କରି)
Solution:
197² = (197 + 3)(197 – 3) + 3²
= 200 × 194 + 9
= 38809

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 149)

Question 1.
କେଉଁଟି ବୃହତ୍ତର? (a – b)² କିମ୍ବା (b – a)²? ତୁମ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ଏଠାରେ (a – b)² = a² + b² – 2ab …………(1)
ଓ (b – a)² = b² + a² – 2ba
b² + a² = a² + b² ଓ ba = ab
(b – a)² = a² + b² – 2ab ………….(2)
ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ଆମେ ପାଇବା
(a – b)² = (b – a)²

Question 2.
100 କୁ ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାର ଅନ୍ତରଫଳ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
a² – b² = 100
(a + b)(a – b) = 100
[100 = 1 × 100, 2 × 50, 4 × 25, 5 × 20, 10 × 10]
ମନେକର ଆମେ ନେବା 50 × 2 = 100
ତେଣୁ (a + b)(a – b) = 50 × 2
a + b = 50 ………..(1)
a – b = 2 ………(2)
ସମୀକରଣ (1) ଓ (2) କୁ ଯୋଗକଲେ ଆମେ ପାଇବା
2a = 52
⇒ a = 26
ସମୀକରଣ (1) ରେ a = 26 ବସାଇଲେ,
26 + b = 50
⇒ b = 50 – 26 = 24
ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଆମେ ଜାଣିବା
26² – 24² = 676 – 576 = 100
∴ 26² – 24² = 100 (ପ୍ରମାଣିତ)

Question 3.
ତୁମେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଖୁବା ଅଭେଦଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହାର କରି 406², 72², 145², 1097² ଏବଂ 124² ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
406² = (400 + 6)²
= 400² + 2 × 400 × 6 + 6²
= 160000 + 4800 + 36
= 164836

72² = (50 + 22)²
= 50² + 2 × 50 × 22 + 22²
= 2500 + 2200 + 484
= 5184

145² = (150 – 5)²
= 150² – 2 × 150 × 5 + 5²
= 22500 + 1500 + 25
= 21025

1097² = (1100 – 3)²
= 1100² – 2 × 1100 × 3 + 3²
= 1210000 – 6600 + 9
= 1203409

124² = (100 + 24)²
= 100² + 2 × 100 × 24 + 24²
= 10000 + 4800 + 576
= 15376

Question 4.
ସଂରଚନା 1 ଓ 2 କେବଳ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କି? ସେଗୁଡ଼ିକ ଋଣାତ୍ମକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କି? ଭଗ୍ନାଂଶ ବିଷୟରେ କ’ଣ କୁହାଯାଇପାରେ? ତୁମ ଉତ୍ତରର ଯଥାର୍ଥତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
ସଂରଚନା-1: 2(a² + b²) = (a + b)² + (a – b)²
ନମୁନା -୧: ମନେକର a = 4, b = 2
2(a² + b²) = 2(4² + 2²)
= 2 × (16 + 4)
= 2 × 20
= 40
(a + b)² + (a – b)² = (4 + 2)² + (4 – 2)²
= 6² + 2²
= 36 + 4
= 40
∴ 2(a² + b²) = (a + b)² + (a – b)²
∴ ସଂରଚନା 1 ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ନମୁନା-୨: ମନେକର a = -4, b = -2
2(a² + b²) = 2((-4)² + (-2)²)
= 2 × (16 + 4)
= 2 × 20
= 40
(a + b)² + (a – b)² = ((-4) + (-2))² + ((-4 – (-2))²
= (-4 – 2)² + (-4 + 2)²
= (-6)² + (-2)²
= 36 + 4
= 40
∴ 2(a² + b²) = (a + b)² + (a – b)²
∴ ସଂରଚନା 1 ଋଣାତ୍ମକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ନମୁନା-୩: ମନେକର a = \(\frac {1}{2}\), b = \(\frac {1}{3}\)
2(a² + b²) = \(2\left[\left(\frac{1}{2}\right)^2+\left(\frac{1}{3}\right)^2\right]=2\left[\frac{1}{4}+\frac{1}{9}\right]=2 \times \frac{13}{36}=\frac{13}{18}\)
(a + b)² + (a – b)² = \(\left(\frac{1}{2}+\frac{1}{3}\right)^2+\left(\frac{1}{2}-\frac{1}{3}\right)^2=\left(\frac{5}{6}\right)^2+\left(\frac{1}{6}\right)^2=\frac{25}{36}+\frac{1}{36}=\frac{26}{36}=\frac{13}{18}\)
∴ 2(a² + b²) = (a + b)² + (a – b)²
∴ ସଂରଚନା 1 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ସଂରଚନା-2: a² – b² = (a + b)(a – b)
ନମୁନା–୧: ମନେକର a = 5, b = 3
a² – b² = 5² – 3²
= 25 – 9
= 16
(a + b)(a – b) = (5 + 3)(5 – 3)
= 8 × 2
= 16
∴ a² – b² = (a + b)(a – b)
∴ ସଂରଚନା 2 ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ନମୁନା-୨: ମନେକର a = -5, b = -3
a² – b² = (-5)² – (-3)²
= 25 – 9
= 16
(a + b)(a – b) = [(-5) + (-3)][(-5) – (-3)]
= (-5 – 3)(-5 + 3)
=(-8) × (-2)
= 16
∴ a² – b² = (a + b)(a – b)
∴ ସଂରଚନା 2 ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମଧ୍ଯ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

ନମୁନା-୩: ମନେକର a = \(\frac {1}{2}\), b = \(\frac {1}{3}\)
a² – b² = \(\left(\frac{1}{2}\right)^2-\left(\frac{1}{3}\right)^2=\frac{1}{4}-\frac{1}{9}=\frac{9-4}{36}=\frac{5}{36}\)
(a + b)(a – b) = \(\left(\frac{1}{2}+\frac{1}{3}\right)\left(\frac{1}{2}-\frac{1}{3}\right)=\left(\frac{3+2}{6}\right)\left(\frac{3-2}{6}\right)=\frac{5}{6} \times \frac{1}{6}=\frac{5}{36}\)
∴ a² – b² = (a + b)(a – b)
∴ ସଂରଚନା 2 ଭଗ୍ନସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ।

6.3 ଭୁଲ୍ ଚିହ୍ନଟ କର, ସଂଶୋଧନ କର (Mind the Mistake, Mend the Mistake)

Page No. 150

Question 1.
ଆମେ ନିମ୍ନରେ କେତେକ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶର ସରଳତମ ରୂପକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛୁ।
(i) ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରଳୀକରଣକୁ ଯାଞ୍ଚ କର ଏବଂ ଭୁଲ ଥିଲେ ଚିହ୍ନଟ କର।
(ii) ଯଦି କୌରସି ଭୁଲ ଥାଏ, ତେବେ କ’ଣ ଭୁଲ ହୋଇଛି ବୁଝାଅ।
(iii) ତା’ପରେ ଠିକ୍ ପରିପ୍ରକାଶଟି ଲେଖ।

Solution:
1. ଗୁଣନ ଭଲ ଭାବରେ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପଦଗୁଡ଼ିକ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯାଇନାହିଁ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: -3p(-5p + 2q) = -3p × (-5p) – 1
= -3p × 2q
= 15p² – 6pq

2. ପଦଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗ ଏବଂ ଗୁଣନ ଭୁଲ ଅଛି।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: 2(x – 1) + 3(x + 4) = 2x – 2 + 3x + 12 = 5x + 10

3. y + 2(y + 2) ରେ ବନ୍ଧନୀଟି ଲେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (y + 2)(y + 2) = (y + 2)² = y² + 4y + 4

4. 5m + 6n ର ବର୍ଗଟି ଭୁଲ୍ ଅଛି।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (5m + 6m)² = (5m)² + 2 × 5m × 6n + (6n)² = 25m² + 60mn + 36n²

5. କିଛି ଭୁଲ୍ ନାହିଁ।

6. ଗୁଣନଟି ଠିକ୍ ରୂପେ ହୋଇନାହିଁ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର : 3a(2b × 3c) = 3a × 6bc = 18abc

7. କୌଣସି ଭୁଲ୍ ନାହିଁ।

8. ଏଗୁଡ଼ିକ ସଦୃଶ ପଦ ନୁହଁନ୍ତି। ତେଣୁ ଯୋଗଫଳ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ତେଣୁ 5w² + 6w ଯୋଗଫଳର ଫଳାଫଳ ହେବ।

9. 6a²b ଓ 6ab² ଯୋଗ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। କାରଣ ପଦଗୁଡ଼ିକ ସଦୃଶ ପଦ ନୁହନ୍ତି।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: 2a³ + 3a³ + 6a²b + 6ab² = 5a³ + 6a²b + 6ab²

10. କୌଣସି ଭୁଲ୍ ନାହିଁ।

11. (a + 2) (b + 4) ଠିକ୍ ରୂପେ ଲେଖାଯାଇନାହିଁ।
ଠିକ୍ ଉତ୍ତର: (a + 2) (b + 4) = (a + 2)b + (a + 2)4 = ab + 2b + 4a + 8

12. କୌଣସି ଭୁଲ୍ ନାହିଁ ।

6.4 ପଥ ଅନେକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏକ (This way or that way, All ways lead to the bay)

Page No. 152-153

Question 1.
ସୋପାନ 15ରେ ବୃତ୍ତର ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଲେଖ।
Solution:
ସୋପାନ kରେ ଥିବା ବୃତ୍ତର ସଂଖ୍ୟା = k² + 2k
∴ ସୋପାନ 15ରେ ଥ‌ିବା ବୃତ୍ତର ସଂଖ୍ୟା = 15² + 2 × 15
= 225 + 30
= 255

Question 2.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍‌ରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସଂରଚନାକୁ ବିଚାର କର।

(i) ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରେ କେତୋଟି ବର୍ଗୀକୃତି ଟାଇଲ୍ ଅଛି?
(ii) ଏହି କ୍ରମରେ ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନରେ କେତୋଟି ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ଅଛି? ଦଶମ ସୋପାନ ବିଷୟରେ କ’ଣ କୁହାଯାଇପାରେ?
(iii) n ତମ ସୋପାନରେ ଥିବା ଟାଇଲ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଏକ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ। ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ପଦ୍ଧତିକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର। ଉତ୍ତର ପାଇବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏକାଧ୍ଵକ ପଦ୍ଧତି ଖୋଜିପାରିଲ କି?
Solution:
(i) ଚିତ୍ର–1: ଏଥୁରେ 3 × 3 ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ଓ ମଝିରେ 1 × 1 ଆକୃତିର ଫାଙ୍କା ଅଛି।
ସମୁଦାୟ ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = 3² – 1² = 9 – 1 = 8
ଚିତ୍ର–2: ଏଥୁରେ 4 × 4 ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ଓ ମଝିରେ 2 × 2 ଆକୃତିର ଫାଙ୍କା ଅଛି।
ସମୁଦାୟ ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = 4² – 2² = 16 – 4 = 12
ଚିତ୍ର-3: ଏଥୁରେ 5 × 5 ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ଓ ମଝିରେ 3 × 3 ଆକୃତିର ଫାଙ୍କା ଅଛି।
ସମୁଦାୟ ବର୍ଗୀକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = 5² – 3² = 25 – 9 = 16

(ii) ଚତୁର୍ଥ ସୋପାନରେ ଥିବା ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = 6² – 4² = 36 – 16 = 20
ଦଶମ ସୋପାନରେ ଥ‌ିବା ବର୍ଗାକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = 12² – 10² = 144 – 100 = 44

(iii) ପ୍ରଣାଳୀ 1: n ତମ ସୋପାନରେ, ବର୍ଗୀକୃତି ଟାଇଲ୍ ସଂଖ୍ୟା = (n + 2)² – n²
= n² + 4n + 4 – n² [∵ (a + b)² = a² + 2ab + b²]
= 4n + 4
∴ n ତମ ସୋପାପନର ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ 4n + 4

Page No. 153

Question 1.
ଉଭୟ ପରିପ୍ରକାଶକୁ ବିସ୍ତାର କରି ପରୀକ୍ଷା କର ଯେ, (m + n)² – 4mn = (n – m)²
Solution:
ବାମପାର୍ଶ୍ଵ: (m + n)² – 4mn
= m² + 2mn + n² – 4mn [∵ (a + b)² = a² + 2ab + b²]
= m² – 2mn + n²
ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ: (n – m)² = n² – 2nm + m²
[∵ (a – b)² = a² – 2ab + b²]
∴ ବାମ ପାର୍ଶ୍ଵ = ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ।
∴ (m + n)² – 4mn = (n – m)²

Page No. 154

Question 1.
ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାର କରି ସମସ୍ତ ତିନୋଟି ପରିପ୍ରକାଶ ସମାନ କି ନାହିଁ ପରୀକ୍ଷା କର। ଯଦି x = 8 ଏବଂ y = 3 ହୁଏ, ତେବେ ଛାୟାଙ୍କିତ ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:

ଦତ୍ତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ = x² – xy, x(x + 2y) – 3xy ଓ x(x – y)
ବର୍ତ୍ତମାନ x(x + 2y) – 3xy = x × x + x × 2y – 3xy [ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ପ୍ରୟୋଗ]
= x² + 2xy – 3xy
= x² – xy
x(x – y) = x × x – x × y = x² – xy
ତିନୋଟି ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ସମାନ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଛାୟାଙ୍କିତ ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = x² – xy
= (8)² – 8 × 3 [∵ x = 8, y = 3]
= 64 – 24
= 40 ବର୍ଗ ଏକକ

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିତ୍ରରେ ତୀର୍ଯ୍ୟକ ଚିହ୍ନ ଥୁବା ଅଂଶର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ପାଇଁ ଏକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ। ଉତ୍ତର ପାଇବା ପାଇଁ ଏକାଧ୍ଵକ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କର ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ବର୍ତ୍ତମାନ p = 6, r = 3.5 ଏବଂ s = 9 ନେଇ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କର।

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 154-156)

Question 1.
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଭେଦ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଗୁଣଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
(i) (a + b)² ପାଇଁ ଅଭେଦ 1A ବ୍ୟବହାର କରି (46)²
(ii) (a + b)(a – b) ପାଇଁ ଅଭେଦ 1C ବ୍ୟବହାର କରି 397 × 403
(iii) (a – b)² ପାଇଁ ଅଭେଦ 1B ବ୍ୟବହାର କରି (91)²
(iv) (a + b)(a – b) ପାଇଁ ଅଭେଦ 1C ବ୍ୟବହାର କରି 43 × 45
Solution:
(i) (46)² = (40 + 6)²
= (40)² + 2 × 40 × 6 + (6)² [∵ (a + b)² = a² + 2ab + b²]
= 1600 + 480 + 36
= 2116

(ii) 397 × 403 = (400 – 3)(400 + 3)
= (400)² – (3)² [∵ (a – b)(a + b) = a² – b²]
= 160000 – 9
= 159991

(iii) 91² = (100 – 9)²
= (100)² – 2 × 100 × 9 + (9)² [∵ (a – b)² = a² – 2ab + b²]
= 10000 – 1800 + 81
= 10081 – 1800
= 8281

(iv) 43 × 45 = (44 – 1)(44 + 1)
= (44)² – (1)² [∵ (a – b)(a + b) = a² – b²]
= (40 + 4)² – 1
= (40)² + 2 × 40 × 4 + (4)² – 1
= 1600 + 320 + 16 – 1
= 1936 – 1
= 1935

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଭେଦ କିମ୍ବା ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ବ୍ୟବହାର କର।
(i) (p – 1)(p + 11)
(ii) (3a – 9b)(3a + 9b)
(iii) -(2y + 5)(3y + 4)
(iv) (6x + 5y)²
(v) \(\left(2 x-\frac{1}{2}\right)^2\)
(vi) (7p) × (3r) × (p + 2)
Solution:
(i) (p – 1)(p + 11)
= p(p + 11) – 1(p + 11) (ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
= p² + 11p – p – 11
= p² + 10p – 11

(ii) (3a – 9b)(3a + 9b)
= (3a)² – (9b)² [∵ (a + b)(a – b) = a² – b²]
= 9a² – 81b²

(iii) -(2y + 5)(3y + 4)
= (-2y – 5)(3y + 4)
= -2y(3y + 4) – 5(3y + 4) (ବଣ୍ଟନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
= -6y² – 8y – 15y – 20
= -6y² – 23y – 20

(iv) (6x + 5y)²
= (6x)² + 2 × 6x × 5y + (5y)² [∵ (a + b)² = a² + 2ab + b²]
= 36x² + 60xy + 25y²

(v) \(\left(2 x-\frac{1}{2}\right)^2\)
= (2x)² – 2 × 2x × \(\frac {1}{2}\) + \(\left(\frac{1}{2}\right)^2\) [∵ (a + b)² = a² + 2ab + b²]
= 4x² – 2x + \(\frac {1}{4}\)

(vi) (7p) × (3r) × (p + 2)
= 21pr × (p + 2)
= 21pr × p + 21pr × 2
= 21p²r + 42pr

Question 3.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉକ୍ତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର।
(i) ଏକ ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ‘2’ ଅଧିକ
2 + s, (s + 2)², s² + 2, s² + 4, 2s², 2²s
(ii) ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗର ଯୋଗଫଳ
(m² + n²), (m + n)², m² + 1, m² + (m + 1)², m² + (m – 1)², m + (m + 1)², (2m²) + (2m + 1)²
Solution:
(i) ମନେକର ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା = s
ସଂଖ୍ୟାଟିର ବର୍ଗ = s2
ଏକ ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ‘2’ ଅଧିକ
⇒ s² ଠାରୁ 2 ଅଧୂକ = s² + 2
∴ ଉପଯୁକ୍ତ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି s² + 2

(ii) ମନେକର ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା = m ଓ m + 1
ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗ = m²
ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗ (m + 1)²
ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗର ଯୋଗଫଳ = m² + (m + 1)²
∴ ଉପଯୁକ୍ତ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି m² + (m + 1)²

Question 4.
ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥୁବା ପରି ଏକ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ କୌଣସି ଏକ 2 × 2 ବର୍ଗଚିତ୍ରକୁ ବିଚାର କର।

ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ଷରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର: 4 × 12 = 48, 5 × 11 = 55
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନ୍ୟ ଏକ 2 × ବର୍ଗଚିତ୍ର ପାଇଁ ଅବଲମ୍ବନ କର। କର୍ଣ୍ଣରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର। ଗୁଣଫଳ ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ? ଏହା କାହିଁକି ହୁଏ ବୁଝାଏ।
ସୂଚନା: ପ୍ରତ୍ୟେକ 2 × 2 ବର୍ଗଚିତ୍ରରେ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ନିମ୍ନପରି ଲେଖ।

Solution:

ପ୍ରଣାଳୀ-1: ଏଠାରେ 6 × 14 = 84, 13 × 7 = 91
ପାର୍ଥକ୍ୟ = 91 – 84 = 7
ପ୍ରଣାଳୀ-୨ : ଏଠାରେ 9 × 17 = 153, 16 × 10 = 160
ପାର୍ଥକ୍ୟ = 160 – 153 = 7
ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ, କଣ୍ଠ ଦୁଇଟିର ଗୁଣଫଳର ବିୟୋଗଫଳ ସର୍ବଦା ସମାନ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ ତାହା ପରୀକ୍ଷା କର।
(i) (k + 1)(k + 2) – (k +3) ସର୍ବଦା ‘2’ ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
(ii) (2q + 1)(2q – 3) ହେଉଛି ‘4’ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
(iii) ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗ ‘4’ର ଗୁଣିତକ ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗ ‘8’ ଗୁଣିତକଠାରୁ ‘1’ ଅଧ୍ବକ।
(iv) (6n + 2)² – (4n + 3)² ଏକ ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 5 କମ୍।
Solution:
(i) (k + 1 )(k + 2) – (k + 3) ସର୍ବଦା ‘2’ ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
ମନେକର k = 5, ତେଣୁ (5 + 1)(5 + 2) – (5 + 3)
= 6 × 7 – 8
= 42 – 8
= 34
∴ 34, 2ର ଗୁଣିତକ ଅଟେ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ।

(ii) (2q + 1)(2q – 3) ହେଉଛି ‘4’ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
ମନେକର q = 3, ତେଣୁ (6 + 1)(6 – 3) = 7 × 3 = 21
∴ 21, 4ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା।

(iii) ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗ ‘4’ର ଗୁଣିତକ।
2² = 4 = 4 × 1
4² = 16 = 4 × 4
6² = 36 = 4 × 9
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ।
ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ବର୍ଗ ‘8’ ଗୁଣିତକଠାରୁ ‘1’ ଅଧିକ।
3² = 9 = 8 × 1 + 1
5² = 25 = 8 × 3 + 1
7² = 49 = 8 × 6 + 1
∴ ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ।

(iv) (6n + 2)² – (4n + 3)² ଏକ ପୂର୍ବବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 5 କମ୍।
ମନେକର n = 2
(6n + 2)² – (4n + 3)² = (6 × 2 + 2)² – (4 × 2 + 3)²
= 14² – 11²
= 196 – 121
= 75
= 80 – 5
କିନ୍ତୁ 80 ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣବର୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ନୁହେଁ।
∴ ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା।

Question 6.
ଏକ ସଂଖ୍ୟା ‘7’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘3’ ରହେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂଖ୍ୟାକୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘5’ ରହେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ, ଅନ୍ତରଫଳ ଏବଂ ଗୁଣଫଳକୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଭାଗଶେଷ କେତେ ରହିବ?
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି x ଓ y
ପ୍ରଶାନୁସାରେ x = 7a + 3, y = 7b + 5
ଯୋଗଫଳ = x + y
= 7a + 3 + 7b + 5
= 7(a + b) + 8
= 7(a + b) + 7 + 1
= 7(a + b + 1) + 7
∴ ଯୋଗଫଳକୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 5 ରହିବ।
ବିୟୋଗଫଳ = x – y
= (7a + 3) – (7b + 5)
= 7a + 3 – 7b – 5
= 7(a – b) – 2
= 7(a – b) – 7 + 5
= 7(a – b – 1) + 5
∴ ବିୟୋଗଫଳକୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 5 ରହିବ।
ଗୁଣଫଳ = xy
= (7a + 3)(7b + 5)
= 49ab + 35a + 21b + 15
= (49ab + 35a + 21b + 14) + 1
= 7(7ab + 5a + 3b + 2) + 1
∴ ଗୁଣଫଳକୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 1 ରହିବ।

Question 7.
ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ବାଛ। ମଝି ସଂଖ୍ୟାର ବର୍ଗରୁ ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵୟର ଗୁଣଫଳକୁ ବିୟୋଗ କର। ଅନ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ସମୂହରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପୁନରାବୃତ୍ତି କର। ତୁମେ କେଉଁ ସଂରଚନା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ? ଆମେ ଏହାକୁ କିପରି ଏକ ବୀଜଗାଣିତିକ ସମୀକରଣ ଭାବରେ ଲେଖୁବା? ଏହି ଅଭେଦର ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ସମୀକରଣର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵକୁ ବିସ୍ତାର କର।
Solution:
ମନେକର କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି = 7, 8 ଓ 9
ବର୍ତ୍ତମାନ 8² – 7 × 9 = 64 – 63 = 1
ପୁନଶ୍ଚ ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି ନିଆଯାଉ = 10, 11, 12
ବର୍ତ୍ତମାନ 11² – 10 × 12 = 121 – 120 = 1
ବୀଜଗାଣିତିକ ସମୀକରଣ:
କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି a – 1, a, a + 1
ବର୍ତ୍ତମାନ a² – (a + 1)(a – 1) = 1
LHS = a² – (a + 1)(a – 1)
= a² – (a² – 1)
= a² – a² + 1
= 1
= RHS
∴ ସଂରଚନାଟି ସତ୍ୟ।

Question 8.
ନିମ୍ନଲିଖତ ସୋପାନଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଟି କ’ଣ ଅଟେ। ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଯୋଗକର। ଏହାକୁ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵୟର ଯୋଗଫଳର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ସହିତ ଗୁଣନ କର। ପ୍ରମାଣ କର ଯେ, ଏହି ଫଳାଫଳ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳର ବର୍ଗର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ହେବ?
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି a ଓ b
ସୋପାନ-1: a + b
ସୋପାନ-2: (a + b) × \(\frac {1}{2}\)(a + b)
(a + b) × \(\frac {1}{2}\)(a + b) = \(\frac {1}{2}\)(a + b)² (ପ୍ରମାଣିତ)
ଯାହା ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳର ବର୍ଗର ଅର୍ଦ୍ଧେକ ହେବ।

Question 9.
ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵୟର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ନକରି କେଉଁଟି ବୃହତ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
(i) 14 × 26 କିମ୍ବା 16 × 24
(ii) 25 × 75 କିମ୍ବା 26 × 74
Solution:
(i) ମନେକର p = 14 × 26
q = 16 × 24
= (14 + 2)(26 – 2)
= 14 × 26 + 2 × 26 – 14 × 2 – 2 × 2
= 14 × 26 + 2(26 – 14 – 2)
= 14 × 26 + 2 × 10
q = p + 2 × 10
∴ q > p କିମ୍ବା, 16 × 24 > 14 × 26

(ii) 25 × 75 କିମ୍ବା 26 × 74
ମନେକର p = 25 × 75
q = 26 × 74
= (25 + 1)(75 – 1)
= 25 × 75 + 75 × 1 – 25 × 1 – 1 × 1
= p + (75 – 25 – 1)
= p + 49
q = p + 49
∴ q > p କିମ୍ବା, 26 × 74 > 25 × 75

Question 10.
ଧଉଳିରେ ଏକ ଛୋଟ ପାର୍କ ନିର୍ମାଣ ହେଉଛି । ଏହାର ନକ୍‌ଟି ଚିତ୍ରରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପାର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଜ ଆବରଣ ଥିବା g² ବର୍ଗଫୁଟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ବିଶିଷ୍ଟ ଦୁଇଟି ବର୍ଗାକାର ପ୍ଲଟ୍ ଅଛି। ଏହାର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା w ଫୁଟ ଚଉଡ଼ା ଚଲାପଥକୁ ଟାଇଲଦ୍ଵାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଟାଇଲଦ୍ଵାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେବାକୁ ଥ‌ିବା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ଏକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ।

Solution:
ପାର୍କର ଦୈର୍ଘ୍ୟ = w + g + 2w + g + w = 4w + 2g
ଏବଂ ପାର୍କର ପ୍ରସ୍ଥ = w + g + w = 2w + g
ପାର୍କର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = (4w + 2g)(2w + g) = 8w² + 4wg + 4wg + 2g² = 8w² + 8wg + 2g²
ଟାଇଲଦ୍ଵାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ = ପାର୍କର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ – ସବୁଜ ଆବରଣର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ
= 8w² + 8wg + 2g² – 2g²
= 8w² + 8wg ବର୍ଗଫୁଟ।
∴ ଟାଇଲଦ୍ଵାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ 8w² + 8wg ବର୍ଗଫୁଟ।

Question 11.
ନିମ୍ନରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂରଚନା ପାଇଁ
(i) ସେହି କ୍ରମରେ ଥ‌ିବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଚିତ୍ରଟିକୁ ଅଙ୍କନ କର।
(ii) ସୋପାନ- 10ରେ କେତୋଟି ମୌଳିକ ଏକକ ଅଛି।
(iii) ସୋପାନ-yରେ ଥିବା ମୌଳିକ ଏକକ ସଂଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ।

Solution:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।

Class 8 Maths Chapter 6 MCQ Odia Medium

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚାରୋଟି ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
ନିମ୍ନ ମଧ୍ଯରୁ (-25) × (6 + 4) ପରିପ୍ରକାଶଟି କାହା ସହ ସମାନ ନୁହେଁ?
(a) -25 × 10
(b) -25 × 6 + (-25) × 4
(c) (-25) × 6 × 4
(d) -250
Answer:
(c) (-25) × 6 × 4

Question 2.
(-9) × (-3) + (-9) × 4 ର ମାନ କାହାସହ ସମାନ?
(a) 63
(b) -9
(c) -63
(d) 54
Answer:
(c) -63

Question 3.
18 × (12 – 3) କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ସହ ସମାନ?
(a) 18 × 12 + 18 × 3
(b) 18 × 12 × (-3)
(c) 18 × 12 – 18 × 3
(d) 18 × 8
Answer:
(c) 18 × 12 – 18 × 3

Question 4.
(5 + a) (5 – b) ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) 5a + 5b + ab + 25
(b) 5a – 5b – ab – 25
(c) 5b – 5a + ab – 25
(d) 5a – 5b – ab + 25
Answer:
(d) 5a – 5b – ab + 25

Question 5.
\(\frac {3}{4}\)a(a + 4b – 12) ର ବିସ୍ତାରିତ ରୂପଟି କିଏ?
(a) \(\frac{3}{4} a^2+a b-9 a\)
(b) \(\frac{3}{4} a^2+3a b-9 a\)
(c) \(\frac{3}{2} a^2+3a b-6 a\)
(d) \(\frac{3}{2} a^2+a b-6 a\)
Answer:
(b) \(\frac{3}{4} a^2+3a b-9 a\)

Question 6.
ଯେତେବେଳେ b ରେ 1 ବଢ଼ିବ, ତେବେ ab ରେ କେତେ ବଢ଼ିବ?
(a) b
(b) ab
(c) a
(d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(c) a

Question 7.
ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା 36 ଓ 42 ଉଭୟରେ 1 ଲେଖାଏଁ ବଢ଼ିଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣଫଳ କେତେ ବଢ଼ିବ?
(a) 78
(b) 79
(c) 81
(d) 80
Answer:
(b) 79

Question 8.
ଯଦି a = 42 ଓ b = 56 ରେ 42 ରେ 6 ବଢ଼ିବ ଓ 56 ରେ 8 ବଢ଼ିବ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଗୁଣଫଳରେ କେତେ ବଢ଼ିବ?
(a) 720
(b) 672
(c) 704
(d) 684
Answer:
(a) 720

Question 9.
a + 4 ଏକକ ବାହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବର୍ଗକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରଫଳ କେତେ?
(a) a² + 8a + 8
(b) a² + 8a + 16
(c) a² – 8a + 16
(d) a² – 8a – 8
Answer:
(b) a² + 8a + 16

Question 10.
104² ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) 11236
(b) 11086
(c) 10186
(d) 10816
Answer:
(d) 10816

Question 11.
(x – 16)² ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) x² + 32x – 256
(b) x² – 32x + 196
(c) x² – 32x + 256
(d) x² + 32x – 196
Answer:
(c) x² – 32x + 256

Question 12.
ଯଦି (a + b)² = 729 ଓ (a – b)² = 81 ତେବେ a² + b² ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) 385
(b) 405
(c) 416
(d) 396
Answer:
(b) 405

Question 13.
ଯଦି u + v = 13 ଓ u – v = 1 ତେବେ uvର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) 39
(b) 52
(c) 48
(d) 42
Answer:
(d) 42

Question 14.
47 × 53 ର ଗୁଣଫଳ କାହାଦ୍ଵାରା ଗଣନା କରାଯିବ?
(a) (50 + 3)(50 + 3)
(b) (50 + 7)(50 – 3)
(c) (50 – 3)(50 + 3)
(d) (40 + 7)(40 + 3)
Answer:
(c) (50 – 3)(50 + 3)

Question 15.
537 × 11 ର ମୂଲ୍ୟ କେତେ?
(a) 5907
(b) 6066
(c) 5832
(d) 5708
Answer:
(a) 5907

Question 16.
326 ଓ 101 ର ଗୁଣଫଳ କେତେ?
(a) 31862
(b) 32926
(c) 32296
(d) 31682
Answer:
(b) 32926

ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ତର ଲେଖ।

Question 1.
ଆବଶ୍ୟକ ଅଭେଦ ପ୍ରୟୋଗ କରି ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର।
(i) 99²
(ii) 998²
(iii) 297 × 303
(iv) 78 × 82
Solution:
(a – b)² = a² – 2ab + b²
(i) (99)² = (100 – 1)²
= (100)² – 2 × 100 × 1 + (1)²
= 10000 – 200 + 1
= 9801

(ii) (998)² = (1000 – 2)²
= (1000)² – 2 × 1000 × 2 + (2)²
= 1000000 – 4000 + 4
= 996004
(a – b)(a + b) = a² – b²

(iii) 297 × 303
= (300 – 3)(300 + 3)
= (300)² – (3)²
= 90000 – 9
= 89991

(iv) 78 × 82 = (80 – 2)(80 + 2)
= (80)² – (2)²
= 6400 – 4
= 6396

Question 2.
(x + a)(x + b) = x² + (a + b)x + ab ଅଭେଦ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଗୁଣଫଳ ନିଶ୍ଚୟ କର।
(i) 103 × 104
(ii) 103 × 98
Solution:
(i) 103 × 104 = (100 + 3)(100 + 4)
= (100)² + (3 + 4)100 + 3 × 4
= 10000 + 700 + 12
= 10712

(ii) 103 × 98 = (100 + 3)(100 – 2)
= (100)² + (3 – 2)100 – 3 × 2
= 10000 + 100 – 6
= 10094

BSE Odisha Class 8 Text Book Solutions Pdf Download

• BSE Odisha 8th Class Maths Book Solutions (ଗଣିତ ପ୍ରକାଶ – Ganita Prakash)
• BSE Odisha 8th Class Science Book Solutions (ଜିଜ୍ଞାସା Jigyansa – Curiosity)
• BSE Odisha 8th Class Social Science Book Solutions (ଭାରତ ଓ ଆମ ପୃଥିବୀ Bharat O Ama Pruthibi)
• BSE Odisha 8th Class Odia Book Solutions (Sahitya Surabhi – ସାହିତ୍ୟ ସୁରଭି)
• BSE Odisha 8th Class English Book Solutions (Jasmine)
• BSE Odisha 8th Class Hindi Book Solutions (Hindi Kalika Part 3 – हिंदी कलिका तीसरा भाग)
• BSE Odisha 8th Class Sanskrit Book Solutions (Sanskrit Kalika Part 3 – संस्कृतकलिका तृतीयो भागः)
• BSE Odisha 8th Class Maths Notes
• BSE Odisha 8th Class Science Notes
• BSE Odisha 8th Class Social Science Notes

Old Syllabus

• BSE Odisha 8th Class History Book Solutions
• BSE Odisha 8th Class Geography Book Solutions
• BSE Odisha 8th Class History Important Questions
• BSE Odisha 8th Class Geography Important Questions
• BSE Odisha 8th Class History Notes

BSE Odisha Solutions

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium ଆଲୋକ: ଦର୍ପଣ ଓ ଲେନ୍‌ସ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 10 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଏକ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡୁଛି ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୧) । ଦର୍ପଣ ପ୍ରତି ଅଭିଲମ୍ବ ଓ ଆପତିତ ରଶ୍ମି ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ (i) ହେଉଛି 40° । ଦର୍ପଣ ପ୍ରତି ଅଭିଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା କୋଣ କେତେ ?

(i) 40°
(iii) 45°
(ii) 50°
(iv) 60°
Answer:
(i) 40° (ଦଉଅଛି ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ 40° ।)
ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ = 40°
(ଦର୍ପଣର ସମତଳ ଓ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ମଧ୍ଯରେ କୋଣ 90° – 40° = 50°)

Question 2.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୨ ତିନୋଟି ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଏକ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡୁଛି ।

(i) ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡେ ।
(ii) ଦର୍ପଣକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଙ୍କାକଲେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡେ ।
(iii) ଦର୍ପଣକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଙ୍କାକଲେ ଆଲୋକରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ 20° କୋଣ କରି ପଡେ ।
ରୁଲର ଓ ପ୍ରୋଟ୍ରାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ଅଙ୍କନ କର । ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
(i) ଆଲୋକରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପଡ଼ିଲେ ଆପତନ କୋଣ ୦° ହେବ । ଏଣୁ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ମଧ୍ଯ 0° ହେବ ।
(ii) ଦର୍ପଣଟି ସାମାନ୍ୟ ଢ଼ଳିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ଦେଇଯିବ । ଏଠାରେ ଆପତନ କୋଣ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ୦° ହେବ । ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ମଧ୍ୟ ଅଭିଲମ୍ବ ଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବ ।
(iii) ଆପତନ କୋଣ 20° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ 20° ହେବ । ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ 20° କୋଣ କରି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କରିବ ।

Question 3.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୩ରେ ଏକ ସ୍କେଚ୍ ପେନ୍‌ର କ୍ୟାପ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ସଠିକ ଦର୍ପଣ ସହ ମେଳକର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)


Answer:

ଚିତ୍ରର ନାମ	ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଦର୍ପଣ
(i)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ ଓ ସଳଖ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(ii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ବର୍ଷିତ	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(iii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ସମାନ	ସମତଳ ଦର୍ପଣ

Question 4.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୪ରେ ଏକ ସ୍କେଚ୍ ପେନ୍‌ର କ୍ୟାପ ଏକ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ, ଏକ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ଏବଂ ଏକ ସମତଳ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚଖଣ୍ଡ ପଛରେ ସମାନ ଦୂରତାରେ ରଖାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ସଠିକ୍ ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ କିମ୍ବା କାଚ ସହିତ ମେଳକର ।


Answer:

ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଲେନ୍ସ/ଦର୍ପଣ
(i)	ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(ii)	ସମତଳ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚଖଣ୍ଡ
(iii)	ଅବତଳ ଲେନ୍ସ

Question 5.
ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକ ପର୍ଦାରେ ଅଭିଲମ୍ବ ବିନ୍ଦୁରେ ଆପତିତ ହୁଏ, ନିମ୍ନଲିଖିତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ ?
(i) ଆପତନ କୋଣ ୯୦°
(ii) ଆପତନ କୋଣ ୦°
(iii) ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ୬୦°
(iv) ଆଲୋକର କୌଣସି ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ ନାହିଁ
Answer:
(ii) ଆପତନ କୋଣ ୦°
(କାରଣ ଆଲୋକ ଦର୍ପଣର ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗରେ ଆପତିତ ହେଲେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟରେ କୋଣ ୦° ହୁଏ । ଏଠାରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ମଧ୍ୟ ୦° ହୁଏ ।)

Question 6.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୫ରେ ତିନୋଟି ଦର୍ପଣ ଯଥା ସମତଳ, ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଅଛି । ଗ୍ରାଫ୍ କାଗଜର ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଧାରରେ ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଟ କରି ଉକ୍ତ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଲେଖ ।

Answer:

ଚିତ୍ର	ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ଦର୍ପଣର ପ୍ରକାର
(i)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମାନ ଓ ସଳଖ	ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(ii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଓ ନିକଟତର	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(iii)	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ଅଦୃଶ୍ୟପ୍ରାୟ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

Question 7.
ଏକ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଜଣେ ମହିଳା ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଛନ୍ତି (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୬) । ସେ ଦେଖ‌ିବେ :

(i) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
(ii) ତାଙ୍କର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।
(iii) ତାଙ୍କର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ଏବଂ ଶେଷରେ ସିଧା ଏବଂ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ ।
(iv) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ।
Answer:
(i) ତାଙ୍କର ସିଧା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକାରରେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି ।

Question 8.
ବହି ଉପରେ ଏକ ବର୍ଷକ କାଚ ଧରି ରଖ ଏବଂ କେଉଁ ଦୂରତାରେ ତୁମେ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ମୂଳଲେଖା ଠାରୁ ବଡ଼ ଦେଖୁପାରିବ । ଏବେ କାଚକୁ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ଦୂରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ । ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବ । ଏକ ବର୍ଷକ କାଚ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଷକ କାଚର ଫୋକସ ଦୂରତାଠାରୁ କମ୍ ଦୂରତାରେ ରହିଲେ ବା ଲେନ୍ସର ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଫୋକସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେବ । ଲେନ୍‌ସକୁ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ଦୂରକୁ ନେଲେ ଅର୍ଥାତ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଫୋକସ୍ ବା ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓଲଟା ହେବ । ବର୍ଷକ କାଚକୁ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ କୁହାଯାଏ ।

Question 9.
(i) ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ (ii) ସ୍ତମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ମେଳକର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହ ଉତ୍ତର)
Answer:

(i) ସ୍ତମ୍ଭ	(ii) ସ୍ତମ୍ଭ
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ	(କ) ଏକ ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ ଯାହାର ପ୍ରତିଫଳକ ପୃଷ୍ଠ ଭିତରକୁ ବକ୍ର ହୋଇଯାଏ ।
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ	(ଖ) ଏହା ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ଯାହା ସର୍ବଦା ସିଧା ଏବଂ ଆକାରରେ ଛୋଟଥାଏ ।
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ	(ଗ) ଏହା ପଛରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ କିଛି ଦୂରତାରେ ଓଲଟା ଦେଖାଯାଇପାରେ ।
ଅବତଳ ଲେନ୍ସ	(ଘ) ଏହା ପଛରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବସ୍ତୁ ସର୍ବଦା ଛୋଟ ଆକାରର ଦେଖାଯାଏ

Question 10.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରଶ୍ନଟି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟୋକ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ବୁଝାଉଥବା ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବା କାରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ।
ସ୍ପଷ୍ଟୋକ୍ତି – ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଆମ ପଛରେ ଟ୍ରାଫିକ ଦେଖିବାପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
କାରଣ – ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଅପେକ୍ଷା ବ୍ୟାପକ ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ସଠିକ୍ ବିକଳ୍ପ ବାଛ ।
(i) ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଉଭୟ ଠିକ୍ ଏବଂ କାରଣ ହେଉଛି ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ।
(ii) ଉଭୟ ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ କାରଣ ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ନୁହେଁ ।
(iii) ଉକ୍ତି ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ କାରଣ ଭୁଲ୍ ।
(iv) ଉଭୟ ଉକ୍ତି ଓ କାରଣ ଭୁଲ୍ ଅଟେ ।
Answer:
(i) ଉକ୍ତି ଏବଂ କାରଣ ଉଭୟ ଠିକ୍ ଅଟେ ଏବଂ କାରଣ ହେଉଛି ଉକ୍ତିପାଇଁ ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା

Question 11.
ଚିତ୍ର ୧୦.୨୭ରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ ଯେ ବସ୍ତୁକୁ ‘୦’ ଦର୍ପଣକୁ ‘M’ ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ‘T’ ଅକ୍ଷରରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି । ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ ?

(i) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(ii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(iii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
(iv) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ।
Answer:
(ii) ଚିତ୍ର (କ) ଏକ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ ଏବଂ ଚିତ୍ର (ଖ) ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣକୁ ସୂଚିତ କରେ । (ଏହାର କାରଣ ହେଲା ଚିତ୍ର ‘କ’ରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ ଆଭାସୀ ଏବଂ ଦର୍ପଣର ଆରପଟେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଚିତ୍ର (ଖ)ରେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ ଫୋକସ ଓ ମେରୁ ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବାରୁ ସଳଖ, ଆଭାସୀ, ବଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ଅନ୍ୟପଟେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।)

Question 12.
ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ କାଚ ଗ୍ଲାସ ପଛରେ ଏକ ପେନ୍‌ସିଲ୍ ରଖ (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୮
(କ)) । ଏବେ ଗ୍ଲାସକୁ ଅଧା ପାଣିରେ ପୂର୍ଣକର (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୮
(ଖ)) । ପାଣି ମଧ୍ୟଦେଇ ଦେଖିଲେ ପେନସିଲ୍ କି ପରି ଦେଖାଯାଏ ? ଏହାର ଆକୃତି କାହିଁକି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଦେଖାଯାଏ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।

Answer:

• ଚିତ୍ର (କ) ରେ ପେନ୍‌ସିଲ୍ କାଚ ଗ୍ଲାସ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଦେଖାଯାଉଛି। ଚିତ୍ର (ଖ) ରେ ପାଣିଉପରେ ଥ‌ିବା ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ର ଉପର ଅଂଶ କାଚଦେଇ ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ଏହା ପୂର୍ବପରି ଅର୍ଥାତ୍ ଚିତ୍ର (କ) ପରି ଦେଖାଯାଉଛି ।
• ଚିତ୍ର (ଖ)ରେ ଜଳର ପୃଷ୍ଠତଳଠାରୁ ପେନସିଲ୍ ବଜ୍ର ବା ଭାଙ୍ଗିଯିବାର ଦେଖାଯିବ । କାରଣ ଆଲୋକ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରୁ ବାୟୁ ମାଧ୍ୟମକୁ ଗତି କରିବା ସମୟରେ ଅଭିଲମ୍ବଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ବୁଡ଼ିଥିବା ଅଂଶ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖାଯିବ । ଏହା ଆଲୋକ ପ୍ରତିସରଣ ଯୋଗୁଁ ଘଟିଥାଏ ।

ଆବିଷ୍କାର, ପରିକଳ୍ପନା ଏବଂ ବିତର୍କ କର

ତୁମର ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପିତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ନିକଟସ୍ଥ ହସ୍ପିଟାଲ କିମ୍ବା କର୍ଣ୍ଣ, ନାସା, ଗଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ କ୍ଲିନିକ୍ ପରିଦର୍ଶନ କର । କର୍ଣ୍ଣ, ନାସା, ଗଳା ଏବଂ ଦାନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଦର୍ପଣ ଦେଖାଇବାକୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର । ଏହି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟବହୃତ ଦର୍ପଣର ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନଟ କର । ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ଉପଯୋଗ କରିବା ଭବିଷ୍ୟତର ଶକ୍ତି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏକ ବିକଳ୍ପ । ସୌର ରନ୍ଧକ (ଚିତ୍ର ୧୦.୨୯) ଭଳି ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିବା ଏବଂ ତାପ ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଭାରତରେ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ । ଯାହା ଫଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଞ୍ଚୟ ହୁଏ ଏବଂ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାରରେ ହ୍ରାସ ହୁଏ । ତୁମର ସ୍କୁଲ କିମ୍ବା ଘର ପାଇଁ ଏକ ସୌର ରନ୍ଧକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଖର୍ଚ୍ଚ ହିସାବ ସହିତ ଏହା ପାଇଁ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରସ୍ତାବ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର ।
ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ ଏବଂ ଲେନ୍ସ ସହିତ ଅଭାସୀ ପରୀକ୍ଷଣ (virtual experiment) କରିବାକୁ ଅନଲାଇନ୍ ଉପକରଣ କିମ୍ବା ଆନିମେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କର । ଅନୁରୂପଣ (Simulation) କରି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁଞ୍ଚାଅ ଏବଂ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ ତାହା ଦେଖ ।

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମେ କ’ଣ ଏପରି ଦର୍ପଣ ତିଆରି କରିପାରିବା ଯାହା ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ଆକାରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ ?
Answer:
ହଁ, ଆମେ ବକ୍ର ଦର୍ପଣ ଯଥା ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରି ବସ୍ତୁଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାଇପାରିବା ।

Question 2.
ମୋଟରଗାଡ଼ିର ପାର୍ଶ୍ଵ-ଦୃଶ୍ୟ ଦର୍ପଣରେ, ଏକ ସତର୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଥାଏ । ‘ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯାଉଥ‌ିବା ଦୂରତା ତୁଳନାରେ ବାସ୍ତବରେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନିକଟତର ଦୂରତାରେ ଅଛନ୍ତି ।’’ ଏହା ସେଠାରେ କାହିଁକି ଲେଖାଯାଇଛି ।
Answer:
ଯାନବାହାନରେ ବ୍ୟବହୃତ ପାର୍ଶ୍ବ ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ, ଯାହା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଦୂରତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରତା ଥ‌ିବା ପରି ଦେଖାଏ । ଏହା ଫଳରେ ପଛରେ ଥିବା ଗାଡ଼ିର ଦୂରତା ଆକଳନରେ ଭୁଲ୍ ହୋଇ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିପାରେ । ତେଣୁ ଡ୍ରାଇଭରମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସାବଧାନତା ମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବରେ ସେଠାରେ ସତର୍କ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
କେତେକ ପଠନ ଚଷମାରେ କାହିଁକି ଏକ ବକ୍ର ରେଖା ଥାଏ ?
Answer:
ଚାଳିଶା ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚଷମା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ଦ୍ୱି- ଫୋକସ୍ ଯୁକ୍ତ ଲେନ୍ସ । ଏହାର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ନିକଟ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଏବଂ ଉପର ଭାଗରେ ଦୂର ବସ୍ତୁ ଦେଖୁବା ପାଇଁ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ଥାଏ । ଏହି ଦୁଇଟି ଲେନ୍ସର ସୀମା ରେଖା ଏକ ବକ୍ର ରେଖା ପରି ଦେଖାଯାଏ ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁ ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ?
(a) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(b) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
(c) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ
Answer:
(c) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

Question 2.
ରାହୁଲ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସ ରଖୁଲା । ଏହି ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଏକ ବସ୍ତୁ ଦେଖୁବାରୁ ବସ୍ତୁଟି ସବୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାନ ଦେଖାଗଲା । ସେ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ରଖୁଥୁଲା ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ କାଚ,
(d) ପରିବର୍ଷକ କାଚ
Answer:
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ

Question 3.
ଗୋଟିଏ କାର୍ଡବୋର୍ଡ଼ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦର୍ପଣ ରଖାଯାଇଛି । A, B, C ଓ Ð ଚିତ୍ରରେ କାର୍ଡବୋଡ୍ଟି ଗୋଟିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବଲ୍‌ବଦ୍ଵାରା ଆଲୋକିତ ହେଉଛି । କେଉଁ ଅବସ୍ଥାନରେ ଦର୍ପଣଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ?

(a) A
(b) B
(c) C
(d) D
Answer:
(a) A

Question 4.
ଦୁଇଟି ଦର୍ପଣ ପରସ୍ପର ୨୦° କୋଣରେ ଆନତ ଅଟନ୍ତି । A ଦର୍ପଣରେ ଏକ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ 20° ଆପତନ କୋଣ କରି ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ B ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । B ଦର୍ପଣ ପୃଷ୍ଠରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ହେବ ?

(a) 25°
(b) 70°
(c) 50°
(d) 115°
Answer:
(b) 70°

Question 5.
ଗୋଟିଏ କାର୍ଡ ବୋର୍ଡ଼ରେ P ଠାରେ କ୍ଷୁଦ୍ରର ନ୍ଧ୍ର ଟି କରାଗଲା । ଟର୍ଚ୍ଚ ସାହାଯ୍ୟରେ ରନ୍ଧ୍ର ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକ ପଠାଗଲା । ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ରନ୍ଧ୍ରଦେଇ ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । କେଉଁ ସ୍ଥାନରୁ ଆଖୁରେ ଦେଖ‌ିଲେ ରନ୍ଧ୍ରଟି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବ ?

(a) A
(b) B
(c) C
(d) D
Answer:
(a) A

Question 6.
ଚିତ୍ରରେ S₁ S₂, ଓ S₃, ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ
କେଉଁଠାରେ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ହେବ ?

(a) କେବଳ S₂
(b) S₁ ଓ S₂ ଉପରେ
(c) S₁ ଓ S₃ ଉପରେ
(d) ସମସ୍ତ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ
Answer:
(d) ସମସ୍ତ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ

Question 7.
ଗୋଟିଏ ସିନେମା ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରରେ କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ନାହିଁ ?
(a) ଅବତଳ ଦର୍ପଣ
(b) ଉତ୍ତର ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
Answer:
(b) ଉତ୍ତର ଲେନ୍ସ

Question 8.
ତୁମେ ଏକ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆହୋଇ ତୁମର ଡାହାଣ ଗାଲକୁ ଆମ୍ପୁଡ଼ି ଦେଲେ ତୁମ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ କ’ଣ ଦେଖାଯିବ ?
(a) ଡାହାଣ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(b) ବାମ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(c) ଉଭୟ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ
(d) ଦାଗ କିଛି ଦେଖାଯିବନି
Answer:
(b) ବାମ ଗାଲରେ ଆମ୍ପୁଡ଼ା ଦାଗ

Question 9.
ବହିର ଛୋଟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ଆକାରରେ ଦେଖୁ ପଢ଼ିବାପାଇଁ ତୁମେ ଏକ ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରୁଛ । ତୁମର ଲେନ୍ସଟି କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
(a) ଅବତଳ
(b) ଉତ୍ତଳ
(c) ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ
(d) ସମତଳ କାଚଖଣ୍ଡ
Answer:
(b) ଉତ୍ତଳ

Question 10.
ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ?
(a) ଏହା ସର୍ବଦା ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
(b) ଧାର ତୁଳନାରେ ଏହାର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ।
(c) ଏହା ଦୂରବୀକ୍ଷଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
(d) ଏହା ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।
Answer:
(b) ଧାର ତୁଳନାରେ ଏହାର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ।

Question 11.
ଆଖ୍ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ଚକ୍ଷୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ଏହା ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ
(c) ସମତଳ ଦର୍ପଣ
(d) ପ୍ରିଜିମ୍
Answer:
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ

Question 12.
ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଅଗ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସ ରଖିଲେ ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଆଲୋକ ପକାଇଥାଏ । ଏଥୁରେ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ?
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।
(b) ଅବତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ବିଚ୍ଛୁରିତ କରେ ।
(c) ସମତଳ କାଚ – ଏହାର ଆଲୋକ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ ।
(d) ଦର୍ପଣ – କେବଳ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରେ ।
Answer:
(a) ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ – ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ।

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ଗୋଟିଏ ______ ଦର୍ପଣ ସର୍ବଦା ସମ, ସମଲମ୍ବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ

2. ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲେନ୍ସକୁ କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟଦେଇ ଆଲୋକିତ ଭାବେ କାଚି ଦିଆଯାଏ, ଏହାର ଦ୍ୱିମ ଅଂଶାଙ୍କ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିକୁ ______ କରିବ ।
Answer:
କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ

3. ଗୋଟିଏ ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମି ପଡ଼ି ପୁନର୍ବାର ଲେଉଟି ଆସିବାର ଦିଗକୁ ଆପତିତ ଦିଗଠାରୁ ______ କହନ୍ତି ।
Answer:
ପ୍ରତିଫଳନ

4. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ______ ସମତଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ।
Answer:
ଏକା

5. ଜଣେ ଛାତ୍ର ଦେଖିଲା ଯେ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ସମ ଓ ସମଲମ୍ବ ହେଲା । ଦର୍ପଣଟି ______ ଦର୍ପଣ ଅଟେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳଦର୍ପଣ

6. ତେବେ ଗୋଟିଏ ଲେନ୍ସରେ ତା’ର ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲା, କିନ୍ତୁ ଲେନ୍ସକୁ ଦୂରକୁ ହଟାଇବାବେଳେ ଯଥେଷ୍ଟ ଛବି ଅନୁଭବ ହେଲା । ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ______ ଲେନ୍ସ ଅଟେ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ

(ଗ) ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

1. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟି ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଦର୍ପଣ

2. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଏବଂ ସମାନ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

3. କେଉଁ ଦର୍ପଣଷର ସର୍ବଦା ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

4. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ବାସ୍ତବ ଏବଂ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

5. କେଉଁ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ଖାଲୁଆ ବା ଚାମଚର ଭିତର ପୃଷ୍ଠ ପରି ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

6. କେଉଁ ଦର୍ପଣର ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀତ ବା ଚାମଚର ବାହାର ପୃଷ୍ଠ ପରି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ

7. ଦର୍ପଣର ମଝି ଅଂଶକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ମେରୁ ବା ପୋଲ୍ (Pole)

8. କେଉଁ ଦର୍ପଣକୁ ଅଭିସାରୀ ଦର୍ପଣ (Converging Mirror) କହନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

9. କେଉଁ ଦର୍ପଣକୁ ଅପସାରୀ ଦର୍ପଣ (Diverging Mirror) କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

10. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ସମ୍ଭବ ?
Answer:
ଅବତଳ

11. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଉଭୟ ସଳଖ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ସମ୍ଭବ ?
Answer:
ଅବତଳ

12. ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ କେଉଁଠାରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ, ସଳଖ ଓ ବଡ଼ ହୁଏ ?
Answer:
ମେରୁ ଓ ଫୋକସ୍ ମଧ୍ୟରେ

13. ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବସ୍ତ ରହିଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତ ସହ ସମାନ ହୁଏ ?
Answer:
ବକ୍ରତା କେନ୍ଦ୍ର

14. ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ କାହାର ଅଂଶବିଶେଷ ପରି ମନେହୁଏ ?
Answer:
କାଳ୍ପନିକ ଫମ୍ପାଗୋଲକ

15. ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ କେଉଁଠାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୁଏ ?
Answer:
ଫୋକସ ବା ରଶ୍ମୀକେନ୍ଦ୍ର

16. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତ ଓ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣର ଦୁଇ ବିପରୀତ ପାର୍ଶ୍ବରେ ରହନ୍ତି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଓ ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣ

17. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ, ବସ୍ତୁଥିବା ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତିଆରି ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

18. କେଉଁ ପ୍ରକାର ପୃଷ୍ଠତଳରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟିଥାଏ ?
Answer:
ମସୃଣ ଏବଂ ଚିକ୍କଣ

19. ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇଁ କେଉଁ କେଉଁ ପଦାର୍ଥ ଲେପନ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ସିଲଭର୍ କିମ୍ବା ଆଲୁମିନିୟମ୍

20. ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନରେ କେଉଁ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ନୁହଁନ୍ତି ?
Answer:
ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ

21. ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠରେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣକୁ କିଏ ସମଦ୍ଵିଖଣ୍ଡ କରେ ?
Answer:
ଅଭିଲମ୍ବ (Normal)

22. ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠରେ ଆପତନ କୋଣ 30° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ ସମତଳ ଏବଂ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
60°

23. ଆପତନ କୋଣ 35° ହେଲେ ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ମଧ୍ଯରେ କୋଣ କେତେ ?
Answer:
70°

24. ଆପତନ କୋଣ 0° ହେଲେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ହେବ ?
Answer:
0°

25. ସଳଖ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ’ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣ କେତେ ହୁଏ ?
Answer:
90°

26. ମଟରଗାଡ଼ି ହେଡ୍‌ଲାଇଟ୍‌ରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

27. କ୍ଷୌର ହେବା ଦର୍ପଣ (Shaving Glass) କି ପ୍ରକାର ?
Answer:
ଅବତଳ

28. ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

29. ଟର୍ଚ୍ଚ ଲାଇଟ୍‌ରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

30. ପଛ ଯାନବାହାନ ଦେଖିବାକୁ ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପାଖରେ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

31. ପରସ୍ପର ଛେଦି ରାସ୍ତାର ଛକ ସ୍ଥାନରେ ଚାଳକମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଖଞ୍ଜାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

32. ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୋକାନ ବା ମଲ୍ ଗୁଡ଼ିକରେ ଚୋରି ରୋକିବାପାଇଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣ ଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

33. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିସରଣ ଘଟି ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ

34. ଯେଉଁ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ଓ ଧାର ଆଡ଼କୁ ଏହା କ୍ରମଶଃ ସରୁ, ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

35. ଯେଉଁ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ସରୁ ଓ ଧାର ଆଡ଼କୁ କ୍ରମଶଃ ମୋଟା, ତାହା କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍‌ସ ?
Answer:
ଅବତଳ

36. କେଉଁ ଲେନ୍ସକୁ ଅଭିସାରୀ ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

37. କେଉଁ ଲେନ୍ସକୁ ଅପସାରୀ ଲେନ୍ସ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଅବତଳ

38. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ?
Answer:
ଅବତଳ

39. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ଉଭୟ ବାସ୍ତବ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

40. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ଉଭୟ ସଳଖ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

41. ଲେନ୍ସର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ କ’ଣ କହନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ କେନ୍ଦ୍ର

42. ଲେନ୍ସ କାହାର ଅଂଶ ବିଶେଷ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ?
Answer:
କାଳ୍ପନିକ ଫମ୍ପା/ କାଚ ଗୋଲକ

43. କେଉଁ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ବସ୍ତୁର ଆକାର ସହ ସମାନ ହୋଇପାରିବ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

44. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ ?
Answer:
ସବୁପ୍ରକାର ଦର୍ପଣ

45. କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣରେ ଦର୍ପଣଠାରୁ ବସ୍ତୁ ଦୂରତା, ଦର୍ପଣଠାରୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦୂରତା ସହ ସମାନ ହୁଏ ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

46. ଛୋଟ ଛୋଟ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ିବାପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

47. ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଓ ଅଣୁବୀକ୍ଷଣରେ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

48. ଦୂରଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସର ଚଷମା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

49. ଛୋଟ ପିଲାମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ କେଉଁ ଲେନ୍ସର ଚଷମା ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

50. ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ କି ପ୍ରକାର ଲେନ୍ସ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ

51. ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦୂରରେ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଦେଖ୍ହୁଏ କିପରି ?
Answer:
ମନୁଷ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ଲେନ୍ସର ଆକାର

52. ବସ୍ତୁକୁ ଲେନ୍‌ସଠାରୁ ଦୂରକୁ ଦୂରକୁ ନେଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆକୃତିରେ କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ ?
Answer:
ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଆକାର ହ୍ରାସ ପାଏ

53. ସୌର ବୁଲାରେ କି ପ୍ରକାର ପ୍ରତିଫଳକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଅବତଳ

54. ବକ୍ର ଜଳ ବିନ୍ଦୁ କେଉଁ ଆଲୋକୀୟ ଉପକରଣ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ

55. ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଅନୁରୂପ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ

56. କେଉଁ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ଆପାତିତ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ

(ଖ) ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକର ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ଲେଖ :

1. ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ସର୍ବଦା ବସ୍ତୁର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

2. ସମସ୍ତକାର ପୃଷ୍ଠତଳ ପାଇଁ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ହେବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

3. ଅବତଳ ଲେନ୍ସର କେନ୍ଦ୍ର ଏହାର ଧାର ତୁଳନାରେ ମୋଟା ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

4. ଅଭିସାରୀ ପୃଷ୍ଠତଳରେ ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ଅପେକ୍ଷା ବୃହତ୍ତର ହୋଇପାରିବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

5. ବିବର୍ତ୍ତନ ନିୟମ ପ୍ରକାରେ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ରହିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

6. ଦୁଇ ବିନ୍ଦୁରୁ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ହେବା ସମ୍ଭବ ।
Answer:
ମିଥ୍ୟା

7. ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକର ପ୍ରତିଫଳନ ସମୟରେ ଯଦି ଆପତନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ ୦° କୋଣ କରେ ତେବେ ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଅଭିଲମ୍ବ ସହ ମିଶିଯିବ ।
Answer:
ସତ୍ୟ

(ଙ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଅବଧାରଣା)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା/ପ୍ରତିବିମ୍ବ | ବ୍ୟବହାର )
A. ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ	1. ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାମ–ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ବଦଳାଇଥାଏ
B. ପ୍ରତିଫଳନର ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ	2. ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ
C. ସମତଳ ଦର୍ପଣ	3. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
D. ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ	4. ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଓ ସମାନ ଆକୃତି ପ୍ରତିବିମ୍ବ
E. ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଉଥ‌ିବା ଦର୍ପଣ	5. ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଅବଧାରଣା)	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା/ପ୍ରତିବିମ୍ବ | ବ୍ୟବହାର )
A. ପ୍ରତିଫଳନର ପ୍ରଥମ ନିୟମ	2. ଆପତନ କୋଣ = ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ
B. ପ୍ରତିଫଳନର ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ	3. ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
C. ସମତଳ ଦର୍ପଣ	4. ସଳଖ, ଆଭାସୀ ଓ ସମାନ ଆକୃତି ପ୍ରତିବିମ୍ବ
D. ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ	1. ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାମ–ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵ ବଦଳାଇଥାଏ
E. ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥ‌ିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଉଥ‌ିବା ଦର୍ପଣ	5. ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ‘LEFT’ ଶବ୍ଦଟି ‘TEL? ପରି ଦେଖାଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥାଏ ।

Question 2.
ବର୍ଷନ କାଚରେ କେଉଁ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ

Question 3.
ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୁଇଟି କ’ଣ ?
Answer:
ପ୍ରଥମ ନିୟମ ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି ।
ଦ୍ଵିତୀୟ ନିୟମ – ଆପତନ କୋଣ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ।

Question 4.
ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ପାଖରେ ପଶ୍ଚାତ ପାର୍ଶ୍ଵ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ସମତଳ ଓ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ବଦଳରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କାହିଁକି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ?
Answer:
ଉତ୍କଳ ଦର୍ପଣଷର ପଛ ଅଂଶର ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଯିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ଓ ସାନ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 5.
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବାଳକଟି ତାର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତ ଉପରକୁ ଉଠାଇଲା । ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ କେଉଁ ହାତ ଉଠିବାର ଦେଖାଯିବ ?
Answer:
ବାମହାତ ଉପରକୁ ଉଠିବାର ଦେଖାଯିବ ।

Question 6.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ପାର୍ଶ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତନ (Lateral Inversion) ର ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ଦର୍ପଣରେ ବହିର ଶବ୍ଦ ଗୁଡ଼ିକ ଓଲଟା ଦେଖାଯିବାକୁ ପଡ଼ିବାରେ ଅସୁବିଧା ହୁଏ ।

Question 7.
ନିରାପତ୍ତା ଦର୍ପଣ ପାଇଁ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ କାହିଁକି ଉପଯୁକ୍ତ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖାଯିବା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ ସଳଖ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 8.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ‘MIRROR’ କିପରି ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
‘MIRROR’ ଶବ୍ଦଟି ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ‘RORRIM’ ଦେଖାଯାଏ ।

Question 9.
ଏକ କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଏଥରେ ନିଜର ପ୍ରତିବିମ୍ବ କାହିଁକି ଦେଖୁପାରୁ ନାହୁଁ ?
Answer:
କାଗଜର ପୃଷ୍ଠତଳ ଅସମତଳ । ଏହା ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ତେଣୁ ପ୍ରତିଫଳନ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 10.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରଦାରେ ଧରିହେବ କି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେବାରୁ ପରଦାରେ ଧରି ହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 11.
ପଠନ ଚଷମାରେ ଗୋଟିଏ ବକ୍ରରେଖା କାହିଁକି ଥାଏ ?
Answer:
ବକ୍ରରେଖାଟି ପଠନକାଚକୁ ଦୁଇଟି ଅଂଶରେ ବିଭକ୍ତ କରେ । ଗୋଟିଏ ଅଂଶରେ ନିକଟ ବସ୍ତର ବର୍ଷିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଦୂର ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

Question 12.
ବିଭିନ୍ନ ଦର୍ପଣ ଗୁଡ଼ିକରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଅଛି କି ?
Answer:
ବିଭିନ୍ନ ଦର୍ପଣରେ ବସ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ପାଇଁ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥାଏ ।

Question 13.
ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ କି ?
Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣ ପରି ବର୍ତ୍ତୁଳ ଦର୍ପଣରେ (ଉତ୍ତଳ ବା ଅବତଳ) ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ ।

Question 14.
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଅଭିସାରିତ ହୋଇ ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସକେନ୍ଦ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି କିପରି ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକୁ ଅବନତି କରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁ ମୁହାଁ କରିଥାଏ । ଏଣୁ ଆଲୋକ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି

Question 15.
ବଜ୍ରପୃଷ୍ଠତଳାକାର ସ୍ଵଚ୍ଛକାଚ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତୁ କିପରି ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ବକ୍ର ପୃଷ୍ଠତଳାକାର ସ୍ଵଚ୍ଛକାଚ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖ‌ିଲେ ବସ୍ତୁଟି ବଡ଼ କିମ୍ବା ସାନ କିମ୍ବା ବକ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ପୃଷ୍ଠତଳର ଆକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

Question 16.
ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ଯମରେ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖୁଲେ ବସ୍ତୁର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ ?
Answer:
ଲେନ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ବସ୍ତକୁ ଦେଖୁଲେ ଏହା ବଡ଼, ସାନ, ସଳଖ, ଓଲଟା ଲେନ୍‌ସର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ କିମ୍ବା ଲେନ୍ସଠାରୁ ଦୂରରେ ଦେଖାଯଏ । ଗଠନ ଓ ଅବସ୍ଥାନ ଲେନ୍‌ସର ପ୍ରକୃତି ଓ ବସ୍ତର ଅବସ୍ଥାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ କିପରି ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ ଯେତେବେଳେ ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସେଗୁଡ଼ିକର ଅପସାରିତ କରେ ?
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ମୋଟା ଏବଂ ଧାର ଆଡକୁ ସରୁ । ଏଣୁ ଏହା ସମାନ୍ତରାଳ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଧାନ ଅକ୍ଷ ଦିଗରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରାଏ । ଅବତଳ ଲେନ୍ସର ମଝି ଅଂଶ ସରୁ ଏବଂ ଧାର ଆଡ଼କୁ ମୋଟା । ଏଣୁ ଏହା ଏହା ସମାନ୍ତରାଳ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଧାନ ଅକ୍ଷଠାରୁ ଦୂରେଇ ଦିଏ ।

Question 2.
ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ଦୁଇଟି ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
(i) ଶୋଇବା କୋଠରି ଏବଂ ଗାଧୋଇବା ଘରେ ନିଜ ମୁହଁ ବା ଶରୀର ଦେଖିବାପାଇଁ ସମତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।
(ii) କାର (Car) ଭିତରେ ପଛ ଦେଖିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

Question 3.
ଚିତ୍ରଟିକୁ ଦେଖ । ପିଲାଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରଦାରେ ଧରି ହେବକି ?
Answer:
ପିଲାଟିର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନୁହେଁ ।
ଏହା ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ହେତୁ ପରଦାରେ ଧରିହେବ ନାହିଁ ।
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ କେବଳ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରଦାରେ ଧରିହୁଏ ନାହିଁ ।

Question 4.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣ ଓ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ଦର୍ଶାଅ ।

Answer:

X → ଆପତନ କୋଣ
Y → ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ

Question 5.
ସମ ପ୍ରତିଫଳନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ କି ମିଥ୍ୟା ବୁଝାଇଲେଖ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କାରଣ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଉଭୟ ସମ ଓ ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥାଏ । ଅସମ ପ୍ରତିଫଳନରେ ପୃଷ୍ଠତଳଟି ଅସମତଳ ହୋଇଥିବାରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଏବଂ ପୃଷ୍ଠତଳ ସହ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରି ବିଚ୍ଛୁରିତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ।

Question 6.
ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରିବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୋଟିଏ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ଅଟେ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି, ଫଳରେ ବାସ୍ତବ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠିତ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏହି ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି ସତେଯେପରି ସେଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ପଣ ପଛପଟୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

Question 7.
ଗୋଟିଏ ଚାମଚ ହାତରେ ଧର
ଏହାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀର ପ୍ରତିଫଳନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । କ’ଣ ଦେଖୁଛ । ଚାମଚର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵ କେଉଁ କେଉଁ ଦର୍ପଣର ଧାରଣ ଦେଉଛି ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଚାମଚର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵ (ସ୍ଥିତ ପାର୍ଶ୍ୱ)ରେ ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖୁବା ସେଥ‌ିରେ ଅଧିକ ସ୍ଥାନକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ସାନ ଓ ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ ଦେଖୁବା । ଏଣୁ ଏହା ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ଧାରଣା ଦେବ । ଚାମଚର ଖାଲୁଆ ଅଂଶରେ ପ୍ରତିଫଳନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲେ ଏହାର ଖୁବ୍ ନିକଟ ବସ୍ତର ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା ମାତ୍ର ଟିକିଏ ଦୂରରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖୁବା । ଏହି ଅଂଶ ଏକ ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ସଦୃଶ ଅଟେ ।

Question 8.
ମନେକର ଏକ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀରେ ଏକ ଟର୍ଚ୍ଚ ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଆଲୋକ ପକାଉଛି । ଦର୍ପଣଟି ପଢ଼ୁଥିବା ଆଲୋକ ସହ କି ଆଚରଣ କରିବ ।
Answer:
ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀରେ ଦର୍ପଣ ଉପରେ ଟର୍ଜଲାଇଟ୍‌ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଦର୍ପଣ ଏହି ଆଲୋକକୁ ପ୍ରତିଫଳନ କରିବ । ପ୍ରତିଫଳନର ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଅନ୍ଧକାର କୋଠରୀର ଏକ ଅଂଶକୁ ଆଲୋକିତ କରିବ ।

Question 9.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ?
Answer:
ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଦର୍ପଣ ପଛପଟେ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରିବେ । ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଇ ବାସ୍ତବ ରଶ୍ମୀ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଆଭାସୀ ହୋଇଯାଏ । ବସ୍ତପରି ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଉପର ଓ ନିମ୍ନ ଅଂଶ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସମଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସଳଖ ହୁଏ ।

Question 10.
ବର୍ଦ୍ଧିତ କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ରତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁଥିବା ଦର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ କିଏ ?
Answer:
ଅବତଳ ଦର୍ପଣ ଦ୍ଵାରା ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣଦ୍ଵାରା ସାନ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇ ପାରିବ । ଅବତଳ ଦର୍ପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ ପାଇଁ ବସ୍ତକୁ ଦର୍ପଣଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତା ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରଖୁବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

Question 11.
ଆମେ ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ କି କି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖୁବା
Answer:

	ଅବତଳ ଦର୍ପଣ	ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ
1. ଗଠନ	ଦର୍ପଣରେ ଖାଲୁଆ ଅଂଶରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ	ଦର୍ପଣର ସ୍ଥିତ ଅଂଶରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ
2. ପ୍ରତିବିମ୍ବ	ବାସ୍ତବ|ଅଭାସୀ, ବଡ଼/ସାନ ଓ ସମାନ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମ୍ଭବ	ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ, ସଳଖ, ଆଭାସୀ
3. ବ୍ୟବହାର	କ୍ଷୌର ଦର୍ପଣ, ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଓ ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗେ	ଯାନବାହାନରେ ପଛରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିବାକୁ ଚାଳକ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥାଏ ।

Question 12.
ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ତୁମେ ଦର୍ପଣକୁ ସମତଳ, ଅବତଳ କି ଉତ୍ତଳ କିପରି ଚିହ୍ନିବ ?
Answer:
ଦର୍ପଣଠାରୁ ସମଦୂରତାରେ ସମାନ ଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ ସଳଖ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସମତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ଦର୍ପଣର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ବସ୍ତର ବର୍ଦ୍ଧିତ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ଦୂରରେ ଥ‌ିବା ବସ୍ତର ସାନ ଓ ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ।
ଦର୍ପଣରେ ସବୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ସୂଚନା ଦେବ ।

Question 13.
ଆମ ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠାରେ ଅବତଳ ଓ କେଉଁଠାରେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ?
Answer:
ଯାନବାହାନର ହେଡ୍‌ଲାଇଟ୍, ଟର୍ଚ୍ଚିଲାଇଟ୍, ଦନ୍ତ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବହୃତ ଟର୍ଚ୍ଚଲାଇଟ୍ ଏବଂ କ୍ଷୌର ଦର୍ପଣରେ ଆମେ ଅବତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର ଦେଖ‌ିବା । ଗାଡ଼ିଚାଳକ ପାଖରେ, ରାସ୍ତାର ବକ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ମଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଆମେ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣର ବ୍ୟବହାର ଦେଖୁପାରିବା ।

Question 14.
ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛକୁ ଅବତଳ ଓ ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣ ଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାନ୍ତି ?
Answer:
ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ (ସମାନ୍ତର ଆଲୋକ ରଶ୍ମି) ଅବତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଲାପରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମି ଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ (ଫୋକସ୍‌ରେ) ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ସମାନ୍ତର ରଶ୍ମୀଗୁଚ୍ଛ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ ବିସ୍ତାରିତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଥାଏ ।

Question 15.
ଲେନ୍‌ସଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଚ୍ଛକୁ ଅଭିସାରୀ ବା ଅପସାରିତ କରନ୍ତି କି ?
Answer:
ଆଲୋକରଶ୍ମୀ ଲେନ୍ସରେ ପ୍ରତିସୃତ ହେଲେ ଏହା ଅଭିସାରିତ ବା ଅପସାରିତ ହୁଏ । ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅବନତ କରାଇ ଅଭିସାରିତ କରେ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଅବତଳ ଲେନ୍ସରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଅପସାରିତ ହୁଏ ।

Question 16.
ଉତ୍ତଳଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ । ଏହା ଗୋଟିଏ କାଗଜଖଣ୍ଡକୁ ଜାଳିପାରେ କି ?
Answer:
ଉତ୍କଳ ଲେନ୍ସ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀକୁ ଅଭିସାରିତ କରେ । ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଲେନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିସାରିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେହି ବିନ୍ଦୁଟି କାଗଜ ଉପରେ ସଂସ୍ଥାପନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ପ୍ରଖର ତାପଦ୍ଵାରା କାଗଜକୁ ପୋଡ଼ି ଦିଏ ।

Question 17.
ଲେନ୍ସ ଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
ଉତ୍ତଳ ଲେନ୍ସ ବର୍ଷକ କାଚ, ଅଣୁବୀକ୍ଷଣ, ଦୂରବୀକ୍ଷଣ, କ୍ୟାମେରା ଓ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟରରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏହା ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ନିରାକରଣ ପାଇଁ ଚଷମାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଅବତଳ ଲେନ୍ସ ସମୀପ ଦୃଷ୍ଟିଦୋଷ ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ ଏବଂ ସୌରଚୁଲାରେ ଅବତଳ ଫଳକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ରେଖାଚିତ୍ରରେ (a), (b) ଓ (c) ରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ତ୍ରୁଟି ରହିଛି । ଆବଶ୍ୟକ ମତେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଶୋଧନ କର ।

Answer:
ସଂଶୋଧୃତ ଚିତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ ହେଲା ।

Question 2.
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ଦର୍ଶାଉଥବା ଏକ ରେଖାଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:

Question 3.
ଡାକ୍ତରଖାନା ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସରେ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦଟ ଓଲଟା ରୂପେ ଲେଖାଯିବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସର ସମ୍ମୁଖରେ (ଆଗରେ) ଯାଉଥ‌ିବା ଯାନବାହାନର ଦର୍ପଣରେ AMBULANCE” ଶବ୍ଦର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ‘HDMAJUMMA’ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ । ଆଗରେ ଥିବା ଗାଡ଼ିର ସମତଳ ଦର୍ପଣ ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଶୀଳ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଗଠନ କରେ । ଏଣୁ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପଢ଼ି ରୋଗୀଥୁବା ଗାଡ଼ିକୁ ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେବା ପାଇଁ ସମ୍ମୁଖରେ ଗାଡ଼ିକୁ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଢ଼ିବାପାଇଁ ରୋଗୀଗାଡ଼ି ସମ୍ମୁଖର ଶବ୍ଦଟିକୁ ଓଲଟା ଲେଖାଯାଇଥାଏ । ଯଥା ‘HDMAJUMMA’ ।

Question 4.
ଗୋଟିଏ ଦର୍ପଣରେ ‘REST ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ଶବ୍ଦଟି କେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖାଯିବ ।

Answer:
ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନର ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମଆକୃତି ବିଶିଷ୍ଟ କିନ୍ତୁ ବସ୍ତର ଓଲଟା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦର୍ପଣରେ ଦେଖାଯିବ ।

Question 5.
ପିଲାଟି କହିଲା ଯେ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ବସ୍ତୁଠାରୁ ସାନ ଦେଖାଯାଉଛି । ପିଲାଟି କି ପ୍ରକାର ଦର୍ପଣରେ ଦେଖୁଛି ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ସର୍ବଦା ସାନ, ସଳଖ ଓ ଆଭାସୀ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ପିଲାଟି ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛି ।
(ii) ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିଫଳନ ପୃଷ୍ଠ ବାହାର ଆଡକୁ କ୍ରମଶଃ ବକ୍ର ହୋଇଥାଏ । ଏଥୁରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳନଠାରୁ ପରସ୍ପର ଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି । ଜଣାଯାଏ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ସତେ ଯେପରି ଦର୍ପଣ ପଛପଟୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରୁ ନିର୍ଗତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସାନ ହୋଇଯାଏ ।

Question 6.
ଦୃଢୋକ୍ତି–କାରଣ (Assertion-Reason) ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଦୁଇଟି ଉକ୍ତିକୁ ନେଇ ଗଠିତ । ପ୍ରଥମଟି ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି କାରଣ (Reason) ।
ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ପାଇଁ (a), (b), (c) ଓ (d) ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଉପଯୁକ୍ତ ଦର୍ଶାଅ
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ।
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R, A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ନୁହେଁ ।
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।
(d) A ମିଥ୍ୟା କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

1. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଗଠିତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସର୍ବଦା ଆଭାସୀ ଏବଂ ସଳଖ ।
କାରଣ (R) : ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ପ୍ରତିଫଳନ ପରେ ବାସ୍ତବରେ ପରସ୍ପର ସହ ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

2. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ଆପତନ କୋଣ ସର୍ବଦା ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ ସହ ସମାନ ।
କାରଣ (R) : ମସୃଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ଉପରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଏକ ସମ ପ୍ରତିଫଳନ ଅଟେ ।
Answer:
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R, A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ନୁହେଁ ।

3. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଦେଖାଯାଏ ।
କାରଣ (R) : ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ଆଲୋକ ପ୍ରତିଫଳନ ଘଟେ ନାହିଁ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା ।

4. ଦୃଢୋକ୍ତି (A) : ଆମ୍ବୁଲାନ୍ସ ଗାଡ଼ିରେ ‘AMBULANCE” ଶବ୍ଦଟିର Letter ଗୁଡ଼ିକ ଓଲଟା ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଥାଏ ।
କାରଣ (R) : ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଗାଡ଼ି ଚାଳକ ତାର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା ପଶ୍ଚାତ୍ ଅଂଶ ଦେଖିପାରୁଥିବା ଉତ୍ତଳ ଦର୍ପଣରେ ଏହାକୁ ସିଧା ପଡ଼ିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏ ।
Answer:
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ସଠିକ୍ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରଣ ।

ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନ

Question 1.
ଗୋଟିଏ କାଗଜ ଫର୍ଦ୍ଦ ଉପରେ ରଖାଯାଇଥ‌ିବା ଦର୍ପଣରୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀ ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି । ଯେତେବେଳେ କାଗଜ ଫର୍କଟିକୁ ଟିକିଏ ବଙ୍କା କରିଦିଆଯାଏ, ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମୀଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏବଂ କାଗଜଟିକୁ ପୂର୍ବାବସ୍ଥା ନେଲେ ପୁଣି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଦର୍ଶାଅ ଯେ ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳ ଉପରେ ରହନ୍ତି ।
ଘଟଣାଟି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖୁ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛିଲେଖ ।

(i) କାଗଜଟିକୁ ଟିକିଏ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକର କ’ଣ ଘଟେ ?
(a) ଏଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତର ହୁଅନ୍ତି
(b) ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି
(c) ଏଗୁଡ଼ିକ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଆନ୍ତି
(d) ଏହା ଭାଙ୍ଗି ଦୁଇଟି ଆଲୋକ ଗୁଚ୍ଛ ହୋଇଯାଆନ୍ତି
Answer:
(b) ଏଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି

(ii) କାଗଜ ଖଣ୍ଡଟି ବଙ୍କା ହେବାବେଳେ ପ୍ରତିଫଳିତ ରଶ୍ମିଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ?
(a) ଦର୍ପଣ ଆଲୋକକୁ ଶୋଷିନିଏ
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମୀ ଅଟକିଯାଏ
(c) ନୂଆ ପୃଷ୍ଠତଳ ସମତୁଲ ହୁଏ ନାହିଁ
(d) ଦର୍ପଣଟି ହଟିଯାଇଥାଏ
Answer:
(c) ନୂଆ ପୃଷ୍ଠତଳ ସମତୁଲ ହୁଏ ନାହିଁ

(iii) ଏହି ପରୀକ୍ଷଣ କ’ଣ ଦର୍ଶାଉଛି ?
(a) ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ 0°
(b) ଆଲୋକ କୋଣଗୁଡ଼ିକରେ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଏ
(c) ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି, ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
(d) ଆଲୋକର ବେଗ କମିଯାଏ
Answer:
(c) ଆପତନ ରଶ୍ମି, ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମି, ଅଭିଲମ୍ବ ଏକ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି

(iv) ଦ୍ଵିତୀୟ ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣ ବଦଳିଗଲେ ମଧ୍ୟ କ’ଣ ବଦଳେ ନାହିଁ ?
(a) ଅଭିଲମ୍ବ ଦିଗ ବଦଳେ
(b) ପ୍ରତିଫଳନ ରଶ୍ମୀ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ
(c) ସବୁ ରଶ୍ମୀ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି
(d) ଦର୍ପଣଟି ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ
Answer:
(c) ସବୁ ରଶ୍ମୀ ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ରହନ୍ତି

Question 2.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଆପତନ ରଶ୍ମି ଗୋଟିଏ ସମତଳ ଦର୍ପଣରେ ତିନିଟି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପତିତ ହୋଇଛି । ଚିତ୍ର ଅନୁକରଣ କରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଲେଖ ।

(i) (a) ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ?
(a) 0°
(b) 90°
(c) 45°
(d) 180°
Answer:
(a) 0°

(ii) (a) ଚିତ୍ରରେ ଆପତନ ରଶ୍ମିର କ’ଣ ଘଟୁଛି ?
(a) ଏହା ଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ।
(b) ଏହା ଦର୍ପଣ ମଧ୍ୟଦେଇ ଗତି କରୁଛି
(c) ଏହା ଦର୍ପଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନାହିଁ ।
(d) ଏହା ଦର୍ପଣଆଡ଼କୁ ବକ୍ର ହୋଇଅଛି ।
Answer:
(a) ଏହା ଲମ୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ।

(iii) ଚିତ୍ର (b) ରେ ଆପତନ କୋଣ କାହାସହ ସମାନ ?
(a) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଦର୍ପଣ ପୃଷ୍ଠତଳ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ
(c) ସର୍ବଦା 0°
(d) ସର୍ବଦା ୨୦°
Answer:
(b) ଆପତନ ରଶ୍ମି ଓ ଅଭିଲମ୍ବ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କୋଣ

(iv) ଚିତ୍ର (c) ରେ ପ୍ରତିଫଳନ କୋଣ କେତେ ?
(a) 20°
(b) 40°
(c) 0°
(d) 70°
Answer:
(a) 20°

(v) ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କେଉଁ ନିୟମ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ?
(a) ସ୍କେଲଙ୍କ ନିୟମ
(b) ପ୍ରତିସରଣ ନିୟମ
(c) ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ
(d) ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛୁରଣ ନିୟମ
Answer:
(c) ପ୍ରତିଫଳନ ନିୟମ

Students can use Class 8 Math Solution Odia Medium and Class 8 Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium ସଂଖ୍ୟା ଖେଳ to check their answers after solving exercises.

8th Class Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium

Class 8 Maths Chapter 5 Odia Medium

5.1 ଏହା ଏକ ଗୁଣିତକ କି ? (Is this a Multiple of?)

Page No. 112

Question 1.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖୁପାରିବ କି?
Solution:
ନା, 22 ର ଘାତ ଥିବା ସଂଖ୍ୟା ଯଥା 2, 4, 8, 16… ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ।
ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଵାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବେ ଲେଖାହେବ ନାହିଁ।

Question 2.
“କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏକାଧ୍ଵକ ଉପାୟରେ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ?”
Solution:
ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣିତକ ଗୁଡ଼ିକୁ (1 ବ୍ୟତୀତ) ଏକାଧ୍ଵକ ଉପାୟରେ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ।
ଉଦାହରଣ- 15 = 7 + 8, 15 = 4 + 5 + 6, 15 = 1 + 2 + 3 + 4 + 5

Question 3.
ସମସ୍ତ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ। ଆମେ ସମସ୍ତ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖିପାରିବା କି?
Solution:
ନା। ଯେଉଁ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 2 ର ଘାତ ସଂଖ୍ୟା ଯଥା 2, 4, 8, 16…..ଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

Question 4.
“ମୁଁ ‘0’ କୁ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଭାବରେ ଲେଖୁପାରିବି କି ? ହୁଏତ ମୁଁ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍‌।”
Solution:
ହଁ। ଯଦି ଆମେ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ତେବେ () କୁ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବା।
ଉଦାହରଣ- −1 + 0 + 1 = 0

Question 5.
ଯେକୌଣସି 4ଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ – 3, 4, 5 ଏବଂ 6। ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘+’ ଏବଂ ‘-‘ ଚିହ୍ନ ରଖ। କେତୋଟି ଭିନ୍ନ ସମ୍ଭାବନା ବାହାରୁଛି? ସେ ସବୁଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖ।
3 + 4 – 5 + 6
3 – 4 – 5 – 6
ଏହିପରି ଆଠଟି ପରିପ୍ରକାଶ ସମ୍ଭବ। ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବନାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବାପାଇଁ ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ଚିତ୍ରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ। (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Page No. 113

Question 1.
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିପ୍ରକାଶର ମାନ ନିରୂପଣ କର ଏବଂ ଫଳାଫଳ ଲେଖ।
Solution:
3 + 4 + 5 + 6 = 18
3 + 4 + 5 – 6 = 12 – 6 = 6
3 + 4 – 5 + 6 = 13 – 5 = 8
3 + 4 – 5 – 6 = 7 – 11 = -4
3 – 4 + 5 + 6 = 14 – 4 = 10
3 – 4 + 5 – 6 = 8 – 10 = -2
3 – 4 – 5 + 6 = 9 – 9 = 0
3 – 4 – 5 – 6 = 3 – 15 = -12

Question 2.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଲେଖୁଥ‌ିବା ପରି ‘+’ ଏବଂ ‘-‘ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବସାଅ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିପ୍ରକାଶର ମାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ?
Solution:
ମନେକର ଚାରିଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା 5, 6, 7, 8

5 + 6 + 7 + 8 = 26
5 + 6 + 7 – 8 = 18 – 8 = 10
5 + 6 – 7 + 8 = 19 – 7 = 12
5 – 6 + 7 + 8 = 20 – 6 = 14
5 – 6 – 7 + 8 = 13 – 13 = 0
5 + 6 – 7 – 8 = 11 – 15 = -4
5 – 6 + 7 – 8 = 12 – 14 = -2
5 – 6 – 7 – 8 = 5 – 21 = -16
ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଯୋଗ ଓ ବିୟୋଗ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କଲେ ସମାନ ସମାନ ଫଳାଫଳର ସଂରଚନା ଦେଖାଯାଏ।
କାରଣ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାମାନଙ୍କର ଯୋଗ ଏବଂ ବିୟୋଗ ସର୍ବଦା ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହୋଇଥାଏ।

Page No. 114

Question 1.
ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ତରଫଳର ସମାନତା ପାଇଁ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର।
Solution:
ବାଖ୍ୟା 1: ଚାରୋଟି ସଂଖ୍ୟା a, b, c ଏବଂ d ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ୫ଟି ପରିପ୍ରକାଶ ମଧ୍ଯରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏକୁ ବିଚାର କରିବା।
ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନ ବଦଳିଯାଏ, ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ସର୍ବଦା ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵାରା ବଢ଼େ କିମ୍ବା କମେ।
ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ବିଚାର କଲେ: a + b – c – d
‘+b’ କୁ ‘-b’ ଦ୍ଵାରା ବଦଳାଇଲେ, ଆମେ ପାଉ: a – b – c – d
(a + b – c – d) – (a – b – c – d) = a + b – c – d – a + b + c + d = 2b (ଏହା ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

Question 2.
ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯୁଗ୍ଧ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ସମାନତା ଥାଇପାରେ କି?
Solution:
ନା, ଉଭୟ ଯୁଗ୍ମ ହୋଇପାରନ୍ତି କିମ୍ବା ଉଭୟ ଅଯୁଗ୍ମ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ବାଖ୍ୟା-2: ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ, ଅଯୁଗ୍ମ ± ଅଯୁଗ୍ମ = ଯୁଗ୍ମ
ଯୁଗ୍ମ ± ଯୁଗ = ଯୁଗ୍ମ
ଅଯୁଗ୍ମ ± ଯୁଗ୍ମ = ଅଯୁଗ୍ମ
a ଏବଂ b ର ସମତା ନିର୍ବିଶେଷରେ, a + b ଏବଂ a – bର ସମତା ସମାନ।
a + bର ଏକାପ୍ରକାରର ସମାନତା ଅଛି । ସମାନ ଯୁକ୍ତିଦ୍ଵାରା a + b + c ଏବଂ a + b – cର ଏକା ପ୍ରକାର ସମାନତା ଅଛି।
ଏହାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଲେ, ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ, ସମସ୍ତ ପରିପ୍ରକାଶ a + b + c + dର ଏକା ପ୍ରକାରର ସମାନତା ଅଛି।
ବାଖ୍ୟା-3 : ଧନାତ୍ମକ ଏବଂ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାଚାର୍ଟ ବ୍ୟବହାର କରି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରିବ।
4ଟି ସଂଖ୍ୟା a, b, c, d ବାଛିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘+’ ଏବଂ ‘-‘ ଚିହ୍ନ ବ୍ୟବହାର କରି ମିଶାଇବାର ଉପାୟ ଅସୀମ।

ଗାଣିତିକ ଯୁକ୍ତି ଆମକୁ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦିଏ ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଯାଞ୍ଚ ନକରି ସମାହାରଗୁଡ଼ିକ a ± b ± c ± d ସର୍ବଦା ଏକା ପ୍ରକାରର ସମାନତା ଥାଏ।

Question 3.
ପରିପ୍ରକାଶ a + b – c – dରେ ଯେକୌଣସି ଋଣାତ୍ମକ ଚିହ୍ନକୁ ଏକ ଧନାତ୍ମକ ଚିହ୍ନ ବଦଳରେ ନିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ କ’ଣ ହୁଏ?
Solution:
ଦର ପରିପ୍ରକାଶଟି a + b – c – d
ଋଣାତ୍ମକ ଚିହ୍ନ ବଦଳରେ ଧନାତ୍ମକ ଚିହ୍ନ ଲେଖୁଲେ, a + b + c – d
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = a + b – c – d – (a + b + c – d)
= a + b – c – d – a – b – c + d
= -2c
ଏହା ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।

ସମଭାବରେ ଭାଙ୍ଗିବା: (Page No. 115)

Question 1.
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା କିପରି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଏ, ତାହା ଆମେ ଜାଣୁ । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା ନକରି ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗ୍ମ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।

Solution:
(i) 43 + 37
ଉଭୟ 43 ଓ 37 ସଂଖ୍ୟାଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 43 + 37 ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟା। (∵ ଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(ii) 672 – 348
672 ଓ 348 ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 672 – 348 ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟା। (∵ ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ବିୟୋଗଫଳ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(iii) 4 × 347 × 3
ଏଠାରେ 4 ଯୁଗ୍ମ ଓ 347 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 4 × 347 ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ଓ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)
ହୋଇଥିବାରୁ 3 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 4 × 347 × 3 ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(iv) 708 – 477
708 ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଓ 477 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 708 – 477 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ବିୟୋଗଫଳ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(v) 809 + 214
809 ଅଯୁଗ୍ମ ଓ 214 ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 809 + 214 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ଓ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(vi) 119 × 303
119 ଓ 303 ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 119 × 303 ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(vii) 543 – 479
543 ଓ 479 ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା,
∴ 543 – 479 ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଦୁଇଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ବିୟୋଗଫଳ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା)

(viii) 513³ = 513 × 513 × 513
ଆମେ ଜାଣୁ ତିନୋଟି ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା
513 × 513 × 513 ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।

Question 2.
ସମାନତା କିପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଆମର ବୋଧଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରି ନିମ୍ନଲିଖତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଅକ୍ଷର ସଂକେତଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ମୂଲ୍ୟପାଇଁ ଏକ ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ କରେ ତାହା ଚିହ୍ନଟ କରିବା:

Solution:
(i) 2a + 2b
ଉଭୟ 2a ଓ 2b ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଅଟନ୍ତି । (∵ 2 ଏହାର ଏକ ଗୁଣନୀୟକ)
ତେଣୁ 2a + 2b ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଯୁଗ୍ମ + ଯୁଗ = ଯୁଗ୍ମ)

(ii) 3g + 5h
3g ଓ Sh ସଂଖ୍ୟାଦ୍ଵୟ g ଓ h ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଯୁଗ୍ମ କିମ୍ବା ଅଯୁଗ୍ମ ହେବ।
ତେଣୁ ମୂଲ୍ୟଟି ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ନୁହେଁ।

(iii) 4m + 2n
4m ଓ 2n ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ 4m + 2n ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଯୁଗ୍ମ + ଯୁଗ = ଯୁଗ୍ମ)

(iv) 2u – 4v
2u ଓ 4v ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ 2u – 4y ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। (∵ ଯୁଗ୍ମ – ଯୁଗ୍ମ = ଯୁଗ୍ମ)

(v) 13k – 5k = 8k
ଏଠାରେ 8k ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା । (ଏହାର 2 ଏକ ଗୁଣନୀୟକ)

(vi) 6m – 3n
ଯେହେତୁ 6m ସର୍ବଦା ଯୁଗ୍ମ, 3n ଯୁଗ୍ମ କିମ୍ବା ଅଯୁଗ୍ମ ହୋଇପାରେ।
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା – ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା = ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା – ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା = ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ 6m – 3n ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ନୁହେଁ।

(vii) x² + 2
x ର ମୂଲ୍ୟ ଅନୁସାରେ x² ଯୁଗ୍ମ କିମ୍ବା ଅଯୁଗ୍ମ ହେବ।
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା + 2 = ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା + 2 = ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା
ତେଣୁ x² + 2 ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ନୁହେଁ।

(viii) b² + 1
b2 ଯୁଗ୍ମ କିମ୍ବା ଅଯୁଗ୍ମ ହୋଇପାରେ।
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା + 1 = ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା + 1 = ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ b² + 1 ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ନୁହେଁ।

(ix) 4k × 3j = 12kj
12 ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ଯେହେତୁ 12 × ଯେକୌଣସି ସଂଖ୍ୟା = ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
ତେଣୁ 4k × 3j ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।

Page No. 116

Question 1.
ସେହିଭଳି ଅନ୍ୟ କେଉଁ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦା ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଦିଏ, ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଏବଂ ବୁଝାଅ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ କିଛି ଉଦାହରଣ ଏବଂ ଅନୁଦାହରଣ ଲେଖ । କେତେକ ବୀଜଗାଣିତିକ ରାଶି ନେଇ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ବା ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହୁଏ।
Solution:
ପରିପ୍ରକାଶ-1: ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି 2n
ଏହା ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା କାରଣ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 2 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କଲେ, ସଂଖ୍ୟାଟି ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ଉଦାହରଣ: ଯଦି n = 1, 2 × 1 = 2 (ଯୁଗ୍ମ)
ଯଦି n = 2, 2 × 2 = 4 (ଯୁଗ୍ମ)
ଅନୁଦାହରଣ: ଏହାର କିଛି ଅନୁଦାହରଣ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ nର ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ପରିପ୍ରକାଶଟି ଯୁଗ୍ମ ହେବ।
ପରିପ୍ରକାଶ-2 : ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି n + n = 2n
ଏହା ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା କାରଣ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 2 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କଲେ, ସଂଖ୍ୟାଟି ଗୋଟିଏ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ଉଦାହରଣ : ଯଦି n = 4, 4 + 4 = 8 (ଯୁଗ୍ମ)
ଯଦି n = 5, 5 + 5 = 10 (ଯୁଗ୍ମ)
ଅନୁଦାହରଣ : ଏହାର କିଛି ଅନୁଦାହରଣ ନାହିଁ, କାରଣ ପରିପ୍ରକାଶଟି ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ହେବ।

Question 2.
କିଛି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ, ଯାହା ସର୍ବଦା ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
Solution:
ଏଠାରେ କିଛି ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ସର୍ବଦା ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ:
(i) 2n
(ii) 2n + 2m
(iii) 2n – 2m
(iv) (2n)²
(v) (n + m)² – (n – m)²

Question 3.
ଉଦାହରଣ: ଏକ ଯୋଡ଼ା ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ନିଅ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ କର। ଯୋଗଫଳ 4 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କି? ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯୋଡ଼ା ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର। କେତେବେଳେ ଯୋଗଫଳ 4ର ଗୁଣିତକ ହୁଏ ଏବଂ କେତେବେଳେ ନୁହେଁ? ଏକ ସାଧାରଣ ନିୟମ କିମ୍ବା ସଂରଚନା ଅଛି କି?
Solution:
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 4 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ ଭାଗଶେଷ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ପ୍ରକାର ହୋଇପାରନ୍ତି।
ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଯାହା 4ର ଗୁଣିତକ ନୁହନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 4 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ, ଭାଗଶେଷ ‘2’ ହୁଏ।

ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଯାହା 4ର ଗୁଣିତକ ସେଗୁଡ଼ିକ 4 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ ହେଲେ, ଭାଗଶେଷ ‘0’ ହୁଏ।

Page No. 117

Question 1.
ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ କେତେବେଳେ 4ର ଗୁଣିତକ ହେବ?
Solution:
ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ଯୋଗକଲେ, କେତେବେଳେ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ, ସେହି ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ସମାନ। ଏହାକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ତିନୋଟି ପରିସ୍ଥିତି ଅଛି।

Page No. 118

Question 1.
ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାଗରେ ‘8’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟିର ଯୋଗଫଳ ମଧ୍ୟ ‘8’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
Solution:

Question 2.
ଉକ୍ତି ‘1’ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ । ବିୟୋଗ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟ କି?
Solution:
ସାଧାରଣତଃ ଯଦି ‘M’, ‘a’ ଦ୍ଵାରା ବିଭଜ୍ୟ ଏବଂ ‘N’, ‘a’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ତେବେ ‘M + N’, ‘a’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ଏବଂ ‘M – N’, ‘a’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବେ।
ଅର୍ଥାତ୍ ଯଦି ‘M’ ଏବଂ ‘N’, ‘a’ର ଗୁଣିତକ ଅଟନ୍ତି, ତେବେ ‘M + N’ ଏବଂ ‘M – N’ ମଧ୍ୟ ‘a’ର ଗୁଣିତକ ହେବେ।

Page No. 119

Question 2.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 8 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଯେକୌଣସି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ସେହି ସଂଖ୍ୟାସହ ସମାନ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ 8 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
Solution:

ତେଣୁ ଉକ୍ତି ‘2’ ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Question 3.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ‘7’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସେହି ସଂଖ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ 7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବେ। ବୀଜଗଣିତ ଏବଂ ଚିତ୍ରିତ ପରିପ୍ରକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା।
Solution:

ସଂଖ୍ୟା 7jm ବା (7 × j × m)ର ଏକ ଗୁଣନୀୟକ 7 ଅଟେ। ତେଣୁ ଭକ୍ତି 3 ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ ଅଟେ।
ସାଧାରଣ ଭାବେ ଯଦି ‘A’ k ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ‘A’ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକ ‘k’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Page No. 120

Question 4.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ’12’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ’12’ର ସମସ୍ତ ଗୁଣନୀୟକଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବିଭାଜ୍ୟ।
Solution:

ସାଧାରଣତଃ, ଯଦି A, k ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ A, kର ସମସ୍ତ ଗୁଣନୀୟକ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ। ତେଣୁ ଉକ୍ତି ‘4’ ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Question 5.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଏହା 7ର ଯେକୌଣସି ଗୁଣିତକଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
Solution:

ଆମେ ଦେଖିପାରିବା ଯେ, ଏହି ବିବୃତି କେବଳ ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ ଅଟେ।

Page No. 121

Question 6, 7.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 9 ଏବଂ 4 ଉଭୟ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 36 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 6 ଏବଂ 4 ଉଭୟ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 24 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
Solution:
ସାଧାରଣତଃ, ଯଦି A, k ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ଏବଂ A, m ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ A, k ଏବଂ mର ଲ.ସା.ଗୁ. (LCM) ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି A, kର ଗୁଣିତକ ଏବଂ ୩ ର ମଧ୍ୟ ଗୁଣିତକ, ତେଣୁ ‘A’ର ମୌଳିକ ଉତ୍ପାଦକରେ (k, m) ର ଲ.ସା.ଗୁ.ର ମୌଳିକ ଉତ୍ପାଦକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍।

Question 8.
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାରେ ଯୋଗ କର, ତୁମେ ରେ ଗୁଣିତକ ପାଇଥାଅ।
Solution:
‘6’ର ଗୁଣିତକ ସମସ୍ତେ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା। ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ତେଣୁ ଏହି ଉକ୍ତି କେବେହେଲେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ବୀଜଗାଣିତିକ ଉପାୟ:
ମନେକର (2n) + (2m + 1) = 6j, ଯେଉଁଠାରେ 2n ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା।
(2m + 1) ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ 6j ହେଉଛି 6 ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
ତେବେ 2n + 2m = 6j – 1 ବା 2(n + m) = 6j – 1
ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 2(n + m), ଯାହା ସମାନ। ଏହି ବିବୃତ୍ତି ‘କେବେହେଲେ ସତ୍ୟ ଏକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା, ତାହା (6j – 1) ଏକ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ସହ ନୁହେଁ।

Question 9.
ଏକ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଯାହାକୁ ‘5’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘3’ ରହେ। ଏହିପରି ଆହୁରି ଅନେକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ।
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି N
ଯେତେବେଳେ N ସଂଖ୍ୟାକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଏ, ଭାଗଶେଷ 3 ରହେ।
∴ N = 5q + 3
ଯଦି q = 0, N = 5 × 0 + 3 = 3
ଯଦି q = 1, N = 5 × 1 + 3 = 5 + 3 = 8
ଯଦି q = 2, N = 5 × 2 + 3 = 10 + 3 = 13
ଯଦି q = 3, N = 5 × 3 + 3 = 15 + 3 = 18
ଯଦି q = 4, N = 5 × 4 + 3 = 20 + 3 = 23
∴ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା 3, 8, 13, 18, 23,……

Question 10.
କେଉଁ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବୁଝାଏ ?
(i) 3k + 5
(ii) 3k – 5
(iii) \(\frac {3k}{5}\)
(iv) 5k + 3
(v) 5k – 2
(vi) 5k – 3
Solution:
ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘0’ ରହେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି 5 ର ଗୁଣିତକ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏପରି ସଂଖ୍ୟା ଚାହୁଁ, ଯାହାକୁ ‘5’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘3’ ରହେ।
ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 5 ର ଗୁଣିତକଠାରୁ 3 ଅଧିକ। 5ରେ ଗୁଣିତକଗୁଡ଼ିକୁ ‘5k’ ଲେଖାଯାଏ। ତେଣୁ, ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ‘3’ ଭାଗଶେଷ ରହେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘5k + 3’ ଲେଖାଯାଏ।

Page No. 122

Question 1.
ଅନ୍ୟ ଏକ ପରିପ୍ରକାଶ 5k – 2କୁ ବିଚାର କରିବା ଏବଂ kର ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ, ଏହାର ମାନ କ’ଣ ହୁଏ ଲେଖ।
Solution:

‘5’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 3 ରହୁଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ‘5’ର ଗୁଣିତକରୁ ‘2’ କମ୍ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରିବ।
5k – 2 ଯେଉଁଠାରେ k ≥ 1

Question 2.
‘5’ର ଗୁଣିତକରୁ 3 ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପରିପ୍ରକାଶ ଅଛି କି?
Solution:
ହଁ, 5 ର ଗୁଣିତକରୁ 3 ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ପରିପ୍ରକାଶଟି ହେଉଛି: 5k + 3 (ଯେଉଁଠାରେ k ≥ 1)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 122)

Question 1.
ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ 34। ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ?
Solution:
ମନେକର ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା x, x + 1, x + 2 ଓ x + 3
ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ x + x + 1 + x + 2 + x + 3 = 34
⇒ 4x + 6 = 34
⇒ 4x = 34 – 6 = 28
⇒ x = 7
ତେଣୁ ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା = 7, 7 + 1, 7 + 2, 7 + 3 = 7, 8, 9, 10

Question 2.
ମନେକର ‘p’ ପାଞ୍ଚଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବବୃହତ୍ ସଂଖ୍ୟା। ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘p’ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କର।
Solution:
ଯେହେତୁ ‘p’ ପାଞ୍ଚଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ସଂଖ୍ୟା।
∴ ତେଣୁ ‘p’ ଠାରୁ ସାନ କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = p – 1, p – 2, p – 3 ଓ p – 4

Question 3.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉକ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବଦା ସତ୍ୟ, ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ, କିମ୍ବା ଆଦୌ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର। ତୁମର ଉତ୍ତରକୁ ବୁଝାଅ। ଉପଯୁକ୍ତ ଉଦାହରଣ ଏବଂ ଅନୁଦାହରଣ ଉଲ୍ଲେଖ କର । ବୀଜଗଣିତ ବ୍ୟବହାର କରି ତୁମର ଦାବିର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତତା ଉପସ୍ଥାପନ କର।
(i) ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ, 3ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
(ii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 18 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା 9 ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
(iii) ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
(iv) ରେ ଏକ ଗୁଣିତକ ଏବଂ 9ର ଏକ ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ 3ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
(v) ରେ ଏକ ଗୁଣିତକ ଏବଂ 3ର ଏକ ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ 9ର ଏକ ଗୁଣିତକ।
Solution:
(i) ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ, 3ର ଏକ ଗୁଣିତକ – ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
ମନେକର ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମସଂଖ୍ୟା 2m ଓ 2n
ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ = 2m + 2n = 2(m + n), ଯାହା 2ର ଗୁଣିତକ।
3ର ଏକ ଗୁଣିତକ ଯୁଗ୍ମ ହୋଇପାରେ (6, 12, …..) କିମ୍ବା ଅଯୁଗ୍ମ (3, 9, …..)।
ଦୁଇଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ, 3ର ଏକ ଗୁଣିତକ ହେବାପାଇଁ ଏହା 3ର ଗୁଣିତକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଉଦାହରଣ : 2 + 4 = 6, 8 + 10 = 18, 14 + 16 = 30 ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 3ର ଗୁଣିତକ।
2 + 6 = 8, 4 + 10 = 14 ଯାହା 3ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ ଉକ୍ତିଟି ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।

(ii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 18 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହା 9 ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ – ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
ଉଦାହରଣ : (a) 27 ସଂଖ୍ୟାଟି 18 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(b) 40 ସଂଖ୍ୟାଟି 18 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ କି 9 ଦ୍ଵାରା ମଧ୍ୟ ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ ଉକ୍ତିଟି ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।

(iii) ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ – ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଉଦାହରଣ: ମନେକର ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି 8 ଓ 10
8 ଓ 10 ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ = 8 + 10 = 18, 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
10 ଓ 13 ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 10 + 13 = 23 ମଧ୍ଯ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ: ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

(iv) 6ରେ ଏକ ଗୁଣିତକ ଏବଂ ୨ର ଏକ ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ 3ର ଏକ ଗୁଣିତକ – ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।
ଉଦାହରଣ: ମନେକର 6 ର ଗୁଣିତକ = 6m
ମନେକର 9 ର ଗୁଣିତକ = 9n
6m + 9n = 3(2m + 3n) = 3 ର ଗୁଣିତକ।
ତେଣୁ, ଉକ୍ତିଟି ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।

(v) 6ରେ ଏକ ଗୁଣିତକ ଏବଂ 3ର ଏକ ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ 9ର ଏକ ଗୁଣିତକ-ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।
ଉଦାହରଣ: 6ରେ ଗୁଣିତକ = 6, 12, 18, 24, 30, ……
6 + 12 = 18 (9ର ଗୁଣିତକ)
12 + 18 = 30 (9ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ)
18 + 24 = 42 (9ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ)
3ର ଗୁଣିତକ = 3, 6, 12, 18, 24, 30,……..
3 + 6 = 9 (9ର ଗୁଣିତକ)
6 + 9 = 15 (9ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ)
ତେଣୁ, ଉକ୍ତିଟି ବେଳେବେଳେ ସତ୍ୟ।

Question 4.
କିଛି ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଯାହାକୁ ‘3’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ ଏବଂ ‘4’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ ଲେଖ।
Solution:
ଏଠାରେ ଭାଜକ = 3, ଭାଗଶେଷ = 2 ଓ ଭାଗଫଳ = K ଧରାଯାଉ।
ସଂଖ୍ୟାଟି = (ଭାଜକ × ଭାଗଫଳ) + ଭାଗଶେଷ = (3 × k) + 2
ଯଦି K = 1, 2, 3…
ସଂଖ୍ୟାଟି = 3 × 1 + 2 = 3 + 2 = 5
ସଂଖ୍ୟାଟି = 3 × 2 + 2 = 6 + 2 = 8
ସଂଖ୍ୟାଟି = 3 × 3 + 2 = 9 + 2 = 11
∴ 5, 8, 11 ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 2 ରହିବ।
ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 3K + 2
ଏଠାରେ ଭାଜକ = 4, ଭାଗଶେଷ = 2 ଓ ଭାଗଫଳ = K ଧରାଯାଉ।
ସଂଖ୍ୟାଟି = (ଭାଜକ × ଭାଗଫଳ) + ଭାଗଶେଷ = (4 × K) + 2
ଯଦି K = 1, 2, 3,…..
ସଂଖ୍ୟାଟି = 4 × 1 + 2 = 4 + 2 = 6
ସଂଖ୍ୟାଟି = 4 × 2 + 2 = 8 + 2 = 10
ସଂଖ୍ୟାଟି = 4 × 3 + 2 = 12 + 2 = 14
∴ 6, 10, 14 ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 2 ରହିବ।
ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶ = 4K + 2

Question 5.
“ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଗୋଡ଼ି ଅଛି, ବେଶୀ ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ 3 କରି ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ସଜାଡ଼ିଥାଏ, ମୋ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଡ଼ି ରହିଯାଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ଏହା ସହଜରେ ହେବ ନାହିଁ। ମୋ ମତରେ ଏକ ଜିଦ୍‌ର ଅସାମାନ୍ୟ ଗୋଡ଼ି ରହିଯାଏ। ସେମାନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ- ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ସଜାଡ଼, ତଥାପି ଗୋଟିଏ ରହିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ସାତ-ସାତଟି କରି ଗ୍ରୁପ୍ କରିଲେ ପୂର୍ବତ ମିଳେ। ଶହେରୁ ଅଧିକ ହେବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର ହେବ, ତୁମେ କହିପାରିବ କି ମୁଁ କେତୋଟି ଗୋଡ଼ି ଧରିଛି?”

Solution:
ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତିନୋଟି କରି ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ସଜାଡ଼େ । ବଳକା ରହେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଡ଼ି ସଂଖ୍ୟାକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ 1 ରହେ।
ସେମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ସହଜ ହେବ ନାହିଁ। ଏକ ଜିର ଅସାମାନ୍ୟ ଗୋଡ଼ି ରହିଯାଏ।
ଅର୍ଥାତ୍ 2 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ 1 ରହେ।
ସେମାନଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ପାଞ୍ଚ ଗ୍ରୁପ୍‌ରେ ସଜାଡ଼ିଲେ ଗୋଟିଏ ରହିଯାଏ।
ଅର୍ଥାତ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ 1 ରହେ।
ସାତ-ସାତଟି କରି ଗ୍ରୁପ୍ କଲେ ପୂର୍ବତା ମିଳେ।
ଅର୍ଥାତ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ବିଭାଜ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଭାଗଶେଷ 0 ରହେ।
100 ରୁ ଅଧିକ ହେବା ବହୁତ କଷ୍ଟକର କାରଣ ଗୋଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା 100ରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ସମାନ ହେବ।
ଯେହେତୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 3, 2 ଓ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଅବଶିକ୍ଷାଂଶ 1 ରହେ, ଅର୍ଥାତ ସଂଖ୍ୟାଟିରୁ 1 ବିୟୋଗ କରାହୁଏ, ଫଳାଫଳ 3, 2 ଓ 5 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
∴ 3, 2 ଓ 5 ର ଲ.ସା.ଗୁ. = 3 × 2 × 5 = 30
ତେଣୁ ଯୋଡ଼ି ସଂଖ୍ୟାକୁ 30n + 1 (n ଯେକୌଣସି ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା) ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବା।
ଯଦି n = 1, ତେବେ 30 × 1 + 1 = 31 (7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ)
ଯଦି n = 2, ତେବେ 30 × 2 + 1 = 61 (7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ)
ଯଦି n = 3, ତେବେ 30 × 3 + 1 = 91 (7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ)
∴ ଗୋଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା = 91

Question 6.
ତଥାଗତ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖୁଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ । ସେ ଦାବିକରେ, ‘‘ଯଦି ତୁମେ ଏପରି କୌଣସି 3ଟି ସଂଖ୍ୟା ଯୋଗକର ତେବେ ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା ‘6’ର ଏକ ଗୁଣିତକ ହେବ।” ତଥାଗତଙ୍କ ଦାବି ସତ୍ୟ କି?
Solution:
ତଥାଗତ ଲେଖୁଥିବା ପରିପ୍ରକାଶ = 6k + 2
ଯେଉଁଠାରେ k = 1, 2, 3, 4, 5, 6,……..
6 × 1 + 2 = 8
6 × 2 + 2 = 14
6 × 3 + 2 = 20
6 × 4 + 2 = 26
……………………
……………………
ତିନୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ = 8 + 14 + 20 = 42, 6 ର ଗୁଣିତକ।
= 14 + 20 + 26 = 60, 6 ର ଗୁଣିତକ।
∴ ତଥାଗତର ଦାବି ସତ୍ୟ।

Question 7.
ଯେତେବେଳେ 66 ସଂଖ୍ୟାଟି 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରାଯାଏ ଭାଗଶେଷ ‘3’ ରହେ ଏବଂ 4779 କୁ 7 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 5 ରହେ । ଗଣନା ନକରି ତୁମେ କହିପାରିବ କି ଯେ ନିମ୍ନଲିଖୁତ ପରିପ୍ରକାଶଗୁଡ଼ିକୁ ‘7’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରିଲେ ଭାଗଶେଷ କ’ଣ ରହିବ? ବୀଜଗାଣିତିକ ଏବଂ ଚିତ୍ରିତ ପରିପ୍ରକାଶ ଉଭୟ ଉପାୟରେ ସମାଧାନ କର।
(i) 4779 + 661
(ii) 4779 – 661
Solution:
ଦତ୍ତ ଅଛି 661 = K × 7 + 3, K = 1, 2, 3, 4,……….
4779 = K × 7 + 5, K = 1, 2, 3, 4,………..
ବୀଜଗାଣିତିକ ପଦ୍ଧତି:
(i) 4779 + 661
4779 = (682 × 7) + 5, ଭାଗଶେଷ = 5
661 = (94 × 7) + 3, ଭାଗଶେଷ = 3
∴ \(\frac{4779+661}{7}=\frac{5+3}{7}=\frac{8}{7}=1\) (ଭାଗଶେଷ)
(ii) 4779 – 661
∴ \(\frac{4779-661}{7}=\frac{5-1}{7}=\frac{4}{7}=4\) (ଭାଗଶେଷ)
ଚିତ୍ରିତ ପରିପ୍ରକାଶ:
(i) 4779 + 661 = (682 × 7) + 5 + (94 × 7) + 3
= 7 × (682 + 94) + 5 + 3
= 7 × 776 + 8
= 7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ + \(\frac {8}{7}\)
= 1, ଭାଗଶେଷ
(ii) 4779 – 661 = (682 × 7) + 5 – (94 × 7) + 3
= 7 × (682 – 94) + 5 – 3
= 7 × 588 + 2
= 7 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ + 2
= 2, ଭାଗଶେଷ

Question 8.
ଏକ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ଯାହାକୁ ‘3’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ, ମାତ୍ର 4 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 3’ରହେ ଏବଂ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭ. ମଶେଷ 4 ରହେ। ଏପରି ହୋଇଥିବା ସବୁଠାରୁ ସାନସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ଏହା କାହିଁକି ସବୁଠାରୁ ସାନ (ସର୍ବନିମ୍ନ) ତାହାର ଏକ ସରଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେଇପାରିବ କି?
Solution:
ସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ‘3’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ,
ବୀଜଗାଣିତିକ ପରିପ୍ରକାଶରେ ଲେଖୁଲେ ସଂଖ୍ୟାଟି = 3K + 2
= 3 × 1 + 2 =5
= 3 × 2 + 2 = 8
= 3 × 3 + 2 = 11
= 3 × 4 + 2 = 14
= 3 × 5 + 2 = 17
= 3 × 6 + 2 = 20
………………………
ସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ‘4’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘3’ ରହେ,
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି = 4K + 3
= 4 × 1 + 3 = 7
= 4 × 2 + 3 = 11
= 4 × 3 + 3 = 15
= 4 × 4 + 3 = 19
……………………..
ସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ‘5’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘4’ ରହେ,
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି = 5K + 4
= 5 × 1 + 4 = 9
= 5 × 2 + 4 = 14
= 5 × 3 + 4 = 19
= 4 × 4 + 4 = 24
………………………
ସବୁଠାରୁ ସାନ ସଂଖ୍ୟା = (3, 4, 5)ର ଲ.ସା.ଗୁ. – 1 = 60 – 1 = 59
∴ 59 ସଂଖ୍ୟାକୁ ‘3’ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ ‘2’ ରହେ, ମାତ୍ର 4 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 3 ରହେ ଏବଂ 5 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 4 ରହିବ।

5.2 ବିଭାଜ୍ୟତାକୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଞ୍ଚ କରିବା (Checking Divisibility Quickly)

Page No. 123

Question 1.
ହିସାବ ନକରି କହିପାରିବ କି ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ‘9’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ: 999, 909, 900, 90, 990?
Solution:
ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Page No. 124

Question 1.
କେବଳ ‘0’ ଏବଂ ‘9’ ଅଙ୍କକୁ ଯେକୌଣସି କ୍ରମରେ ନେଇ ଗଠିତ ସଂଖ୍ୟା ସବୁବେଳେ ‘9’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ ବୋଲି କହିପାରିବା କି?
Solution:
ହଁ, ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍କ ‘0’ କିମ୍ବା ‘9’ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ବିସ୍ତାରିତ ରୂପ = 9 × (ସ୍ଥାନୀୟ ମୂଲ୍ୟ) କିମ୍ବା) × (ସ୍ଥାନୀୟ ମୂଲ୍ୟ) ହେବ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦ ‘9’ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
99099 = 9 × 10000 + 9 × 1000 + 0 × 100 + 9 × 10 + 9 × 1
କିନ୍ତୁ କେବଳ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉପାୟରେ 9ର ସମସ୍ତ ଗୁଣିତକକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।
2, 5 ଏବଂ 10 ସଂଖ୍ୟାପରି କେବଳ ଏକକ ଅଙ୍କକୁ ଦେଖୁ ଆମେ ୨ର ଗୁଣିତକ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବା ନାହିଁ ।
ଏକକ ଘର ଅଙ୍କ 9 ଥାଇ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା 99 ଓ 109
କିନ୍ତୁ 99, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହୋଇପାରିବା ବେଳେ 109, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

Question 2.
427 କୁ 9 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ କେତେ ରହିବ, ଦେଖ।

Solution:
427 ରେ 4ଟି ଶତକ ଅଛି। ଏହିପରି ୨ ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଏହାର ଅନୁରୂପ ଭାଗଶେଷ 4 ହେବ।
427ରେ 2ଟି ଦଶକ ଅଛି। ଏହାର ଅନୁରୂପ ଭାଗଶେଷ 2 ହେବ। ଏଥୁସହିତ ଆଉ 7 ଏକକ ଅଛି ।
ସମସ୍ତ ଅବଶେଷକୁ ଯୋଗକଲେ ଆମେ ପାଇବା 4 + 2 + 7 = 13
ପୁନଶ୍ଚ 13 ରୁ 9ର ଆଉ ଏକ ଗୁଣ ନେଲେ ଭାଗଶେଷ 4 ରହିବ।
ତେଣୁ 427 ÷ 9ର ଭାଗଶେଷ 4 ଅଟେ।

Page No. 126

Question 1.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାକ୍ୟକୁ ପଢ଼ି କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ଓ କାହିଁକି ଠିକ୍ କୁହ?
(i) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଏହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କ ଯୋଗଫଳ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(ii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(iii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
(iv) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ଅବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି ମଧ୍ଯ 9 ଦ୍ଵାରା ଅବିଭାଜ୍ୟ।
Solution:
(i) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ଏହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କ ଯୋଗଫଳ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ – ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ, (9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତା ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
(ii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ – ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ, (9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତା ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
(iii) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଏହାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ – ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ, (9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତା ନିୟମ ଅନୁସାରେ)
(iv) ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ଅବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି ମଧ୍ଯ 9 ଦ୍ଵାରା ଅବିଭାଜ୍ୟ – ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ, (9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତା ନିୟମ ଅନୁସାରେ)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 126)

Question 1.
ଭାଗକ୍ରିୟା ନକରି, ନିମ୍ନଲିଖତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କି ନୁହେଁ, ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
(i) 123
(ii) 405
(iii) 8888
(iv) 93547
(v) 358095
Solution:
(i) 123ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 1 + 2 + 3 = 6, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
∴ ତେଣୁ 123 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

(ii) 405ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 4 + 0 + 5 = 9, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ ତେଣୁ 405 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

(iii) 8888ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 8 + 8 + 8 + 8 = 32, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
∴ ତେଣୁ 8888 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

(iv) 93547ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 9 + 3 + 5 + 4 + 7 = 28, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
∴ ତେଣୁ 93547 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

(v) 358095ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 3 + 5 + 8 + 0 + 9 + 5 = 30, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
∴ ତେଣୁ 358095 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

Question 2.
ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ ନଥ‌ିବା 9ର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଗୁଣିତକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
9ର ଗୁଣିତକଗୁଡ଼ିକ = 9, 18, 27, 36,…….,288,………
9 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 9
27 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 7
……………………….
81 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 1
………………………
108 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 1
18 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 1
36 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 3
………………………
90 ସଂଖ୍ୟାରେ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ = 9
………………………
288 ସଂଖ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ।
288ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 2 + 8 + 8 = 18, ଯାହା 9ର ଗୁଣିତକ।
∴ ତେଣୁ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କ ନଥିବା ୨ର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଗୁଣିତକ 288।

Question 3.
6000ର ନିକଟତମ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା 9ର ଗୁଣିତକ ନିରୂପଣ କର।
Solution:
6000 ରେ ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 6 + 0 + 0 + 0 = 6
ଯଦି ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ 6000 ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
6000 + 3 = 6003 = 6 + 0 + 0 + 3 = 9 ଯାହା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ 6000ର ନିକଟତମ ଯାହା 9ର ଗୁଣିତକ ହେଉଥ‌ିବା ସଂଖ୍ୟାଟି 6003.

Question 4.
4300 ଏବଂ 4400 ମଧ୍ୟରେ 9ର କେତୋଟି ଗୁଣିତକ ଅଛନ୍ତି?
Solution:
4300 ଏବଂ 4400 ମଧ୍ୟରେ ଥ‌ିବା 9ର ଗୁଣିତକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ = 4302, 4311, 4320, …., 4392

= \(\frac{4392-4302}{9}\) +1
= \(\frac {90}{9}\) + 1
= 10 + 1
= 11
∴ 4300 ଏବଂ 4400 ମଧ୍ୟରେ 11 ଟି 9ର ଗୁଣିତକ ଅଛି।

Page No. 127

Question 1.
462 ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କି?
Solution:
ଯେହେତୁ 400ରେ 4ଟି ଶହ ରହିଛି, 400 ହେଉଛି 11 ର ଏକ ଗୁଣିତକ ଠାରୁ 4 ଅଧ୍ବକ (396 + 4)।
60ରେ ଟି ଦଶ ରହିଛି, 60 ହେଉଛି 11 ର ଏକ ଗୁଣିତକଠାରୁ 6 କମ୍ (66 – 6)।
2ରେ 2 ଏକକ ରହିଛି, 2 ହେଉଛି 11ର ଏକ ଗୁଣିତକଠାରୁ 2 ଅଧୂକ, ଅର୍ଥାତ୍ 2 = (0 + 2)।
ଯୋଗକଲେ = 2 – 6 + 4 = 0
ଯେହେତୁ 0, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ତେଣୁ 462, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Question 2.
11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ପଦ୍ଧତି କିମ୍ବା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପଦ୍ଧତି ଲେଖ।
Solution:
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାର ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି (ଡାହାଣରୁ ବାମକୁ) ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି (ଡାହାଣରୁ ବାମକୁ)ର ପାର୍ଥକ୍ୟ 0 କିମ୍ବା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।

Page No. 128

Question 1.
ଯଦି ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ 11 କିମ୍ବା 11ର ଗୁଣିତକ ହୁଏ, ତେବେ 11 ଦ୍ଵାରା ସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ଭାଗକଲେ, ତାହା ଭାଗଶେଷ ସମ୍ପର୍କରେ କ’ଣ ସୂଚାଇଥାଏ?
Solution:
ଯଦି ପାର୍ଥକ୍ୟ 11 କିମ୍ବା 11 ର ଗୁଣିତକ ହୁଏ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କି ନୁହେଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର । ଯଦି ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ତେବେ ଭାଗଶେଷ କେତେ ରହିବ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
(i) 158
(ii) 841
(iii) 481
(iv) 5529
(v) 90904
(vi) 857076
Solution:
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାର ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି (ଡାହାଣରୁ ବାମକୁ) ଏବଂ ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି (ଡାହାଣରୁ ବାମକୁ)ର ପାର୍ଥକ୍ୟ 0 କିମ୍ବା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେବେ ସଂଖ୍ୟାଟି 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
(i) 158
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 8 + 1 = 9
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 5
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 9 – 5 = 4, ଯାହା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 158, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ଭାଗଶେଷ = 4

(ii) 841
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 1 + 8 = 9
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 4
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 9 – 4 = 5, ଯାହା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 841, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ଭାଗଶେଷ = 5

(iii) 481
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 1 + 4 = 5
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 8
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 8 – 5 = 3, ଯାହା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 481, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ଭାଗଶେଷ = 3

(iv) 5529
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 9 + 5 = 14
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 5 + 2 = 7
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 14 – 7 = 7, ଯାହା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 5529, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ ଓ ଭାଗଶେଷ = 7

(v) 90904
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 4 + 9 + 9 = 22
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 0 + 0 = 0
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 22 – 0 = 22, ଯାହା 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ 5529, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ଓ ଭାଗଶେଷ = 0

(vi) 857076
ଅଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 6 + 0 + 5 = 11
ଯୁଗ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି = 7 + 7 + 8 = 22
∴ ପାର୍ଥକ୍ୟ = 22 – 11 = 11, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ 857076, 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ଓ ଭାଗଶେଷ = 0

Page No. 129

Question 1.
ଏହାର ପଦ୍ଧତିଟି ଆମେ ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖୁଥିବା ପଦ୍ଧତି ସହିତ ସମାନ ବା ଭିନ୍ନ କୁହ?
Solution:
ହଁ, ଏହି ପଦ୍ଧତିଟି ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖୁଥ‌ିବା ପଦ୍ଧତି ସହିତ ସମାନ।

Question 2.
ନିମ୍ନ ସାରଣୀଟିକୁ ପୂରଣ କର। ଏହା ଶୀଘ୍ର କରିବାପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ବାହାର କର। (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 3.
ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜ୍ୟ କି ନୁହେଁ କିପରି ଜାଣିବା?
Solution:
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଉଭୟ 2 ଓ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ତେବେ ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Question 4.
6ରେ ଗୁଣନୀୟକ 2 ଏବଂ 3 ଦ୍ଵାରା ଏହାର ବିଭାଜ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା କାମ କରିପାରିବା? 2 ଓ 3ର ବିଭାଜ୍ୟତାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କର ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଂଖ୍ୟାକୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକରି– 38, 225, 186, 64 ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହା ଯାଞ୍ଚ କର।
Solution:
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଉଭୟ 2 ଓ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ତେବେ ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(i) ସଂଖ୍ୟାଟି = 38
ଏହାର ଏକକ ଘରେ 8 ଅଛି, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 3 + 8 = 11, 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 38, 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦି ଆମେ 38 କୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରିବା ଭାଗଶେଷ 2 ପାଇବା।

(ii) ସଂଖ୍ୟାଟି = 225
ଏହାର ଏକକ ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କ 5, ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 225, 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦି ଆମେ 225 କୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରିବା ଭାଗଶେଷ 3 ପାଇବା।

(iii) ସଂଖ୍ୟାଟି = 186
ଯେହେତୁ ଏକକ ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କ 6 ତେଣୁ, ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 1 + 8 + 6 = 15, 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ 186, 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଯଦି ଆମେ 186 କୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରିବା ଭାଗଶେଷ 0 ପାଇବା।

(iv) ସଂଖ୍ୟାଟି = 64
ଯେହେତୁ ଏକକ ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କ 4 ଅଛି, ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 6 + 4 = 10, 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ 64, 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦି ଆମେ 38 କୁ 6 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କରିବା ଭାଗଶେଷ 4 ପାଇବା।

Page No. 130

Question 1.
ଏହି ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳର ଧର୍ମ କ’ଣ ହୋଇଥବ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ମନେପକାଅ ଯେ ଆମେ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟତାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରଣାଳୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ସମୟରେ ଏହା କରିଥିଲେ?
Solution:
ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେହି ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ଭାଗଶେଷ ସହିତ ସମାନ।
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି 125
ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗଫଳ = 1 + 2 + 5 = 8
125 ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 8
125 କୁ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କଲେ ଭାଗଶେଷ ପାଇବା = 8
∴ ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେହି ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ଭାଗଶେଷ ସହିତ ସମାନ।

Question 2.
600 ଏବଂ 700 ମଧ୍ୟରେ, କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
(i) 5
(ii) 7
(iii) 3
Solution:
(i) 5ରେ ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
608 = 6 + 0 + 8 = 14 = 1 + 4 = 5
617 = 6 + 1 + 7 = 14 = 1 + 4 = 5
662 = 6 + 6 + 2 = 14 = 1 + 4 = 5
689 = 6 + 8 + 9 = 23 = 2 + 3 = 5

(ii) 7ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
610 = 6 + 1 + 0 = 7
637 = 6 + 3 + 7 = 16 = 1 + 6 = 7
619 = 6 + 1 + 9 = 16 = 1 + 6 = 7
673 = 6 + 7 + 3 = 16 = 1 + 6 = 7

(iii) 3ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
606 = 6 + 0 + 6 = 12 = 1 + 2 = 3
633 = 6 + 3 + 3 = 12 = 1 + 2 = 3
615 = 6 + 1 + 5 = 12 = 1 + 2 = 3
678 = 6 + 7 + 8 = 21 = 2 + 1 = 3

Question 3.
ଯେକୌଣସି 12ଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ଲେଖ। ତୁମେ କ’ଣ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ କରୁଛ? ଆମେ ଦେଖୁନ୍ତୁ ଯେ ୨ର ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ସର୍ବଦା 9 ହୁଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ (i) 3 (ii) 4 ଏବଂ (iii) 6ରେ କିଛି କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
ଯେକୌଣସି 12 ଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ:
(i) 105 = 1 + 0 + 5 = 6
(ii) 106 = 1 + 0 + 6 = 7
(iii) 107 = 1 + 0 + 7 = 8
(iv) 108 = 1 + 0 + 8 = 9
(v) 109 = 1 + 0 + 9 = 10 = 1 + 0 = 1
(vi) 110 = 1 + 1 + 0 = 2
(vii) 111 = 1 + 1 + 1 = 3
(viii) 112 = 1 + 1 + 2 = 4
(ix) 113 = 1 + 1 + 3 = 5
(x) 114 = 1 + 1 + 4 = 6
(xi) 115 = 1 + 1 + 5 = 7
(xii) 116 = 1 + 1 + 6 = 8
ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳଚକ୍ରର ପ୍ରତି ୨ଟି ସଂଖ୍ୟାପରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୁଏ।
6 → 7 → 8 → 9 → 1 → 2 → 3 → 4 → 5 → 6 → 7 → 8
9ର ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
405 = 4 + 0 + 5 = 9
234 = 2 + 3 + 4 = 9
1035 = 1 + 0 + 3 + 5 = 9
936 = 9 + 3 + 6 = 18 = 1 + 8 = 9
ଆମେ ଦେଖୁଲୁ ଯେ ୨ର ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ସର୍ବଦା 9 ହୁଏ।

(i) 3ର କିଛି କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
39 = 3 + 9 = 12 = 1 + 2 = 3
42 = 4 + 2 = 6
45 = 4 + 5 = 9
48 = 4 + 8 = 12 = 1 + 2 = 3
51 = 5 + 1 = 6
54 = 5 + 4 = 9
57 = 5 + 7 = 12 = 1 + 2 = 3
60 = 6 + 0 = 6
63 = 6 + 3 = 9
∴ 3ର କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 3, 6, 9, 3, 6, 9,……

(ii) 4ର କିଛି କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
32 = 3 + 2 = 5
36 = 3 + 6 = 9
40 = 4 + 0 = 4
44 = 4 + 4 = 8
48 = 4 + 8 = 12 = 1 + 2 = 3
52 = 2 + 5 = 7
56 = 5 + 6 = 11 = 1 + 1 = 2
60 = 6 + 0 = 6
∴ 4ର କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 5, 9, 4, 8, 3, 7, 2, 6…….

(iii) 6ରେ କିଛି କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
30 = 3 + 0 = 3
36 = 3 + 6 = 9
42 = 4 + 2 = 6
48 = 4 + 8 = 12 = 1 + 2 = 3
54 = 5 + 4 = 9
60 = 6 + 0 = 6
66 = 6 + 6 = 12 = 1 + 2 = 3
72 = 7 + 2 = 9
78 = 7 + 8 = 15 = 1 + 5 = 6
∴ 6ରେ କ୍ରମିକ ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 3, 9, 6, 3, 9, 6, 3, 9, 6,…………..

Question 4.
6ରେ ଗୁଣିତକଠାରୁ 1 ଅଧିକ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ କ’ଣ ? ତୁମେ କ’ଣ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ?
Solution:
6ରେ ଗୁଣିତକଠାରୁ 1 ଅଧିକ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ:
37 = 3 + 7 = 10 = 1 + 0 = 1
43 = 4 + 3 = 7
49 = 4 + 9 = 13 = 1 + 3 = 4
55 = 5 + 5 = 10 = 1 + 0 = 1
61 = 6 + 1 = 7
67 = 6 + 7 = 13 = 1 + 3 = 4
6ରେ ଗୁଣିତକଠାରୁ । ଅଧିକ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ: 1, 7, 4, 1, 7, 4,………..
ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛୁ ଯେ ରେ ଗୁଣିତକଠାରୁ 1 ଅଧିକ ଥିବା ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ 1, 7, 4
କ୍ରମାନୁସାରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବ ଯଥା – 1, 7, 4, 1, 7, 4,………

Question 5.
ଦିଆଯାଇଥିବା ସଂରଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।
ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏବଂ ଅଯୁଗ୍ମ ଅଙ୍କମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ମୂଳ #1 ସହିତ କୌଣସି ଆବଶ୍ଚିତ ଆଧାର ନଥୁବା କେତେ ବିଚିତ୍ର !
ମୋର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଗଣାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି ମୋର ମୂଳ।
ସମସ୍ତେ ବଡ଼ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ସଂଖ୍ୟାଆଡ଼କୁ ସୂଚିତ କରନ୍ତି।
ସର୍ବବୃହତ୍ ଅଯୁଗ୍ମ ଏକକ ଅଙ୍କ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଗର୍ବର ସହ ଦାବି କରେ।
ମୋର ସଂଖ୍ୟାଟି କ’ଣ? ମୋର ନାମ କ’ଣ?

Solution:
111 111 111
ସଂଖ୍ୟା = 9
ଯୋଗକଲେ = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 9
ସାଂଖ୍ୟକ ଅଙ୍କ = 9
ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଅଯୁଗ୍ମ (1)
ସମସ୍ତ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଛି।
ତେଣୁ ଉତ୍ତରଟି 111 111 111

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 131)

Question 1.
ଏକ ଆଠ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ 5। ସେହି ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 10 ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ କେତେ?
Solution:
ମନେକର ଆଠ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଟି 80000006
80000006ରେ ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 8 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 6 = 14 = 1 + 4 = 5
80000006 ଠାରୁ 10 ଅଧିକ = 80000006 + 10 = 80000016
80000016ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 8 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 1 + 6 = 15 = 1 + 5 = 6
∴ ଆଠ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ 10 ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ 6।

Question 2.
ଯେକୌଣସି ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ। ବାରମ୍ବାର 11 ଯୋଗକରି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଏକ କ୍ରମ ତିଆରି କର। ଏହି ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମର ସାଂଖ୍ୟକମୂଳ କେତେ ହେବ?
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 40
11 ଯୋଗକରି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ = 40, 51 (40 + 11), 62 (51 + 11), 73 (62 + 11), 84 (73 + 11), 95 (84 + 11), 106 (95 + 11), 117 (106 + 11), 128 (117 + 11), 139 (128 + 11), ……..
ଉପରୋକ୍ତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ
40 = 4 + 0 = 4
51 = 5 + 1 = 6
62 = 6 + 2 = 8
73 = 7 + 3 = 10 = 1 + 0 = 1
84 = 8 + 4 = 12 = 1 + 2 = 3
95 = 9 + 5 = 14 = 1 + 4 = 5
106 = 1 + 0 + 6 = 7
117 = 1 + 1 + 7 = 9
128 = 1 + 2 + 8 = 11 = 1 + 1 = 2
139 = 1 + 3 + 9 = 13 = 1 + 3 = 4
ତେଣୁ ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟାକ୍ରମ = 4, 6, 8, 1, 3, 5, 7, 9, 2, 4,………..
ଅନୁସନ୍ଧାନ : ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 4, 6, 8, 1, 3, 5, 7, 9, 2, 4,………….
ଏହି ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ 9 ଟି ସୋପାନ ପରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେବ।
ତେଣୁ ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଚକ୍ର ଗଠନ କରନ୍ତି = 4, 6, 8, 1, 3, 5, 7, 9, 2, 4,…………

Question 3.
9a + 36b + 13 ସଂଖ୍ୟାଟିର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ କେତେ?
Solution:
ପ୍ରଥମ ଉପାୟ: 9a + 36b + 13ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 9a + 36b + 9 + 4
= 9(a + 4b + 1) + 4
= 9 + 4
= 13
= 1 + 3
= 4
(∵ 9ର ଗୁଣିତକର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ 9)
ତେଣୁ, 9a + 36b + 13ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଲ୍ୟ = 4
ଦ୍ଵିତୀୟ ଉପାୟ: 9a + 36b + 13
ଯଦି a ଓ b ଗୋଟିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା ହେଲେ, a = 1, b = 1
9a + 36b + 13 = 9 × 1 + 36 × 1 + 13 = 9 + 36 + 13 = 58
58ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 5 + 8 = 13 = 1 + 3 = 4
ଯଦି a = 2, b = 2 ହେଲେ,
9a + 36b + 13 = 9 × 2 + 36 × 2 + 13 = 18 + 72 + 13 = 103
103 ର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ = 1 + 0 + 3 = 4
ଯଦି a = 2, b = 3 ହେଲେ,
9a + 36b + 13 = 9 × 2 + 36 × 3 + 13 = 18 + 108 + 13 = 139 = 1 +3 + 9 = 13 = 1 + 3 = 4
∴ 9a + 36b + 13 ସଂଖ୍ୟାଟିର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ସବୁବେଳେ 4।

Question 4.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ସଂରଚନା ବା ସମ୍ପର୍କ ଥିଲେ, ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରି ଅନୁମାନ କର।
(i) ଏକ ସଂଖ୍ଯାର ସମାନତା (parity) ଏବଂ ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ।
(ii) ଏକ ସଂଖ୍ୟାର ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟାକୁ 3 କୁ 9 ଦ୍ଵାରା ଭାଗ କଲେ ପ୍ରାପ୍ତ ଭାଗଶେଷ।
Solution:
ମନେକର ଗୋଟିଏ ସଂରଚନା 8, 16, 24, 32, 40……….
(i) 8 = 8 = ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ, ସମାନତା (ଯୁଗ୍ମ)
16 = 1 + 6 = 7 = ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ, ସମାନତା (ଅଯୁଗ୍ମ)
24 = 2 + 4 = 6 = ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ, ସମାନତା (ଯୁଗ୍ମ)
32 = 3 + 2 = 5 = ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ, ସମାନତା (ଅଯୁଗ୍ମ)
40 = 4 + 0 = 4 = ସାଂଖ୍ୟକ ମୂଳ, ସମାନତା (ଅଯୁଗ୍ମ)

(ii) 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ
8 ÷ 3 ⇒ 2, ଭାଗଶେଷ
24 ÷ 3 ⇒ 0, ଭାଗଶେଷ
32 ÷ 3 ⇒ 2, ଭାଗଶେଷ
40 ÷ 3 ⇒ 1, ଭାଗଶେଷ
9 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ
8 ÷ 9 ⇒ 8, ଭାଗଶେଷ
24 ÷ 9 ⇒ 6, ଭାଗଶେଷ
32 ÷ 9 ⇒ 5, ଭାଗଶେଷ
40 ÷ 9 ⇒ 4, ଭାଗଶେଷ

5.3 ଛଦ୍ମବେଶରେ ଅଙ୍କ

Page No. 131

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥବା କ୍ରିପ୍ଟାରିଥମ୍‌ସକୁ ସମାଧାନ କର।

(v) PQ × 8 = RS
Solution:
(i)

ପ୍ରଥମ ସ୍ତମ୍ଭରେ, 1 + B = O, ଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ, A + 1 = B
ମନେକର B = 2
∴ 1 + 2 = O
⇒ O = 3
ବର୍ତ୍ତମାନ A + 1 = 2
⇒ A = 2 – 1
⇒ A = 1

(ii) ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।
(iii) ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।
(iv) ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରିବେ।
(v) ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ 2-ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ ୫ ଦ୍ଵାରା ଗୁଣିଲେ, ଆଉ ଏକ ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ମିଳିବା ଉଚିତ।
10 × 8 = 80
କିନ୍ତୁ 10 ଓ 80ର ଏକକ ଅଙ୍କ ସମାନ, ଯାହା ଆମେ ଚାହୁଁନାହୁଁ। ସେହି କାରଣରୁ PQ, 11 ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ P ଓ Q ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଙ୍କକୁ ସୂଚିତ କରେ।
12 × 8 = 96
ସମସ୍ତ ସର୍ଭକୁ ପୂରଣ କରେ।

Question 2.
PQ = 13 ହୋଇପାରିବ କି? ଚିନ୍ତା କର।
Solution:
ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ 13 × 8 = 104
12 ଠାରୁ ବୃହତ୍ତର ସମସ୍ତ ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ 8ରେ ଗୁଣିଲେ 3 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ମିଳିଥାଏ।

Page No. 132

Question 1.
ସମାଧାନ କର:
(i) UT × 3 = PUT
(ii) AB × 5 = BC
(iii) L2N × 2 = 2NP
(iv) XY × 4 = ZX
(v) PP × QQ = PRP
(vi) JK × 6 = KKK
Solution:
(i) UT × 3 = PUT
ଏଠାରେ ତିନୋଟି ଅକ୍ଷର P, U ଏବଂ T ଅଛି ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ।
ଯେହେତୁ 3 × Tର ଏକକ ଅଙ୍କ ହେଉଛି T, ତେଣୁ T = 0 କିମ୍ବା T = 5 ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯେତେବେଳେ T = 0, ତେବେ U0 × 3 = PUO
T = 5, ତେବେ US × 3 = PU5
ବର୍ତ୍ତମାନ 3 × Uର ଏକକ ଅଙ୍କ U
ତେଣୁ U, 0 କିମ୍ବା 5 ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, କିନ୍ତୁ U, 0 ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
କାରଣ ଯଦି U = 0 ତେବେ UT ଏକ ଅଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହୋଇଯାଏ।
U ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 5 ଏବଂ ଗୁଣନ 50 × 3 କିମ୍ବା 55 × 3 ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏଠାରେ 55 × 3 ସମ୍ଭାବନା ଭୁଲ୍।
∴ 50 × 3 = 150

(ii) AB × 5 = BC
B × 5ର ଏକକ ଅଙ୍କ ହେଉଛି C
ଯେହେତୁ, ଏହା 5ରେ ଗୁଣିତକ, ତେଣୁ C = 0 କିମ୍ବା 5 ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯଦି C = 0, ତେବେ B × 5, ‘0’ରେ ଶେଷ ହେବ।
ତେଣୁ B = 0, 2, 4, 6, 8 ହୋଇପାରେ।
ଯଦି C = 5, ତେବେ B × 5, ‘5’ରେ ଶେଷ ହେବ।
ତେଣୁ B = 1, 3, 5, 7, 9 ହୋଇପାରେ।
AB × 5 = BC
⇒ 5(10A + B) = 10B + C
⇒ 50A + 5B = 10B + C
⇒ 50A = 5B + C
ମନେକର C = 0, ତେବେ 50A = 5B
⇒ B = 10A
ଯେହେତୁ A ଓ B ଏକ ଅଙ୍କ, ତେବେ A = 1
⇒ B = 10, ତେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସେହିପରି A = 2, 3,…….. ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
C = 5 କୁ ବିଚାର କରିବା
50A = 5B + 5
⇒ 10A = B + 1
ଯଦି A = 1, ତେବେ 10 = B + 1
⇒ B = 9
ତେଣୁ A = 1, B = 9, C = 5
∴ ସମୀକରଣଟି 19 × 5 = 95 ହେବ।

(iii) L2N × 2 = 2NP
ଗୁଣନରୁ N × 2 ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ Pରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ଏହା ସହିତ N × 2ର ଏକ କ୍ୟାରି ଅଛି ତେବେ 2 × 2 = 4 କିମ୍ବା 5
ଏବଂ L × 2 ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 2 ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏକ ସଂଖ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବ।
ତେଣୁ L ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ 1 ହେବ ।
ଯଦି L = 1, ତେବେ L2N × 2 = 2NP
ଯଦି N = 4, ତେବେ 4 × 2 = 8 ତେଣୁ P = 8
ତେବେ 124 × 2 = 248, ସଂରଚନା ସର୍ଭ ପୂରଣ କରୁଛି।
ତେଣୁ L = 1, N = 4, P = 8
∴ ସମୀକରଣଟି 124 × 2 = 248 ହେବ।

(iv) XY × 4 = ZX
ଯେହେତୁ XY ଏକ ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ZX ମଧ୍ୟ ଏକ ଦୁଇ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
XY କୁ 4 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କଲେ ଗୁଣଫଳ ZX ହେବ।
ତେବେ Z ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଅଙ୍କ ହେବ,
ଯେପରିକି X କୁ 4 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କରିବାର (କିମ୍ବା 4 ସହିତ ଏକ କ୍ୟାରି ହେବ) ଫଳାଫଳ ହେବ।
ଏହାମଧ୍ଯ 4 × Y ର ଫଳାଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ X ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ମନେକର Yର ସମ୍ଭାବିକ ମୂଲ୍ୟ ବିଚାର କରିବା।
ଯଦି Y = 0, 4 × Y = 0, ତେଣୁ X = 0
ତେବେ XY = 00, ଯାହାକି ଅର୍ଥହୀନ।
ଯଦି Y = 1, 4 × Y = 4, ତେଣୁ X = 4
ତେବେ 4 × X = 16, ତେଣୁ Z = 16, ଯାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ Z ଏକ ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା।
ଯଦି Y = 2, 4 × Y = 8, ତେଣୁ X = 8
ତେବେ 4 × X = 32, ତେଣୁ Z = 32, ଯାହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ Z ଏକ ଅଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା।
ଯଦି Y = 3, 4 × Y = 12, ତେଣୁ X = 2 (କ୍ୟାରି 1)।
ସେହିପରି (4 × X) + 1 = 4(2) + 1 = 9। ତେଣୁ Z = 9
ଯଦି X = 2, Y = 3, ତେବେ 23 × 4 = 92
ଏଠାରେ X = 2, Y = 3, Z = 9
ଯାହା XY × 4 = ZX ସର୍ଭକୁ ପୂରଣ କରୁଛି।

(v) PP × QQ = PRP
ଏଠାରେ PP = 10P + P = 11P ଏବଂ QQ = 10Q + Q = 11Q
ତେଣୁ 11P × 11Q = PRP
⇒ 121 × P × Q = PRP
ଏଠାରେ PRP ଏକ ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା,
ଯେଉଁଠାରେ ଶତକ ଅଙ୍କ ଓ ଏକକ ଅଙ୍କ ସମାନ (P)।
ତେଣୁ P ଓ Q ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବା।
ଯଦି P = 1, 121 × Q = 1R1
ଏହା ସହିତ ଯଦି Q = 2, 121 × 2 = 242
ଏଠାରେ P = 2, ଯାହା P = 1 ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ କରେ।
ଯଦି P = 2, 121 × 2 × Q = 2R2
ତେଣୁ 242 × Q = 2R2
ଏହାର ଅର୍ଥ Q ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ। ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯଦି Q = 1, 242 × 1 = 242
ଏଠାରେ P = 2, Q = 1 ଏବଂ R = 4
ଏହା PP × QQ = PRP ସର୍ଭକୁ ପୂରଣ କରୁଛି।
ତେଣୁ P = 2, Q = 1 ଏବଂ R = 4

(vi) JK × 6 = KKK (ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ କରନ୍ତୁ)

ନିଜେ କରି ଦେଖ: (Page No. 132)

Question 1.
ଯଦି 31z5, 9ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ଏବଂ z ଗୋଟିଏ ଅଙ୍କ ହେଲେ, zର ମୂଲ୍ୟ କେତେ ହେବ? କାହିଁକି ଏହାର ଦୁଇଟି ଉତ୍ତର ଅଛି, ବୁଝାଅ।
Solution:
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 31z5
ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 3 + 1 + z + 5 = 9 + z
∴ 9 + z, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଯଦି z = 0 ⇒ 31z5 = 3105, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଯଦି z = 9 ⇒ 31z5 = 3195, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ z = 0 କିମ୍ବା 9।

Question 2.
ଆଶୀଷ କହୁଛି, ମୁଁ ନେଇଥିବା ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାକୁ 12 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ ଭାଗଶେଷ 8 ରହିଥାଏ। ମୁଁ 12ର ଗୁଣିତକ ଠାରୁ 4 କମ୍ ଥିବା ଆଉ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ନିଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ହେବ। ତା’ର ଉକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଏବଂ ତୁମେ ନେଇଥ‌ିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ଯଥାର୍ଥତା ଦର୍ଶାଅ।
Solution:
ମନେକର ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାଟି N₁ ଏବଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଟି N₂
ପ୍ରଶାନୁସଯାୟୀ N₁ = 12m + 8 (m ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟା ପାଇଁ)
N₂ = 12n – 4 (n ପୂର୍ବସଂଖ୍ଯା ପାଇଁ)
∴ ଯୋଗଫଳ = 12m + 8 + 12n – 4
⇒ N₁ + N₂ = 12(m + n) + 4
= 12k + 4 (ଯେତେବେଳେ k = m + n)
= 8k + (4k + 4)
ଯୋଗଫଳ 8ର ଗୁଣିତକ ହେବାପାଇଁ 4k + 4, 8ର ଗୁଣିତକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଯଦି, k = 0, ତେବେ N₁ + N₂ = 8 × 0 + (4 × 0 + 4) = 4
ଯାହା ୫ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
ଯଦି, k = 1, ତେବେ N₁ + N₂ = 8 × 1 + (4 × 1 + 4) = 8 + 8 = 16
ଯାହା ୫ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ।
ଯଦି, k = 2, ତେବେ N₁ + N₂ = 8 × 2 + (4 × 2 + 4) = 16 + 12 = 28
ଯାହା 8ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
ଯଦି, k = 3, ତେବେ N₁ + N₂ = 8 × 3 + (4 × 3 + 4) = 24 + 16 = 40
ଯାହା 8ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
∴ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।

Question 3.
କେତେବେଳେ 3 ର ଦୁଇଟି ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ, 6ରେ ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ହେବ ଏବଂ କେତେବେଳେ ହେବ ନାହିଁ? ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବଚାରକୁ ନେଇ ଏଥିପାଇଁ ସାଧାରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର।
Solution:
3ର ଗୁଣିତକ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି – 3, 6, 9, 12, 15, 18,…….
3 + 6 = 9, ଯାହା 6 ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
6 + 9 = 15, ଯାହା 6 ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
3 + 9 = 12, ଯାହା 6 ର ଗୁଣିତକ।
6 + 12 = 18, ଯାହା 6 ର ଗୁଣିତକ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବନା ଉତ୍ତର ହେବ-
(1) ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା
(2) ଯଦି ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା
ଅଯୁଗ୍ମ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 6 ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
ଯୁଗ୍ମ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗଫଳ 6 ର ଗୁଣିତକ ହେବ।

Question 4.
ଲିଲି କହୁଛି, ‘‘ମୋ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଅଛି, ଯାହା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ। ମୁଁ ସଂଖ୍ୟାଟିର ଅଙ୍କକୁ ଓଲଟାଇ ଦେଲେ ଏହା ମଧ୍ୟ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।”
(i) 9ର ଯେକୌଣସି ଗୁଣିତକ ପାଇଁ ଏହି ଗାଣିତିକ ଅନୁମାନ କେତେଦୂର ଠିକ୍, ପରୀକ୍ଷା କର।
(ii) ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଯେକୌଣସି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ 9ର ଗୁଣିତକ ପାଇବା ସମ୍ଭବ ହେବ କି?
Solution:
ମନେକର 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜିତ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା 72
ଆମେ ଜାଣିଛେ ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କମାନଙ୍କର ସମଷ୍ଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେବେ ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ।
ତେଣୁ 72 = 7 + 2 = 9, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
72 କୁ ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ ସଂଖ୍ୟାଟି ହେବ = 27
27 ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 2 + 7 = 9, 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
(i) ସତ୍ଯ
(ii) ହଁ, ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଯେକୌଣସି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରକାରରେ ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ 9ର ଗୁଣିତକ ପାଇବା ସମ୍ଭବ ହେବ।

Question 5.
ଯଦି 48a23b, 18ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ ହୁଏ, ତେବେ a ଓ b ପାଇଁ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟ ଯୋଡ଼ା ଲେଖ।
Solution:
ଦତ୍ତ 48a23b ସଂଖ୍ୟାଟି 18ର ଗୁଣିତକ।
ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 18 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଓ 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେଉଥ‌ିବ।
ସଂଖ୍ୟାରେ ଥ‌ିବା ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 4 + 8 + a + 2 + 3 + b = 17 + a + b
(i) ଯଦି a = 1 ଓ b = 0
ସଂଖ୍ୟା 48a23b = 481230
ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 4 + 8 + 1 + 2 + 3 + 0 = 18, ଏହା 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

(ii) ଯଦି a = 4 ଓ b = 6
ସଂଖ୍ୟା 48a23b = 484236
ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 4 + 8 + 4 + 2 + 3 + 6 = 27, 9ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ a ଓ bର ଦୁଇଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ a = 1 ଓ b = 0 ଏବଂ a = 4 ଓ b = 6

Question 6.
ଯଦି 3p7q8 ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହୁଏ, p ଓ q ର ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟର ଯୋଡ଼ିର ତାଲିକା କର।
Solution:
ଦତ୍ତ 3p7q8 ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ,
ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି ମଧ୍ଯ 4 ଓ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
(i) ଯଦି p = 7 ଓ q = 0
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି 3p7q8 = 37708
37708 ସଂଖ୍ୟାଟି 4 ଓ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

(ii) ଯଦି p = 5 ଓ q = 2
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି_3p7q8 = 35728
35728 ସଂଖ୍ୟାଟି 4 ଓ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

(iii) ଯଦି p = 3 ଓ q = 4
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି 3p7q8 = 33748
33748 ସଂଖ୍ୟାଟି 4 ଓ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

(iv) ଯଦି p = 1 ଓ q = 6
∴ ସଂଖ୍ୟାଟି_3p7q8 = 31768
31768 ସଂଖ୍ୟାଟି 4 ଓ 11 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 44 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ p ଓ q ର ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟର ଯୋଡ଼ିର ତାଲିକା = {(7, 0), (5, 2), (3, 4), (1, 6)}

Question 7.
ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ, ଯେପରି ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାଟି 2ର ଗୁଣିତକ, ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଟି 3ର ଗୁଣିତକ ଓ ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଟି 4ର ଗୁଣିତକ ହୋଇଥିବ। ଚେଷ୍ଟାକର: ଏପରି ଆଉ ଅଧୁକ କିଛି ସଂଖ୍ୟା ଅଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ କେତେଥର ରହିପାରନ୍ତି?
Solution:
ମନେକର ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା x, x + 1 ଓ x + 2
ଯଦି x = 2 = ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି = 2, 3, 4
ଯଦି x = 14 = ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି = 14, 15, 16
ଯଦି x = 26 = ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି = 26, 27, 28
ଯଦି x = 38 = ସଂଖ୍ୟା ତିନୋଟି = 38, 39, 40
∴ ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟାଟି 2ର ଗୁଣିତକ, ଦ୍ଵିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଟି 3ର ଗୁଣିତକ ଓ ତୃତୀୟ ସଂଖ୍ୟାଟି 4ରଗୁଣିତକ ହୋଇଥିବା ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା = (14, 15, 16), (26, 27, 28), (38, 39, 40)
ଏହିପରି ଆଉ ଅଧ୍ବକ ଅସଂଖ୍ୟା ସଂଖ୍ୟା ଅଛନ୍ତି।

Question 8.
45,000 ଏବଂ 47,000 ମଧ୍ୟରେ 36ରେ କେତୋଟି ଗୁଣିତକ ଅଛନ୍ତି, ଲେଖ। ତୁମେ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିବା ଉପାୟକୁ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର।
Solution:
4500 ÷ 36 = 1250
4500, 36 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା 36 ର ଗୁଣିତକ।
ଆମକୁ 4500 ଏବଂ 4700 ମଧ୍ୟରେ ଥିବା 36ରେ ଗୁଣିତକ ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ହେବ।
4700 – 4500 = 2000
2000 ÷ 36 = ଭାଗଫଳ 55 ଓ ଭାଗଶେଷ 20
ଅର୍ଥାତ୍ 2000 ମଧ୍ଯରେ 36 ର 55ଟି ଗୁଣିତକ ଅଛି।
∴ 45,000 ଏବଂ 47,000 ମଧ୍ଯରେ 36 ର 55ଟି ଗୁଣିତକ ଅଛି।

Question 9.
5ଟି କ୍ରମିକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ମଝି ସଂଖ୍ୟାଟି 5P ଅଟେ। Pକୁ ଆଧାର କରି ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଲେଖ।
Solution:
5ଟି କ୍ରମିକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ମଝି ସଂଖ୍ୟାଟି 5P ଅଟେ।
ଏହି କ୍ରମର ଅନ୍ୟ ଚାରୋଟି ସଂଖ୍ୟା = 5P – 4, 5P – 2, 5P + 2, 5P + 4

Question 10.
15 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ 6 ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ, ଯେପରିକି ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଓଲଟାଇ ଲେଖୁଲେ ମିଳୁଥୁବା ସଂଖ୍ୟା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
Solution:
ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି ଉଭୟ 3 ଓ 5 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ, ସେହି ସଂଖ୍ୟାଟି 15 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
ମନେକର ସଂଖ୍ୟାଟି = 643215
ସଂଖ୍ୟାଟିର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 6 + 4 + 3 + 2 + 1 + 5 = 21, 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ 643215 ସଂଖ୍ୟାଟି 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ସଂଖ୍ୟାଟିର ଏକକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଙ୍କ = 5, ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟାଟି 5 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
643215 ସଂଖ୍ୟାଟିକୁ ଓଲଟାଇ ଲେଖିଲେ ହେବ = 512346
ସଂଖ୍ୟାଟିର ଏକକ ଅଙ୍କ = 6
∴ 512346 ସଂଖ୍ୟାଟି 2 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ସଂଖ୍ୟାର ଅଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସମଷ୍ଟି = 5 + 1 + 2 + 3 + 4 + 6 = 21, 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ 512346 ସଂଖ୍ୟାଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Question 11.
ଦୀପକ କହିଲା, 11ର କିଛି ଗୁଣିତକ ଅଛି, ଯାହାର ଦୁଇଗୁଣ ମଧ୍ୟ 11ର ଗୁଣିତକ ହେବ। କିନ୍ତୁ 11ର ଆଉ କିଛି ଗୁଣିତକ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାର ଦୁଇଗୁଣ 11ର ଗୁଣିତକ ନୁହଁନ୍ତି। ପରୀକ୍ଷା କରି ଉକ୍ତିଟିର ସତ୍ୟତା ପ୍ରତିପାଦନ କର।
Solution:
11 ର ଗୁଣିତକ ଗୁଡ଼ିକ 11, 22, 33, 44, 55,………
ଦୁଇଗୁଣ କଲେ, 22, 44, 66, 88, 110,…………
ଅର୍ଥାତ୍ 11 × 2, 11 × 4, 11 × 6, 11 × 8, 11 × 10….. ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ଯ 11 ର ଗୁଣିତକ।
11 ର ଆଉ କିଛି ଗୁଣିତକ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାର ଦୁଇଗୁଣ 11 ର ଗୁଣିତକ ନୁହଁନ୍ତି – ଉକ୍ତିଟି ଭୁଲ୍।
ତେଣୁ 11 ର ଗୁଣିତକ, ଯାହାର ଦୁଇଗୁଣ ମଧ୍ୟ 11 ର ଗୁଣିତକ ହେବ। ଏହା ଠିକ୍।

Question 12.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି “ସବୁବେଳେ ସତ”, କେଉଁଟି ‘ବେଳେବେଳେ ସତ’ ଓ କେଉଁଟି ‘ଆଦୌ ସତ ନୁହେଁ’ – କାରଣ ସହ ବୁଝାଅ।
(i) 6ର ଗୁଣିତକ ଓ 3ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକର ଗୁଣଫଳ 9ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
(ii) ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
(iii) ଯଦି abcdef 6ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ, ତେବେ badcef 6ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
(iv) 8(7b – 3) – 4(11b + 1), 12ର ଏକ ଗୁଣିତକ ଅଟେ।
Solution:
(i) 6ର ଗୁଣିତକ ଓ 3ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକର ଗୁଣଫଳ 9ର ଗୁଣିତକ ହେବ – ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।
ମନେକର 6ର ଗୁଣିତକ = 6a ଓ 3ର ଗୁଣିତକ = 3b
(ଯେଉଁଠାରେ a, b ଗୋଟିଏ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା)
ଗୁଣଫଳ = (6a) × (3b) = 18(ab), ଯାହା 9ର ଗୁଣିତକ।

(ii) ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ – ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।
ମନେକର ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା 2n, 2n + 2 ଏବଂ 2n + 4
ଯୋଗପଳ = 2n + 2n + 2 + 2n + 4 = 6n + 6 = 6(n + 1), ଯାହା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ତେଣୁ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା ଉକ୍ତିଟି ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।
ଉଦାହରଣ- 2 + 4 + 6 = 12, 4 + 6 + 8 = 18, 6 + 8 + 10 = 24, 8 + 10 + 12 = 30,…….
ଏହି ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ 6 ର ଗୁଣିତକ।

(iii) ଯଦି abcdef 6ର ଗୋଟିଏ ଗୁଣିତକ, ତେବେ badcef 6ର ଗୁଣିତକ ହେବ – ସବୁବେଳେ ସତ୍ୟ।
କାରଣ, ଏକକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଙ୍କ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଲେ ଉତ୍ତର ଠିକ୍ ଆସିବ।

(iv) 8(7b – 3) – 4(11b + 1), 12ର ଏକ ଗୁଣିତକ ଅଟେ – ଆଦୌ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
8(7b – 3) – 4(11b + 1) = 56b – 24 – 44b – 4 = 12b – 28
ଏଠାରେ 12b – 28, 12ର ଗୁଣିତକ, କିନ୍ତୁ 28, 12ର ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
∴ 12b – 28, 12ର ସବୁବେଳେ ଗୁଣିତକ ନୁହେଁ।
ତେଣୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉକ୍ତିଟି ଆଦୌ ସତ ନୁହେଁ।

Question 13.
ଯେକୌଣସି 3ଟି ସଂଖ୍ୟା ଲେଖ । ତାଙ୍କର ଯୋଗଫଳ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ? ସମସ୍ତ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କର ଏବଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଲେଖ।
Solution:
ମନେକର ତିନୋଟି ସଂଖ୍ୟା n₁, n₂ ଓ n₃
ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ଭାଗକଲେ। ମନେକର ଭାଗଶେଷ ଗୁଡ଼ିକ ଯଥାକ୍ରମେ – r₁, r₂ ଓ r₃
ସଂଖ୍ୟା n₁, n₂ ଓ n₃ ର ଯୋଗଫଳ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ (r₁ + r₂ + r₃), 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ –୧: ମନେକର ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାର ଭାଗଶେଷ = 0
⇒ r₁ = 0, r₂ = 0, r₃ = 0
∴ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ = 0 + 0 + 0 = 0, ଯାହାକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ –୨: ମନେକର ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାର ଭାଗଶେଷ = 1
⇒ r₁ = 1, r₂ = 1, r₃ = 1
∴ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ = 1 + 1 + 1 = 3, ଯାହାକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ –୩: ମନେକର ସମସ୍ତ ସଂଖ୍ୟାର ଭାଗଶେଷ = 2
⇒ r₁ = 2, r₂ = 2, r₃ = 2
∴ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ = 2 + 2 + 2 = 6, ଯାହାକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।
ସମ୍ଭାବ୍ୟ –୪: ମନେକର ଭାଗଶେଷ ଯଥାକ୍ରମେ 0, 1, ଓ 2
⇒ r₁ = 0, r₂ = 1, r₃ = 2
∴ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ = 0 + 1 + 2 = 3, ‘ଯାହାକୁ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ କରାଯାଇପାରିବ।
∴ ଯେକୌଣସି ତିନୋଟି ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ ଯଦି ଓ କେବଳ ସେହି 3ଟି ସମାନ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ କିମ୍ବା ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାଗଶେଷର ଯୋଗଫଳ 3 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ।

Question 14.
ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ସର୍ବଦା 2ର ଗୁଣିତକ ହେବ କି? କାହିଁକି? ତିନୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ବିଷୟରେ ତୁମର କ’ଣ ଧାରଣା ଅଛି। ଏହା ସର୍ବଦା 6ରେ ଗୁଣିତକ ହେବ କି? କାହିଁକି ହେବ କିମ୍ବା କାହିଁକି ହେବ ନାହିଁ? ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳକୁ ନେଇ ତୁମର ମତ କ’ଣ ରହିବ? ପାଞ୍ଚୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳକୁ ନେଇ ତୁମେ କ’ଣ କହିବ?
Solution:
୧ମ – ହଁ, ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ସର୍ବଦା 2ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
1 × 2 = 2, 2 × 3 = 6, 5 × 6 = 30, 10 × 11 = 110,………
ଆମେ ଜାଣିଛେ ଗୋଟିଏ ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ସର୍ବଦା ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ।
ନା, ଏହା ସର୍ବଦା 6ରେ ଗୁଣିତକ ହେବ ନାହିଁ।
କାରଣ 3 ଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ, ଯଥା – 2 + 3 + 4 = 9 – ଏହା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
3 + 4 + 5 = 12, ଏହା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
4 + 5 + 6 = 15, ଏହା 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ = 2 × 3 × 4 × 5 = 120, 4 × 5 × 6 × 7 = 840, 5 × 6 × 7 × 8 = 1680, 12 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
∴ ଆମେ କହିପାରିବା ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ 12 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।
ପାଞ୍ଚୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ବସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ
1 × 2 × 3 × 4 × 5 = 120
2 × 3 × 4 × 5 × 6 = 720
3 × 4 × 5 × 6 × 7 = 2520
∴ ଆମେ କହିପାରିବା ଯେ ପାଞ୍ଚୋଟି କ୍ରମିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣଫଳ ସର୍ବଦା 24 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ।

Question 15.
ନିମ୍ନଲିଖତ କ୍ରିସ୍ଟାରିଥୁମ୍‌କୁ ସମାଧାନ କର:
(i) EF × E = GGG
(ii) WOW × 5 = MEOW
Solution:
(i) EF × E = GGG
EF × E ପାଇଁ ଏକ ତିନିଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା GGG ପାଇବାକୁ GGG ନିଶ୍ଚିତଭାବେ 111 ର ଗୁଣିତକ ହେବ।
ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ (111, 222, 333, …..)
ଯଦି GGG = 111, ତେବେ ଆମେ ପାଇବା 111 = 37 × 3
ଏହା ସମସ୍ତ ସର୍ଭକୁ ପୂରଣ କରେ।
ତେଣୁ E = 3, F = 7 ଏବଂ G = 1

(ii) WOW × 5 = MEOW
ଏହାର ଅର୍ଥ ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାକୁ 5 ଦ୍ଵାରା ଗୁଣନ କଲେ, ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ମିଳିବ।
ମନେକର ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା = 200, 201,………., 999
200 × 5 = 1000, 201 × 5 = 1005,…… ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା।
(a) 525 × 5 = 2625, WOW × 5 = MEOW ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ଆମେ ପାଇବା
M = 0 = 2 କିନ୍ତୁ ପୃଥକ ଅକ୍ଷର ନିଶ୍ଚିତ ପୃଥକ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ତେଣୁ 0 ≠ 2 ଏବଂ ଏହା ଅସମ୍ଭବ।
(b) 575 × 5 = 2875, ଏଠାରେ M = 2, E = 8, O = 7 ଏବଂ W = 5
ତେଣୁ ଏହା କ୍ରିସ୍ଟାରିଥୁମସ୍‌କୁ ସମାଧାନ କରେ।

Question 16.
ନିମ୍ନଲିଖ୍ ଭେନ୍ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ (Venn diagram) ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି 4, 8 ଓ 32ର ଗୁଣିତକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଉଅଛି?

Solution:
(iv) 4ର ଗୁଣିତକ = 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32, 36, 40, 44, 48, 52, 56, 60, 64……….
8ର ଗୁଣିତକ = 8, 16, 24, 32, 40, 48, 56, 64, 72,….
32ର ଗୁଣିତକ = 32, 64, 96, 128,……….
∴ (iv) ରେ ଥିବା ଭେନ୍ ଚିତ୍ରଟି 4, 8 ଓ 32ର ଗୁଣିତକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

Class 8 Maths Chapter 5 MCQ Odia Medium

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚାରୋଟି ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ।

Question 1.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି ଦୁଇଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ହେବ ନାହିଁ?
(a) 15
(b) 16
(c) 9
(d) 11
Answer:
(c) 9

Question 2.
ଯଦି x, y, z ଓ w ଚାରୋଟି କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ + ଓ – ବସାଇଲେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିପ୍ରକାଶଟି କ’ଣ ହେବ?
(a) 3
(b) 4
(c) 6
(d) 8
Answer:
(d) 8

Question 3.
119 × 332 × 6 ର ପରିପ୍ରକାଶଟି କେତେ?
(a) ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା
(b) ଅଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା
(c) ମୌଳିକ ସଂଖ୍ୟା
(d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(a) ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା

Question 4.
କେଉଁ ପରି ପ୍ରକାଶଟି ସବୁବେଳେ ଯୁଗ୍ମ ସଂଖ୍ୟା ହେବ?
(a) 4a + 3b
(b) a² + 1
(c) 3x + 5y
(d) 2x + 2y
Answer:
(d) 2x + 2y

Question 5.
4ର ଦୁଇଟି ଗୁଣିତକର ଯୋଗଫଳ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାର ଗୁଣିତକ ହେବ?
(a) 3
(b) 5
(c) 7
(d) 4
Answer:
(d) 4

Question 6.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି ‘8’ ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 293
(b) 1205
(c) 1648
(d) 2003
Answer:
(c) 1648

Question 7.
ଯଦି ଗୋଟିଏ ସଂଖ୍ୟା 7254*98, 22 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ, ତେବେ * ସ୍ଥାନରେ କେଉଁ ଅଙ୍କ ରହିବ?
(a) 1
(b) 2
(c) 6
(d) 0
Answer:
(c) 6

Question 8.
116 ଓ 365 ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵୟ କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 5
(b) 7
(c) ଉଭୟ (a) ଓ (b)
(d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ

Question 9.
1265 ସଂଖ୍ୟାଟି କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 2
(b) 3
(c) 10
(d) 11
Answer:
(d) 11

Question 10.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି 4 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 4096
(b) 21084
(c) 31795012
(d) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ
Answer:
(d) ଉପରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ

Question 11.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି 9 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 672
(b) 5652
(c) 4897
(d) କୌଣସିଟି ନୁହେଁ
Answer:
(b) 5652

Question 12.
କେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଟି 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ?
(a) 297143
(b) 1790184
(c) 291245
(d) 1840791
Answer:
(b) 1790184

Question 13.
ଯଦି ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଉଭୟ 5 ଓ 6 ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ତେବେ ଏହା କେଉଁ ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ଵାରା ବିଭାଜ୍ୟ ହେବ?
(a) 30
(b) 36
(c) 85
(d) 95
Answer:
(a) 30

Go through 8th Class Science Book Odia Medium Question Answer and Class 8 Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବଣ to understand textbook questions more clearly.

8th Class Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium

Class 8 Science Chapter 9 Odia Medium

ଜିଜ୍ଞାସା ବଜାୟ ରଖ

Question 1.
୬। ତଳେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ (T) କି ମିଥ୍ୟା (F) ତାହା ଚିହ୍ନ । ମିଥ୍ୟା ହେଲେ ସଂଶୋଧନ କର ।
(i) ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଥଣ୍ଡାଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଗରମ ଜଳରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବଣୀୟ ।
(ii) ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ଦ୍ରବକ ।
(iii) ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ ।
(iv) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କିଛି ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
Answer:
(i) ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଥଣ୍ଡାଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଗରମ ଜଳରେ ଅଧ‌ିକ ଦ୍ରବଣୀୟ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ଅମ୍ଳଜାନ ଗ୍ୟାସ ଗରମ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବଣୀୟ ।

(ii) ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ଦ୍ରବକ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ବାଲି ଏବଂ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ସସ୍ପେନସନ୍ (suspension) ।

(iii) ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତଦ୍ୱାରା ଅଧିକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ବସ୍ତୁତ୍ଵ କୁହାଯାଏ । (F)
ଠିକ୍ ଉକ୍ତି : ଯେ କୌଣସି ବସ୍ତୁଦ୍ଵାରା ଅଧୁକାର କରାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନର ପରିମାଣକୁ ଏହାର ଆୟତନ କୁହାଯାଏ ।

(iv) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କିଛି ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ କିନ୍ତୁ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ
ଆଉ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । (T)

Question 2.
ଖାଲିସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।
(i) ଏକ କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନ ଅପସାରଣ ପଦ୍ଧତିଦ୍ଵାରା ମାପ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ କଠିନକୁ ପାଣିରେ __________ ଏବଂ ଜଳସ୍ତରର __________ ମାପ କରାଯାଏ ।
Answer:
ବୁଡ଼ାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧିକୁ,

(ii) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର __________ ରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରୁଥିବା __________ ର ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣକୁ ତାହାର ଦ୍ରବଣୀୟତା କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ଦ୍ରାବକ, ଦ୍ରବ

(iii) ସାଧାରଣତଃ ତାପମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ସାନ୍ଦ୍ରତା __________ ହୁଏ ।
Answer:
ହ୍ରାସ,

(iv) ଯେଉଁ ଦ୍ରବଣରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ ପାଣି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଆଉ କୌଣସି ଗ୍ଲୁକୋଜ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଗ୍ଲୁକୋଜର __________ ଦ୍ରବଣ କୁହାଯାଏ ।
Answer:
ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ

Question 3.
ତୁମେ କିଛି ଜଳଥିବା ଏକ ଗ୍ଲାସରେ ତେଲ ପକାଅ । ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସୁଥିବାର ଦେଖୁବ । ଏଥୁରୁ ତୁମେ କ’ଣ ଜାଣିଲ ?
(i) ତେଲ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
(ii) ଜଳ ତେଲ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
(iii) ତେଲ ଓ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସମାନ
(iv) ତେଲ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ
Answer:
(ii) ଜଳ ତେଲ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସାନ୍ଦ୍ର
କାରଣ : ଯେଉଁ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ଭାସନ୍ତି ସେଗୁଡ଼ିକ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ । ଯେହେତୁ ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସୁଛି ତେଣୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା

Question 4.
ଏକ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଓଜନ 225 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଏହାର ଆୟତନ 90 cm³ । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରିତ ଗଣନା କର ଏବଂ ଏହା ଜଳରେ ଭାସିବ କିମ୍ବା ବୁଡ଼ିବ ତାହା ଆକଳନ କର ।
Answer:

\(\frac{225 \mathrm{gm}}{90 \mathrm{~cm}^3}\) = 2.5 \(\frac{\mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ଯେଉଁ ବସ୍ତୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳଠାରୁ ଅଧିକ ତାହା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଏଠାରେ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିର ସାନ୍ଦ୍ରତା 2.5 \(\frac{\mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଯାହା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଠାରୁ ଅଧ‌ିକ । ତେଣୁ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବ ।

Question 5.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ।
(i) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ ।
(ii) ଏକ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ ।
(iii) ସେହି ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କୌଣସି ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।
(iv) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
Answer:
ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉକ୍ତି :
(iii) ସେହି ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ କୌଣସି ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ଉପଯୁକ୍ତ ଉକ୍ତି ନୁହେଁ :
(i) ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ, ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଆଉ ଅଧୁକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
(ii) ଏକ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେ, ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ସର୍ବଦା କମ୍ ପରମାଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
(iv) ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ କେବଳ ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଉକ୍ତିଟି ଠିକ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଯେ କୌଣସି ତାପମାତ୍ରାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିବ ।

Question 6.
ତୁମର 2 ଲିଟର ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋତଲ ଅଛି । ତୁମେ ଏଥରେ 500 ମି.ଲି. ଜଳ ଢାଳିଲ । ବୋତଲଟିରେ ଆଉ କେତେ ଅଧ‌ିକ ଜଳ ଧରିବ ?
Answer:
1 ଲିଟର = 1000 ମି.ଲି., 2 ଲିଟର = 2000 ମି.ଲି.
ବୋତଲର ଆୟତନ = 2 ଲି = 2000 ମିଲି ଲିଟର
500 ml ଜଳ ଢଳାଯାଇଛି ।
ବୋତଲ ଆହୁରି ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜଳର ପରିମାଣ = 2000 mL – 500 mL = 1500 mL ବା 1.5 ଲିଟର
ଜଳ ଅଧକ ବୋତଲରେ ରହିପାରିବ ।
ବୋତଲରେ 500 ମିଲିଲିଟର ପାଣି ଢାଳିବାପରେ ଆହୁରି 1500 ମିଲିଲିଟର ଜଳ ଖୋଲ ଧ୍ୟାରଣ କରିପାରିବ ।

Question 7.
ଏକ ବସ୍ତର ବସ୍ତତ୍ଵ 400 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆୟତନ 40 cm³ । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ?
Answer:

ବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା
= \(\frac{400 \mathrm{gm}}{40 \mathrm{~cm}^3}=\frac{10 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
∴ ବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{10 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)

Question 8.
ଚିତ୍ର ୯.୨୫ (କ) ଏବଂ ୯.୨୫ (ଖ) ବିଶ୍ଳେଷଣ କର । କାହିଁକି ଚୋପା ଥ‌ିବା କମଳା ଭାସିଥାଏ ଓ ଚୋପାଛଡ଼ା କମଳା ବୁଡ଼ିଯାଏ ? ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।

Answer:
କମଳା ଚୋପାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଛିଦ୍ର ଥାଏ ଯାହା ମଧ୍ଯରେ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ କମଳାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା
କମ୍ ହେତୁ ଏହା ଜଳରେ ଭାସେ ।
ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ କମଳା ଚୋପା ଛଡ଼ାଇ ଦେଲେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶରେ ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଥଳୀ ନଥିବାରୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ହୁଏ । ଫଳରେ କମଳା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ।

Question 9.
ବସ୍ତୁ À ର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 200 ଗ୍ରାମ ଓ ଆୟତନ 40 cm³ । ବସ୍ତୁ B ର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 240 ଗ୍ରାମ୍ ଏବଂ ଆୟତନ 60 cm³ । ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ କାହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ।
Answer:

ଏଠାରେ 5 > 4, ଏଣୁ ବସ୍ତ A ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବସ୍ତ୍ର B ର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧ‌ିକ ।

Question 10.
ତୁଲସୀ ପାଖରେ 120 ଗ୍ରାମ ଓଜନର ମଡ଼େଲିଂ ମାଟିର ଏକ ଖଣ୍ଡ ଅଛି । ସେ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ 60 cm³ ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଘନବସ୍ତୁରେ ପରିଣତ କଲା । ପରେ, ସେ ଏହାକୁ ଚେପଟା କରି ଏକ ପତଳା ଚାଦରରେ ପରିଣତ କଲା । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତାରେ କ’ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ ଅନୁମାନ କର ।
Answer:
ତୁଳସୀ ପ୍ରଥମେ 120 ଗ୍ରାମ୍ ମଡେଲିଂ ମାଟିକୁ 60 cm³ ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ ଘନବସ୍ତ କଲା ।
∴ ଏହି ଘନବସ୍ତର ସାନ୍ଦ୍ରତା = \(\frac{120 \mathrm{gm}}{60 \mathrm{~cm}^3}=\frac{2 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\)
ମଡେଲିଂ ମାଟି ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାକୁ ଚେପଟା କଲେ ଆକାର ବଦଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଆୟତନ ବଦଳିବ ନାହିଁ ।
ଏଣୁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁ ନଥ‌ିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହୋଇ ପୂର୍ବପରି ରହିବ ।

Question 11.
A ଲୁହାଖଣ୍ଡର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 600 ଗ୍ରାମ ଏବଂ ସାନ୍ଦ୍ରତା 7.9\(\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{~m}^3}\)। ଏହାର ଆୟତନ କେତେ ?
Answer:

∴ ଲୁହାଗୁଣ୍ଡର ଆୟତନ ପ୍ରାୟ 75.95 cm³ ।

Question 12.
ଚିତ୍ର ୯.୨୬ ‘କ’ ଓ ୯.୨୬ ‘ଖ’ ରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ତୁମକୁ ଏକ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଗରମ ଜଳ (70°C) ଥିବା ଏକ ବିକରରେ ପରୀକ୍ଷାନଳୀ (ଚିତ୍ର ୯.୨୬ ‘ଖ’) ରଖୁବା ଦ୍ଵାରା କାଚ ନଳୀରେ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଏହା ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ ?

Answer:
ଯେତେବେଳେ କିଛି ପାଣିଥୁବା ପରୀକ୍ଷାନଳୀକୁ ଗରମ ପାଣିଥୁବରା ବିକରରେ ରଖାଯାଏ, ପରୀକ୍ଷା ନଳୀ ଭିତରେ ଥିବା ବାୟୁ ସମ୍ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଅଧ‌ିକ ଆୟତନ ଅଧିକାର କରେ । ପରୀକ୍ଷା ନଳୀରେ ଗରମ ଜଳ (70° C)ଥ‌ିବା ଏକ ବିକରରେ ରଖୁବାଦ୍ଵାରା ପରୀକ୍ଷା ନଳୀର ଜଳପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ବାୟୁର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ସମାନ ଥାଇ ଅୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥ‌ିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯିବ । ପରୀକ୍ଷାଟି ସୂଚାଇ ଦିଏ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଘଟି ବସ୍ତୁର ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯିବ ।

ଆବିଷ୍କାର, ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ବିତର୍କ କର

ମୃତ ସାଗର (dead sea) ଉପରେ ଗବେଷଣା ପ୍ରକଳ୍ପ : ମୃତ ସାଗରରେ କାହିଁକି କୌଣସି ଜଳଜୀବ ନାହାନ୍ତି ? ମୃତ ସାଗର ପରି ଅନ୍ୟ କୌରସି ଜନଭାଗ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
ଜଳ, ଭିନେଗାର ଏବଂ ତେଲ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରାବକରେ ସାଧାରଣ ଲୁଣ କେତେ ଭଳ ଭାବରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ତାହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାବକରେ ଲୁଣର ଦ୍ରବଣାୟତା ତୁଳନା କର ଏବଂ ତୁମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଲେଖୁ ରଖ ।
ଶ୍ରେଣୀରେ ବିତର୍କ କର – ଜଳ କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ବହୁମୁଖୀ (versatile) ଦ୍ରାବକ ?

ଆମ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଐତିହ୍ୟ :
ମଣିପୁରର ନୌବାଲ ଜିଲ୍ଲାର ଗ୍ରାମ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯେଉଁଠାରେ ଏବେ ବି ପାରମ୍ପରିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଲୁଣ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ରାମରେ କିଛି ଲୁଣ କୂପ ଅଛି । ସେହି କୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟି, କୂପର ଧାର 100 ବର୍ଷ ପୁରୁଣା କାଠରେ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହି କୂପରୁ ପରିବାରର ମହିଳାମାନେ ଲୁଣ ଦ୍ରବର ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି । ତା’ପରେ କାଠ ଭାତି ଉପରେ ବଡ଼ ଧାତୁ ପାତ୍ରରେ ଦ୍ରବଣକୁ ଫୁଟାଇଥା’ନ୍ତି । ଫଳରେ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହୋଇ ଲୁଣ ସ୍ଫଟିକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ପରେ ସ୍ଫଟିକଗୁଡ଼ିକୁ କଦଳପତ୍ର ଏବଂ ହସ୍ତନିର୍ମିତ ଉପକରଣ ଉପରେ ରଖ୍ ସେଥୁରୁ ଗୋଲାକାର ‘ଲୁଣ ପିଠା’ ତିଆରି କରନ୍ତି । ଏହି ପିଠାଗୁଡ଼ିକୁ ପାରମ୍ପରିକ କପଡ଼ା ଫାନେକ (phanek) ରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସାଇତି ରଖନ୍ତି । ଲୁଣ ପିଠାଗୁଡ଼ିକରେ କିଛି ଔଷଧୀୟ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ଯ ଅଛି ବୋଲି ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି । ନିଙ୍ଗେଲରେ ଲୁଣ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି, ବିଶ୍ଵାସ ଓ ଭାରତର ଜୀବନ୍ତ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ ।

ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

(କ) ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁଟି ଦ୍ରବଣର ସଂଜ୍ଞାକୁ ବୁଝାଏ ?
(a) ଏକ ପ୍ରକାର କଣିକାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଗଠିତ ଏକ ବିଶୁଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ
(b) ବାୟୁରେ ମିଶ୍ରିତ ଏକ କଠିନ ପଦାର୍ଥ
(c) ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(d) ଆକୃତି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରୁଥିବା ଏକ ତରଳ
Answer:
(c) ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ

Question 2.
ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ ?
(i) ଏହା ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(ii) ଏହା ଏକ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଧାରଣ କରେ
(iii) ଏହା ସର୍ବଦା କଠିନ

ଠିକ୍ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା
(a) ଉଭୟ (i) ଓ (ii)
(b) ଉଭୟ (i) ଓ (iii)
(c) ଉଭୟ (i) ଓ (iii)
(d) (i), (ii) ଓ (iii) ସମସ୍ତ
Answer:
(a) ଉଭୟ (i) ଓ (ii)

Question 3.
ଦ୍ରବ, ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଉଥ‌ିବା ମିଶ୍ରଣର ତରଳ ଉପାଦାନକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ ?
(a) ଘନ
(b) ଦ୍ରବଣୀୟ
(c) ଦ୍ରାବକ
(d) ବିଚ୍ଛୁରଣକାରୀ
Answer:
(c) ଦ୍ରାବକ

Question 4.
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ, କ’ଣ ଘଟେ ?
(a) ଯୌଗିକ
(b) ଦ୍ରବଣୀୟ ଗ୍ୟାସ
(c) ଦ୍ରବଣ
(d) ସଂତୃପ୍ତ
Answer:
(c) ଦ୍ରବଣ

Question 5.
ଆଦିତି କିଛି ଜଳରେ ଲୁଣ ମିଶାଇବାରେ ଲାଗିଲା । କିଛି ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ପରେ ଆଉ ଅଧ‌ିକ ଲୁଣ
ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନପାରି ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଅଂଶରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଗଲା । ଏହା କ’ଣ ସୂଚାଉଛି ?
(a) ଲବଣ ପଥର ପାଲଟିଗଲା
(b) ଜଳ ଦ୍ରବଣୀୟତା ସୀମା ହାସଲ କଲା
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(d) ଘନ ଦ୍ରବଣ
Answer:
(b) ଜଳ ଦ୍ରବଣୀୟତା ସୀମା ହାସଲ କଲା

Question 6.
ଦ୍ରବଣରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରାବକ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ ?
(a) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(b) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(d) ଘନ ଦ୍ରବଣ
Answer:
(c) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ

Question 7.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ଯରୁ କେଉଁଟି ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ?
(a) ଲୁଣ ଦ୍ରବଣରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହୋଇଥିଲେ
(b) ଆଉ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରୁ ନଥିଲେ
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ
(d) ଦ୍ରବ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ତର ଗଠନ କରେ
Answer:
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ

Question 8.
ଏକା ପ୍ରକାର ଓ ଏକା ପରିମାଣ ଦୁଇଟି ସ୍ରାବକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିକରେ ଅନ୍ୟଠାରୁ କମ୍ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥିଲେ ଏହାକୁ କ’ଣ କୁହାଯିବ
(a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
(b) ଘନ ଦ୍ରବଣ
(c) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ
(d) ଦ୍ରବଣୀୟ
Answer:
(c) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ

Question 9.
ଦ୍ରବଣର ‘ଘନତା’ କ’ଣ ?
(a) ଦ୍ରବଣର ରଙ୍ଗ
(b) ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା
(c) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ
(d) ଦ୍ରବଣରେ ପ୍ରୟୋଗିତ ଚାପ
Answer:
(c) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ

Question 10.
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରାବକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(a) ଦ୍ରବଣୀୟତା
(b) ଘନତା
(c) ସାନ୍ଦ୍ରତା
(d) ପରିପୃକ୍ତ
Answer:
(a) ଦ୍ରବଣୀୟତା

Question 11.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ବାଛି ଲେଖ ।
(i) ଦ୍ରବ ହେଉଛି ସେହି ପଦାର୍ଥ ଯାହା ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।
(ii) ଅଧିକାଂଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।
(iii) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବ ଆହୁରି ଅଧ‌ିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ।
(iv) ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜଳକୁ ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଦ୍ରାବକ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
(a) (i), (ii), (iv)
(b) (ii), (iii), (iv)
(c) (i), (iii), (iv)
(d) (i), (ii), (iii)
Answer:
(a) (i), (ii), (iv)

Question 12.
ଏକ ପରୀକ୍ଷଣରେ ରିଆ ଦେଲା ଯେ ଯେତେବେଳେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା 30° C ରୁ 70 C କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ଆହୁରି ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲା । ଏହା କ’ଣ ସୂଚାଉଛି ?
(a) ତାପମାତ୍ରା ଦ୍ରବଣୀୟତା କମାଇ ଦିଏ ।
(b) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।
(c) ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରାରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା କଠିନ ହୋଇଯାଏ ।
(d) ଜଳ ବହଳିଆ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(b) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି, ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।

Question 13.
ଜଳକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ଏଥୁରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ପଦାର୍ଥ ଅଧ୍ବକ ମାତ୍ରାରେ କାହିଁକି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ?
(a) ତାପ, ଦ୍ରବକୁ ପରିର୍ଜନ କରେ ।
(b) ତାପ ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ ।
(c) ତାପ ଜଳକୁ ହାଲୁକା କରେ ।
(d) ତାପ ଘନତା କମାଇ ଦିଏ ।
Answer:
(b) ତାପ ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ ।

Question 14.
ସାଧାରଣ ତାପମାତ୍ରାରେ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟତା କ୍ରମରେ କେଉଁଟି ଠିକ୍ ?
(a) ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ < ଲବଣ < ଲେମ୍ବୁରସ
(c) ଲେମ୍ବୁରସ < ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ < ଲବଣ
(b) ଲବଣ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ
(d) ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଲବଣ
Answer:
(d) ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ < ଲେମ୍ବୁରସ < ଲବଣ

Question 15.
ଗୋଟିଏ 100 mL ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ଆୟତନର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ମାପ ହେଉଛି –
(a) 10 mL
(b) 2 mL
(c) 1 mL
(d) 0.1 mL
Answer:
(c) 1 mL

Question 16.
ରିଶଭ ଗୋଟିଏ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ଜଳସ୍ତର ମାପିକାକୁ ଉପର ପଟୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲା । ତାର ମାପ ଭୁଲ ହେଲା । ତା’ର କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଥିଲା ?
(a) ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ଟିକେ ଅବନତ କରିପାରିଥା’ନ୍ତା
(b) ପାର୍ଶ୍ଵରୁ ସେ ଜଳସ୍ତର ପାଠ୍ୟଙ୍କ ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା
(c) ମେନିସ୍‌କସ୍‌ର ନିମ୍ନସ୍ତର ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା
(d) ସିଲିଣ୍ଡର ବଦଳରେ ବିକର ନେଇ ମାପିଥା’ନ୍ତା
Answer:
(c) ମେନିସ୍‌କସ୍‌ର ନିମ୍ନସ୍ତର ପଢ଼ିଥା’ନ୍ତା

Question 17.
ଗୋଟିଏ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ମେନିଷ୍ଠକସ୍‌ର ତଳ ଚିହ୍ନକୁ ଦେଖିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାହିଁକି ?
(a) ଏହା ସଠିକ୍ ଆୟତନ ମାପିଥାଏ ।
(b) ଏହା ଦ୍ରବର ସ୍ତର ସୂଚାଏ ।
(c) ଏହା ବସ୍ତୁତ୍ଵ ମାପକରେ ।
(d) ଏହା ବାୟୁସ୍ତର ମାପକରେ ।
Answer:
(a) ଏହା ସଠିକ୍ ଆୟତନ ମାପିଥାଏ ।

Question 18.
ତନ୍‌ ଗୋଟିଏ ଆୟତଘନାକାର ବାକ୍ସର ଦୈର୍ଘ୍ୟ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତାକୁ ନେଇ ଏହାର ଆୟତନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲା । ସେ କେଉଁ ସୂତ୍ର ବ୍ୟବହାର କଲା ?
(a) ଆୟତନ = 1 + w + h
(b) ଆୟତନ = 1 × w × h
(c) ଆୟତନ =1 – w – h
(d) ଆୟତନ = 1 ÷ w – h
Answer:
(b) ଆୟତନ = 1 × w × h

Question 19.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁକୁ ବୁଡ଼ାଇଲେ ଜଳସ୍ତରର ଉନ୍ନତି କ’ଣ ସୂଚାଇଥାଏ ?
(a) ବସ୍ତର ବସ୍ତୁତ୍ଵ
(b) ବସ୍ତୁର ଦ୍ରବଣୀୟତା
(c) ବସ୍ତର ଆୟତନ
(d) ବସ୍ତୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା
Answer:
(c) ବସ୍ତର ଆୟତନ

Question 20.
ବେଲୁନ ଭିତରେ ଗରମ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତିକଲେ ଏହା ଉପରକୁ ଉଠେ କାହିଁକି ?
(a) ବେଲୁନ ଭିତରେ ବାୟୁଚାପ କମି ବେଲୁନ୍‌କୁ ହାଲୁକା କରେ ।
(b) ଗରମ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଯାହା ଉପରକୁ ଉଠେ ।
(c) ବେଲୁନ ତଳକୁ ଭାରି ଗ୍ୟାସ ନିମ୍ନକୁ ଠେଲେ ।
(d) ବେଲୁନ ଭିତରେ ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଶୂନ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(b) ଗରମ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍ ଯାହା ଉପରକୁ ଉଠେ ।

Question 21.
ପୃଥ‌ିବୀର ଆଭ୍ୟନ୍ତର ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ହେବାର କାରଣ –
(a) ଆଭ୍ୟନ୍ତର ସ୍ତରରେ ଓଜନିଆ ଧାତୁଥାଏ ।
(b) ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଚାପ ଓ ତାପମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଯାହା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଓଜନିଆ ଓ ଦୃଢ଼ କରେ ।
(c) ବାହ୍ୟସ୍ତର ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ବସ୍ତୁତ୍ଵ ହରାଏ ।
(d) ପୃଥ୍ବୀ ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ହାଲୁକା ଗ୍ୟାସ ଉପରକୁ ଉଠେ ।
Answer:
(b) ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଚାପ ଓ ତାପମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଯାହା ଧାତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଓଜନିଆ ଓ ଦୃଢ଼ କରେ ।

Question 22.
ବରଫ ଓ ଜଳ ଏକ ପ୍ରକାର ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବରଫ କାହିଁକି ଜଳରେ ଭାସେ ?
(a) ବରଫର ଜଳ ତୁଳନାରେ କଣିକା ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ।
(b) ବରଫର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏହାର ସମଆୟତନ ଜଳର ବସ୍ତୁତ୍ୱଠାରୁ କମ୍ ।
(c) ବରଫ କଣିକା ଦ୍ରୁତବେଗରେ ଉପରକୁ ଗତିକରନ୍ତି ।
(d) ବରଫ ଜଳ ତୁଳନାରେ ଓଜନିଆ ।
Answer:
(b) ବରଫର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଏହାର ସମଆୟତନ ଜଳର ବସ୍ତୁତ୍ୱଠାରୁ କମ୍ ।

(ଖ) ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

1. ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରବ, ଦ୍ରାବକ ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ମିଶି ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଗଠନ କରେ, ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦାର୍ଥଟିକୁ __________ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଦ୍ରବଣ,

2. ଲୁଣ ପରି କଠନ ଦ୍ରବ ଜଳରେ ଶିଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରିବ, ଯଦି ଜଳକୁ ଘାଣ୍ଟି ଦିଆଯିବ କିମ୍ବା ଏହାର __________ ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ।
Answer:
ତାପମାତ୍ରା,

3. ଯେଉଁ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରାବକ ତୁଳନାରେ ଦ୍ରବର ପରିମାଣ କମ୍ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ __________ ଦ୍ରବଣ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଲଘୁ,

4. ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହୋଇପାରି ପାତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଦେଶରେ __________ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରେ ।
Answer:
ବସିଯାଏ,

5. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ରାବକରେ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାର କ୍ଷମତାକୁ __________ କହନ୍ତି ।
Answer:
ଦ୍ରବଣୀୟତା,

6. ବସ୍ତର __________ ଓ ଆୟତନର ଅନୁପାତକୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କହନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ପଦାର୍ଥ ତରଳରେ ଭାସିବ କି ବୁଡ଼ିଯିବ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।
Answer:
ବସ୍ତତ୍ଵ

(ଗ) ଭୁଲ୍ ଥିଲେ ଠିକ୍ କରି ଲେଖ ।

ନିମ୍ନଲିଖୂତ ଭକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସତ୍ୟ (T) କି ମିଥ୍ୟା (F) ଲେଖ । ମିଥ୍ୟା ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ସଂଶୋଧନ କର ।

1. ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରାବକରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଭାବେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ସେମାନଙ୍କର ଦ୍ରବଣୀୟତା ଏବଂ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

2. ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ (T)

3. ଦ୍ରବଣରେ କମ୍ କରିମାଣର ରହିଥିବା ଉପାଦନାଟି ସ୍ରାବକ ଅଟେ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ଦ୍ରବଣରେ ସାଧାରଣତଃ କମ୍ ପରିମାଣରେ ଥ‌ିବା ଉପାଦାନଟିକୁ ଦ୍ରବ କୁହାଯାଏ ।

4. ଅଧୁକାଂଶ କଠିନ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବଣୀୟତା ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ସତ୍ୟ (T)

5. ଦ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ତାହା ଘାଣ୍ଟିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ ।
Answer:
ଉକ୍ତିଟି ମିଥ୍ୟା (F) କାରଣ ଦ୍ରବଣକୁ ଘାଣ୍ଟିରେ ଏଥରେ ଦ୍ରବ ଦ୍ରାବକରେ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ ।

(ଘ) ‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ ସହିତ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭକୁ ମିଳନ କର ।

Question 1.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦ|ଶବ୍ଦାବଳୀ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ଶବ୍ଦାବଳୀକୁ ସଂଯୋଗ କର ।

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଦ୍ରବ	1. ପଦାର୍ଥର ଏକକ ଆୟତନ ପାଇଁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ
(b) ଦ୍ରାବକ	2. ଦ୍ରବଣରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଥାଏ
(c) ବକ	3. ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(d) ଦ୍ରବଣ	4. ଦ୍ରବଣରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଥାଏ
(e) ସାନ୍ଦ୍ରତା	5. ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ଦ୍ରବ	2. ଦ୍ରବଣରେ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଥାଏ
(b) ଦ୍ରାବକ	4. ଦ୍ରବଣରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଥାଏ
(c) ବକ	5. ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ
(d) ଦ୍ରବଣ	3. ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
(e) ସାନ୍ଦ୍ରତା	1. ପଦାର୍ଥର ଏକକ ଆୟତନ ପାଇଁ ବସ୍ତୁତ୍ଵ

 

Question 2.
‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସହ ‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭର ଉପଯୁକ୍ତ ତଥ୍ୟ ସଂଯୋଗ କର ।

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ	1. ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଧାରଣ କରେ
(b) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ	2. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧ‌ିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେନାହିଁ
(c) ଦ୍ରବଣୀୟତା	3. ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ସମ୍ଭବ
(d) ତାପମାତ୍ରା	4. ଦ୍ରାବକରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ
(e) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍‌ର ମିଶ୍ରଣ	5. କଠିନ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
(a) ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ	2. ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଅଧ‌ିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରେନାହିଁ
(b) ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ	3. ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବା ସମ୍ଭବ
(c) ଦ୍ରବଣୀୟତା	4. ଦ୍ରାବକରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ
(d) ତାପମାତ୍ରା	5. କଠିନ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ
(e) ଲଘୁ ଦ୍ରବଣ ପରମାଙ୍ଗାନେଟ୍‌ର ମିଶ୍ରଣ	1. ଅଳ୍ପ ପରିମାଣରେ ଦ୍ରବ ଧାରଣ କରେ

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଦ୍ରବଣୀୟତାର ସଂଜ୍ଞାଲେଖୁ ଏହାର ଏକକ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ 100 mL ଦ୍ରାବକରେ ଯେଉଁ ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଏକ ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ, ତାହାକୁ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କହନ୍ତି । ଏହାର ଏକକ ଗ୍ରାମ/ 100 mL ।

Question 2.
ଗରମ ପାଣି ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଡା ପାଣିରେ ଅକ୍ସିଜେନ କାହିଁକି ଅଧ୍ବକ ଥାଏ ?
Answer:
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ଥଣ୍ଡା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ଥିବାରୁ ଏଥ‌ିରେ ଅଧ୍ୟକ ପରିମାଣର ଅମ୍ଳଜାନ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହା ଜଳଚର ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ ହୁଏ ।

Question 3.
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ଶିରା’ ରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ କିଏ ?
Answer:
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ଶିରା’ ରେ ଚିନି ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ । ଯଦିଓ ଚିନିର ପରିମାଣ ଅଧ୍ବକ ଓ ଜଳର ପରିମାଣ କମ୍ ଜଳ ଅଧ‌ିକ ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଉଥିବାରୁ ଏହା ଦ୍ରାବକ ।

Question 4.
ଜାହାଜ ଲୁହାରେ ତିଆରି ହୋଇ କିପରି ଜଳରେ ଭାସେ ?
Answer:
ଜାହାଜ ଲୁହାରେ ତିଆରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମଝିଅଂଶ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଓ ବାୟୁପୂର୍ଣ୍ଣ । ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜାହାଜର ଆକାର (ଆୟତନ) ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଜଳଠାରୁ କମ୍ କରେ । ଏଣୁ ଜାହାଜ ଜଳରେ ଭାସେ ।

Question 5.
ଉପଯୁକ୍ତ ସଂଯୋଗ (combination) ଲେଖ ।

(i) ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ	(a) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ
(ii) ଅସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ	(b) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ

Answer:

(i) ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ	(b) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ ନାହିଁ
(ii) ଅସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ	(a) ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିପାରିବ

Question 6.
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେତୁ ତେଲ ଜଳରେ ଭାସେ, ଏହା କିପରି ଯୁକ୍ତି ସଙ୍ଗତ ?
Answer:
ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଯାହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା, ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ଜଳ ଉପରେ ଭାସନ୍ତି । ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅଧ୍ୟକ ହେତୁ ଏହା କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ତେଲ ମଧ୍ଯରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଏଣୁ ତେଲ ଜଳ ଉପରେ ଭାସେ ।

Question 7.
କେଉଁ ଉପକରଣ ତରଳର ଆୟତନ ଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପ କରେ ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ଉଚ୍ଚତା ଏହାର ଭୂମିର ବ୍ୟାସ ଅପେକ୍ଷା ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧ‌ିକ । ଏଥ‌ିରେ ଆୟତନ ମାପ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ପଢ଼ାଯାଇପାରେ ।

Question 8.
ପାଣିକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଏଥିରେ ସହଜରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ କିପରି ?
Answer:
ପାଣିକୁ ଗରମ କଲେ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଗତି ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର କଣିକା ଭିତରେ ଥିବା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ଓ କଣକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳକଣିକା ମଧ୍ଯସ୍ଥ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନିଅନ୍ତି ।

Question 9.
X = ବସ୍ତୁତ୍ୱ/ଆୟତନ । ଏଠାରେ X କ’ଣ ଦର୍ଶାଏ ଏବଂ ଏହାର SI ଏକକ କ’’ଣ ?
Answer:
ବସ୍ତୁତ୍ୱ/ଆୟତନ, ଏଠାରେ X ପଦାର୍ଥର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ସାନ୍ଦ୍ରତାର SI ଏକକ କି.ଗ୍ରା. ଘନମିଟର ବା \(\frac{\mathrm{kg}}{\mathrm{~m}^3}\) ।

Question 10.
‘a’ ଲୁଣପାଣି, ‘b’ ବାଲି + ଜଳ, ‘c? ଚିନି ଶିରା ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଠାରୁ ପୃଥକ୍ ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
‘b’ ବାଲି + ଜଳ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟିଠାରୁ ପୃଥକ୍, କାରଣ ଏହା ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ‘a’ ଲୁଣପାଣି ଓ ‘c’ ଚିନି ସିରା ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରବଣ ଅଟନ୍ତି ।

Question 11.
ORS ଦ୍ରବଣର ସବୁ ଅଂଶର ସ୍ଵାଦ ଏକାପରି କାହିଁକି ?
Answer:
ORS ଦ୍ରବଣରେ ଚିନି ଓ ଲୁଣ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ପ୍ରତି ବୁନ୍ଦାର ସ୍ଵାଦ ଏକାପରି ହୋଇଥାଏ ।

Question 12.
ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ କି ?
Answer:
ଚଗୁଣ୍ଡ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ ନୁହେଁ, କାରଣ ଚକ୍‌ଗୁଣ୍ଡ ଜଳସ୍ତରର ନିମ୍ନକୁ ଖସିଆସ୍ତେ ଓ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ ।

Question 13.
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଜଳରେ ଆମେ ଅଧ‌ିକରୁ ଅଧ୍ଵତର ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଚାଲୁରଖୁ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ଦ୍ରବଣଟି ସଂପୃକ୍ତ ଦ୍ରବଣର ରୂପନିଏ ଏବଂ ଅଧିକ ଲୁଣ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନପାରି ଜଳସ୍ତରର ନିମ୍ନଦେଶରେ ଜମିଯାଏ ।

Question 14.
100 ml ଜଳରେ 2 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଏବଂ 50 ml ଜଳରେ 4 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁଟି ଗାଢ଼ ବା ସାନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରବଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
Answer:
50 mL ଜଳରେ 4 ଚାମଚ ଲୁଣ ମିଶାଇବା ଦ୍ଵାରା ଏହାର 100 mL ଜଳରେ 2 ଚାମଚ ମିଶ୍ରଣ ଜଳ ଅପେକ୍ଷା ଅଧୂକ ଘନ ବା ସାନ୍ଦ୍ର ହେବ ।

Question 15.
ଜଳରେ ଅଦ୍ରବଣୀୟତା ଅବସ୍ଥାରେ ଥ‌ିବା ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କଲେ କ’ଣ ଘଟେ ?
Answer:
ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗେ କାରଣ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁ ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ ।

Question 16.
ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ କି ?
Answer:
ଗ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ । ଉଦାହାଣ ସ୍ଵରୂପ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବିନିଯୋଗ ହୁଏ ।

Question 17.
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ସମତୁଲ କିମ୍ବା ଅସମତୁଲ ଲେଖ ।
Answer:
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ମିଶ୍ରଣ ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ।

Question 18.
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରଭାବିତ କରେ କି ?
Answer:
ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ତାପମାତ୍ରା ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ, ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ । ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଇଲେ, ଜଳରେ ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳ ତୁଳନାରେ ଅଧ‌ିକ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ ।

Question 19.
କରତ ଗୁଣ୍ଡ ଜଳରେ ଭାସେ କିନ୍ତୁ ବାଲି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
କରତ ଗୁଣ୍ଡର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍ । ଏଣୁ କରତଗୁଣ୍ଡ ଜଳରେ ଭାସେ । ବାଲିର ସାନ୍ଦ୍ରତା, ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ, ତେଣୁ ବାଲି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ।

Question 20.
ତେଲ ପ୍ୟାକେଟରେ 1 ଲିଟର ଲେଖା ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଏହାର ଓଜନ 910 ଗ୍ରାମ କାହିଁକି ହୁଏ ? –
Answer:
ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) କିନ୍ତୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା 0.91\(\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଏଣୁ ତେଲର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍, ଫଳରେ 1 ଲିଟର ତେଲର ଓଜନ 910 ଗ୍ରାମ ହୋଇଥାଏ ।

Question 21.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକର ଆୟତନ କେତେ ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ 1 mL ଆୟତନ ସୂଚାଇଥାଏ ।

Question 22.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ସରୁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ କରାଯାଇଥାଏ ମାତ୍ର ବିକର ଭଳି ପୃଷ୍ଠତଳ ଚଉଡ଼ା କରାଯାଇ ନଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରକୁ ସରୁ ଓ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ କରିବା ଦ୍ଵାରା ଅଳ୍ପ ଆୟତନ ସ୍ତର ସହଜରେ ମାପ କରାଯାଏ । ଅଣଓସାରିଆ (unwide) ପୃଷ୍ଠତଳ ମେନିସ୍‌କସ୍ ମାପ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହୁଏ ।

Question 23.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ରଙ୍ଗିନ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ସ୍ତର କିପରି ମାପ କରାଯାଏ ?
Answer:
ରଙ୍ଗିନ ତରଳର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍କମସର ଉପରିଭାଗ ବିକ୍ରସ୍ତର ମାପ କରାଯାଏ । ସେଠାରେ ତରଳର ଉଚ୍ଚତା ମାପ ଚିହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥାଏ ।

Question 24.
ଗୋଟିଏ କଞ୍ଚାଅଣ୍ଡା ଜଳରେ ଭାସିବା ପାଇଁ ତମେ କ’ଣ କରିବ ?
Answer:
ଜଳରେ ଲୁଣ ମିଶାଇଲେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ଏହା କଞ୍ଚା ଅଣ୍ଡାର ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଟପିଯିବ । ଫଳରେ କଞ୍ଚା ଅଣ୍ଡା ଜଳରେ ଭାସିବ ।

Question 25.
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯାଏ । ଉଦାହରଣ ଦିଅ ।
Answer:
ବେଲୁନ୍ ମଧ୍ୟକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ବାୟୁ ଭର୍ତ୍ତିକଲେ ଏହି ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତୀ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେବାରୁ ବେଲୁନ୍‌ ବାୟୁରେ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ । ଏଣୁ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଗ୍ୟାସର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମିଯାଏ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ତୁମେ ଚାହାରେ ଅତ୍ୟକ ଚିନି ମିଶାଇଲେ କ’ଣ ଘଟିବ ? କିଛି ଚିନି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ହେଲେ ତୁମେ କିପରି ଏହାକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଇବ ?
Answer:
ଚାହାରେ ମାତ୍ରାତ୍ଵିକ ଚିନି ମିଶାଇଲେ କିଛି ପରିମାଣରେ ଚିନି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥ‌ିବା ଦେଖାଯିବ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚାହାକୁ ଗରମ କଲେ ଚିନିର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଇ ଅଧୂକ ଚିନି ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ । ପକ୍ଷାନ୍ତରେ ଦ୍ରାବକ (ଜଳ) ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରି ମିଶାଯାଇଥୁବା ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଯାଇ ପାରିବ ।

Question 2.
ଚିନି ଓ ଲୁଣ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଉଥ‌ିବା ସ୍ଥଳେ ସେଗୁଡ଼ିକ ତେଲରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଜଳ କାହିଁକି ଏକ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରାବକ ?
Answer:
ଜଳର କଣିକା (ଅଣୁ) ଧ୍ରୁବୀୟ ଏବଂ ଚିନି ଓ ଲୁଣର କଣିକା (ଅଣୁ) ଗୁଡ଼ିକ ଧ୍ରୁବୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସମଜାତୀୟ ସମଜାତୀୟକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବା (Like dissolves like) ନିୟମ ଅନୁଯାଇ ସେଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଦ୍ରବଣୀୟ । ତେଲର କଣିକା ଅଧ୍ରୁବୀୟ ହୋଇଥିବାରୁ ଚିନି ଓ ଲୁଣ ପରି ପଦାର୍ଥ ଏଥୁରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଜଳରେ ଅଧିକାଂଶ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ପାରୁଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଉତ୍ତମ ସ୍ରାବକ । ଏହା ଜଳର ଧ୍ରୁବୀୟ ଅଣୁ ଯୋଗୁ ସମ୍ଭବ ।

Question 3.
ପାଣି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକ ଗୋଲକାକୃତି ନ ହୋଇ ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ ଓ ଲମ୍ବା ହେବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ପାଣି ବୋତଲଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ବା ଓ ସିଲିଣ୍ଡରୀୟ ହୋଇଥିବା ହେତୁ ଏହାର ଧରିବା ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଏବଂ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥାକକରି ରଖୁବା ସହଜ । ଗୋଲକାକୃତି ହୋଇଥିଲେ ଏହା ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନ୍ତା ଓ ବ୍ୟବହାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସହଜ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ ।

Question 4.
ତାପମାତ୍ରା, ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ କି ?
Answer:
ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ, ଦ୍ରବଣର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧିପାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଜଳ 50° C ରେ ଯେତିକି ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଏ, ଏହା 70°C ରେ ଅଧିକ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପ୍ରଭୃତି ଗ୍ୟାସର ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସପାଏ ।

Question 5.
ବରଫ କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପାଣିରେ କିପରି ଭାସେ ?
Answer:
4C ତାପରେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧ‌ିକ ଏବଂ ଏହା 1g/1 cm³ ତାପମାତ୍ରା 0°C କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ ଜଳ ବରଫ ହୁଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଠାରୁ କମ୍ ହେବାରୁ ବରଫ ଜଳରେ ଭାସେ ।

Question 6.
ବାୟୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବଣ । ଏହାର ସ୍ରାବକ କିଏ ?
Answer:
ବାୟୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ, ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ଉଦ୍‌ଜାନ, ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ହିଲିୟମ, ଆର୍ଶନ ପ୍ରଭୃତି ଉପାଦାନ ସମତୁଲ ଭାବେ ଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବଣ । ଏଥ‌ିରେ ଯବକ୍ଷାରଜାନ ସର୍ବାଧ‌ିକ ପରିମାଣ (78%) ଥିବାରୁ ଏହାକୁ ସ୍ରାବକ ରୂପେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।

Question 7.
ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥର ବସ୍ତୁତ୍ଵ 300 gm ଓ ଆୟତନ 50 emè । ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କେତେ ? ଏହା ଜଳରେ ଭାସିବ କି ?
Answer:

ଏଣୁ ପଦାର୍ଥର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ପଦାର୍ଥଟି ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବ ।

Question 8.
ନିମ୍ନଲିଖୁତ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକର ନାମ ଓ ବ୍ୟବହାର ଲେଖ ।
Answer:
im-8
ଚିତ୍ର A ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ ମାପ ଯନ୍ତ୍ର ।
ଏଥୁରେ ପଦାର୍ଥର ଓଜନ ମାପ କରାଯାଏ ।
ଚିତ୍ର B ହେଉଛି ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ।
ଏହାଦ୍ଵାରା ବସ୍ତର ଆୟତନ ମାପ କରାଯାଏ ।

Question 9.
‘ଗୋଲାପଜାମୁ ସିରା’ରେ ଚିନି ଅଧ୍ବକ ପରିମାଣରେ ଏବଂ ଜଳ କମ୍ ପରିମାଣରେ ଥାଏ, ତଥାପି ଜଳ ଦ୍ରାବକ ଅଟେ କାହିଁକି ?
Answer:
ଦ୍ରାବକ ତହିଁରେ ଦ୍ରବକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ । ଚିନି ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣକୁ ଗରମ କରି ସିରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଚିନି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳ କଣିକା ମଧ୍ଯସ୍ଥ ଖାଲିସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରନ୍ତି । ଜଳର ପରିମାଣ କମ୍ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଚିନିକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରାଉଥ‌ିବାରୁ ଏଠାରେ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ଅଟେ ।

Question 10.
ଖଣ୍ଡେ ଲୁହା କଣ୍ଟା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ କିନ୍ତୁ ଲୁହାରେ ତିଆରି ଜାହାଜ ଜଳରେ ଭାସେ କିପରି ?
Answer:
କଠିନ ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1}{2}\)। ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{1}{2}\)। ଲୁହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ ଅଧୂକ ହେତୁ ଲୁହା ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ । ଲୁହାରେ ତିଆରି ଜାହାଜର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଫମ୍ପା ଏବଂ ଏହା ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ଆୟତନ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । ଫଳରେ ଜଳର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ହେତୁ ଏହା

Question 11.
ଜାହାଜ ଭାସେ । ୧୧ । ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ । ମାଛମାନେ ଉଷ୍ଣଜଳ ତୁଳନାରେ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଠିକ୍ ମନେକରନ୍ତି କାହିଁକି ।
Answer:
ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ବିନିଯୋଗ କରନ୍ତି । ଜଳର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଥଣ୍ଡାଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୁଏ । ଏହି କାରଣରୁ ମାଛମାନେ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଠିକ୍ ମନେକରନ୍ତି ।

Question 12.
ସଂତୃପ୍ତ ଓ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦବ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖ ।
Answer:

ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ	ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଆଉ ଅଧିକ ଦବୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ।	1. ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଆହୁରି ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ ।
ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନ ଦେଶରେ ଜମିଯାଏ । |	2. ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବର ପୃଥକ ସ୍ତର ନଥାଏ ।

Question 13.
ବେଲୁନ ମଧ୍ୟକୁ ଭର୍ତ୍ତି ହେଉଥ‌ିବା ଉଷ୍ଣବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତାରେ କି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ?
Answer:
ଉଷ୍ଣ ବାୟୁର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାଧାରଣ ବାୟୁ ତୁଳନାରେ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ । ବେଲୁନ ମଧ୍ୟକୁ ଉଷ୍ଣ ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ ଏହା ବେଲୁନ ଚାରିପଟେ ଥ‌ିବା ବାୟୁ ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତାଠାରୁ କମ୍ ସାନ୍ଦ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଅନାୟାସରେ ବାୟୁରେ ଭାସିବୁଲେ ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ ।

Question 14.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ ଚିହ୍ନଟ କର । (a) ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ, (b) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ମିଶ୍ରିତ ସୋଡ଼ାପାଣି ।
Answer:
(a) ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳର ମିଶ୍ରଣ ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକ ଉଭୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥ । ଏଥିରେ ଲେମ୍ବୁରସ ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ।
(b) ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ତରଳର ଦ୍ରବଣ । ଏଥ‌ିରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଦ୍ରବ ଓ ଜଳ ଦ୍ରାବକ ।

Question 15.
ବିକର ତୁଳନାରେ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ଆୟତନର ମାପର ସଠିକତା ଅଧୁକ କାହିଁକି ?
Answer:
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ସରୁ ଓ ଲମ୍ବ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ମାପ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଏଥ‌ିରେ ଅଳ୍ପ ଆୟତନ ମାପିବା ସହଜ । ବିକରର ପୃଷ୍ଠତଳ ଓସାରିଆ ହେତୁ ଜଳର ସ୍ଵଳ୍ପ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧିକୁ ମାପିବା ସହଜ ହୁଏ ନାହିଁ । ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସ୍ଵଳ୍ପ ଆୟତନ ବୃଦ୍ଧି, ସିଲିଣ୍ଡରର ବ୍ୟାସ କମ୍ ହେତୁ ଅଧିକ ଉପରକୁ ଉଠେ ଓ ମାପ ଠିକ୍ ଜାଣିହୁଏ । ଜଳସ୍ତରର ବଜ୍ରତା ବା ମିନିସ୍‌କସ ମାପିବା କେବଳ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

Question 16.
ରିମା 120 ଗ୍ରାମ୍, 60 cm ସମଘନାକାର ମାଟିକୁ ହାତରେ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରି ପତଳା ଚଦର ପରି ଆକୃତି କଲା । ଏଠାରେ ସାନ୍ଦ୍ରତାର କି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା
Answer:
ମାଟିର ବସ୍ତୁତ୍ଵ ଓ ଆୟତନ ବଦଳୁ ନଥ‌ିବାରୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା \(\frac{120 \mathrm{~g}}{60 \mathrm{~m}^3}=\frac{2.0 \mathrm{~g}}{\mathrm{~cm}^3}\) ଅପରିବର୍ତିତ ରହିବ ।

Question 17.
ନିମ୍ନଲିଖତ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ଭାସେ ଏବଂ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଏ ?
(a) କାଠଖଣ୍ଡ
(b) ଲୁହାକଣ୍ଟା
(c) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବୋତଲ
(d) କାଚ
(e) ମାର୍ବଲ
Answer:

ପଦାର୍ଥର ନାମ	ଭାସିବ | ବୁଡ଼ିଯିବ
(a) କାଠ ଖଣ୍ଡ	ଭାସିବ
(b) ଲୁହାକଣ୍ଟା	ବୁଡ଼ିଯିବ
(c) ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବୋତଲ	ଭାସିବ
(d) କାଚ	ବୁଡ଼ିଯିବ
(e) ମାର୍ବଲ	ବୁଡ଼ିଯିବ

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ପୃଥ‌ିବୀର କେନ୍ଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ସାନ୍ଦ୍ରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର କାରଣ କ’ଣ ?
Answer:
ଭୂପୃଷ୍ଠର ଭୂତ୍ୱକ୍ (crust) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋର୍ (core) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତରର ସାନ୍ଦ୍ରତା କ୍ରମଶଃ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ । ଭୂତ୍ଵ କରେ ହାଲୁକା ଧାତୁଗୁଡ଼ି କ ଥ‌ିବାବେଳେ କୋର୍‌ରେ ଲୁହା, ନିକେଲ ପରି ଓଜନିଆ ଧାତୁ ଥାଏ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପୃଥ‌ିବୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଅଧୂକ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ । ସାନ୍ଦ୍ରତାକୁ ଭିଭିକରି ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂତ୍ଵକ, ଉପର ମାଣ୍ଟାଲ, ନିମ୍ନ ମାଣ୍ଟାଲ, ବାହ୍ୟକୋର ଓ ଭିତର କୋର ଏହିପରି 5 ଟି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଭୂତ୍ଵକରେ ହାଲୁକା ଧାତୁ ଓ ଅଧାତବ ଯୌଗିକଗୁଡ଼ିକର ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପ କମ୍ବାରୁ ଏହାର ସାନ୍ଦ୍ରତା କମ୍‌ହୁଏ । ନିମ୍ନ କୋରରେ ଓଜନିଆ ଧାତୁ ସହ ତାପମାତ୍ରା ଓ ଚାପର ଆଧ‌ିକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ସେଠାରେ ସାନ୍ଦ୍ରତା ସର୍ବାଧିକ ହୁଏ ।

Question 2.
ତାପମାତ୍ରା ଜଳରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ାର ଦ୍ରବଣୀୟତା କିପରି ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏହା ଦର୍ଶାଇବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପରୀକ୍ଷା କର । ପରୀକ୍ଷାଟିର ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ ଓ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଗୋଟିଏ ବିକରରେ 20° C ତାପମାତ୍ରାରେ 50 mL ଜଳ ନିଆଯାଉ ।
(ii) ଜଳରେ ବେକିଂସୋଡ଼ା ପକାଇଲେ, ଏହା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିବ । ଆବଶ୍ୟକ ସ୍ଥଳେ ଜଳକୁ ଗୋଟିଏ କାଚ ରଡ଼ରେ ଘଣ୍ଟାଯାଉ ।
(iii) କିଛି ସମୟରେ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଆଉ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ନ ପାରିଲେ ଦ୍ରବଣଟି ଏକ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ପରିଣତ ହେବ ।
(iv) ବିକରରେ ତାପମାତ୍ରା 50°C କୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଅଦ୍ରବଣୀୟ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବାକୁ ଲାଗିବ ।
(v) ଦ୍ରବଣର ତାପମାତ୍ରା 70°C ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଉ । ଫଳରେ ଆଉ ଅଧ‌ିକ ବେକିଂସୋଡ଼ା ଏଥ‌ିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ଏବଂ ଦ୍ରବଣଟି ପୂନର୍ବାର ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ (Saturated solution) ରେ ପରିଣତ ହେବ ।
ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ :
(i) ପରୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ସମୟରେ ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ମଧ୍ଯ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ପରି ମନେହେବ ଏବଂ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ବେକିଂ ସୋଡ଼ା ଏଥ‌ିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବ ।
ସିଦ୍ଧାନ୍ତ :
ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ରବଣରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ (ଦ୍ରବର) ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ରବର ଅଣୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ଯର ଥ‌ିବା ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଦେଇ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁକ୍ତ କରେ ଯାହା ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
୩। ତାପମାତ୍ରା ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କଠିନ ଦ୍ରବ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ତୁଳନା କରି ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ବୃଦ୍ଧି କିପରି ଘଟେ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଲେ ଲବଣ ପରି କଠିନ ଦ୍ରବଗୁଡ଼ିକର ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ବୃଦ୍ଧିପାଇ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବାରୁ ସେମାନେ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେବେ ।
(ii) ଏଠାରେ ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଆନ୍ତଃକଣିକା ଆକର୍ଷଣ ଶକ୍ତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ ।
(iii) ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଏଥୁରେ ଅମ୍ଳଜାନ ପରି ଗ୍ୟାସୀୟ ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ । ତାପୀୟ ଶକ୍ତି ଜଳ ଅଣୁର ଗତି ବୃଦ୍ଧିକରି ଗ୍ୟାସ୍ତ୍ରୀୟ କଣିକା ଉପରେ ଚାପ ପ୍ରଦାନ କରେ ଓ ଗ୍ୟାସ କଣିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଠେଲିଦିଏ ।
(iv) ଏଥ‌ିପାଇଁ ଥଣ୍ଡା ଜଳରେ ଅଧ‌ିକ ପରିମାଣରେ ଅମ୍ଳଜାନ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ ।
(v) ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଥଣ୍ଡାପାଣିରେ ଗରମ ପାଣି ତୁଳନାରେ ଲବଣ କିମ୍ବା ବେକିଂସୋଡ଼ା ପରି ଦ୍ରବର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମିଯାଏ ।
(vi) ଏଣୁ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣଟି ସୂଚାଇଦିଏ ଯେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି କଠିନ ଦ୍ରବଗୁଡ଼ିକର ଦ୍ରବଣୀୟତା ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ସମୟରେ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଦ୍ରବଣୀୟତା କମାଇଯିଏ ।

Question 4.
ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରର ମେନିସକସ୍ (meniscus) ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରଙ୍ଗହୀନ ଓ ରଙ୍ଗୀନ ତରଳର ଆୟତନ କିପରି ମାପ କରାଯାଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Answer:
(i) ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ଗଠନ ଯୋଗୁ ଏଥିରେ ସବୁ ପ୍ରକାର ତରଳର ଆୟତନ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମାପ କରିହୁଏ ।
(ii) ରଙ୍ଗହୀନ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍‌କସର ଅବତଳ ସ୍ତରର ନିମ୍ନସ୍ତରକୁ ଆମ ଆଖୁ ଉଚ୍ଚତାରେ ମାପ କରାଯାଏ ।
(iii) କାଳିପରି ରଙ୍ଗୀନ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ମେନିସ୍‌କସ୍‌ର ଉତ୍ତଳ ଆକୃତିର ଉପର ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପ ନିଆଯାଏ ।
(iv) ସିଲିଣ୍ଡର ଅଣ ଓସାରିଆ ଆକୃତି ତରଳର ସ୍ତମ୍ଭର ଉଚ୍ଚତା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରୁଥିବାରୁ ଆୟତନର କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ 1 ml ମଧ୍ଯ ଏଥ‌ିରେ ମାପିହୁଏ ।
(v) ଗୋଟିଏ 100 ml ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ନେଲେ ଏଥରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଆୟତନ 1ml (କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଏକକ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପ କରିହୁଏ ।
(vi) ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ବଦଳରେ ବିକରରେ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିଲେ ଆୟତନର ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଠିକ୍‌ରୂପେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏନାହିଁ ।

Question 5.
‘ଚାପ’ କିପରି କଠିନ, ତରଳ ଓ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ଆଲୋଚ୍ୟ ବିଷୟକୁ କେନ୍ଦ୍ରକରି ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଚାପ ଗ୍ୟାସୀୟ ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବାଧ‌ିକ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏହାର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହେଉଛି ସିରିଞ୍ଜ ଉପରେ ଚାପଦେଲେ ସିରିଞ୍ଜ ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ଥ‌ିବା ବାୟୁର ଆୟତନ କମିଯାଏ ।
(ii) ଚାପ ପ୍ରୟୋଗଦ୍ଵାରା ତରଳର ସାନ୍ଦ୍ରତା ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଏହାର କାରଣ ହେଲା ତରଳର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ନଗଣ୍ୟ ହେତୁ ଏହା ସମ୍ପିଡଶୀଳ (compressible) ନୁହେଁ ।
(iii) ଚାପ କଠିନ ବସ୍ତୁକୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ପ୍ରଭାବିତ କରେ କାରଣ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ବନ୍ଧା ଏବଂ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ନଥାଏ । ତେଣୁ ଚାପ ଧାତୁ, ଇଟା, ପଥରପରି କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିପାରେ ନାହିଁ ।
(iv) ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ତଃକଣିକା ସ୍ଥାନ ଏହା ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ।
(v) ଗ୍ୟାସ, ତରଳ ଓ କଠିନ ପଦାର୍ଥର କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ଯଥାକ୍ରମେ ସର୍ବାଧ୍ଵରୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ଏହି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଚାପର ପ୍ରଭାବ ସର୍ବାଧୁକରୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।
(vi) ଏଣୁ ଚାପ ଗ୍ୟାସୀୟ ପଦାର୍ଥର ଆୟତନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତମୂଳକଭାବେ ହ୍ରାସକରେ । ତରଳର ଆୟତନ ସାମାନ୍ୟ ହ୍ରାସକରେ ମାତ୍ର କଠିନ ବସ୍ତର ଆୟତନ ହ୍ରାସ ପ୍ରାୟ ଘଟେ ନାହିଁ ।

Question 6.
ଗୋଟିଏ ଦ୍ରବଣ ସଂତୃପ୍ତ (Saturated) କି ଅସଂତୃପ୍ତ (unsaturated) କିପରି ପରୀକ୍ଷାକରି ଜାଣିପାରିବ ବୁଝାଇ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଯଦି ଦ୍ରବଣର ନିମ୍ନଦେଶରେ କିଛି ଅଦ୍ରବଣୀୟ ଦ୍ରବ ରହିଯାଇଥାଏ ତେବେ ଦ୍ରବଣଟି ସଂତୃପ୍ତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଧରାଯାଏ ।
(ii) ଦ୍ରବଣଟିର ତାପମାତ୍ର! ବୃଦ୍ଧି ନକରି ଯଦି ଏଥରେ ଆଉ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିହେଲା, ତେବେ ଦ୍ରବଣଟି ଅସଂପୃକ୍ତ ବୋଲି ମନେକରାଯିବ ।
(iii) ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଦ୍ରବଣରେ ଯଦି ଆଉ ଅତ୍ମକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହେଲାନାହିଁ, ତାହା ସଂପୃକ୍ତ ଦ୍ରବଣ ଅଟେ ।
(iv) ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିକଲେ ଗୋଟିଏ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବିଭୂତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣଟି ଗୋଟିଏ ଅସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣ ପରି ଆଚରଣ କରେ ।
(v) ସ୍ଥଳ ବିଶେଷରେ ସଂତୃପ୍ତ ଦ୍ରବଣରେ ମାତ୍ରାଧିକ ଦ୍ରବ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧିଯୋଗୁଁ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ । ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସକଲେ ଦ୍ରବିଭୂତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥ‌ିବା ଦ୍ରବ ପୂର୍ବପରି ରହେ । ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ଦ୍ରବଣ ଓ ଏହାକୁ ଅତି ସଂପୃକ୍ତ (Super Saturated Solution) କହନ୍ତି ।
(vi) ଏଣୁ ଦ୍ରବଣୀୟତାର ମାତ୍ରା ଦ୍ରବଣଟିକୁ ସଂତୃପ୍ତ ବା ଅସଂପୃକ୍ତ କରିଥାଏ ।

Question 7.
(i) ଦ୍ରବଣ କ’ଣ ? ଏହା କିପରି ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣଠାରୁ ଭିନ୍ନ ?
(ii) ଦ୍ରବଣ ଓ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧ କ’ଣ ? ତୁମ ଘରେ ଥ‌ିବା ତିନିଟି ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ନାମ ଲେଖ ।
Answer:
(i) (a) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଏକ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ଅନ୍ୟଟିରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ ଭାବେ ଦେଖ‌ିବା ସମ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ ।
(b) ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ସମଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । କୌଣସି ଅଂଶରେ
ଗୋଟିଏ ଉପାଦାନର ମାତ୍ରା ଅଧ‌ିକ ଥିଲେ, ମିଶ୍ରଣର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଏହାର ମାତ୍ରା କମ୍ ଥାଏ ।
(c) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ । ଏହାର ସବୁ ଅଂଶର ଗଠନ ଏକାପରି । ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଲି ଆଖୁରେ ଦେଖୁହୁଏ ନାହିଁ ।
(d) ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଲିଆଟ୍‌ରେ ବା ପରିବର୍ଷକ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖୁବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ ।

(ii) (a) ଦ୍ରବଣ ହେଉଛି ଦ୍ରବ ଓ ଦ୍ରାବକର ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ । ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣରେ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମିଶ୍ରଣର ସବୁଅଂଶରେ ସମଭାବରେ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଥାଏ ।
(b) ଦ୍ରବଣରେ ଥିବା ଦ୍ରବ ଏହାର ସ୍ରାବକରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଯାଏ । ସମତୁଲ ମିଶ୍ରର ଦ୍ରବୀକରଣ ବିନା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ।
(c) ସମସ୍ତ ଦ୍ରବଣ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ରବଣ ହୋଇନପାରେ ।
ଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମତୁଲ ଓ ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ

ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ	ଅସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣ
ଚିନିସିରା	ବାଲିମିଶ୍ରିତ ଜଳ
ORS ଦ୍ରବଣ	କରତଗୁଣ୍ଡ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ
ଲୁଣପାଣି	ତେଲ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ

ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) – କାରଣ (Reason) ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ

ନିମ୍ନଲିଖୂତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ଦୁଇଟି ଉକ୍ତି ରହିଛି । ପ୍ରଥମଟି ଦୃଢୋକ୍ତି (A) ବା Assertion, ଦ୍ୱିତୀୟଟି କାରଣ (R) ବା (Reason) । ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବାଛି ଲେଖ ।
(a) ଉଭୟ A ଏବଂ R ଠିକ୍ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ଠିକ୍ ଏବଂ R, A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ ନୁହେଁ
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା
(d) A ମିଥ୍ୟା କିନ୍ତୁ R ସତ୍ୟ

Question 1.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ମିଶ୍ରଣର ରୂପ ଓ ଗଠନ ସବୁଅଂଶରେ ସମାନ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଦ୍ରବ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରାବକ କଣିକା ମଧ୍ୟରେ ସମଭାବରେ ବାଣ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
Answer:
(a) ଉଭୟ A ଓ R ଠିକ୍ ଏବଂ R ହେଉଛି A ର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକରଣ ।

Question 2.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଜଳକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଦ୍ରାବକ କହନ୍ତି ।
କାରଣ (Reason) (R) : ଜଳ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦେଇଥାଏ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା

Question 3.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ଘନ ଦ୍ରବଣରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର ଦ୍ରାବକରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R): ଘନ ଦ୍ରବଣରେ ଦ୍ରାବକର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି କରାଗଲେ ଏହା ଅଧିକ ସଂତୃପ୍ତ ହୋଇଯାଏ ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା

Question 4.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ ଗୋଟିଏ ସମତୁଲ ଦ୍ରବଣ ଆଉ ଅଧିକ ଦ୍ରବ ଦ୍ରବୀଭୂତ କରିବାକୁ ଦିଏ ନାହିଁ ।
କାରଣ (Reason) (R: ଦ୍ରାବକରେ କଣିକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନ ଦ୍ରବ କଣିକା ଦ୍ଵାରା ପୂର୍ଣ ହୋଇଯାଇଥାଏ ।
Answer:
(b) ଉଭୟ A ଏବଂ R ସତ୍ୟ

Question 5.
ଦୃଢୋକ୍ତି (Assertion) (A) : ବିଜ୍ଞାନାଗାରରେ ତରଳର ଆୟତନ ମାପିବା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
କାରଣ (Reason) (R) : ମାପକ ସିଲିଣ୍ଡରରେ କଠିନ ବସ୍ତର ବସ୍ତତ୍ଵ ମାପିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନିତ ଦାଗ ରହିଛି ।
Answer:
(c) A ସତ୍ୟ କିନ୍ତୁ R ମିଥ୍ୟା

ଘଟଣା ଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନବଳୀ (Case Based Questions) :

Question 1.
ରବି ଗୋଟିଏ ଆକ୍ୱାରିୟମ ପରିଦର୍ଶନରେ ଯାଇ ଦେଖିଲା ଯେ ଏକ ବଡ଼ ପଷ୍କରଣୀରେ ବିଭିନ୍ନ ରକମର ମାଛ ଅନାୟାସରେ ପହଁରୁ ଛନ୍ତି । ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟକଲା ଯେ ଛୋଟ ଛୋଟ ବାୟୁ ପମ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ପୁଷ୍ପରଣୀକୁ ଜଳଫୋଟକାଗୁଡ଼ିକ ଛଡ଼ାଯାଇଛି । ଆକ୍ୱାରିୟମ୍‌ର ଦାୟିତ୍ଵରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ପାଣି ପମ୍ପରେ ଆସୁଥ‌ିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ଫୋଟକା ମିଶ୍ରିତ ଜଳ, ପୁଷ୍କରଣୀ ମାଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତର ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଛି । ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍କରଣୀ ମାଛମାନେ ନିର୍ଜିବ ଭାବରେ ପାଣି ଉପରେ ଭାସୁଅଛନ୍ତି । ସେଠାରେ ଥିବା ଅସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧିପାଇଛି ।
ବିଜ୍ଞାପନ ଜଣାଇଦେଲା ଯେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଜଳର ତାପମାତ୍ରା
ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖି ।

(i) ଜଳ ଭିତରେ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଜୀବମାନେ ଯେଉଁ କାରଣରୁ ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି :
(a) ଜଳ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ ।
(b) ମାଛ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ୟାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
(c) ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ ।
(d) ମାଛମାନେ ଅମ୍ଳଜାନ ଦରକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।
Answer:
(c) ଅମ୍ଳଜାନ ଜଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ

(ii) ଯେତେବେଳେ ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବଣୀୟତା କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ?
(a) ବୃଦ୍ଧିପାଏ
(b) ଅପରିବର୍ତିତ ରହେ
(c) ପ୍ରଥମେ ବୃଦ୍ଧିପାଏ ପରେ ହ୍ରାସପାଏ
(d) ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ
Answer:
(d) ଦ୍ରବଣୀୟତା ହ୍ରାସ ପାଏ

(iii) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିବାର ସଠିକ କାରଣ ହେଉଛି :
(a) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଆବଶ୍ୟକ ଖାଦ୍ୟ ମିଳେନା
(b) ଜଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଲେ ବିଷାକ୍ତ ହୋଇଯାଏ
(c) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବୀକରଣ ହ୍ରାସପାଏ
(d) ମାଛମାନେ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ରହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ
Answer:
(c) ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଦ୍ରବୀକରଣ ହ୍ରାସପାଏ

Question 2.
ମୀନା ଲେମ୍ବୁ ସରବତ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲା । ସେ ଚିନି, ଲେମ୍ବୁରସ ଓ ଜଳକୁ ମିଶାଇ ମିଶ୍ରଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଘାଣ୍ଟିଲା । ଚିନି ସେଥୁରୁ କିପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ତା’ ଭାଇ ପ୍ରଶ୍ନକଲା । ସେ କହିଲା ଯେ ଚିନି ସରବତ୍ର ଏକ ଅଂଶ ପାଲିଟି ଗଲା ଏବଂ ଆଉ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ ।
ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

(i) ଲେମ୍ବୁ ସରବତର କେଉଁ ଉପାଦାନଟି ଦ୍ରବ ଅଟେ ?
(a) ଲେମ୍ବୁ ରସ
(b) ଚିନି
(c) ଜଳ
(d) କାଚଗ୍ଲାସ
Answer:
(b) ଚିନି

(ii) ମିଶ୍ରଣର ଠିକ୍ ସଂଯୋଗଟି କ’ଣ ?
(a) କଠିନ + କଠିନ → ଦ୍ରବଣ
(b) ତରଳ + ଗ୍ୟାସ୍ → ଦ୍ରବଣ
(c) ଦ୍ରବ + ଦ୍ରାବକ → ଦ୍ରବଣ
(d) ଦ୍ରାବକ + ଧାରଣ ପାତ୍ର → ଦ୍ରବଣ
Answer:
(c) ଦ୍ରବ + ଦ୍ରାବକ → ଦ୍ରବଣ

(iii) ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଉକ୍ତିଟି ଦ୍ରବଣର ଉପଯୁକ୍ତ ସଜ୍ଞା ନେଇଥାଏ ?
(a) ତରଳର ନିମ୍ନ ସ୍ତରରେ କଠିନ ପଦାର୍ଥ ଜମା ହେବ ।
(b) ମିଶ୍ରଣ ପରେ ଉପାଦାନ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଯିବ ।
(c) ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ସମତୁଲଭାବେ ଦ୍ରାବକରେ ମିଶିୟାଏ ।
(d) କଠିନ ଉପାଦାନ ତରଳରେ ଦ୍ରବୀଭୂତ ନ ହୋଇ ଏହା ଉପରେ ଭାସେ ।
Answer:
(c) ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ମିଶ୍ରଣ ଯେଉଁଥରେ ଦ୍ରବ ସମତୁଲଭାବେ ଦ୍ରାବକରେ ମିଶିୟାଏ ।