Class 7

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 5 Changes Around Us: Physical and Chemical Notes can make exam preparation more effective.

Changes Around Us: Physical and Chemical Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 5 Notes

A change is said to take place when the state, appearance or properties of a substance become different from what they were before or are altered.

These changes can be observed through our senses of sight, smell, touch, hearing, and taste.

Physical Change

• A change in which only physical properties such as size, appearance, shape, volume, and state of a substance change is called a physical change.
• In a physical change, the chemical properties of a substance remain the same and no new substance is formed.
• Examples: Melting of ice cubes, cutting a piece of wood, drying of wet clothes, stretching a rubber band, boiling of water, etc.
  

Chemical Change

• A change in which one or more new substances are formed is called a chemical change.
• The properties of the new substances formed are different from those of the original substances.
• Examples: Cooking of food, burning of wood, making popcorn from corn, etc.
• A chemical reaction is a process in which one or more substances react to form one or more new substances with different properties.
• The chemical reaction involved in a chemical change is represented in short form as a chemical equation.

Turning Lime Water Milky: Test For Carbon Dioxide

• On blowing air into lime water, bubble formation occurs, and the lime water turns milky (or cloudy). This is due to the formation of an insoluble white substance, i.e., calcium carbonate, along with water.
• The word equation for the chemical reaction that takes place is as follows:
  Calcium hydroxide (Lime water) + Carbon dioxide → Calcium carbonate (Insoluble white substance) + Water

Reaction of Vinegar with Baking Soda

• When vinegar is mixed with baking soda, a fizzing, bubbling sound is produced along with the formation of bubbles.
• The released gas, when passed through lime water, turns it milky.
• This indicates that the gas released is carbon dioxide.
  Vinegar + Baking soda → Carbon dioxide + Other substances
  

Rusting

• Rusting is a process that involves the formation of a brown-coloured substance called rust on an iron surface, when it is exposed to both air and water.
• Since a new substance, i.e., rust (iron oxide), is forme’? in this process, it is a chemical change.
  

Combustion

• A chemical reaction in which a substance reacts with oxygen and produces heat and/or light is known as combustion.
• Substances that undergo combustion reactions are called combustible substances.
• The burning of a combustible substance also involves the formation of a new substance.
• For example, when magnesium ribbon is burnt in air (oxygen), it involves the formation of a new substance, magnesium oxide, along with the evolution of heat and light.
  Magnesium (Ribbon) + Oxygen (Air) → Magnesium oxide (White powder) + Heat + Fight
• Some other examples of combustible substances include wood, paper, cotton, coal, kerosene, etc.
• The minimum temperature at which a substance catches fire is called its ignition temperature.
• The component of the air that supports combustion is oxygen. Thus, combustion cannot take place without a continuous supply of oxygen. This is why the flame of a candle gets extinguished if it is covered with a glass tumbler.

Requirements for combustion:

1. A combustible substance or fuel
2. Air (Oxygen)
3. Heat that allows the combustible substance or fuel to reach its ignition temperature.

Physical And Chemical Changes Occurring Together The burning of a candle

• Physical changes: The melting of wax from solid to liquid, its solidification on cooling, and its evaporation.
• Chemical change: The burning of wax vapour in the flame, as it produces new substances such as carbon dioxide and water vapour, which are released as smoke.

Reversible And Irreversible Changes

• Reversible changes are those in which the original substance can be obtained again. For example, melting of ice cubes, drying wet clothes, making small balls of dough, mixing salt in water, etc.
• Irreversible changes are those in which the original substance cannot be obtained again. For example, chopping vegetables, cutting a piece of paper, breaking a glass, rusting of iron, etc.

Desirable And Undesirable Changes

• Changes that are helpful in our daily lives are desirable changes. For example, the cutting of vegetables and fruits, the ripening of fruits, and cooking food.
• Changes that are harmful or unwanted are called undesirable changes. For example, rusting of iron, decay of food, etc.

Slow Changes In Nature

Weathering

• Weathering is the process by which large rocks are gradually broken down into smaller pieces due to natural physical and chemical changes.
• It involves physical changes such as changes in temperature, growth of plant roots, and freezing of water in rock cracks.
• It involves chemical changes like reaction of water and oxygen with minerals in rocks that causes changes in their chemical composition (for example, iron in basalt forming iron oxide).
• Weathering takes place over a long period of time and ultimately leads to the formation of soil.

Erosion:
Erosion is defined as the process by which soil, rocks, or other substances are worn away and carried from one place to another by wind, or water, or other agents. Since no new substance is formed, erosion is a physical change.

Physical Changes:
Changes which only affect the shape, size, or state of a substance without forming a new substance. For example, inflation of a balloon, melting of ice, etc.

Simultaneous Physical and Chemical Changes
A single process may involve simultaneous physical and chemical changes. For example, burning of a candle.

• Physical change: Melting of wax
• Chemical change: Burning of wax vapour to form new substances

Reversible and Irreversible Changes

Reversible Change: The original substance can be brought back again, e.g., folding of paper.
Irreversible Change: The original substance cannot be brought back again, e.g., making of popcorn from corn.

Desirable and Undesirable Changes

Desirable Change: These changes are considered useful and good.
For example, cooking food, setting of curd are some desirable changes.

Undesirable Change: These changes are considered unw anted or harmful.
For example, rusting of iron, decay of food, and rotting of fruits are some undesirable changes.

Note: A change that is undesirable in a given situation may be desirable in some other situation.

Chemical Changes

• Changes in which new substance(s) is/are formed through a process called chemical reaction.
• For example, formation of an insoluble substance on passing carbon dioxide through lime water.
• Calcium hydroxide (Lime water) + Carbon dioxide → Calcium Carbonate (Insoluble substance) + Water

Rusting:
The exposure of iron to air and water results in the formation of rust (new substance) via a process called rusting.

Combustion

• A chemical reaction in which a substance reacts with oxygen to produce heat and/or light. For example, burning of magnesium ribbon.
  Magnesium + Oxygen → Magnesium oxide + Heat + Light
• The substances that undergo combustion are known as combustible substances, e.g., wood, paper, cotton, kerosene etc

Requirements for Combustion

• A combustible substance, also called ‘fuel’
• Air (Oxygen)
• Heat that allows the fuel to reach its ignition temperature

Some Slow Natural Changes

Weathering

• Weathering is the gradual breaking down of rocks into smaller pieces or sediments.
• It involves both physical and chemical changes.

Erosion

• Erosion is the process of removing, transporting, and depositing rocks, soil, and sediments by natural forces like wind, water, or landslides.
• It involves only physical change.

Students can use Class 7 Math Solution Odia Medium and Class 7 Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium ସମାନ୍ତର ସରଳ ରେଖା ଓ ଛେଦକ to check their answers after solving exercises.

7th Class Maths Chapter 5 Question Answer Odia Medium

Class 7 Maths Chapter 5 Odia Medium

5.1 ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥିବା ଏକାଧୁକ ସରଳରେଖା :

Page No. (109 to 111)

Question 1.
ସେମାନେ କେତୋଟି କୋଣ ଗଠନ କରନ୍ତି ?
Solution:

ସେମାନେ 4ଟି କୋଣ ଗଠନ କରନ୍ତି ।
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି । ଆମେ
ଦେଖୁପାରିବା ଏଠାରେ 4ଟି କୋଣ a, b, c, d ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ।

Question 2.
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଏକରୁ ଅଧିକ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିପାରିବେ କି ?
Solution:
ଛେଦ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରିବେ ।

Question 3.
ଯଦି ∠a = 120° ହୁଏ, ତେବେ ଅଙ୍କନ କିମ୍ବା ମାପ ନକରି ∠b, ∠c ଓ ∠d ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବ କି ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଯେ ∠a ଓ ∠b ର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି = 180° । ଯଦି ∠a = 120° ହୁଏ,
ତେବେ ∠b = 180° – 120° = 60° ହେବ ।
ସେହିପରି ∠b ଓ ∠c ର ପରିମାଣ = 180° । ଯଦି ∠b = 60° ହୁଏ, ତେବେ ∠c = 120° ହେବ । ∠c ଓ ∠d ର ପରିମାଣ = 180° । ଯଦି ∠c = 120° ହୁଏ, ତେବେ ∠d = 60° ହେବ ।

ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ∠a, ∠b, ∠c ଓ ∠d ପରି ଚାରୋଟି କୋଣ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ସେଥୁମଧ୍ଯରୁ ∠a ଓ ∠c ର ପରିମାଣ ପରସ୍ପର ସମାନ ଏବଂ ∠b ଓ ∠d ର ପରିମାଣ ପରସ୍ପର ସମାନ ହୋଇଥାଏ । ।

Question 4.
ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଥ‌ିବା ଯେକୌଣସି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ପାଇଁ ଉପରୋକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ କି ?
Solution:
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚିତ୍ରରୁ ଆମେ କୋଣଗୁଡ଼ିକ ମାପି ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇପାରିବା ଯେ,
∠a + ∠b = ∠a + ∠d = ∠b + ∠c = ∠c + ∠d = 180°
ପୁନଶ୍ଚ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ନମାପି ମଧ୍ଯ ଆମେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହୋଇପାରିବା ଯେ,
∠a + ∠b = 180° (ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରକ କୋଣ) ଏବଂ ∠a + ∠d = 180° (ସନ୍ନିହିତ ପରିପୂରଣ କୋଣ)
∴ ∠a + ∠b = ∠a + ∠d
ତେଣୁ ∠b = ∠d ସେହିପରି ∠a = ∠c ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ କରିପାରିବା ।

ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ସନ୍ନିହିତ କୋଣଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ିର ମାପ ସର୍ବଦା 180° ହୁଏ ।
ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା କୋଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିହିତ ନୁହଁନ୍ତି ବା ବିପରୀତ ଅଟନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରତୀପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ମାପ ସର୍ବଦା ସମାନ । ଏହିଭଳି କୌଶଳ ଅବଲମ୍ବନ କରି କୌଣସି ଗାଣିତିକ ଉକ୍ତିର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ପ୍ରଦିପାଦନ କରିବାକୁ ଗଣିତରେ ପ୍ରମାଣ କୁହାଯାଏ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ଚିତ୍ର ଦେଖୁ ନିମ୍ନ ସାରଣୀ ପୂରଣ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି	∠AOC ଓ ∠AOD, ∠DOB ଓ ∠BOC
ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ	∠AOC ଓ ∠BOD, ∠AOD ଓ ∠BOC

ପରିମାପ ଓ ଜ୍ୟାମିତି :

• ସରଳରେଖ୍କ ଯୋଡ଼ି ଅଙ୍କନ କଲାବେଳେ ଏହାର ପରିମାଣ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପ କଲେ, ବେଳେବେଳେ ଏହାର ସମଷ୍ଟି 180 ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ବେଳେବେଳେ ସମାନ ହୋଇ ନଥାଏ ।
• ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
  • ପ୍ରୋଟୋକ୍ଟର ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ନ କଲେ, କୋଣର ପରିମାଣ ମାପରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଯାଏ ।
  • ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ ବେଳେ ସରଳରେଖାର ମୋଟେଇର ତାରତମ୍ୟତା । ପ୍ରକୃତରେ ସରଳରେଖାର କୌଣସି ମୋଟେଇ ନଥାଏ । ମାତ୍ର ବିନା ମୋଟେଇରେ ଆମେ କାଗଜ ଉପରେ ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବା କଷ୍ଟକର ।
  • ଯେଉଁ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଅଙ୍କନ କରାଯାଉଛି ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସମତଳ ହୋଇ ନଥାଇପାରେ ।
• ଦୁଇଟି ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ିର ସମଷ୍ଟି 180 । ଅର୍ଥାତ୍ ଗୋଟିଏ ରଶ୍ମିର ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁ ସରଳରେଖା ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ ଓ ରଶ୍ମିଟି ସରଳରେଖା ଉପରିସ୍ଥ ନହେଲେ, ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେହି ଦୁଇକୋଣର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° ହେବ ।

5.2 ଲମ୍ବରେଖା :

Page No. (112)

Question 1.
ତୁମେ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଚାରୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ ?
? ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ହେବ ?
Solution:

ଯଦି ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଚାରୋଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହୁଏ ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣର ପରିମାଣ 90° ହେବ ।

ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ 90° କୋଣରେ ଛେଦକଲେ ରେଖାଦ୍ବୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ହେବେ । ଚିତ୍ର 5.4 ରେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଟନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ୍ l ରେଖା m ରେଖା ପ୍ରତି କିମ୍ବା m ରେଖା l ରେଖା ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଅଟନ୍ତି ।

5.3 ସରଳରେଖାର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶ :

Page No. (112 to 113)

Question 1.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ କିପରି ମିଳିତ ହେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା କିପରି ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି, ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଗାଣିତିକ ଶବ୍ଦ (ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁରେ, ଆରମ୍ଭ ବିନ୍ଦୁରେ, ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ବା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି)
Solution:
ଯେପରି FG ରେଖାଖଣ୍ଡ ଓ FH ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସହିତ F ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇ 115° ପରିମାଣ ବିଶିଷ୍ଟ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି ।

Question 2.
ST ଓ UV ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ମିଳିତ ହେବେ କି ?
Solution:
ST ଓ UV ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟକୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ମିଳିତ ହେବେ ନାହିଁ ।

Question 3.
OP ଓ QR ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ଛେଦ କରିବେ କି ?
Solution:
OP ଓ OR ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ଛେଦ କରିବେ ନାହିଁ ।

ଯଦି ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଯେତେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କୁ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା କୁହାଯାଏ ।

Question 4.
ଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ କେଉଁ ସରଳରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି ?

Solution:
(i) a, i, h ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(ii) b ଓ e ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(iii) c ଓ g ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।
(iv) d ଓ f ସରଳରେଖା ସମାନ୍ତର ।

5.4 ସମାନ୍ତର ରେଖା ଓ ଲମ୍ବ ରେଖା :

Page No. (116 to 117)

ନିଜେ କର :

Question 1.
ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାଉପରେ ଭୂଲମ୍ବ ରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।

Solution:

ମନେକର ଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଛି ସରଳରେଖା l, m, n ଓ p । ଆମେ l’, m’, n’ ଓ p’ ଅଙ୍କନ କରିଲୁ । ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ l’ ରେଖା l ପ୍ରତି ଲମ୍ବ , m’ ରେଖା m ପ୍ରତି ଲମ୍ବ , n’ ରେଖା n ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ଓ p’ ରେଖା p ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ।

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକେତଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କର । (ଗୋଟିଏ ତୀର ଚିହ୍ନ, ଦୁଇଟି ତୀର ଚିହ୍ନ ଇତ୍ୟାଦି) ଏବଂ ଲମ୍ବରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଗଚିହ୍ନଦ୍ଵାରା ସୂଚାଅ ।
(a) ଲମ୍ବ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କର ?
(b) ସମାନ୍ତର ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଚିହ୍ନଟ କଲ ?

Solution:

(a) ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖା ପରସ୍ପରକୁ ୨୦ କୋଣରେ ଛେଦ କରେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଲମ୍ବ ହେବେ ।
(b) ଯଦି ଗୋଟିଏ ସମତଳରେ ଥ‌ିବା ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଯେତେ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା ହେବେ ।

Question 3.
ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଡ଼ରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ସମାନ୍ତର ରେଖାଯୋଡ଼ି ଅଙ୍କନ କର । ଏହି ସମାନ୍ତର ରେଖାଯୋଡ଼ିଗୁଡ଼ିକରେ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଦୈର୍ଘ୍ୟର ହୋଇଥବ ଏବଂ ରେଖାଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାନ୍ତବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଢ଼ରେ ଥବା ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଥବ । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Solution:

Question 4.
ଚିତ୍ରରେ ବିନ୍ଦୁଗ୍ରୀଡ୍ରେ କିଛି ରେଖାଖଣ୍ଡ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖାଖଣ୍ଡସହ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)
(a) ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ଥିଲା କି ?
(b) କେଉଁ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ?
(c) ତୁମେ ସେହି ରେଖାଗୁଡ଼ିକର ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କିପରି କଲ ?

Solution:

(a) ଦିଆଯାଇଥିବା କିଛି ରେଖା ସହିତ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ।
(b) e, f, g ଓ h ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ ସହଜ ନଥିଲା ?
(c) e, f, g ଓ h ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ବିନ୍ଦୁ ଗତି କରୁ ନଥିଲା । e, f, g ଏବଂ h ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ରେଖାଗୁଡ଼ିକର ଶେଷ ବିନ୍ଦୁ ଦେଖୁ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି ।

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ a ରେଖା ସହ b ଓ c ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସମାନ୍ତର ? ତୁମେ କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲ ?

Solution:

a, b ଓ c ରେଖାକୁ ବର୍ଜିତ କରାଯାଇଛି । ଆମେ ଦେଖ‌ିଲେ ଯେ a ଓ c ରେଖା କେବେବି ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ଏକାଠି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ a ଓ b ରେଖାକୁ ବର୍ଜିତ କଲେ ବାମପଟେ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇପାରିବେ । ∴ ସରଳରେଖା a ଓ c ପରସ୍ପର ସମାନ୍ତର ।

5.5 ଛେଦକ :

Page No. (118)

Question 1.
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ 8ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ କି ?
Solution:
ଉତ୍ପନ୍ନ 8ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ଯଦି ଭିନ୍ନ ତେବେ କାହିଁକି ?
Solution:
ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ରେଖାକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ସ୍ଵରୁ ଚାରି ଯୋଡ଼ା କୋଣ ପରସ୍ପର ସମାନ (ପ୍ରତୀପ କୋଣ) କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋଡ଼ା କୋଣର ପରିମାଣ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଯଦି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ତେବେ କାହିଁକି ?
Solution:
ଯଦି ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଭୂଲମ୍ବ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ରେଖା ଛେଦକରେ ତେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣର ପରିମାଣ ଭିନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ସମକୋଣ ହେବେ ।

Question 4.
କେଉଁ କୋଣ ଯୋଡ଼ିର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ସହ କୁହ ।
Solution:
∠1 ଓ ∠3, ∠2 ଓ ∠4, ∠5 ଓ ∠7, ∠6 ଓ ∠8 କୋଣ ଯୋଡ଼ିର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ।

Question 5.
∠6, ∠5, ∠4, ∠3 ଓ ∠2 ମଧ୍ଯରେ କିଛି ସମ୍ପର୍କ ଅଛି କି ?
Solution:
ଏହି କୋଣଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ଅଟନ୍ତି ।
ଚିତ୍ରରେ ∠1 ଓ ∠3 ଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ । ∠2 ଓ ∠4, ∠5 ଓ ∠7, ∠6 ଓ 28 କୋଣ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ।
ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସରଳ ରେଖାକୁ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଟି କୋଣ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବାଧ‌ିକ 4ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର କୋଣ ମିଳିଥାଏ ।

5.6 ଅନୁରୂପ କୋଣ :

Page No. (118 to 120)

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 3 :
Question 1.
ଆସ ଆମେ ଏପରି ଦୁଇଟି ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା, ଯେପରି ଏକ ଛେଦକ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା 8ଟି କୋଣରୁ 2ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଣ ହେବ ।

Solution:
ସୋପାନ – 1 : ଗୋଟିଏ ରେଖା l ଅଙ୍କନ କର ଏବଂ ଛେଦକ t ଏହି ରେଖାକୁ x ବିନ୍ଦୁରେ ଛେଦ କରୁ ।

ସୋପାନ – 2 : l ଓ t ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ∠a କୁ ମାପ । (ମନେକର ∠a = 60°) । ଯଦି ଗୋଟିଏ କୋଣର ପରିମାଣ 60°ତେବେ ଏହାର ସନ୍ନିହିତ କୋଣର ପରିମାଣ 120° ହେବ, ତେଣୁ ଆମେ 2ଟି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିମାଣର କୋଣ ସମୂହ ପାଇଲୁ ।

ତେଣୁ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଛେଦକ t କୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବୁ ଯେପରି ଏହି ରେଖାଟିର ଛେଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା କୋଣ 60° କିମ୍ବା 120° ହେବ ।

ସୋପାନ – 3 : ଛେଦକ t ଉପରେ ଏକ ବିନ୍ଦୁ Y ନିଆଯାଉ ।

ସୋପାନ- 4 : Y ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ m ରେଖା ଅଙ୍କନ କରାଯାଉ, ଯେପରି ଛେଦକର ଯେଉଁ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ∠a ଅଛି ସେହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଏହା 60° କୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ଏହି ଅଙ୍କନ ପାଇଁ ଟ୍ରେସ୍ ପେପର କିମ୍ବା ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲୁ ଯେ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର । ∠a ଓ ∠b କୋଣଦ୍ଵୟ ଅନୁରୂପ କୋଣ । ଏହା l ଓ m ରେଖାର ଛେଦକ । ରୁ ସୃଷ୍ଟି । ଏହି ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ ।

ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନରେଖାକୁ ଏକ ଛେଦକ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ସହିତ ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 4 :
Question 1.
ଗୋଟିଏ ଛେଦକ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦ କରୁଛି । ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ କ’ଣ ହେବ ?
Solution:

ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳ ରେଖା t ରେଖା ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟକୁ ଛେଦ କରୁଛି ଓ ଏଥୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟ ହେଲେ ∠a ଓ ∠b । ଗୋଟିଏ ଟ୍ରେସ୍ ପେପର ବ୍ୟବହାର କରି ∠a ପରିମାଣକୁ ସୂଚିତ କର । ସୂଚିତ ହୋଇଥିବା ଟ୍ରେସ୍ ପେପରକୁ ∠bଉପରେ ରଖୁ କୋଣର ପରିମାଣକୁ ସୂଚିତ କର । ବର୍ତ୍ତମାନ ∠a ଓ ∠bର ପରିମାଣକୁ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟରର ସାହାଯ୍ୟର ମାପି ପରୀକ୍ଷା କଲେ ଜାଣିବା ଯେ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସମାନ । ଏଥୁରୁ ଆମେ ଜାଣିଲୁ ଯେ,

ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦକଟିଏ ଛେଦକଲେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟର ପରିମାଣ ସର୍ବଦା ସମାନ ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 5 :
1 ଓ m ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଏକ ଛେଦକ t ଅଙ୍କନ କର ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥ‌ିବା ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ । କୋଣର ପରିମାଣ ମାପିବା ପାଇଁ ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବ ।

Question 1.
ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ କରିବା ପାଇଁ ଛେଦକ ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ?
Solution:
ନା, ଯଦି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହୋଇନଥିବେ, ତେବେ ଏହି ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟର ଛେଦକଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସମାନ ହେବ ନାହିଁ ।

5.7 ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିବା

Page No. (122 to 123)

ପ୍ରଥମେ ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ରେଖା l ଅଙ୍କନ କର । ଏବେ ସେୟାର ବ୍ୟବହାର କରି l ରେଖାପ୍ରତି ଦୁଇଟି ଲମ୍ବରେଖା ଅଙ୍କନ କର ।
Question 1.
ଦୁଇଟି ରେଖା ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର କି ?
Solution:
ଏହି ଦୁଇଟି ରେଖା ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସମାନ୍ତର ।

Question 2.
ଏହି ରେଖାଦ୍ଵୟ l ରେଖାସହିତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା କୋଣର ପରିମାଣ କେତେ ?
Solution:
ଆମେ ଏଠାରେ ସେୟାର ବ୍ୟବହାର କରିଥିବାରୁ l ରେଖାପ୍ରତି ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ରେଖା ସମକୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି । ଦୁଇଟି ରେଖା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରେଖା l ପ୍ରତି ସମକୋଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଯଦି । ରେଖାକୁ ଆମେ ଛେଦକ ଭାବରେ ନେବୁ ତେବେ ଦୁଇଟି ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ 90° ।
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଛେଦକଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା l ରେଖା ସହ ସମାନ୍ତର ହେଉଥୁବା A ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟଦେଇ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ କରିପାରିବ କି ? ଜ୍ୟାମିତି ବାକ୍ସର କେଉଁ କେଉଁ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରିବ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କର ।
Solution:

ହଁ, ସମ୍ଭବ । ଏଥପାଇଁ ଆମେ ସେୟାର, ପ୍ରୋଟାକ୍ଟର ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଙ୍କନ :

• ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ କାଗଜ ଉପରେ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଥିବା l ରେଖା ସହ ସମାନ୍ତର କରି A ବିନ୍ଦୁରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା ତିଆରି କରାଯିବ ।
• କାଗଜଟିକୁ ଏପରି ଭାଙ୍ଗ, ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ନୂତନ ରେଖାଟି l ରେଖାପ୍ରତି ଭୂଲମ୍ବ ହେବ ଏବଂ A ବିନ୍ଦୁକୁ ଛେଦ କରିବ । ଏହି ନୂତନ ରେଖାର ନାମ t ହେଉ ।
• ପୁନଶ୍ଚ ସେହି କାଗଜକୁ ଏପରି ଭାଙ୍ଗିବା ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥ‌ିବା ରେଖାଟି A ବିନ୍ଦୁକୁ ଛେଦ କରିବ ଏବଂ t ରେଖାପ୍ରତି ଭୂଲମ୍ବ ହେବ । ଏହି ରେଖାର ନାମ m ହେଉ । ବର୍ତ୍ତମାନ ହିଁ l ଓ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବ ।
• 

Question 1.
ଏଠାରେ l ଓ m ରେଖା କାହିଁକି ସମାନ୍ତର ହେବେ ?
Solution:
ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଛେଦକଦ୍ଵାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରୂପ କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ ହେଲେ ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ । ତେଣୁ l ଓ m ରେଖା ସମାନ୍ତର ହେବେ ।

5.8 ଏକାନ୍ତର କୋଣ

Page No. (123 to 128)

∠f ର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ପାଇବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ∠f ର ଅନୁରୂପ କୋଣ ଚିହ୍ନଟ କରିବା । ଏଠାରେ ∠ର ଅନୁରୂପ କୋଣ ∠b । ∠b କୋଣର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠d। ତେଣୁ ∠f କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠d ।

ସେହିପରି ∠e କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା । ∠e କୋଣର ଅନୁରୂପ କୋଣ ∠a । ∠a କୋଣର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠c । ତେଣୁ ∠e କୋଣର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠c ।

ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ – 6 :
Question 1.
ପୂର୍ବ ଚିତ୍ରରେ ∠f = 120° ହେଲେ, ଏହାର ଏକାନ୍ତର କୋଣ ∠d ର ପରିମାଣ କେତେ ?
Solution:
∠d ଓ ∠b କୋଣଦ୍ଵୟ ପରସ୍ପର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠b = ∠d ।
∠b ଓ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁପୂରକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠b = ∠f ।
ଯେହେତୁ ∠f = 120°, ∠b = 120°
∴ ∠d = 120°
ପ୍ରକୃତରେ ∠f ର ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ∠f = ∠b କାରଣ ∠b ଓ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁପୂରଣ କୋଣ ।
ସେହିପରି ∠b ଯେକୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ∠b = ∠d କାରଣ ∠b ଓ ∠d ଦ୍ଵୟ ପ୍ରତୀପ କୋଣ ।
ତେଣୁ ହିଁ ଓ m ସମାନ୍ତର ରେଖାପାଇଁ ସର୍ବଦା ∠f = ∠d ।
ଆମେ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଉପନୀତ ହେଲୁ ଯେ, ସମାନ୍ତର ରେଖା ଓ ଏହାର ଛେଦକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକାନ୍ତର କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ସର୍ବଦା ସମାନ ହେବ ।

Question 2.
ଉଦାହରଣ – 1 : ନିମ୍ନସ୍ଥ ଚିତ୍ରରେ ହିଁ l ଓ m ସମାନ୍ତର ରେଖାଦ୍ୱୟର ଛେଦକ t । ଯଦି ∠6 = 135° ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:
l ଓ m ରେଖା ସମାନ୍ତର ହୋଇଥିବାରୁ ∠6 ଓ ∠2 କୋଣର ପରିମାଣ ସମାନ । କାରଣ ଏହି ଦୁଇକୋଣ ଅନୁରୂପ କୋଣ ।
ତେଣୁ ∠2 = 135° ।
∠6 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠8, ତେଣୁ ∠8 = 135° । ∠2 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠4, ତେଣୁ ∠4 = 135° ।
ତେଣୁ ∠2, ∠4, ∠6 ଓ 28 ପ୍ରତ୍ୟେକର ମାପ 135° ।
∠5 ଓ ∠6 ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ଏହି ଦୁଇ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ।
ଯେହେତୁ ∠6 = 135°, ତେଣୁ ∠5 = 180° – 135° = 45° ।
= ଯେହେତୁ ∠2 = 135°, ତେଣୁ ∠1 = 180° – 135° = 45° ।
∠1 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠3, ତେଣୁ 23 = 45° । ∠5 ର ପ୍ରତୀପ କୋଣ ∠7, ତେଣୁ ∠7 = 45° ।
∴ ∠1 = 45°, ∠2 = 135°, ∠3 = 45°, ∠4 = 135°, ∠5 = 45°,
∠6 = 135°, ∠7 = 45°, ଓ ∠8 135° ।

Question 3.
ଉଦାହରଣ – 2 : l ଓ m ରେଖାକୁ t ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି । ଯଦି ∠a = 120° ଓ ∠f = 70° ହୁଏ, ତେବେ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବେ କି ?

Solution:
∠a ଏବଂ ∠b ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବାରୁ ଉଭୟ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ହେବ ।
∠b = 180° – 120° = 60°
ପୁନଶ୍ଚ ∠b ଏବଂ ∠f ଦ୍ଵୟ ଅନୁରୂପ କୋଣ ।
ମାତ୍ର ଉକ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ∠f = 70° । ତେଣୁ ∠b ≠ ∠f
ଏଠାରେ ଅନୁରୂପ କୋଣଦ୍ଵୟ ସମାନ ହୋଇ ନଥିବାରୁ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ହେବ ନାହିଁ ।

Question 4.
ଉଦାହରଣ – 3 : ଚିତ୍ରରେ l ଓ m ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାଦ୍ଵୟର ଛେଦକ t । ଯଦି ∠3 = 50° ହୁଏ, ତେବେ ∠6 ର ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
∠3 = 50°
∠2 ଓ ∠3 ଦ୍ଵୟ ସରଳରେଖକ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିବାରୁ ଉଭୟ କୋଣର ପରିମାଣ ମିଶି 180° ହେବ ।
ତେଣୁ ∠2 = 180° – 50° = 130°
ପୁନଶ୍ଚ ∠2 ଓ ∠6 ଅନୁରୂପ କୋଣ ଏବଂ l ଏବଂ m ରେଖାଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ।
ତେଣୁ ∠2 = ∠6 ଏବଂ ∠6 = 130°
ଏଠାରେ ∠3 ଓ ∠6 ଦ୍ଵୟକୁ ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣ କହିବା ।
ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ଯେ, ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ରେଖାର ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣ ଦୁଇଟିର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି ସର୍ବଦା 180 ହେବ ।

Question 5.
ଉଦାହରଣ – 4 : \(\overline{\mathbf{A B}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathbf{C D}}\) ସହ ସମାନ୍ତର ଏବଂ \(\overline{\mathbf{A D}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡ \(\overline{\mathbf{B C}}\) ସହ ସମାନ୍ତର । ∠DAC ର ପରିମାଣ 65° ଏବଂ ∠ADC ର ପରିମାଣ 60° ହେଲେ, ∠CAB, ∠ABC ଓ ∠BCDର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:
ଚିତ୍ରରେ \(\overline{\mathbf{A B}}\) ଓ \(\overline{\mathbf{C D}}\) ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ଏବଂ \(\overline{\mathbf{A D}}\) ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ । ଆମେ ଜାଣିଛୁ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାର ଛେଦକର ଏକ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ କୋଣଗୁଡ଼ିକର ପରିମାଣର ସମଷ୍ଟି 180° । ∠DACର ପରିମାଣ 65° ଏବଂ ∠ADC ର ପରିମାଣ ∠60° ହେଲେ,
∠ADC + ∠DAB = 180° ⇒ 60° + ∠DAB = 180°
⇒∠DAB = 180° – 60° ⇒ ∠DAB = 120°
∠DAB ର ପରିମାଣରୁ ∠CAB ର ମୂଲ୍ୟ ପାଇପାରିବା କି ?
∠DAB = ∠DAC + CAB
⇒ 120° = 65° + ∠CAB ⇒∠CAB = 120° – 65° ⇒ ∠CAB = 55°
ଲକ୍ଷ୍ୟକର ଯେ, AD ଓ BC ରେଖାଖଣ୍ଡଦ୍ଵୟ ସମାନ୍ତର ଓ CD ଏମାନଙ୍କର ଛେଦକ ।
ତେଣୁ, ∠ADC + ∠BCD = 180° ⇒ ∠BCD = 180° – 60° = 120°
∴ ∠CAB = 55°, ∠ABC = 60° ଓ ∠BCD = 120°।

ନିଜେ କରି ଦେଖ :

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସୂଚିତ ହୋଇଥିବା କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।


Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 48° ଓ ∠BCD = a°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = 48° = ∠BCD = a°
∴ a° = 48°
∴ a = 48°

(ii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ
ଆଉ ଦୁଇଟି ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 52° ଓ ∠BCD = b°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 52° = b°
∴ b = 52°

(iii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 81° ଓ ∠BCD = c°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 81° = c°
∴ c = 81°

(iv) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = d° ଓ ∠BCD = 99°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 99° = d°
∴ d = 99°

(v) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = e° ଓ ∠BCD = 69°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 69° = e°
⇒ e = 69°

(vi) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = f° ଓ ∠BCD = 132
∠ABC ଓ ∠BCD ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠BCD = 180°
∴ f° + 132° = 180°
∴ f° = 180° – 132° = 48°
∴ f = 148°

(vii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = g° ଓ ∠BDE = 122°
∠ABC ଓ ∠BDE ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BDE
∴ g° = 122°
∴ g = 122°

(viii) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 75° ଓ ∠BCD = h°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 75° = h°
∴ h = 75°

(ix) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = i° ଓ ∠BCD = 54°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ i° = 75° ⇒ i = 54°

(x) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ l ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 97° ଓ ∠BCD = j°
∠ABC ଓ ∠BCD ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCD
∴ 97° = j°
⇒ j = 97°

Question 2.
ନିମ୍ନରେ ଥ‌ିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ‘a’ ଚିହ୍ନିତ କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ସରଳରେଖାକୁ ଗୋଟିଏ ରେଖା । ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ACB = 42° ଓ∠CEF = a
∠ACB ଓ ∠BCE ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ
∴ ∠ACB + ∠BCE = 180°
= 42° + ∠BCE = 180°
⇒∠BCE = 180° – 42° = 138°
⇒∠BCE ଓ ∠CEF ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ,
∠BCE = ∠CEF = 138°
∴ 138° = a ⇒ a = 138°

(ii) ଚିତ୍ରରେ m ଓ m’ ସରଳରେଖାକୁ l ଓ l’ ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 62° ଓ ∠DEF = a
∠ABC ଓ ∠BCE ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC = ∠BCE ⇒ 62° = ∠BCE
∠BCE ଓ ∠GED ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
ABCE = ∠GED ⇒ 62° = ∠GED
∠GED ଓ ∠DEF ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GED + ∠DEF = 180° ⇒ 62° + a = 180°
⇒ a = 180° – 62° = 118°

(iii) ଚିତ୍ରରେ l, m ଓ n ସରଳରେଖାକୁ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 110°, ∠BDC = 35° ଓ ∠DEF = a
∠ABC ଓ ∠CBD ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠CBD = 180° ⇒ 110° + ∠CBD = 180°
⇒ ∠CBD = 180° – 110° = 70°
BCD ତ୍ରିଭୁଜରେ ∠CBD + ∠BCD + ∠CDB = 180°
∴ 70° + ∠BCD + 35° = 180°
⇒∠BCD = 180° – 105° = 75°
∠GCB ଓ ∠BCD ସନ୍ନିହିତ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠GCB + ∠BCD = 180°
⇒∠GCB + 75° = 180° ⇒ ∠GCB = 180° – 75° = 105°
∠GCB ଓ ∠DEF ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠GCB = ∠DEF ⇒ 105° = a
∴ a = 105°

(iv) ଚିତ୍ରରେ l ଓ m’ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖାକୁ ଛେଦକ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛି ।
ଏଠାରେ ∠ABC = 67°, ∠DBE = 90° ଓ ∠BED = a
∠ABC, ∠ABE ଓ ∠DBE ବୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABC + ∠ABE + ∠DBE = 180°
⇒ 67° + ∠ABE + 90° = 180°
⇒∠ABE = 180° – 157° = 23°
∠ABE ଓ ∠BED ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠ABE = ∠BED
⇒ 23° = a. ∴ a = 23°

Question 3.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରରେ x ଓ y କୋଣର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:
(i) ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି ।
∠ABG = 90°, ∠BDG = 65°, ∠EDF = x ଓ ∠DGH = y
∠ABG ଓ ∠DBG ରୈଚ୍ଛୁକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠ABG + ∠DBG = 180°
⇒ 90° + ∠DBG = 180°
⇒ ∠DBG = 180° – 90° = 90° ଏବଂ ∠DBG ଓ ∠BDE କୋଣ ଦୁଇଟି ଏକାନ୍ତର ।
∴∠DBG = ∠BDE ⇒ 90° = ∠BDE
∠EDF, ∠BDE ଓ ∠BDG
∴∠EDF + ∠BDE + ∠BDG = 180°
⇒ x + 90° + 650 = 180°
⇒ x = 180° – 155° = 25°
∠EDF ଓ ∠BGD ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠EDF = ∠BGD
⇒ x = ∠BGD ⇒ ∠BGD = 25°
∠BGD ଓ ∠DGH ରୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠BGD + ∠DGH = 180° ⇒ 25° + y = 180° ⇒ y = 180° – 25° = 155°
∴ x = 25° ଓ y 155°

(ii) ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ରେଖା ଛେଦ କରୁଛନ୍ତି ।
ଏଠାରେ ∠GAD = x, ∠ABC = 53° ଓ ∠ACF = 78°
∠DAE ଓ ∠ABC ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠DAE = ∠ABC ⇒ ∠DAE = 53°
∠GAE ଓ ∠ACF ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GAE = ∠ACF ⇒ ∠GAE = 78°
∠GAE = ∠GAD + ∠DAE
∴ 78° = x + 53°
⇒ x = 78° – 53° = 25°

Question 4.
ଚିତ୍ରରେ ∠ABC = 45° ଓ ∠IKJ = 78° ହେଲେ, ∠GEH, CHEF ଓ ∠FED ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:

ଚିତ୍ରରେ ସମାନ୍ତର ସରଳରେଖା l ଓ m କୁ n ଓ p ଛେଦକରି E ବିନ୍ଦୁରେ ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଆମେ ପାଇଲେ ଯେ,, ∠GEH, ∠HEF ଓ∠FED
∠BKE ଓ ∠IKJ କୋଣଦୁଇଟି କୌଣିକ କୋଣ ।
∠BKE = 78°, ∠BKE = ∠IKJ
⇒ ∠EBK = ∠ABC ⇒ ∠EBK = 45°
ତ୍ରିଭୁଜ BEK ରେ ∠EBK + ∠BKE + ∠KEB = 180°
∴ 45° + 78° + ∠KEB = 180°
⇒ ∠KEB = 180° – 123° = 57°
∠HEF ଓ ∠KEB କୌଣିକ କୋଣ ହେଲେ,
∠HEF = ∠KEB ⇒ ∠HEF = 57°
∠IKJ ଓ ∠GEJ ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠IKJ = ∠GEJ ⇒ 78° = ∠GEJ
∠GEJ ଓ ∠FED କୌଣିକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠GEJ = ∠FED ⇒ 78° = ∠FED
∠ABC ଓ ∠BED ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠ABC = ∠BED ⇒ 45° = ∠BED
∠BED = ଓ ∠GEH କୌଣିକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ ∠BED = ∠GEH ⇒ 45° = ∠GEH
ତେଣୁ ∠GEH = 45°, ∠HEF = 57° ଓ ∠FED = 78°

Question 5.
ଚିତ୍ରରେ AB ସମାନ୍ତର CD ଏବଂ CD ସମାନ୍ତର EF । ପୁନଶ୍ଚ EA ରେଖା AB ପ୍ରତି ଲମ୍ବ । ଯଦି ∠BEF = 55° ହୁଏ, ତେବେ x, y ର ମାପ ନିରୂପଣ କର ।

Solution:

∠DEF = 55°, ∠GBE = x, ∠HDE = y ଓ ∠IAB = 90°
∠CDE ଓ DEF ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠CDE = ∠DEF ⇒ ∠CDE = 55°
∠CDE ଓ ∠HDE ବୈଖ୍ୟକ କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠CDE + ∠HDE = 180°
⇒ 55° + y = 180°
⇒ y = 180° – 55 = 125°
∠HDE ଓ ∠GBE ଅନୁରୂପ କୋଣ ହୋଇଥ‌ିବାରୁ ∠HDE = ∠GBE
⇒ y = x ⇒ x= 125°
∴ x = 125° y = 125°

Question 6.
ଚିତ୍ରରେ ∠NOP ର ପରିମାଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କର ।

Solution:

ସେୟାର ସାହାଯ୍ୟରେ l ରେଖା ଅଙ୍କନ କର, ଯାହା LM ସହିତ ସମାନ୍ତର । ଆଉ ଗୋଟିଏ ରେଖା m ଅଙ୍କନ କର ଯାହା PQ ସହ ସମାନ୍ତର ।
∠LMN = 40°, ∠MNO = 96°,
∠NOP = a° ଓ ∠OPQ = 52°
∠LMN ଓ ∠MNA ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠LMN = ∠MNA ⇒ 40° ∠MNA
∠MNO = ∠MNA + ∠ANO
∴ 96° = 40° + ∠ANO
⇒ ∠ANO = 96° – 40° = 56°
∠ANO ଓ ∠NOC ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∴ ∠ANO = ∠NOC
⇒ 56° = ∠NOC
∠COP ଓ ∠OPQ ଏକାନ୍ତର କୋଣ ହୋଇଥିବାରୁ
∠COP = ∠OPQ
∠COP = 52°
ତେଣୁ ∠NOP = ∠NOC + ∠COP
∴ a° = 56° + 52° = 108°

5.9 ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ସମାନ୍ତର ରେଖା :

Page No. (128)

Question 1.
ନିମ୍ନ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ସମାନ୍ତର ରେଖା ଅଛି କି ନାହିଁ ?

Solution:
ଚିତ୍ର (i)ରେ l ଓ m ରେଖା ପ୍ରାୟ ସମାନ୍ତର ।

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 4 The World of Metals and Non-metals Notes can make exam preparation more effective.

The World of Metals and Non-metals Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 4 Notes

Properties of Materials

• Materials around us can be classified based on various properties, such as appearance, hardness, etc.
• These properties help us understand how materials behave and why they are used for particular purposes. For example, certain materials can be used for making wires, utensils, and machines, while others cannot.
• Studying the properties of materials helps us choose the appropriate material for a particular purpose.
• Substances can be classified as pure and impure. Pure substances can be further classified as elements and compounds.

Element

• An element is a pure substance that cannot be broken down or separated into simpler substances.
• Elements are the basic building blocks of all materials.
• There are 118 elements discovered so far. Among them, some are naturally found on Earth, and some are artificially synthesised in the laboratory.
• Elements are broadly classified into metals and non-metals based on their physical and chemical properties.
  

Physical Properties of Metals

• Physical properties are the characteristics of a substance that can be observed, or measured without changing the chemical identity of the substance.
• Some physical properties of metals are discussed as follows:
  Uses of Metals
  • Iron: Used in construction and making tools.
  • Copper: Used in electrical wires and cooking utensils.
  • Aluminium: Used in cooking utensils and packaging (foils).
  • Gold and Silver: Used in jewellery.
  • Zinc: Used in galvanising iron to prevent it from rusting.

Appearance
Metals have a shiny appearance called metallic lustre, and therefore, metals are said to be lustrous.

• Most metals shine when freshly cut. This is why gold and silver jewellery look so attractive.
• Due to metallic lustre, the mirrors made of glass are coated with silver or aluminium.

Hardness
The hardness of a material is its ability to resist being scratched or compressed.

• Metals are generally hard and exist in solid state at room temperature.
• However, there are certain exceptions. Some metals, like sodium and potassium, are soft and can be cut with a knife. Mercury metal used in thermometers exists in its liquid state at room temperature.

Malleability
Malleability is the ability of a material to be deformed or shaped into thin sheets by hammering, without breaking.

• Metals are generally malleable. Due to this propeston of metals, they can be used as sheets to form shades and roofs. The aluminium foil used for wrapping of food items and the metal plates used as dishes, etc. are formed due to this property of metals.
• Gold and silver are the most malleable metals.
  

Ductility
The property of a material that enables it to be drawn into thin wires is called ductility.

• Metals like gold, silver, copper, and aluminium are ductile.
• Copper and aluminium are commonly used for making electrical wires.
• Whereas, gold, silver, etc. are used to make different ornaments. Copper wire on guitar a Musical instruments, like the veena, ektam, sitar, violin, and guitar, use thin metal wires to produce a variety of sounds when plucked.

Sonority
The property of metals by which they produce a ringing sound when struck against a hard surface is called sonority.

• Metals are sonorous. This is why, bells, made of metals, produce a ringing sound.
• Due to this property, metals are used in making ghungroos, and musical instruments like gongs, strings in guitar, sitar, veena, etc.
  

Conduction of Heat
The process by which heat moves from one part of a material to another is called conduction of heat.

• Materials that allow heat to pass through them are called good conductors of heat, while those that do not, are called poor conductors of heat.
• Metals such as, aluminium and copper, are good conductors of heat. Thus, they are used for making cooking utensils.

Conduction of Electricity

The process by which certain materials allow electricity to pass through them is called conduction of electricity.

• Materials that allow electricity to pass through them easily are called good conductors of electricity.
  • For example, in the experimental setup showm alongside, the bulb will glow only if the material A is a good conductor of electricity.
  • Metals possess this property and thus, are used in electrical circuits, wiring, and other electrical equipments.
• Materials that do not allow electricity to pass through them are called poor conductors of electricity or insulators. For example, wood, plastic, rubber, etc.

Chemical Properties of Metals

Chemical properties of substances tell us how they behave when they interact with other substances under different conditions.

Effect of Air and Water on Metals
Rusting of Iron: Rusting is a slow process in which a brownish substance (called rust) is formed on the surface of an iron object when it is left exposed to moist air.

• The presence of both air and water is needed for the rusting of iron to take place.
• Rusting is a serious problem as it leads to the deterioration of iron objects.
• It can be prevented by painting, oiling, greasing, or coating iron surface with a thin layer of zinc, in a process known as galvanisation.
  

Corrosion

• The gradual degradation of metals due to the action of air, water, or other substances in their surroundings is called corrosion.
• Metals other than iron also undergo change in their appearance when left open in moist air. For example, copper objects gradually develop a green coating, and silver objects also acquire a black coating when exposed to air, water or other substances.

Alloy: An alloy is a mixture of two or more metals or a metal and a non-metal. They are formed to enhance the properties of metals such as strength, hardness, or resistance to corrosion. For example, steel, an alloy consisting of iron (metal) and carbon (non-metal) is used to make cooking utensils.

Formation of Metal Oxides

Metals react with oxygen to form metal oxides. Most metal oxides are basic in nature.

Magnesium ribbon burns in the presence of oxygen with a dazzling white flame to produce a white powder called magnesium oxide.
When dissolved in water, the solution of magnesium oxide turns red litmus paper blue.

Sodium and potassium react vigorously with oxygen and water and generate a lot of heat, often resulting in fire. Thus, they are stored in kerosene to prevent contact with air and moisture.

Physical Properties of Non-metals

Non-metals show properties that are different from those of metals. Examples of non-metals include oxygen, hydrogen, nitrogen, carbon, and sulphur.

• Appearance: Non-metals are generally dull in appearance (non-lustrous).
• Hardness: Most non-metals are soft.
• Malleability and Ductility: Non-metals are neither malleable nor ductile. They are brittle in nature, i.e., they break easily when hammered.
  • Conductivity: Non-metals are generally poor conductors of heat and electricity.
  • Sonority: Non-metals do not produce a ringing sound when struck on a hard surface. Thus, they are non-sonorous.

Uses of Non-metals

• Oxygen: Essential for breathing and burning purposes.
• Carbon: Used in pencils (graphite), as fuel (coal), in making steel and forms the basis of all living beings.
• Nitrogen: Used in making fertilisers.
• Chlorine: Used in water purification.
• Iodine: A solution of iodine can be used as an antiseptic to apply on wounds.

Chemical Properties of Non-metals:

• Formation of non-metal (acidic) oxide: Non-metals react with oxygen to form non-metal oxides, which are acidic in nature. Sulphur burns in air to produce sulphur dioxide gas. This gas, when dissolved in water, forms sulphurous acid, which turns blue litmus red.
• Reaction with Water: Non-metals generally do not react with water. Phosphorus is always stored under water, as it catches fire quickly if exposed to air.

Materials are the substances with specific properties, that make up objects. These can be pure or impure. Elements are a sub-category of pure substances.

Properties of Materials

• The ability of a material to be beaten into thin sheets.
• Metals like copper and aluminium show this property, while non-metals like coal and sulphur break when hammered.

Ductility

• The property of materials to be drawn into thin wires. For example, copper and aluminium wires.
• Materials like coal and sulphur cannot be made into wires.

Sonority
The ability of a material to produce a ringing sound when struck against a hard surface.

Conduction of Heat

• Materials that allow easy transfer of heat from one point to another are good conductors of heat. For example, a metal rod becomes hot when placed on a flame.
• Materials that do not allow heat transfer are poor conductors of heat. For example, wood and plastic.

Conduction of Electricity

• Materials that allow electricity to pass through them easily are called good conductors of electricity. For example, copper, gold, etc.
• Materials that do not allow electricity to pass through them are poor conductors of electricity. For example, wood, plastic, etc.

Elements:
An element is a pure substance that cannot be broken down into simpler substances.

Metals
Physical Properties: Metals are usually hard, lustrous, malleable, ductile, sonorous and good conductors of heat and electricity.
Chemical Properties: Metals form basic oxides when burned in air (oxygen).
Uses:

• Iron: in construction, tools
• Copper: in electrical wires, cooking utensils
• Aluminium: as foils to wrap food items
• Gold and silver: in ornaments

Non-metals
Physical Properties: Non-metals are usually soft, dull, brittle, and poor conductors of heat and electricity. These are not malleable, ductile or sonorous.
Chemical Properties: Most of the non-metals form acidic oxides when burned in air (oxygen).
Uses:

• Oxygen: for breathing
• Carbon: building block of all life forms; necessary for growth and energy
• Nitrogen: in fertilisers which are essential for plant growth
• Chlorine: in purification of water
• Iodine: as an antiseptic

Corrosion:
The process of gradual deterioration of metal surfaces caused by air, water, or other substances is called corrosion. For example, the formation of green coating on the surface of copper objects and black coating on the surface of silver objects.

Rusting:
When iron is exposed to both air and water, brown deposits are formed called rust, are formed on its surface and the process is called rusting.

Prevention Methods

• Oiling
• Painting
• Greasing
• Applying a protective layer of zinc metal (galvanisation)

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟରୁ ମୁଦ୍ରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 11 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 11 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ଓ ଏଥୁରେ ବିନିମୟ ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ଏହାକୁ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ ।
2. ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଦଳ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନିମୟର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
3. ଲୋକମାନେ ବିନିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଯଥା— ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଘୋଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
4. ପ୍ରଶାନ୍ତ ମାହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳର କେତେକ ଦେଶରେ ପଥରର ଡିସ୍କ ବା ରାଇ ପଥରକୁ ଟଙ୍କା ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
5. ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅସୁବିଧାଜନକ ହେବାରୁ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ଖୋଜାଗଲା । ଏହାପରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ଏବଂ ସର୍ବଶେଷରେ କାଗଜ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 2.
ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କେଉଁସବୁ ଅସୁବିଧା ଥିଲା ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ଅଦଳ ବଦଳ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

(ii) ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂରସ୍ଥାନକୁ ବୋହିନେବାରେ ସେମାନେ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ । ଓଜନଦାର ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଅନ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଆଣିବା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟୟବହୁଳ ଥିଲା ।

(iii) ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଚାହିଦା ଥ‌ିବା ଦରକାର । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ତନ୍ତୀର ଧାନ ଆବଶ୍ୟକ ଥ‌ିବା ଦରକାର ଓ ଚାଷୀର ଲୁଗା ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା ଦରକାର ପଡୁଥିଲା । ଏହାକୁ ଦ୍ୱୈତ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ ।

(iv) ଏହା ଛଡ଼ା ଅଧ‌ିକ ଦୂଲ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଦେଇ କମ୍ ଦାମ୍ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାଯାଇ ପାରୁ ନଥିଲା ।

(v) ସେଥ‌ିପାଇଁ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ଏହିସବୁ ଅସୁବିଧାର ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିଲେ । ଶେଷରେ ମୁଦ୍ରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ।

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଭାରତୀୟମାନେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ଯାହାକି ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।

(ii) ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା । କେତେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ସେତେବେଳେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତମ୍ବା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁରୁ ତିଆରି ହେଉଥିଲା ।

(iv) ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କାର୍ଷାପଣ’’ ବା ସକ୍ଷେପରେ ‘ପଣ’ କୁହାଯାଉଥିଲା । ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ରୂପ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(v) ପ୍ରାଚୀନ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵ ଯଥା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଲାଞ୍ଜ ପଟେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ତଥା ରୂପ ଖୋଦିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥ‌ିରେ ପ୍ରାଣୀ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଏବଂ ରାଜା, ରାଣୀ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଉଥିଲା ।

Question 4.
ସମୟାନୁକ୍ରମେ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ମୁଦ୍ରା କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି ?
Answer:
(i) କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ଉଦ୍ଭାବନର ଜନନୀ’’ । କ୍ରମଶଃ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଓ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧିସହ ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା

(ii) ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭୂତ ହେଲା ।

(iii) ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ ଓ ଏହି କାରଣରୁ ‘ମୁଦ୍ରା’ର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।

(iv) ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏକ ଦେୟ ପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

(v) ସମୟାନୁକ୍ରମେ ବିନମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ମୁଦ୍ରା ଏହିପରି ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇପାରୁଛି । ମୁଦ୍ରାର କଳେବର ଦିନକୁ ଦିନ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।

Question 5.
ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ କେଉଁସବୁ ପଦକ୍ଷେପଦ୍ଵାରା ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରିଥିଲା ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ । ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା ।

(ii) ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହୁଥିଲା । କାଳକ୍ରମେ କେତେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରଚଳିତ ମୁଦ୍ରା ନିଜ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଥିଲା ।

(iii) ଏହା ଫଳରେ ଏକ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ସହଜ ଓ ସୁଗମ ହୋଇପାରିଥିଲା ।

(iv) ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତମ୍ବା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁ କିମ୍ବା ମିଶ୍ରଧାତୁରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘କାର୍ଷାପଣ’ ବା ସଂକ୍ଷେପରେ ‘ପଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(v) ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତୀକ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ‘ରୂପ’ କୁହାଯାଉଥିଲା ।

Question 6.
ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରର ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ ।
ଦୈନିକ ଏକ ଅଢ଼କା ଶସ୍ୟଦ୍ଵାରା ବାର୍ଷିକ ୬୦ ପଣକୁ ବଦଳାଯାଇ ପାରିବ । ଏକ ଅଢ଼କା ୪ ଜଣଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସହ ସମାନ । (ଏକ ଅଢ଼କା ପ୍ରାୟ ତିନି କିଲୋଗ୍ରାମ ସହ ସମାନ) । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ପଣର ମୂଲ୍ୟ ବିଷୟରେ କ’ଣ ସୂଚନା ମିଳୁଛି ?
ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ୧୦୦ ପଣ ଜୋରିମାନା ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ଏହାକୁ ବାର୍ଷିକ ଦରମା ସହ ତୁଳନା କର । ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଥ‌ିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ କ’ଣ ନିଷ୍କର୍ଷ ବାହାର କରିପାରିବ ?
Answer:
(i) ଏଠାରେ ବାର୍ଷିକ ଦରମା = ୬୦ ପଣ = ଏକ ଅଢ଼କା ଶସ୍ୟ ଦିନକ ପାଇଁ
୧ ଅଢ଼କା = ପ୍ରାୟ ୩ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ ସହ ସମାନ
ମୋଟ ବାର୍ଷିକ ଶସ୍ୟ ଦରକାର ହେବ = ୩୬୫ × ୩ = ୧୦୯୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ
ତେଣୁ ୧୦୯୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଶସ୍ୟ = ୬୦ ପଣ
୧ ପଣ = ୧୦୯୫ : ୬୦ = ୧୮.୨୫ କି.ଗ୍ରା ଶସ୍ୟ
ଏହା ଅର୍ଥ ସେହି ସମୟରେ ୧ ପଣର ମଲ୍ୟ ୧୮.୨୫ କି.ଗ୍ରା ଶସ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସମାନ ଓ ଏହା ୪ ଜଣକର ପାଖାପାଖୁ ୬ ଦିନର ଖାଦ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସମାନ ।

(ii) ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ୧୦୦ ପଣ ଜୋରିମାନା ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ପ୍ରାୟ ୨୦ ମାସର ଦରମା ସହିତ ସମାନ ।

(iii) ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଶା ସକମାନେ ଖୁବ୍ ଦୟାଳୁ ଥିଲେ । ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଅସୁବିଧା ସମୟରେ ନାଗରିକମାନେ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ସହଯୋଗ ବଜାୟ ରଖୁବେ ।

Question 7.
ଲୋକମାନେ କିପରି ପରସ୍ପରକୁ କଉଡ଼ିକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥୁବେ, ତାହା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟଙ୍ଗ ନାଟକ ଲେଖୁ ଅଭିନୟ କର ।
Answer:
ନାଟକର ନାମ – କଉଡ଼ିର କମାଲ ।
ନାଟକର ଚରିତ୍ରମାନେ ହେଲେ – କୃଷକ, କୁମ୍ଭାର, ବ୍ୟବସାୟୀ, ଗ୍ରାମ ମୁଖୁଆ ।
(i) ପ୍ରଥମ ଦୃଶ୍ୟ – ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଦଳବଦଳର ସମସ୍ୟା

• କୃଷକ : କୁମ୍ଭାର ଭାଇ ମୋର କିଛି ମାଟି ହାଣ୍ଡି ଦରକାର ଥିଲା, ମୁଁ ତା’ ବଦଳରେ ତୁମକୁ କିଛି ଗହମ ଦେବି ।
• କୁମ୍ଭାର : ମୋର ଖଣ୍ଡିଏ ଲୁଗା ଦରକାର ଥିଲା । ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଗହମ ନେଇ କ’ଣ କରିବି ?

(ii) ଦ୍ଵିତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ

• ବ୍ୟବସାୟୀ : କୃଷକ ଓ କୁମ୍ଭାର ଭାଇ ତୁମେ ତୁମ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ କଉଡ଼ିରେ ବଦଳାଇ ନିଜ ନିଜର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିପାରିବ ।
• ଗ୍ରାମ ମୁଖୁଆ : ହଁ ଭାଇମାନେ କଉଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଦିନ ରଖୁପାରିବ, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣିପାରିବ ଏବଂ ସହଜରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ସହଜରେ ନେବା ଆଣିବା କରିପାରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା ।

(iii) ତୃତୀୟ ଦୃଶ୍ୟ :

• କୃଷକ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ କୁମ୍ଭାରଠାରୁ ମାଟି ପାତ୍ର କିଣିପାରିଲା ।
• କୁମ୍ଭାର ମଧ୍ଯ ତା’ର ଆବଶ୍ୟକ ଲୁଗା ତନ୍ତୀଠାରୁ କଉଡ଼ି ବଦଳରେ କିଣିପାରିଥିଲା ।

ଉଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ହୋଇ ପାରିଥିଲା ଏବଂ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଏହା କେବଳ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଲା ସେହି କଉଡ଼ି ପାଇଁ । ଏହା ବ୍ୟବସାୟର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା । ଏହି ନାଟକରୁ ଆମେ ଉପଲବ୍ଧ କଲୁ ଯେ କିପରି ଦ୍ରବ୍ୟର ଅଦଳବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମାଧାନରେ କଉଡ଼ି ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଟଙ୍କା ପ୍ରଚଳନ ହେବାର ମାର୍ଗକୁ ଏକ ପାଦ ଆଗେଇ ନେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ।

Question 8.
କାଗଜ ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଓ ବିତରଣ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍ଗ ଏକମାତ୍ର ଅନୁମୋଦିତ ଉତ୍ସ । କାଗଜ ଟଙ୍କାର ବିନିମୟ ଛାପା ତଥା ବ୍ୟବହାରକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ନୋଟ୍‌ରେ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି । ସେହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ଓ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
(i) ଆମ ଦେଶରେ ଭାରତୀୟ ରଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବା କ୍ଷମତା ପାଇଛି । ତେଣୁ ଟଙ୍କା ଛପାଇବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଯେପରିକି ସହଜରେ ଏହା ନକଲି ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ସେଥ‌ିପାଇଁ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୁପ୍ତ ପନ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ କେତେ ପ୍ରକାର ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ କରାଗଲା ।

(ii) ଟରମାର୍କ : ଆମ୍ବର ପାଞ୍ଚ ଶହ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ରେ ଯେପରି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ଛବି ରହିଛି, ଏହା କେବଳ ଲାଇଟ୍‌ରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(iii) ଲୁକ୍କାୟିତ ଛବି : ସେଥ‌ିରେ କିଛି’ ସଂଖ୍ୟା ଥାଏ, ଯାହା କେବଳ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦିଗରୁ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(iv) ମାଇକ୍ରୋଲେଟରିଂ : ଏହି ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ‘RBI’ ଲେଖାଯାଇଥାଏ, ଯାହା କେବଳ ମ୍ୟାଗ୍ନି ଫାଇଙ୍ଗ୍ ଲାଇଟ୍‌ରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଚିକ୍‌ଚିକ୍ କରୁଥିବା କାଳି : ଏଥୁରେ ଚିକ୍‌ଚିକ୍ କରୁଥିବା ଏକ ପ୍ରକାର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର କାଳି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।

(vi) କ୍ରମିକ ସଂଖ୍ୟା : ଏଥୁରେ ଏକ ପ୍ରକାର ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ସହିତ କୋଡ଼ ରଖାଯାଇଥାଏ ।

(vii) ପଛ ପାର୍ଶ୍ଵ : ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟଙ୍କା ପଛପଟରେ ଏକ ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା କିମ୍ବା ସ୍ତୂପର ଚିତ୍ର ହିଥାଏ । ଏତେ ବାଟବଣା ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଲୋକମାନେ ନକଲି କରି ଛପାଇ ପାରୁଛନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ସରକାରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ପନ୍ଥା ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

Question 9.
ତୁମ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଦୋକାନୀଙ୍କଠାରୁ ଦେଣନେଶର କେଉଁ ମାଧ୍ୟମକୁ ସେମାନେ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ପଚାରି ବୁଝ । ସେମାନେ ନଗଦ ରାଶି ନା ୟୁ.ପି.ଆଇ. (UPI) ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ଓ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ସମାଜର ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନଙ୍କ କଥା ବିଚାରକୁ ନେଇ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

(ii) ପ୍ରଥମେ ଆମେ ୬୦ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଥା ବିଚାର କରିବା – ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଟଙ୍କା କାରବାରକୁ ପସନ୍ଦ କରିବେ । ସେମାନେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ବ୍ୟବହାର ଜାଣି ନାହାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏ ବିଷୟରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ବଢ଼ିନାହିଁ । ସେମାନେ ଟଙ୍କା ଫ୍ରିଡ଼୍ ହେବାର ଆଶଙ୍କା କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ସହରାଞ୍ଚଳର ଯୁବ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ସେମାନେ UPI କୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏବଂ ଫୋନ୍‌, ଗୁଗୁଲପେ ରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବାକୁ ବେଶୀ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତ । ଏହା ସହଜରେ ତୁରନ୍ତ ଟଙ୍କା ପଠାଇ ପାରିଥାଏ । ହଜିଯିବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନଥାଏ । ଏଥୁରେ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ରହିଯାଇଥାଏ ।

(iv) ଦୋକାନୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା – ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ । ସହରାଞ୍ଚଳର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ UPI କୁ ସଫଳ କରିଥାନ୍ତି । କାରଣ ଏଥରେ ନେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ । ଏଥିରେ ଅତି ଖୁବ୍ କମ୍ ମୂଲ୍ୟର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣାବିକା ହୋଇପାରିଥାଏ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଟଙ୍କା କାରବାରକୁ ବେଶୀ ପସନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନେଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣ ହେଲା ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଟଙ୍କା କାରବାର ପାଇଁ ୫% ୧୦% ଚାର୍ଜ ନେଇଥାଏ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୫୧) :

Question 1.
ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ବିନିମୟ କିପରି ହେଉଥୁଲା ?
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ କିଣାବିକା ଦ୍ରବ୍ୟ ବଦଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଘରୋଇ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ବିନିମୟ ହେଉଥିଲା ।
ହେଉଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ

(ii) ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା- କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଗୋରୁଗାଈ ଓ ଧାନ ଗହମ ଆଦି ପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣଭାବେ ଦେଣନେଣର ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରାର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ବିକଳ୍ପ ଥିଲା ।

Question 2.
ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ କାହିଁକି ହେଲା ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଘେରରେ ରହିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ଵିପାକ୍ଷୀୟ ଆବଶ୍ୟକତାର ସଂଯୋଗ ଓ ଭାଗ ଯୋଗ୍ୟତାର ଅଭାବ ମୁଖ୍ୟ ଥିଲା ।

(ii) ଅର୍ଥାତ୍ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ଗାଈ ବଦଳରେ ପୋଷାକ, ଔଷଧ, ଚାଉଳ ଇତ୍ୟାଦି ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛି । ତେଣୁ ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବିକିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତିଟିଏ ମିଳିବା ଅତି ବିରଳ ।

(iii) ସେହିପରି ଗାଈକୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି ବିକିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଅର୍ଥାତ୍‌ ଏହା ଭାଗ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହା ବ୍ୟତୀତ କ୍ଷୀର, ଦହି, ସବୁଜ ପନିପରିବା ଭଳି ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଶୀଘ୍ର ପଚିସଢ଼ି ଯାଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶୀଘ୍ର ବିକ୍ରି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(iv) ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଭାରି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ବୋହିକି ନେବା ଆଣିବା କରିବା ତଥା ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥର ସଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟ ନିରୂପଣ କରିବାରେ ମଧ୍ଯ ଅସୁବିଧାମାନ ରହୁଥିଲା । ଏସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମାଧାନ ନିମନ୍ତେ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 3.
ସମୟାନୁକ୍ରମେ ମୁଦ୍ରା କିପରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଵରୂପରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଛି ?
Answer:
(i) ଆଦିମ କାଳରେ କଉଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଓ ଗୋରୁଗାଈ ଆଦିଦ୍ଵାରା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ହେଉଥିଲା । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଥିବାରୁ କାଳକ୍ରମେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ଓ ପରେ କାଗଜ ଟଙ୍କାର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ।

(ii) ଆଜିକାଲି କାଗଜ ଟଙ୍କା ବଦଳରେ ଡିଜିଟାଲ ଅର୍ଥ (ୟୁପିଆଇ, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼ ଓ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼) କାରବାର ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍ ଓ କାର୍ଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଉଛି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Question 1.
ଧରିନିଅ ତୁମେ ଜଣେ ଚାଷୀ ଏବଂ ତୁମେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନେ ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି । ତୁମେ ତୁମ ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ହଳେ ନୂଆ ଜୋତା, ଔଷଧ ଓ ପ୍ଲେଟର ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜିନିଷ ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି । ତେବେ ତୁମ ପାଖରେ ବିନିମୟ ପାଇଁ କେବଳ ବଳଦଟିଏ ଅଛି । ଚିନ୍ତାକର, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ଥାନରୁ ମିଳୁଥିବା ଏସବୁ ଜିନିଷ ପାଇଁ, ତୁମେ ବଳଦକୁ କିପରି ବଦଳେଇ ପାରିବ ? ତୁମେ କେଉଁସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି ?

Answer:
(i) ମତେ ମୋର ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯଥା- ହଳେ ନୂଆ ଜୋତା, ଏକ ସ୍ଵେଟର ଓ ମୋ ଜେଜେମା’ଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ ରଖୁଥ‌ିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ । ଏ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବଦଳରେ ସେ ମୋ ପାଖରେ ଥ‌ିବା ବଳଦ ନବାକୁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(ii) ଏପରି ସଂଯୋଗ ସ୍ଥାପନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁରୂହ ବ୍ୟାପାର । ଏଥିପାଇଁ ମତେ ବହୁସ୍ଥାନ ବୁଲି ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବା ନିଶ୍ଚୟ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ।

Question 2.
ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ବାସନକୁସନ କିଣିବା । ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟର କିଛି ଉଦାହରଣ । ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଲୋକମାନଙ୍କର କି କି ପ୍ରକାର ଅନୁଭୂତି ରହିଛି ? ଲୋକଙ୍କଦ୍ଵାରା ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ଚାଲିଥିବା ବିନିମୟର କିଛି ଘଟଣା ଘଟୁଛି କି ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଧୀରେଧୀରେ ଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି । ତେବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସମାଜରେ ଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଳ୍ପେ ବହୁତେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି । ଯେପରିକି ପୁରୁଣା ଶାଢ଼ି ବିନିମୟରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ ଦେବା ଏବଂ ଚାଷୀମାନେ ଶସ୍ୟଦେଇ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଆଦି କିଣିବା ।

(ii) ଏ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ଭଲ ଦିଗ ହେଲା – ଏହାଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରା ସଞ୍ଚିତ ରହେ, ଦେନେଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ଵାସ ଓ ସାମାଜିକ ସୁସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ ହୁଏ ଏବଂ ବିନିମୟ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଅନେକ ସମୟରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ସମସ୍ୟା ବହୁଳ ହୋଇଥାଏ । ନିଜ ଜିନିଷ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଖୋଜିବା, ନ୍ୟାୟସଂଗତ ବିନିମୟ ହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଓ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ନେବା ଆଣିବା କରିବାରେ ଅସୁବିଧାମାନ ହୋଇଥାଏ ।

(iv) ଆଧୁନିକ କାଳରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ ନୂଆରୂପ ନେଇଛି । ଏବେ ଅନଲାଇନ୍ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ, ସାମାଜିକ ମିଡ଼ିଆଗ୍ରୁପ୍ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ବିନିମୟ ଜାଲକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜିନିଷ ବା ସେବା ଅଦଳବଦଳ କରୁଛନ୍ତି । ଉଭୟ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ମିଶ୍ରଣରେ ଆଧୁନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ।

(v) ଦକ୍ଷତା ଅଦଳବଦଳ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଧୁନିକ ବିନା ଅର୍ଥ ଆଧାରିତ ବିନିମୟ ପ୍ରଣାଳୀ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ କୌଣସି ପିଲାକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇଲେ ଓ ପ୍ରତିବଦଳରେ ପିଲାର ବାପା ତାଙ୍କ ବାଡ଼ିବଗିଚା କାମ କଲେ । ଏଥିରେ ଦକ୍ଷତା ବା ସେବା ଅଦଳବଦଳ ହେଲା ।

Question 3.
ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସମୟ ରେଖାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ମୁଦ୍ରା କାରବାରରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛ ?
Answer:
ପ୍ରଦତ୍ତ ମୁଦ୍ରାର ଯାତ୍ରା ସମୟରେଖାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଆମ ଦେଶରେ ଅବହମାନ କାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଣଦେଣର ପ୍ରକାର ଓ ମାଧ୍ଯମ ତଥା ଟଙ୍କାର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତଥ୍ୟ ମିଳେ ।

1. ୬୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ।
2. ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୮୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଉଡ଼ି ବିନିମୟ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
3. ୬୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରୁ ୧୮୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୁହା, ସୁନା, ରୁପା, ତମ୍ବା ଆଦି ଧାତୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା ।
4. ୧୮୬୧ ମସିହାରୁ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମେ କାଗଜଟଙ୍କାର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
5. ୧୯୮୦ ମସିହାରୁ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ଯଥା- କ୍ରେଡ଼ିଟ କାର୍ଡ଼ ଓ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼ର ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।
6. ୨୦୧୬ ମସିହାରୁ ୟୁପିଆଇ ଡିଜିଟାଲ ଦେୟପୈଠ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ମୋବାଇଲ୍, କମ୍ପ୍ୟୁଟରଦ୍ଵାରା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ।

Question 4.
ପ୍ରଦତ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇରୁ ଖନନବେଳେ ମିଳିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକର ମୁଣ୍ଡ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରୋମ ଶାସକଙ୍କ ଛବି ରହିଛି । ଏହି ତଥ୍ୟରୁ ଆମେ କେଉଁ ନିଷ୍କର୍ସରେ ପହଞ୍ଚିବା ?

Answer:
(i) ରୋମ ଦେଶର ମୁଦ୍ରା ତାମିଲନାଡୁରୁ ମିଳିବା ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତ ରୋମ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା । ଏହି ନୌବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ଆରବ ସାଗର ପଥଦେଇ ହେଉଥିଲା ।

(ii) ଏହା ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନର ସୂଚନା ବହନ କରେ । ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ ଯେ ଭାରତରେ ମଧ୍ଯ ରୋମ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଣନେଣର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ।

Question 5.
ନିଜ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ଦଳ ଗଠନ କର । ଦଳଗତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଘରର ସଦସ୍ୟ, ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ଦୋକାନୀ ଆଦି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ପୁରୁଣା ମୁଦ୍ରା ସଂଗ୍ରହ କର । ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକର ବିଭିନ୍ନ ବିଶେଷଗୁଡ଼ିକୁ ଲେଖୁରଖ । ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଥିରେ ଓ କେଉଁ ମସିହାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଏବଂ ଏହାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କେଉଁ ଛବି ବା ଲେଖା ରହିଛି, ଏସବୁର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ଏହି ଅନୁଧ୍ୟାନରୁ ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ ? ତୁମର ଅନୁମାନ ଠିକ୍ ବା ଭୁଲ୍, କିପରି ଜାଣିପାରିବ ?
Answer:
(କ) ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ରେକର୍ଡିଂ :
(i) ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ (ତମ୍ବା, ରୁପା, ନିକେଲ) ମୁଦ୍ରାର ଚିହ୍ନଟକରଣ ।
(ii) ପ୍ରସ୍ତୁତି ବର୍ଷ : ଯଦି ପଢ଼ି ହେଉଥାଏ, ତା’ହେଲେ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରସ୍ତୁତି ବର୍ଷ ଲେଖୁ ରଖାଯିବ ।
(iii) ମୁଦ୍ରା ବା ସିକ୍‌କାର ସାମ୍ନାପଟ / ମୁଖ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵ : ଏହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ, ଦେବଦେବୀ ଓ ଜାତୀୟ ପ୍ରତୀକ ଆଦିର ଛବି ରହିଥାଏ ।
(iv) ସିକ୍‌କାର ପଛ ପାର୍ଶ୍ବ | ପ୍ରତିପାର୍ଶ୍ବ : ଏହି ପାର୍ଶ୍ଵରେ ମୁଦ୍ରାର ମୂଲ୍ୟ, ବର୍ଷ, ବିଭିନ୍ନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଐତିହାସିକ ପ୍ରତୀକ ଆଦି ରହିଥାଏ ।

(ଖ) ଉପଲବ୍‌ଧ ତଥ୍ୟର ବିଶ୍ଳେଷଣ :
(i) ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା : ଏହା ସିଲ୍‌କାଗୁଡ଼ିକ ସମସାମୟିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରାର ସମୃଦ୍ଧିର ସୂଚକ ।
(ii) ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସ : ମୁଦ୍ରା / ସିକ୍‌କାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସମୟର ଶାସକ | ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼େ ।
(iii) ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ : ସିକ୍‌କାର ପଛପଟେ ଥିବା ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତୀକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ ।

(ଗ) ଯାଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା :
(i) ଉପଲବ୍ଧ ମୁଦ୍ରାକୁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ମୁଦ୍ରା ରେକର୍ଡ଼ ଓ ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁସ୍ତକ ସହ ମିଳାଇ ପୁନଃ ଯାଞ୍ଚ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
(ii) ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌ରେ ଥ‌ିବା ସିକ୍‌ ସଂଗ୍ରାହକ ବିଶାରଦଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ଆବଶ୍ୟକ ।
(iii) ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଭଳି ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ମୁଦ୍ରାଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରୁ ଅନଲାଇନ୍ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ପୁନଃ ଯାଞ୍ଚର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ଉଦାହରଣ : ୧୯୪୭ ମସିହାର ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାର ସମ୍ମୁଖ ଭାଗରେ ଇଂଲଣ୍ଡ ରାଜା ଷଷ୍ଠ ଜର୍ଜଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଏବଂ ପଛପାର୍ଶ୍ବରେ ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭର ସିଂହ ଚିହ୍ନ ରହିଛି । ଏହା ଉପନିବେଶବାଦର ଅନ୍ତ ଓ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣ ସୂଚନା ଦେଉଛି ।

Question 6.
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦେଣନେଣ ଯଥା— ପନିପରିବା କିଣିବା ବା ଜମି କିଣିବା ସମୟରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ କ’ଣ ସବୁ ଘଟିଥବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରୁଛ ? ଏଥରେ କି କି ସମସ୍ୟା ଉପୁଜୁଥୁବ ?
Answer:
(i) ଭାରୀ ତଥା ଅସୁବିଧା ଜନକ : ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ସିକ୍‌କାର ଓଜନ ଏକ ସମସ୍ୟା ହେଲା । ବହୁ ପରିମାଣରେ ମୁଦ୍ରା ବୋହିବା ବା ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ।

(ii) ସୀମିତ ମୂଲ୍ୟ : ସିକ୍‌କାର ମୂଲ୍ୟ ବହୁତ କମ୍ ଯଥା- ପାଏ, ଅଧୁଲି ଠାରୁ ଟ.୨ ବା ଟ.୫ ଥିଲା । ବଡ଼ ନେଣଦେଣ (ଯଥା- ଜମି ଖରିଦ ବିକ୍ରି ଇତ୍ୟାଦି) ପାଇଁ ବହୁତ ସିକ୍‌କା ଦରକାର ପଡ଼େ ।

(iii) ଗଣନାର ସମସ୍ୟା : ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ସିକ୍‌କା ଗଣିବା କଷ୍ଟକର ଓ ସମୟସାପେକ୍ଷ ।

(iv) ଘଷିହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେବା : ବହୁବାର ବ୍ୟବହାର କଲେ ସିକ୍‌କା ଘଷିହୋଇ ଆକୃତି ଓ ଚମକ ହରାଏ । ଏପରି ସିକ୍‌କା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଲୋକେ ଅମଙ୍ଗ ହୁଅନ୍ତି ।

(v) ନକଲି ସିକ୍‌କା : ନକଲି ସିକ୍‌କା ବା ଅନୁନ୍ନତ ମାନର ଧାତୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସିକ୍‌କା ବଜାରରେ ଚାଲିପାରେ । ଏହା ଯୋଗୁଁ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଅବିଶ୍ଵାସ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

(vi) ଧାତୁ ଅଭାବ ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ : ସିକ୍‌କା ତିଆରି ପାଇଁ ତମ୍ବା, ନିକେଲ ଆଦି ଧାତୁର ଅଭାବ ପଡ଼ିପାରେ । କେବେକେବେ ସିକ୍ସା ତିଆରି କରିବାର ଖର୍ଚ୍ଚ ତାହାର ମୂଲ୍ୟଠାରୁ ବେଶୀ ହୁଏ ।

Question 7.
ପ୍ରଦତ୍ତ ୫୦ ଓ ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟକୁ ଦେଖ । ନୋଟ୍‌ର ପଛପଟରେ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଚିତ୍ରିତ କରୁଥିବା ନମୁନାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁଛନ୍ତି କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟାକର ।
Answer:
(i) ୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ରେ ହାମ୍ପିର ପଥର ରଥର ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି । ହାମ୍ପି ହେଉଛି ବିଜୟନଗର (କର୍ଣ୍ଣାଟକ) ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପୁରୁଣା ରାଜଧାନୀ । ଏହି ପଥର ରଥ ଭାରତର ପୁରାତନ ପ୍ରସ୍ତର ଶିଳ୍ପ କଳା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରତିନିଧୁତ୍ଵ କରେ ।

(ii) ୧୦୦ ଟଙ୍କା ନୋଟ୍‌ରେ ଥ‌ିବା ଛବି ରାଣୀ କି ଭାଭ ଭାରତର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ନିଦର୍ଶନ ଅଟେ । ଏହା ଗୁଜରାଟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ସିଡ଼ିଥିବା କୂଅ । ଏହା ଭାରତର ପୁରାତନ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପ୍ରଣାଳୀର ଏକ୍ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ । ଏହି କୂଅର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ଶିଳ୍ପକଳା, ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ଓ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ ପଦ୍ଧତିର ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ଵୟ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୂର୍ତ୍ତିକଳାର ସ୍ଵାକ୍ଷର ବହନ କରେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ଚାଷୀଙ୍କ କାହାଣୀରେ କଳ୍ପନା କର, ଚାଷୀଜଣକ ଏପରି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜିବ ଯିଏ ବଳଦ ବିନିମୟରେ ହଳେ ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ ଦେଇପାରୁଥୁବ । ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିବା କ’ଣ ସହଜ ହେବ ? ଉପରୋକ୍ତ ପରିସ୍ତିତିରେ ତୁମେ କେଉଁ ସବୁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବ ?
Answer:
ଚାଷୀଜଣକ ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିବା ସହଜ ହେବ ନାହିଁ । ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ସମୟରେ ଆମେ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ଅସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲୁ । ଯଥା- ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗର ଅନୁପସ୍ଥିତି, ବିଭାଜନ, ସ୍ଥାୟିତ୍ଵ, ସଂରକ୍ଷଣ, ବହନ ଯୋଗ୍ୟତା ।

Question 2.
ଉପରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଭାବରେ ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗର କି ଉଦାହରଣ ରହିଛି ?
Answer:

1. ଚାଷୀଜଣକ ହଳେ ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରତି ବଦଳରେ ଦେବାକୁ ବଳଦଟିଏ ଅଛି ।
2. ସୁତରାଂ ତାକୁ ଗ୍ରାହକଟିଏ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯିଏ ବଳଦ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବ ।
3. ଚାଷୀ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଜୋତା, ସ୍ଵେଟର ଓ ଔଷଧ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 3.
ଉପରୋକ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଚାଷୀର ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜ କରିବାରେ ‘ଅର୍ଥ | ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରା’ କେଉଁସବୁ ପ୍ରକାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:

1. ମୁଦ୍ରାଦ୍ଵାରା ଚାଷୀ କିଣାବିକାରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥ‌ିବା ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଅନ୍ତ ଘଟିବ ।
2. ଚାଷୀ ତା’ର ବଳଦକୁ ବିକ୍ରି କରି ମୁଦ୍ରା ପାଇବ ଏବଂ ସେହି ମୁଦ୍ରାରୁ କିଛି ଦେଇ ସେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଜିନିଷସବୁ କିଣିପାରିବ ।
3. ମୁଦ୍ରାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ରଖୁହେବ । ଏହାର ମୂଲ୍ୟରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବ ନାହିଁ ।
4. ଛୋଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ବା ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବା ପାଇଁ କ୍ଷୁଦ୍ର ମୂଲ୍ୟର ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ।
5. ବଡ଼ବଡ଼ ଓଜନିଆ ବସ୍ତ ବଦଳରେ ମୁଦ୍ରା ନେବାଆଣିବା ସହଜସାଧ୍ୟ ।

Question 4.
ମନେକର ତୁମେ ବହିଟିଏ କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ । ତୁମ ପାଖରେ ୫୦ ଟଙ୍କା ଅଛି । ତୁମ ଘର ପାଖରେ ଥିବା ବହି ଦୋକାନରେ ତୁମେ ବହିର ଦାମ୍ ୧୦୦ ଟଙ୍କା ବୋଲି ଜାଣିଲ । ସେହିଦିନ ବହିଟି କିଣିବା ପାଇଁ ତୁମ ପାଖରେ କି ବିକଳ୍ପ ଅଛି ? ତୁମେ ଦୋକାନୀକୁ ପରେ ଟଙ୍କା ଦେଇଦେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବ କି ?
Answer:
ଉ ହଁ, ମୁଁ ବହି ଦୋକାନୀକୁ ବହିଟି ମୋତେ ଦେବାପାଇଁ କହିବି । ମୋ ପାଖରେ ଥିବା ୫୦ ଟଙ୍କା ତାଙ୍କୁ ଦେବି ଓ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ତାଙ୍କୁ ପରେ ଦେବାପାଇଁ କହିବି । ମୋର ବହିଟି ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକ ଥିବାରୁ ସେହିଦିନ ହିଁ ତାହାକୁ କ୍ରୟ କରିବି ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ଯରେ ଯୋଗସୂତ୍ରର ଭୂମିକା କିଏ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ?
Answer:
ଅର୍ଥ

Question 2.
ଜନ ମେନାର୍ଡ଼ କେନ୍‌ସ କେଉଁ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ?
Answer:
ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ

Question 3.
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବାସହ ଅଦଳବଦଳକୁ କେଉଁ ବ୍ଯବସ୍ଥା କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା

Question 4.
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ପରସ୍ପର ଚାହୁଁଥ‌ିବା ଜିନିଷ ଅଛି, ସେପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିନିମୟ କରିବାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
‘ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗ

Question 5.
ଆସାମର ‘ଜୁନ୍‌ବିଲ୍’ଠାରେ ତିନିଦିନିଆ ସାମାଜିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ କାହାକୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଅଗ୍ନି ଦେବତାଙ୍କୁ

Question 6.
ଆଗ କାଳରେ ମୁଦ୍ରା (mint coin) ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ କେଉଁ ମିଶ୍ରଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥୁଲା ?
Answer:
ରୂପା ଓ ତମ୍ବା

Question 7.
ଟଙ୍କାର ସଂକେତ କୁ କେବେ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ?
Answer:
୨୦୧୦ ମସିହା

Question 8.
କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଚୀନ୍

Question 9.
ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନକୁ କିଏ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ

Question 10.
ଇଂରାଜୀରେ ୟୁପିଆଇ (UPI) ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ କ୩ଣ ?
Answer:
United Payments Interface

Question 11.
ଦୁଇଶହ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍‌ର ପଛପଟରେ କେଉଁ ସ୍ତୂପର ଚିତ୍ର ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ସାଞ୍ଚସ୍ତପ

Question 12.
ଏକ ଅଣା କହିଲେ ଏକ ଟଙ୍କାର କେତେ ଭାଗ ସହ ସମାନ ?
Answer:
୧/୧୬ ଭାଗ

Question 13.
ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଛୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା

Question 14.
ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ କାହାର ପ୍ରତିଛବି ରଖାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
ବରାହ (ବିଷ୍ଣଙ୍କର ତୃତୀୟ ଅବତାର)

Question 15.
ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ କାହାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ମୁଦ୍ରା ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
କେଉଁ ମୁଦ୍ରାକୁ ଚୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ?
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା
(ଖ) କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ ମୁଦ୍ରା
(ଗ) ଡେବିଟ୍ ମୁଦ୍ରା
(ଘ) ୟୁ.ପି.ଆଇ.ମୁଦ୍ରା
Answer:
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା

Question 2.
ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅସୁବିଧା ହେତୁ କାହାର ଜନ୍ମ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା
(ଖ) ତମ୍ବା ମୁଦ୍ରା
(ଗ) ମୁଦ୍ରା
(ଘ) କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼
Answer:
(ଗ) ମୁଦ୍ରା

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ଯରେ କିଏ ଯୋଗସୂତ୍ରର ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
(କ) ମାନସମ୍ମାନ
(ଖ) ଧନସମ୍ପରି
(ଗ) ଯଶକୀର୍ତ୍ତି
(ଘ) ଅର୍ଥ
Answer:
(ଘ) ଅର୍ଥ

Question 4.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଆସାମର କେଉଁ ଜିଲ୍ଲାରେ ଦ୍ରବ୍ୟବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଅଛି ?
(କ) ଦିସ୍‌ର
(ଖ) ମୋରି ଗାଓଁ
(ଗ) ରେତଗାଓଁ
(ଘ) ଗୋରି ଗାଓଁ
Answer:
(ଖ) ମୋରି ଗାଓଁ

Question 5.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଟଙ୍କା ବା ମୁଦ୍ରାର ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ତୁମର ଧାରଣା ହେଉଛି ?
(କ) କିଣାବିକା ସହଜ ହୋଇଛି
(ଖ) ଚୋରି ଡକାୟତି ବଢ଼ିଯାଇଛି
(ଗ) ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ବଢ଼ିଛି
(ଘ) ଅଧୁକ ସମ୍ପରି ଠୁଳ କରାଯାଇପାରୁଛି
Answer:
(କ) କିଣାବିକା ସହଜ ହୋଇଛି

Question 6.
ପୁରାତନ କାଳରେ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ?
(କ) ହେଣ୍ଡନୋଟ
(ଖ) ଦଲିଲ
(ଗ) ଧାତବ ମୁଦ୍ରା
(ଘ) ଜମିବାଡ଼ି
Answer:
(ଗ) ଧାତବ ମୁଦ୍ରା

Question 7.
ଆମ ଦେଶରେ ୟୁ.ପି.ଆଇ. ମାଧ୍ୟମରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବା କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
(କ) ୨୦୧୪
(ଖ) ୨୦୧୫
(ଗ) ୨୦୧୬
(ଘ) ୨୦୧୭
Answer:
(ଗ) ୨୦୧୬

Question 8.
କେବେଠାରୁ ଭାରତରେ ଏ.ଟି.ଏମ୍. କାର୍ଡ଼ର ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୮୦ ମସିହା
(ଖ) ୧୯୯୦ ମସିହା
(ଗ) ୧୯୫୦ ମସିହା
(ଘ) ୧୯୪୭ ମସିହା
Answer:
(କ) ୧୯୮୦ ମସିହା

Question 9.
ବର୍ତ୍ତମାନର ଦଶଟଙ୍କିଆ ନୋଟର ପଛପଟରେ କେଉଁ ମନ୍ଦିରର ଛବି ରହିଛି ?
(କ) ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
(ଖ) କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର
(ଗ) ଭୀମେଶ୍ଵର ମନ୍ଦିର
(ଘ) ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର
Answer:
(ଖ) କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର

Question 10.
ନିମ୍ନୋକ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ଧାତୁଟିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉନାହିଁ ?
(କ) ନିକେଲ
(ଖ) କପର୍
(ଗ) ଜିଙ୍କ
(ଘ) ରୂପା
Answer:
(ଘ) ରୂପା

Question 11.
ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇର ଖନନରୁ କେଉଁ ଦେଶର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ମିଳିଥିଲା ?
(କ) ଇଟାଲୀ
(ଖ) ଫ୍ରାନ୍ସ
(ଗ) ପର୍ତ୍ତୁଗାଲ
(ଘ) ରୋମ
Answer:
(ଘ) ରୋମ

Question 12.
ଭାରତର କେଉଁ ଦୁଇଟି ରାଜ୍ୟରେ ଖନନ ସମୟରେ ଅନେକ ବୈଦେଶିକ ମିଳିଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ ?
(କ) କେରଳ ଓ ତାମିଲନାଡୁ
(ଖ) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ଓଡ଼ିଶା
(ଗ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜୁରାଟ
(ଘ) ବିହାର ଓ ଓଡ଼ିଶା
Answer:
(କ) କେରଳ ଓ ତାମିଲନାଡୁ

Question 13.
ପୂର୍ବେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଥ‌ିବା କେତେ ଅଣାରେ ଏକ ଟଙ୍କା ହୋଇଥାଏ ?
(କ) ଚାରି ଅଣା
(ଖ) ଆଠ ଅଣା
(ଗ) ବାର ଅଣା
(ଘ) ଷୋହଳ ଅଣା
Answer:
(ଘ) ଷୋହଳ ଅଣା

Question 14.
୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଏକ ଡଜନ କଦଳୀ କିଣିବା ପାଇଁ କେତେ ଅଣା ଦେବାକୁ ପଡୁଥିଲା ?
(କ) ଏକ ଅଣା
(ଖ) ଦୁଇ ଅଣା
(ଗ) ତିନି ଅଣା
(ଘ) ଚାରି ଅଣା
Answer:
(କ) ଏକ ଅଣା

Question 15.
ଟଙ୍କା ସଂକେତ ଭାରତର କେଉଁ ଲିପିରୁ ଆସିଅଛି ?
(କ) ପାଲି
(ଖ) ପ୍ରାକୃତ
(ଗ) ସଂସ୍କୃତ
(ଘ) ଦେବନାଗରୀ
Answer:
(ଘ) ଦେବନାଗରୀ

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ____________ ର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା । (ବିନିମୟ, ବାଣିଜ୍ୟ, ବ୍ୟବସାୟ, କିଣାବିକା)
Answer:
ବିନିମୟ

Question 2.
ଖାସି ଓ ଜୟନ୍ତିଆ ଆଦି ଜନଜାତି _______________ରାଜ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ।
(ଆସାମ, ମେଘାଳୟ, ମଣିପୁର, ତ୍ରିପୁରା)
Answer:
ମେଘାଳୟ

Question 3.
ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ______________ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଣିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ ।
(ପନିପରିବା, ସୁନାରୂପା, ତେଲଲୁଣ, ବାସନକୁସନ)
Answer:
ବାସନକୁସନ

Question 4.
କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ________________ ଜନନୀ’’ ଅଟେ । (ଜ୍ଞାନ, ମାନବୃଦ୍ଧି, ସମ୍ମାନ, ଉଦ୍ଭାବନ)
Answer:
ଉଦ୍ଭାବନ

Question 5.
ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସେବାର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ___________ ଏକ ସାଧାରଣ ପରିମାପକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (ମୁଦ୍ରା, ସୁନା, ତମ୍ବା, କଉଡ଼ି)
Answer:
ମୁଦ୍ରା

Question 6.
ପୁରାତନ କାଳରେ ____________ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ (coins) ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ।
(ଧାତବ, ଅଧାତବ, ପଥର, ଲୁହା)
Answer:
ଧାତବ

Question 7.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ __________ ମିଶ୍ରିତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ହେଉଛି । (ତମ୍ବା, ସୁନା, ଲୁହା, ରୂପା)
Answer:
ଲୁହା

Question 8.
ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡ଼ୁକୋଟାଇଠାରେ ହୋଇଥିବା ଖନନରୁ _____________ ଦେଶର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ମିଳିଥିଲା । (ଇଟାଲୀ, ଫ୍ରାନ୍ସ, ରୋମ୍, ତୁର୍କୀ)
Answer:
ରୋମ୍

Question 9.
_____________ ଅଣା ଏକ ଟଙ୍କା ସଙ୍ଗେ ସମାନ । (୧୨ ଅଣା, ୧୩ ଅଣା, ୧୪ ଅଣା, ୧୬ ଅଣା)
Answer:
୧୬ ଅଣା

Question 10.
ଟଙ୍କା ସଂକେତ ? ଡିଜାଇନ୍ _____________ କରିଥିଲେ ।
(ଶ୍ରୀ ଉଦୟ କୁମାର, ଶ୍ରୀ ଅଜୟ କୁମର, ଶ୍ରୀ ବିଜୟ କୁମାର, ଶ୍ରୀ ବିନୟ କୁମାର)
Answer:
ଶ୍ରୀ ଉଦୟ କୁମାର

Question 11.
____________ ଦେଶରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା ।
(ଆମେରିକା, ଜାପାନ, ଚୀନ୍, ଭାରତ)
Answer:
ଚୀନ୍

Question 12.
ଭାରତରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା _____________ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
(ପଞ୍ଚଦଶ, ସପ୍ତଦଶ, ଅଷ୍ଟାଦଶ, ଷୋଡ଼ଶ)
Answer:
ଅଷ୍ଟାଦଶ

Question 13.
ଆମ ଦେଶରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବାର ଅଧିକାର ____________ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
(ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଅଫ ବରୋଦା, ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍, ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍, କାନାଡ଼ା ବ୍ୟାକ୍ସ୍)
Answer:
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍

Question 14.
ଆଜିକାଲିର କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଥମ ପାର୍ଶ୍ବରେ __________ ଙ୍କର ଛବି ଦେଖ‌ିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
(ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ, ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ, ସର୍ଦାର ପଟେଲ)
Answer:
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ

Question 15.
ଗ୍ରାହକମାନେ ବଜାରରୁ ଜିନିଷ କିଣିଲାପରେ ମୋବାଇଲରେ ____________ କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଡିଜିଟାଲ ପେମେଣ୍ଟ କରିଥା’ନ୍ତି । (QR କୋଡ଼, OR କୋଡ଼, SR କୋଡ଼, PR କୋଡ଼)
Answer:
QR କୋଡ଼୍

ଠିକ୍ ଭକ୍ତି ପାଖରେ ଠିକ୍ (✓) ଚିହ୍ନ ଓ ଭୁଲ୍ ଭକ୍ତ ପାଖରେ ଭୁଲ୍ (✗) ଚିହ୍ନ ଦିଅ ।

Question 1.
ଟଙ୍କାର ଉଦ୍ଭାବନ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ସିଧାସଳଖ ଅଦଳବଦଳ କରିପାରୁ ନଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 2.
ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆମ ଦେଶରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 3.
UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଟଙ୍କା ପଠାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆମ ଦେଶରେ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 4.
କାଗଜ ଟଙ୍କା ପ୍ରଥମେ ଭାରତବର୍ଷରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 5.
ପୂର୍ବକାଳରେ ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ କୁହାରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 6.
ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ କାଗଜ ନୋଟ ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଇଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 7.
ଜନ୍ ମେନାର୍ଡ଼ କେନସ୍ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଥିଲେ ।
Answer:
✓

Question 8.
ଆସାମର ‘ଜୁନ୍ ବିଲ୍’ ମେଳା ପ୍ରତିବର୍ଷ ୫ ଦିନ ବ୍ୟାପୀ ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ ।
Answer:
✗

Question 9.
କଥାରେ ଅଛି ‘ ଆବଶ୍ୟକତା ହେଉଛି ଆବିଷ୍କାରର ଜନନୀ’’ ।
a
✗

Question 10.
ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 11.
ଟଙ୍କାର ୡ ସଙ୍କେତକୁ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ସ୍ଵୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
Answer:
✗

Question 12.
୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଭାରତ ତାର ସ୍ଵାଧୀନତାର ୭୪ ବର୍ଷ ପୂର୍ତ୍ତି ପାଳନ କରିଥିଲା ।
Answer:
✗

Question 13.
ବଦଳ ପଦ୍ଧତିରେ ସୀମିତତା ଯୋଗୁଁ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦେଣନେଣ ମାଧ୍ୟମ ଦ୍ଵାରା ମୁଦ୍ରାର ବିକାଶ ଘଟିଥିଲା ।
Answer:
✓

Question 14.
ଏକ ଅଢ଼କା ପ୍ରାୟ ଚାରି କିଲୋଗ୍ରାମ ସହ ସମାନ ।
Answer:
✗

Question 15.
ଭାରତର କାଗଜ ନୋଟ୍ ଛାପିବା ଓ ବିତରଣ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଏକ ମାତ୍ର ଅନୁମୋଦିତ ଉତ୍ସ ।
Answer:
✓

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶର ମୁଦ୍ରାର ସଂକେତ	ସୁନା
ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରାର ଧାତୁ	ବାଘ
ୟୁ.ପି.ଆଇ. ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ ହେବା	ଚୀନ୍
ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍	୨୦୧୬ ମସିହା
ପ୍ରଥମ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ଚୋଳ ରାଜବଂଶର ମୁଦ୍ରାର ସଂକେତ	ବାଘ
ପୁରାତନ ମୁଦ୍ରାର ଧାତୁ	ସୁନା
ୟୁ.ପି.ଆଇ. ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁହେବା	୨୦୧୬ ମସିହା
ଭାରତରେ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ୍
ପ୍ରଥମ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ	ଚୀନ୍

Question 2.
(ନୋଟ୍ରପଛର ଚିତ୍ର)

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା
୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଲାଲକିଲ୍ଲା
୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ରାନୀକି ଭାୱ
୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ରଥଚକ
୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	କର୍ଣ୍ଣାଟକର ହାମ୍ପି ମନ୍ଦିର

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୫୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	କର୍ଣ୍ଣାଟକର ହାମ୍ପି ମନ୍ଦିର
୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ରାନୀକି ଭାୱ
୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଲାଲକିଲ୍ଲା
୧୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିରର ରଥଚକ
୨୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍	ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଅତୀତରେ କେଉଁସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:

1. ଅତୀତରେ ଲୋକମାନେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ, ବିଭିନ୍ନ ମଞ୍ଜି ଆଦିକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।
2. ଏହି ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ନେବା ଓ ଆଣିବାରେ ଅନେକ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ ।

Question .
‘‘ଚାହିଦାର ଦୈତ ସଂଯୋଗ’’ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:
(i) ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛୁକ ଦୁଇ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ପରସ୍ପରର ଆବଶ୍ରକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଥାଏ, ତେବେ ବିନିମୟ ସହଜ ହେଉଥିଲା । ଏହାକୁ ଚାହିଦାର ଦ୍ଵୈତ ସଂଯୋଗ କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଦଳବଦଳ ପାଇଁ ଥ‌ିବା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମଗ୍ରୀ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଆବଶ୍ରକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜରୁରୀ । ଉଦାହରଣ – ତନ୍ତୀର ଧାନ ଦରକାରପୂବ ଓ ଚାଷୀର ଲୁଗା ଦରକାର ଥ‌ିବ । ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିନିମୟ ସମ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ ।

Question 3.
ଆସାମ ଓ ମେଘାଳୟର ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ କେବେଠାରୁ ଏକ ମେଳାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛନ୍ତି ?
Answer:

1. ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଏହି ମେଳା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ । ଏହା ତିନିଦିନ ଯାଏଁ ଚାଲି ଥାଏ ।
2. ଏହି ମେଳାରେ ଆସାମ ଓ ମେଘାଳୟର ତିଓ୍ବା, କାର୍ସୀ, ଖାସି ଓ ଜୟନ୍ତିଆ ଆଦି ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ମିଳିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ସାଥ୍‌ରେ ଆଣିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମେଳା ଏକ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୂପେ ଚାଲୁ ରହିଛି ।

Question 4.
ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ କିପରି ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:

1. ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ, ତେଣୁ ତାହାର ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲା ଓ ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ‘ମୁଦ୍ରା’ର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
2. ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏହା ଦେୟ ପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବରେ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା ।

Question 5.
ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାକୁ ଶାସକମାନେ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ ?
Answer:

1. ପୁରାତନ କାଳରେ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ (Coins) ଟଙ୍କାର ଏକ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା । ସେହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଶାସକମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।
3. ସେହି ମୁଦ୍ରାର ବ୍ୟବହାର ସେମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ପ୍ରଚଳନ ଶାସକମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିଲା ।

Question 6.
କାଗଜ ନୋଟର ପ୍ରଚଳନ କେବେ ଓ କିପରି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ବହୁତ ଗୁଡ଼ିଏ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାକୁ ନେବା ଆଣିବା କରିବା କଷ୍ଟକର ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଞ୍ଜୟ କରି ରଖୁବା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ୟାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
2. ତେଣୁ ଏହିସବୁ ସମସ୍ୟାର ଉପଯୁକ୍ତ ବିକଳ୍ପ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଫଳରେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରାର ପ୍ରଚଳନ ହୋଇଥିଲା । କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମେ ଚୀନ୍‌ରେ ହୋଇଥିଲା । ଭାରତରେ ଏହାର ପ୍ରଚଳନ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ହୋଇଥିଲା ।

Question 7.
ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ହେବାପରେ ମୁଦ୍ରାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ବିଷୟରେ ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ହେବା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ମୋବାଇଲରେ QR କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଟଙ୍କା ପ୍ରେରଣ କରିପାରୁଛନ୍ତି । ଛୋଟ ଫଳ ଦୋକାନୀଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହି ଡିଜିଟାଲ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆପଣେଇ ନେଲେଣି ।

(ii) ଏହାଛଡ଼ା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋ ।ନିସ୍ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥ‌ିବା ମୁଦ୍ରାକୁ ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଉଛି । ଏହାବ୍ୟତୀତ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍ କାର୍ଡ଼, ନେଟ୍ ବ୍ୟାକିଙ୍ଗ୍ ଓ ୟୁପିଆଇ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମୁଦ୍ରାର ବିବର୍ତ୍ତନ କେବେଠାରୁ କିପରି ହୋଇଆସିଛି ତାହାର ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ଯାତ୍ରା ଖୁବ୍ ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା ଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଅନେକ ବିବର୍ତ୍ତନ ବା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟି ଏବେ ଆମେ କାଗଜ ନୋଟ୍‌କୁ ମୁଦ୍ରାରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛୁ ।

(ii) ଧାତବ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଟଙ୍କାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପ୍ରରୂପ ଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ସେତେବେଳର ଶାସକମାନେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସୁବିଧା ପାଇଁ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରୁଥିଲେ ।

(iii) କାଳକ୍ରମେ ସେହି ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵୀକୃତି ଲାଭ କରିଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଭୌଗୋଳିକ କ୍ଷେତ୍ରର ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ସହଜ ଓ ସୁଗମ ହୋଇପାରିଥିଲା । ଧାତବ ମୁଦ୍ରା ବହନ କରି ନେବା ଆଣିବାରେ ଅସୁବିଧା ହେବାରୁ କାଳକ୍ରମେ କାଗଜ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ ହେଲା ।

Question 2.
ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତିରେ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ତିଷ୍ଠି ରହିଛି । ଏକ ଉଦାହରଣ ଦେଇ ବୁଝାଅ ।
Answer:
(i) ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀରେ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ରବସ୍ଥା ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପଦ୍ଧତିର ସ୍ଥାନ ଅଧ୍ବକାର କରିଛି ତଥାପି କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏଯାଏ ତିଷ୍ଠି ରହିଛି ।

(ii) ଆସାମର ମୋରି ଗାଓଁ ଜିଲ୍ଲାର ‘ଜୁବିଲ୍’ ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ତିନିଦିନିଆ ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାକୁ ଉଦାହରଣଭାବେ ନିଆଯାଇପାରେ ।

(iii) ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ମେଳାରେ ଅନେକ ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଯୋଗ ଦେଇଥା’ନ୍ତି । ସେମାନେ ସାଥ୍‌ରେ ଆଣିଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ବିନିମୟ କରିଥା’ନ୍ତି । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଭାବରେ ଚାଲି ଆସୁଅଛି ।

Question 3.
ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରାଦମାଞ୍ଚଳରେ କିପରି ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟମାନ ମିଳିପାରୁଛି ?
Answer:

1. ପୂର୍ବରୁ ଚଳି ଆସୁଥୁବା ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳମାନଙ୍କରେ ବଳବତ୍ତର ରହିଅଛି ।
2. ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ବିନିମୟରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ କିଣିବା ସହଜ ହୋଇପାରୁଛି ।
3. ଏହି ପ୍ରଥାରେ ବୁଲାବିକାଳୀମାନେ, ଘରକୁ ଘର ବା ଗଳିକୁ ଗଳି ବୁଲି ପୁରୁଣା ଶାଢ଼ି ବା ଲୁଗାପଟା ବଦଳରେ ନୂଆ ବାସନକୁସନ ବା ଘରକରଣା ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ବିନିମୟ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ପାଇଁ ଲାଭପ୍ରଦ ହୋଇଥାଏ ।

Question 4.
ଆମର ସଞ୍ଚୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କିପରି ମଜବୁତ୍ କରିପାରିଛି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:

1. ଯଦି ଜଣେ ଚାଷୀ ଧାନ ଅମଳ ପରେ ଧାନକୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖେ, ତେବେ ତାହାକୁ କୀଟ ଓ ମୂଷା ଖାଇଯିବାର ଭୟ ଥାଏ । ତେଣୁ ତାକୁ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।
2. ସେ ଯଦି ଧାନକୁ ମୁଦ୍ରା ବଦଳରେ ବିକ୍ରି କରିଦିଏ, ତେବେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିବ ।
3. ଏହାଦ୍ଵାରା ତା’ର କୌଣସି କ୍ଷତି ସହିବାର ଭୟ ନଥା, । ତେଣୁ ମୁଦ୍ରା ହିଁ ସଞ୍ଚକୁ ସୁବିଧାଜନକ ଓ ସହଜ କରିପାରିଛି ।

Question 5.
ବହୁ ପୂର୍ବକାଳରୁ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ସମାନ ନଥାଏ କାହିଁକି ? ଏ ଭିନ୍ନତା କ’ଣ ସୂଚାଇ ଥାଏ ?
Answer:

1. ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ଧାତବ ମୁଦ୍ରାର ଦୁଇଟି ପାର୍ଶ୍ଵ ଥିଲା, ଯଥା- ମୁଣ୍ଡ ଓ ଲାଞ୍ଜ ପାର୍ଶ୍ଵ ।
2. ଏଥିରେ ପ୍ରାଣୀ, ଗଛ ଓ ପାହାଡ ପରି ପ୍ରକୃତି ରୂପ ଏବଂ ରାଜା, ରାଣୀ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ସ୍ଥାନ ପାଉଥିଲା ।
3. ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ ଚାଲୁକ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ବରାହଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଛତ୍ରୀ ରହିଥିଲା ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କାର ପ୍ରଚଳନ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
Answer:
(i) ପୂର୍ବେ ଲୋକମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସେବା ବିନିମୟ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କୁହାଯାଉଥିଲା ।

(ii) ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିନିମୟର ସର୍ବପୁରାତନ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା । ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ।

(iii) ଲୋକମାନେ ବିନିମୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବରେ କଉଡ଼ି, ଲୁଣ, ଚା’, ଧୂଆଁପତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ, ଯଥା- ଗାଈ, ଛେଳି, ମେଣ୍ଢା, ଘୋଡ଼ା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

(iv) କାଳକ୍ରମେ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତିରେ ଉନ୍ନତି ଆସିବାରୁ ସେମାନେ ଏହି ବଦଳ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ କରିବାପାଇଁ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

(v) ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ଧାତୁ ନିର୍ମିତ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ବୋହିନେବା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହେଲା ଓ ଚୋରି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଲା । ତେଣୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ କାଗଜ ନୋଟ୍‌ର ପ୍ରଚଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏବେ ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲାଣି ।

Question 2.
ଆବଶ୍ୟକତା ହିଁ ଉଦ୍ଭାବନର ଜନନୀ’ ଏହି ଉକ୍ତିଟି ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କା କ୍ଷେତ୍ରରେ କାହିଁକି ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ?
Answer:
(i) ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭାବନ ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଅସୁବିଧା ଭୋଗ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । କ୍ରମଶଃ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକାର ଓ ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହିତ ବିନିମୟ ନିମନ୍ତେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।

(ii) ପଣ୍ୟ ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭୂତ ହେଲା ।

(iii) ବିନିମୟର ଏକ ସାଧାରଣ ମାଧ୍ୟମ ହିଁ କିଣାବିକାକୁ ସହଜ କରିପାରିବ, ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତ ହେଲା ଓ ଏହି କାରଣରୁ ମୁଦ୍ରାର ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ।

(iv) ଦେଣନେଣ କାରବାରରେ ଅଧିକରୁ ଅଧ‌ିକ ଲୋକ ମୁଦ୍ରା ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ଏହା ଦେୟପ୍ରଦାନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ସ୍ଵୀକୃତିଲାଭ କଲା ।

(v) ସେହିଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଦ୍ରାର ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ଆଜି ଏହା ଡିଜିଟାଲ ମୁଦ୍ରା ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲାଣି ।

Question 3.
ମୁଦ୍ରାର ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହା କିପରି ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ତାହାର ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ସମୟର ଅଗ୍ରଗତି ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟାର ବିକାଶ ସହ ଆଜିକାଲି ମୁଦ୍ରାକୁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି ।

(ii) ସିକ୍‌କା ବା କଏନ ଓ କାଗଜ ନୋଟ୍ ଭଳି ଦୃଶ୍ୟମାନ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ମୁଦ୍ରାର ଅଦୃଶ୍ୟରୂପ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁଦ୍ରାକୁ ଛୁଇଁବା ବା ଅନୁଭବ କରିବା ସମ୍ଭବ ହୋଇ ନଥାଏ ।

(iii) ଆଗରୁ ଲୋକାମନେ କାଗଜ ନୋଟ୍‌ରେ କାରବାର କରୁଥିଲେ । ଏବେ ଯୁଗ ବଦଳିଗଲାଣି । କାଗଜନୋଟ୍ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ଼, କ୍ରେଡ଼ିଟ୍‌ କାର୍ଡ଼, ନେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ୟୁପିଆଇ ଆଦିଦ୍ଵାରା ଅର୍ଥ କାରବାର ହୋଇପାରୁଛି ।

(iv) ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଅତି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଜଣକର ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଆକାଉଣ୍ଟକୁ ଅର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ଚାଲିଯାଇପାରୁଛି ।

(v) ଏବେ ଗ୍ରାହକମାନେ ଦୋକାନରୁ କିଣୁଥ‌ିବା ସାମଗ୍ରୀ ବଦଳରେ ମୁଦ୍ରା ନଦେଇ QR କୋଡ଼କୁ ସ୍କାନ୍ କରି ଡିଜିଟାଲ ଆକାରରେ ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି । ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧ‌ିକ ଅଗ୍ରଗତି ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 3 Electricity: Circuits and Their Components Notes can make exam preparation more effective.

Electricity: Circuits and Their Components Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 3 Notes

Electricity: Generation and Its Applications in Daily Life

• Electricity is a form of energy that powers many devices we use daily.
• It can be generated in various wavs, such as by windmills, solar panels, flowing water (hydropower), or burning natural gas and coal.
• Electricity is widely used in daily life for cooking, lighting, transportation, heating and cooling, entertainment, and communication. It operates appliances such as kettles, refrigerators, fans, televisions, trains, lifts, and mobile phones, making modern life convenient and efficient.

Simple Electric Circuit

Electric Cell

• An electric cell is a portable source of electrical energy used in devices such as torches, clocks and remotes.
• Every cell has two terminals: a positive terminal ( + ), which is the small metal cap, and a negative terminal (-), which is the flat metal disc at the other end.
• The chemical energy stored in the cell is converted into electrical circuit.
  

Battery

• A combination of two or more cells in a particular arrangement is called a battery. A battery can provide electrical energy for a longer time and/or more energy than a single cell.
• In a battery, the positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the next cell in series.
• Electric cells and batteries are compact, portable sources of electrical energy that make it easy to use in electrical devices anywhere.
• Electricity from cells and batteries is called direct current (DC) and is used for small devices, whereas the electricity from power plants that reaches homes and factories is called alternating current (AC) and is used for larger appliances.
  

Electric Lamp

An electric lamp in a torch may be an incandescent lamp (small bulb) or an LED lamp.
Incandescent Lamp

• In an incandescent lamp, the very thin wire inside the glass bulb is called the filament. The filament is supported by two thicker wires; one is connected to the metal case at the base and the other to the metal tip at the centre, forming the two terminals of the lamp.
• When electric current passes through the filament, it becomes very hot and glows, producing light.
  
  Incandescent Lamp used in torch

Light Emitting Diode (LED)

• An LED lamp does not have a filament. It has two terminals: the longer wire is the positive terminal and the shorter wire is the negative terminal.
• LEDs are commonly used in modern torches because thev use less energv, produce bright light and last much longer than filament lamps.
  

Electrical Circuit

• An electrical circuit is a complete path in which electric current can flow from one terminal of the cell, through wires and components, back to the other terminal.
• A lamp glows only when the circuit is closed: one terminal of the lamp is connected to the positive terminal of the cell and the other terminal is connected to the negative terminal through connecting wires.
• If there is a gap anywhere in the path, or both wires from the lamp are connected to the same terminal of the cell, the circuit is open and the lamp does not glow.
• The conventional direction of electric current in an electrical circuit is taken to be from the positive to the negative terminal of the electric cell.
• In an incandescent lamp, the filament glows whenever a closed circuit is formed, regardless of how the terminals are connected. However, an LED glows only when connected in the correct direction, as it allows current to flow in one direction only. An electrical circuit
• Current passes through the LED only when the positive terminal (longer wire) of the LED is connected to the positive terminal of the battery, and the negative terminal (shorter wire) of the LED is connected to the negative terminal of the battery. If these connections are reversed, the LED does not glow.
• If the filament of an incandescent lamp breaks, the circuit becomes open inside the lamp, and the lamp is said to be fused. It will not glow even when connected in a proper circuit.
  
  Electrical Circuit

Electric Switch

• A switch is a simple device used to open or close an electric circuit.
• When the switch is in the ON position, its conducting parts touch, the circuit is closed, and current can flow, so the lamp glows. When the switch is in the OFF position, there is a gap between its conducting parts, the circuit is open, and current cannot flow, so the lamp does not glow.
• A switch can be placed anywhere in a circuit to control the flow of current.

A Torchlight
A torchlight (flashlight) uses electricity from one or more electric cells to make a lamp glow. It has a lamp and a switch; the lamp glows when the switch is turned ON and goes off when the switch is turned OFF.

Circuit Diagrams

A diagram that shows the arrangement of the components in an electric circuit with the help of some standard symbols is called a circuit diagram.

NOTE: In the symbol for an LED, the triangle points in the direction of current flow, and the arrows represent the emission of light by the LED. International organisations like IEC, ANSI and IEEE standardise these symbols so that they can be understood in the same way worldwide.

Electrical Conductors and Insulators

• Materials through which electric current flows easily are called good conductors or conductors of electricity.
• Materials through which electric current cannot pass are called insulators or poor conductors of electricity.
• Metals such as copper, aluminium, silver and gold are good conductors, so they are used for making wires and contacts in circuits.
• Among these, copper is most commonly used because it is a good conductor, relatively cheap and easilv available.
• Materials like plastic, rubber, glass, wax, ceramics and dry wood are insulators and do not allow current to flow through them.
• Electrical wires, plugs, switches and sockets use conductors for the inner parts to allow flow of current, but their outer parts are covered with insulating materials such as plastic, rubber or ceramic to protect people from electric shocks.

NOTE: Our body is a conductor of electricity; electric current passing through the body can cause serious injury or death, so electrical appliances must always be handled with great care. We should never touch switches or plugs with wet hands, use electrical devices in wet areas, or handle wires and plugs with damaged insulation.

Electrical Circuit
An electrical circuit is a complete conducting pathway that allows electric current to flow through connected components.
The conventional direction of electric current is from the positive to the negative terminal of a cell.

Electrical Cell

• An electrical cell is a portable source of electrical energy.
• All electric cells have two terminals.

Battery

• A combination of two or more cells is called a battery.
• In a battery the positive terminal of one cell is connected to the negative terminal of the next cell and so on.

Note: The term ‘battery’ is sometimes also used for a single cell.

Electric Lamp
Electrical lamps are devices that convert electrical energy into light.
Incandescent Lamp

• In incandescent lamps, a filament is attached to two thicker wires connected to the lamp’s terminals.
• When electric current passes through the filament, it heats up and glows, producing light.
• The connection of terminals to the positive or negative cell terminals does not affect its functioning.
• LED Lamp

LED (Light Emitting Diode) lamps are electrical lamps that produce light when electric current passes through them.

• LED lamps do not have a filament, and are energy- efficient.
• Electric current can pass through LEDs in one direction only.

Electric Switch

• A switch is a simple device that either completes or breaks a circuit.
• In the OFF position, the circuit is open.
• In the ON position, the circuit is closed.

Circuit Diagram: A representation of an electrical circuit using symbols is called its circuit diagram.

Symbols: The various components of an electrical circuit are represented by symbols.

Electrical Conductivity
Conductor

• Materials that allow electric current to flow through them are called conductors.
• Examples: Copper, silver, gold, etc.

Insulator

• Materials that do not allow electric current to flow through them are called insulators.
• Examples: Rubber, plastic, wood, etc.

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 2 Exploring Substances: Acidic, Basic, and Neutral Notes can make exam preparation more effective.

Exploring Substances: Acidic, Basic, and Neutral Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 2 Notes

Classification of Substances

Based on their physical properties, substances around us are classified into the following categories:

Nature of the substance	Taste/Feel	Examples
Acidic	Sour taste	Lemon juice, Avila juice
Basic	Bitter taste and soapy or slippery to the touch	Detergent solution, Baking soda
Neutral	No particular taste or smell	Sugar solution, salt solution

Some Common Acids and their Natural Sources

Acid	Natural source	Acid	Natural source
Citric acid	Citrus fruits like lemon, orange, etc.	Malic acid	Apple
Acetic acid	Vinegar	Oxalic acid	Spinach
Ascorbic acid	Amla juice	Tartaric acid	Tamarind and grapes
Lactic acid	Curd, sour milk	Formic acid	Ant sting

Indicators

• The substances whose colour or odour changes when they come in contact with acidic or basic substances are known as indicators.
  Indicators can be natural or synthetic depending on their origin.
• Natural: Obtained from natural sources
• Synthetic: Made in laboratories

Indicators can be visual or olfactory depending on their mode of action.

• Visual: Show colour change in different media
• Olfactory: Show odour change in different media

Visual Indicators

(a) Litmus

• Natural substance obtained from lichens
• Available in both solution form and in the form of paper strips
• Litmus paper is available in two colours – red and blue.
  
• Changes in the colour of litmus papers in different solutions are represented as follows:
  
• Since litmus shows different colours in acidic and basic solutions, it is known as a visual acid-base indicator.

(b) Red Rose extract

• Natural, visual acid-base indicator o It is obtained as a filtrate by soaking fresh and crushed red rose petals in hot water.
• Changes in the colour of red rose extract in different solutions are represented as follows:
  

(c) Turmeric

• Natural, visual acid-base indicator
• Can be used in the form of turmeric paper strips
• Changes in the colour of turmeric paper in different solutions are represented as follows:
  
• Can only be used to identify basic substances
• Cannot distinguish between acidic and neutral substances

NOTE: The colour of hydrangea flowers depends on the acidic or basic nature of the soil in which they grow.
In acidic soil, hydrangea flowers turn blue, whereas in basic soil, they become pink or red.

By adjusting the acidic or basic nature of the soil, gardeners can change the flower colour, making hydrangea an example of a natural acid-base indicator.

Olfactory indicator: Onion extract

• Onion extract can be used as an olfactory indicator as it shows change in odour in different media as follows:
• Basic solutions: Odour vanished
• Acidic and neutral solutions: Odour retained

Neutralisation Reaction

The reaction in which sufficient quantities of an acid and a base react with each other to form a corresponding salt and water, with the release of heat, is called a neutralisation reaction.
Acid + Base → Salt + Water + Heat

Real-life Applications of Neutralisation Reactions

Treatment of an ant bite: Formic acid injected from the ant bite can be neutralised by applying moist baking soda (basic).

• Treatment of agricultural soil:
  • Acidic soil can be treated with a base like quick lime or slaked lime
  • Basic soil can be treated with acidic substances such as organic matter, like manure or composted leaves
• Management of factory wastes :
  • Factory wastes are acidic, and hence, when released into water bodies, they become dangerous for aquatic life. Therefore, these are treated with basic substances to neutralise before they are released into the water bodies.

Substances Around Us

Grouping of Substances
Acids

• Acids generally taste sour.
• Acids turn blue litmus paper red.
• Examples: lemon juice, amla juice, tamarind water, vinegar etc.

Bases

• Bases generally taste bitter and often feel soapy or slippery to the touch.
• Bases turn red litmus paper blue.
• Examples: soap solution, baking soda solution, washing powder solution, etc.

Neutral Substances

• Neutral substances do not possess the sour or bitter taste associated with acids and bases.
• Neutral substances do not affect either of the two litmus papers.
• Examples: distilled water, sugar solution, salt solution etc.

Neutralisation: Reaction between an acid and a base to produce salt and water with the evolution of heat.
Acid + Base → Salt + Water + Heat

Neutralisation in Daily life

• An ant bite injects formic acid, which can be neutralised by applying moist baking soda, a base.
• Farmers neutralise acidic soil by adding lime water and neutralise basic soil by adding organic matter like manure or compost.
• Factory waste (if acidic) can be neutralised by adding basic substances before releasing it into the lake.

Indicators: Substances that help us identify whether a substance is acidic, basic, or neutral.

Natural Indicators: These are obtained from natural sources like plants.
Examples: turmeric, litmus, red rose extract, etc.

Synthetic Indicators: These are made in laboratories.
Examples: phenolphthalein and methyl orange.

Visual Indicators: These are the substances that change colour in acidic and basic media.
Litmus Solution/paper

• Acidic solution: Blue litmus → Red
• Basic solution: Red litmus → Blue
• Neutral solution: No colour change

Red Rose Extract

• Acidic solution: Dark pink → Red
• Basic solution: Dark pink → Green
• Neutral solution: No colour change

Turmeric Paper

• Basic solution: Yellow → Red
• Acidic and neutral solutions:
• No colour change

Olfactory Indicator: Olfactory indicators change their smell when mixed with acids or bases. Example: cloth strips with onion smell.

• Smell vanishes → Basic solution
• Smell retains → Acidic or neutral solution

Combining textbook study with BSE Odisha Class 7 Science Notes and Class 7 Science Curiosity Chapter 1 The Ever Evolving World of Science Notes can make exam preparation more effective.

The Ever Evolving World of Science Notes Class 7

Class 7 Science Curiosity Chapter 1 Notes

Science is present all around us. It is not just a subject limited to our classrooms and laboratories.

It encourages curiosity, careful observation, questioning, reasoning, and experimentation.

Science and Nature

• Science must be experienced through different activities and experiments.
• It is continuously evolving. Discoveries lead to new technologies, which in turn lead to new questions.
• This process has helped us better understand our surroundings, improve health, develop new materials, and explore space.
• It challenges your thinking, expands your knowledge, and helps you become an explorer.
• Exploration is not always about discovering new facts or learning about different things in nature; it is a way of thinking that welcomes curiosity and prompts us to wonder, “Why?”
  

Scientific Journey

This scientific journey begins by exploring materials all around us, the things that we encounter in our day-to-day lives.

You might have wondered, “Why does lemon juice taste sour?” or “What happens when we try to wash off turmeric stains from our school uniforms?” This is because different substances have different natures, i.e., they can be acidic, basic, or neutral, and they interact with each other differently.

Similar to different substances that affect our daily lives, there are also invisible forces that make our lives easier and more comfortable. For example, a light switch makes our room bright in a second, or a fan starts spinning the moment we switch it on. All of this happens because of electricity.

Some materials allow electricity to pass through, while others do not. This is because different substances are made up of different materials.

The iron gate outside our houses, the aluminium foil used in the kitchen, or the pencil lead we write with, each have their own special strength and use. Such properties will introduce us to a world of metals and non-metals.

Melting of ice and breaking of glass are small incidents that introduce us to the topic of changes around us. Some changes around us can be reversed, while others cannot. Some changes are desirable, while others are undesirable.

Many of these changes are influenced by heat. For example, a metal spoon kept in a hot cup of tea becomes hot. Similarly, the room becomes warm

Flow of heat is also responsible for the water cycle. Heat from the Sun evaporates water from different water bodies and adds water vapour to the atmosphere. The water vapour condenses to form clouds, and water falls back to the Earth as rain.

These changes are not limited to materials, our bodies also undergo multiple changes, especially during the middle school years. This is the period when growth and development happen rapidly in our bodies.

All living organisms carry out certain essential activities to survive, collectively called life processes.

During growth, we see changes in ourselves, like becoming taller, stronger, and going through many physical and emotional changes. This is the stage of adolescence, a natural process of rapid growth and development.

The world around us is constantly moving. The study of the motion and speed of moving objects around us comes under the measurement of time and motion.

In the olden days, the measurement of time was heavily dependent on sunlight. Before the invention of clocks and digital watches, shadows cast by the Sun were used to track the passage of time.

Light and shadows are not only used for telling time. When light hits an object, it reflects and enables us to see the object. The invention of light bulbs, lamps, and other sources of artificial light allows us to see even at night.

The ultimate source of light for us is the Sun. Along with the Earth and the Moon, it creates the cycles of days, nights, and seasons, maintaining the rhythm of life on our planet.

The Earth and the Moon also cast shadows. This results in a phenomenon called an eclipse. The study of the Earth, the Moon, and the Sun gives us an understanding of these events.

The Nature of Science

• Experimental: Science relies on experiments to test ideas and hypotheses.
• Self-correcting: Science evolves over time as new discoveries are made and previous understandings are revised.
• Thinking-based: Logic and curiosity play key roles in scientific exploration.
• Collaborative: Science is a community effort where scientists share their findings, enabling others to review, critique, and build upon their work.
• Evidence-based: Scientific conclusions are based on evidence rather than on what is popular or widely accepted.

Science Surrounds Us

• Exploring Materials and Substances
  • Nature of Substances
  • Properties of Materials
  • Changes Around Us
• Heat Transfer in Nature
  • Heat Transfer
  • The Water Cycle
• Light and Space
  • Shadows and Reflection
  • Earth, Moon, and Sun
• Life Processes
  • Animals
  • Plants

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ : ଏକ ପରିଚୟ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 10 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 10 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
“ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ପ୍ରତିନିଧୁମାନେ ଥିଲେ ।’’ ସମଗ୍ର ଭାରତରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିନିଧ୍ବ ରଖୁବା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ଭାରତର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଞ୍ଚଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ନେତା ଏବଂ ପାରଦର୍ଶିତା ଥ‌ିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଏହାର ସଭ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା ସମ୍ବିଧାନକୁ ନିରପେକ୍ଷ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିବାପାଇଁ ସବୁବର୍ଗର ପ୍ରତିନିଧୁଙ୍କୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇ ସେମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଆଯାଇଥିଲା । ପୁନଶ୍ଚ ଭାରତ ଏକ ବିବିଧତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଶ ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ବୃଦ୍ଧିର ଲୋକମାନେ ବାସ କରନ୍ତି । ସମସ୍ତଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ବିବିଧତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବାରୁ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଓ ସବୁ ବର୍ଗର ପ୍ରତିନିଧ‌ିଙ୍କୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଭାରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଡଃ ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର ଏକ ଦଳିତବର୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ଗୁଣ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବିଧାନ ଡ୍ରାଫ୍‌ଟିଂ କମିଟିର ଚେୟାରମ୍ୟାନ୍ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ପ୍ରଣିଧାନଯୋଗ୍ୟ ଯେ ୧୫ ଜଣ ମହିଳା ସଭ୍ୟ ଏଥୁରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସକ୍ରିୟ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ । ବେଗମ୍ ରସୁଲ୍ ଏକମାତ୍ର ମୁସଲମାନ ମହିଳା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଯେକି ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ଡ୍ରାଫ୍‌ଟିଂ କମିଟିର ସଭ୍ୟ ଥିଲେ । ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଭା ଡଃ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ପୌରୋହିତ୍ୟରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା । ଏହିଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଜ୍ଞାନୀଗୁଣୀ ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଭା ତା’ର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥିଲା ।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଉତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବେ ପଢ଼ ଏବଂ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନରେ କେଉଁ କେଉଁ ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ | ମୂଲ୍ୟବୋଧ ପ୍ରତିଫଳିତ ହେଉଛି ତାହାକୁ ଚିହ୍ନଟ କର ।
(କ) ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରାଧା ଏକ ଧାଡ଼ିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରଥଥର ନିମନ୍ତେ ଭୋଟ୍ ଦେବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ ଅଛନ୍ତି ।
(ଖ) ରାଧା, ସୀତା ଓ ଜଟିଆ ସମାନ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସମାନ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ନ୍ତି ।
(ଗ) ପିତାମାତାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପିଲାମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଲାଭ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ ।
(ଘ) ସମସ୍ତ ଜାତି, ଲଙ୍ଗ ଓ ଧର୍ମର ଲୋକମାନେ ଗାଁ କୂଅ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ।
Answer:
(କ) ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ଭୋଟ ପ୍ରଥା
(ଖ) ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାର ଏବଂ ବିବିଧତା ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ
(ଗ) ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାର ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଧାରା ୨୧ ।
(ଘ) ସମାନତାର ଅଧିକାର – ଧାରା ୧୪, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଉଚ୍ଛେଦ – ଧାରା ୧୭
ସମସ୍ତଙ୍କର ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧାପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଦିଆଯିବ, ଏଥ‌ିରେ କୌଣସି ପକ୍ଷପାତିତା ହେବନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ଏକ ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ଡୋରିରେ ବନ୍ଧା ।

Question 3.
କୁହାଯାଏ ଯେ, ଭାରତରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଆଇନ ଆଗରେ ସମାନ । ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ଏହା ଏକ ବାସ୍ତବତା ? ଯଦି ହଁ, କାହିଁକି ? ଯଦି ନୁହେଁ, କାହିଁକି ନୁହେଁ ? ତୁମ ଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ଭାରତର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ । ଏହା ଏକ ବାସ୍ତବତା, କାରଣ ଏସବୁକୁ ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୪ରେ ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ରୂପେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି । ଭାରତର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଛଅଟି ଅଧ୍ବକାର ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ ।

(ii) ତଦନୁଯାୟୀ ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଏପରିକି ପଦପଦବୀ ସତ୍ତ୍ଵେ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ ବିବେଚିତ ହେବେ ।

(iii) ଅଧୂକନ୍ତୁ, ବାସ୍ତବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନତା ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ । ଅନେକ ସାମାଜିକ ବିଧ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହା କେବଳ ଏକ ଆଇନ ରୂପେ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥାଏ ।

Question 4.
ତୁମେ ଜାଣିଛ ଯେ, ‘ଭାରତ ଏକମାତ୍ର ଦେଶ, ଯିଏ ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ନିଜ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ଭୋଟ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ଭାରତ ଏହା କାହିଁକି କଲା, ବୁଝାଇ ପାରିବ କି ?
Answer:
ଭାରତ ଅଦ୍ୟାବଧୂ ବିଶ୍ଵରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇଛି । ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସେମାନଙ୍କ ସଭ୍ୟତା, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଐତିହ୍ୟରେ ରହିଛି । ଇତିହାସକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ଜନତାଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିବା ସଭା ଓ ସମିତିର ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା କରୁଥିଲେ । ରାଜାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଜାବତ୍ସଳତା ପାଇଁ ଅନେକ ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସୁତରାଂ ଭାରତରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରା ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ସୁଦୃଢ଼ ଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ବସିଲା ସେତେବେଳେ ଭାରତକୁ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପ୍ରତିନିଧୁ ନିର୍ବାଚନ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାବାଳନ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଭୋଟ ଦାନ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଭାରତ ସ୍ଵାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନାଧୀନ ଥିଲା । ଇଂଲଣ୍ଡ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରମ୍ପରାଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା । ସୁତରାଂ ଦେଶରେ ପ୍ରକୃତ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଓ ସମାଜରେ ଥ‌ିବା ବିଭିନ୍ନ ଭେଦଭାବ ଅନ୍ତ ଘଟାଇବା ନିମନ୍ତେ ଏହା ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଭୋଟ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା ।

Question 5.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ କିପରି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା ? ଭାରତରେ ସଭ୍ୟତାର ଐତିହ୍ୟ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନର କେତେକ ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ୟଚ୍ଛ କିପରି ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥୁଲା, ବ୍ୟାଖ୍ୟାକର ।
Answer:
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଉଭୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଐତିହ୍ୟଦ୍ଵାର ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା । ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଭିଜ୍ଞତା ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରଣୟନ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ଭ୍ରାତୃତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ ନିମନ୍ତେ ସମ୍ବିଧାନରେ ନୀତିମାନ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତୀୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବୋଧକ ଥିଲା ।

ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଭାରତୀୟ ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାର କେତେକ ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଆଦର୍ଶବୋଧକୁ ମଧ୍ଯ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଲା, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଜ୍ଞାନ ଆହରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ଵେଷଣ, ନାରୀ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ କାଳଜୟୀ ଦାରଣା ‘ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍’ ଏବଂ ‘ସର୍ବେ ଭବନ୍ତୁ ସୁଖୀନଃ’’ ଇତ୍ୟାଦି । ଏସବୁ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।

Question 6.
ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ଆମେ ଏକ ସମାଜ ଭାବରେ ସମ୍ବିଧାନର ସମସ୍ତ ଆଦର୍ଶ ହାସଲ କରିଛୁ ? ଯଦି ନୁହେଁ, ତେବେ ନାଗରିକ ଭାବରେ ଆମ ଦେଶକୁ ଏହି ଆଦର୍ଶଆଡ଼କୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ’ଣ କରିପାରିବା ?
Answer:
ଦେଶ ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ବିକାଶ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନରେ ଅନେକ ଆଦର୍ଶ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି ।
ଅନେକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଯଥା— ମୁକ୍ତ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ, ନିର୍ବାଚନ ଲଢ଼ିବାର ଅଧିକାର, ସ୍ଵାଧୀନତା ଅଧିକାର, ଧର୍ମଗତ ସ୍ଵାଧୀନତା ଅଧିକାର ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆମେ ହାସଲ କରିପାରିଛୁ । ଅଧୂକନ୍ତୁ ଆମପାଇଁ ଆହୁରି ଆହ୍ଵାନମାନ ରହିଛି । ଏବେ ବି ଆମେ ଅର୍ଥନୀତିକ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅସମାନତା ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରୁଛୁ ଏହା ସାଙ୍ଗକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଲିଙ୍ଗ ଭେଦଭାବ ନୀତି, ନିମ୍ନ ସାକ୍ଷରତାହାର ଏବଂ ଜାତି ଭେଦଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଲୋପ ହୋଇପାରି ନାହିଁ ।

ନାଗରିକଭାବେ ଆମ୍ଭେମାନେ ଏକ ଜନଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବା ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, ସଂଖ୍ୟାଲକ୍ଷୁ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଆଗକୁ ଆଣିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଯନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସଶକ୍ତ କରିପାରିବା ଏବଂ ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଯେ ସମାଜର କୌଣସି ବର୍ଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏବଂ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଯେପରି ପକ୍ଷପାତିତା ନହୁଏ ।

Question 7.
ଭାରତରେ ସମ୍ବିଧାନର ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଚିତ୍ର ସୂଚନାଗୁଡ଼ିକୁ ଧାନର ସହିତ ପଢ଼ । ନିମ୍ନ ସୂଚନା ଅନୁସାରେ ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରେ ଦିଆଯାଇଥବା ଗ୍ରୀଜ୍ଝଟିକୁ ଇଂରାଜୀରେ ପରିଣ କରି ଏହାର ଓଡ଼ିଆ ଅର୍ଥକୁ ଲେଖ ।

Answer:

ବାମରୁ ଡାହାଣକୁ –
2. ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରୁଥିବା ସଂସ୍ଥା । (LEGISLATURE)
7. ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଦେଶ ପ୍ରତି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ସମ୍ବିଧାନର ଅଂଶ । (FUNDAMENTAL DUTIES)
8. ସମ୍ବିଧାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥ‌ିବା ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ । (SUPREME COURT)
9. ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚିତ, ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ନୁହଁନ୍ତି । (REPUBLIC)
10. ସମୟ କ୍ରମେ ସମ୍ବିଧାନଙ୍କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇପାରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା । (AMENDMENT)

ଉପରୁ ତଳକୁ –
1. ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଲେଖୁଥ‌ିବା ଲୋକଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ । (CONSTITUENT ASSEBLY)
3. ସମ୍ବିଧାନର ଆରମ୍ଭରେ ଥ‌ିବା ବିବୃତ୍ତି ଯାହା ଆମକୁ ଏହାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବିଷୟରେ କହିଥାଏ । (PREAMBLE)
4. ଏକ ଦଲିଲ୍ ଯାହା ଦେଶର ନିୟମ ଏବଂ ଆଇନ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । (CONSTITUTION)
5. ମୂଳ ସମ୍ବିଧାନକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ଗ୍ୟାସ୍ । HELIUM
6. ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୌଳିକ ଅଧିକାର, ଯେପରିକି ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ସମାନତା । (FUNDAMENTAL RIGHTS)

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୩୧) :

Question 1.
ସମ୍ବିଧାନ କ’ଣ ଏବଂ ଆମେ କାହିଁକି ଏହା ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛେ ?
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ ହେଉଛି ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ, ଯାହା ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଆଇନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ । ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥାଏ ଯେ,

1. ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ଵ ।
2. ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ଯରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରକ୍ଷାକରି ନିରପେକ୍ଷତା, ଦାୟିତ୍ଵ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ ।
3. ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
4. ଦେଶର ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ଏକ ରୂପରେଖ ।

ଆବଶ୍ୟକତା –
(i) ସମ୍ବିଧାନର ମୌଳିକ ନିୟମ ଏବଂ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର କରେ ଯେ ସରକାର କି ପ୍ରକାରର ହେବ, ଏହାର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କିପରି ହେବ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ।

(ii) ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଆଇନ କିପରି ପ୍ରଣୟନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବ, କିଏ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାକୁ ନିର୍ବାଚିତ କରୁଛି ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା କିପରି ଗଠିତ ହୁଏ ଏବଂ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସବୁ କ’ଣ ଅଟେ ।

(iii) ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସହିତ ଅନେକ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ସେମାନେ କେଉଁ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତି ପ୍ରତିବଦ୍ଧ ହେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ । ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, ଏହା ରାଷ୍ଟ୍ରର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ଯେପରିକି ନ୍ୟାୟ, ସମାନତା, ବନ୍ଧୁତ୍ଵ, ବହୁବିଧତା ଏବଂ ସ୍ଵାଧୀନତା ।

Question 2.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୪୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖ ଦିନ ଗଠିତ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାଦ୍ଵାରା ସମ୍ବିଧାନ ଲିଖୁତ ଓ ବିକଶିତ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା । ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ସଭ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରଦେଶର ବିଧାନସଭା ମାଧ୍ଯମରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ । ଆରମ୍ଭରେ ଏଥ‌ିରେ ୩୮୯ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଭାରତ ବିଭାଜନ ପରେ ସଭ୍ୟସଂଖ୍ୟା ୨୯୯କୁ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା । ଆରମ୍ଭରେ ଏଥିରେ ୧୫ ଜଣ ମହିଳା ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ଡଃ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ସମ୍ବିଧାନ ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ । ସମ୍ବିଧାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ୧୯୪୬ ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରୁ ୧୯୪୯ ନଭେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖ ଅର୍ଥାତ୍ ୨ ବର୍ଷ ୧୧ ମାସ ୧୮ ଦିନ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା । ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖ ଦିନ ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଦିନକୁ ଆମେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦିବସ ରୂପେ ପାଳନ କରିଥାଉ ।

Question 3.
ଆମର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ସଭ୍ୟତାର ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ?
Answer:
ଆମର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏବଂ ସଭ୍ୟତାର ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନକୁ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । ଏଥିରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅଭିଜ୍ଞତା, ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ଆଦର୍ଶର ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା । ଏଥୁ ସହିତ ଭାରତର ସଭ୍ୟତା ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ଭାରତର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଅଭିଜ୍ଞତା ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶକୁ ରୂପ ଦେବାରେ ମୂଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା । ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା, ଭ୍ରାତୃଭାବ ଭଳି ନୀତି ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା । ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ଏକ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି । ଏତଦ୍‌ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଅନେକ ଆଦର୍ଶ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ପ୍ରବୃତ୍ତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଆହରଣ, ନାରୀପ୍ରତି ସମ୍ମାନ, ସର୍ବୋପରି କାଳଜୟୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ‘ବସୁଧୈବ କୁଟୁମ୍ବକମ୍’’ ଏବଂ ‘ସର୍ବେ ଭବନ୍ତୁ ସୁଖୀନଃ’’ ସମ୍ବିଧାନରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବିବିଧ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଭାରତର ବହୁଳତାବାଦୀ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି ।

Question 4.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ଏହା କାହିଁକି ଏବେ ବି ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଯଦିଓ ଏହା ସତୁରୀ ବର୍ଷରୁ ଅଧ‌ିକ ପୂର୍ବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
(i) ପୃଥ‌ିବୀର ବୃହତ୍ତମ ଲିଖ୍ ସମ୍ବିଧାନ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ । ଆରମ୍ଭରେ ଏଥ‌ିରେ ୩୯୫ଟି ଧାରା, ୨୨ଟି ବିଭାଗ ଏବଂ ୮ଟି ଅନୁସୂଚୀ ଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏଥ‌ିରେ ୪୭୦ଟି ଧାରା, ୨୫ଟି ବିଭାଗ ଏବଂ ୧୨ଟି ଅନୁସୂଚୀ ରହିଅଛି ।

(ii) ଭାରତରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ । ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭା ମିଳିତ ଭାବରେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥାନ୍ତି ।

(iii) ସମ୍ବିଧାନ ଭାରତକୁ ଏ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଛି ଏବଂ ୧୮ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।

(iv) ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର, ଏକକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ନିରପେକ୍ଷ ଭାବରେ ଏଠାରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ନୀତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।

(v) ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି, ଯଥା– ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା । ଏଗୁଡ଼ିକର ଯଥାର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀତା ନିମନ୍ତେ କ୍ଷମତାର ପୃଥକୀକରଣ ନୀତି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

(vi) ଭାରତରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯଥା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି ।

(vii) ସମ୍ବିଧାନର ଅନ୍ୟ ମୂଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି, ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ମୌଳିକ ଅଧୂକାର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ସମୟ ଅନୁସାରେ ସମ୍ବିଧାନକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପୁରଣ କରାଯାଇପାରୁଛି ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
ମନେପକାଅ ଯେ ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆମେ ‘ସମ୍ବିଧାନ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପଢ଼ିଥିଲେ – ଏହା ଏକ ଦଲିଲ୍ ଯାହା ଭିତ୍ତିରେ ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଏବଂ ନିୟମ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ତିନିଜଣିଆ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇ ଏକ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ବିଷୟରେ ତୁମ ମନକୁ ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଏକ ତାଲିକା କର ।
Answer:
ଆମମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆସୁଥିବା ସମ୍ବିଧାନ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅଟେ । ଯଥା-

1. ସମ୍ବିଧାନର ଭୂମିକା କ’ଣ ?
2. ଆମ ବିଦ୍ୟାଳୟପା ଇଁ ଆମେ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରିବା କି ?
3. ସମ୍ବିଧାନ ବିଷୟରେ ଆମେ ଛାତ୍ରମାନେ କ’ଣ ଶିକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ?
4. ସମ୍ବିଧାନ ଦିବସକୁ ଆମେ କିପରି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପାଳନ କରିବା ।
5. ମୂଳ ସମ୍ବିଧାନର ଏକକିତା ନକଲ ଆମେ ପାଇପାରିବା କି ?
6. ସମ୍ବିଧାନ କିପରି ସରକାରଙ୍କ କ୍ଷମତାକୁ ସୀମିତ କରିପାରିବ ?
7. ସମ୍ବିଧାନ ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।
8. ଯଦି ସମ୍ବିଧାନ ନଥା’ନ୍ତା ତାହାହେଲେ କ’ଣ ହୋଇଥା’ନ୍ତା ?
9. ସମ୍ବିଧାନକୁ ଭାରତରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଛି କିଏ ନିଶ୍ଚିତ କରିଥା’ନ୍ତି ?
10. ସମ୍ବିଧାନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇପାରିବ କି ? ଯଦି ହଁ, ତେବେ କିପରି ?
11. ଆମର ସମ୍ବିଧାନ କାହିଁକି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ?
12. ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ ?
13. ଆମର ସମ୍ବିଧାନ କାହିଁକି ପୃଥ‌ିବୀର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘତମ ।
    ଆମେ ସମ୍ବିଧାନରୁ କ’ଣ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥାଉ ?

ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଲିଲ ଅଟେ ଯାହାକୁ କାଏମ୍ ରଖୁବା ନିମନ୍ତେ ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧିକାରୀ ଶପଥ ନେଇଥାନ୍ତି । ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏହାର ସଂରକ୍ଷଣ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରତିହତ କରିବାକୁ ଶପଥ ନେଇଥା’ନ୍ତି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ଏବଂ ବିଚାରପତିମାନେ ଏହାର ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା (ନୀତିନିୟମ )କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 2.
କଳ୍ପନା କର ଯେ, ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ କବାଡ଼ିରେ ଫାଇନାଲ ତଥା ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ତୁମ ବିରୋଧୀ ଦଳ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ଯିଏ ଲଗାତର ଦୁଇବର୍ଷ ଧରି ଟୁର୍ଣ୍ଣାମେଣ୍ଟ ଜିତିଛି । ଯିଏକି ତୃତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଜିତିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖୁଛି, ଯାହା ଏକ ହ୍ୟାଟ୍ରିକ । ମ୍ୟାଚ ଚାଲିଛି ଏବଂ ତୁମ ଦଳର ଜଣେ ଖେଳାଳି ଅନ୍ୟ ଦଳର ଜଣେ ଖେଳାଳିଙ୍କୁ ଆଉଟ କରି ଦେଇଛି, ତା’ପରେ ଏ ସମୟରେ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଛି, ଆଉଟ ହୋଇଥୁବା ଖେଳାଳି ଜଣକ ଜିଦ୍ ଧରିଛନ୍ତି ଯେ ତୁମ ଦଳର ଖୋଳୀ ତାଙ୍କୁ ଆଉଟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ସେ ନିଜ ଦଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସାରିଥିଲେ । ରେଫରୀ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଯେ ଅନ୍ୟ ଦଳର ଖୋଳୀ ପ୍ରକୃତରେ ଆଉଟ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି । ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସେ ଏକ ଛୋଟ ସରକାରୀ ନିୟମ ପୁସ୍ତକ ବାହାର କରନ୍ତି । ଦଳର ଅଧୂନାୟକମାନେ ରେଫରୀଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି ଏବଂ ନିୟମ ଦେଖନ୍ତି । ତା’ପରେ ସେମାନେ ସହମତ ହୁଅନ୍ତି ଯେ ଖେଳାଳି ଜଣକ ପ୍ରକୃତରେ ଆଉଟ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତୁମ ଦଳ ରାଜ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଟ୍ରଫି ଜିତିଛି ।

ତୁମ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଆଲୋଚନା କର ଯଦି କୌଣସି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିୟମ ପୁସ୍ତିକା ନଥା’ନ୍ତା, ତେବେ କ’ଣ ଘଟିଥା’ନ୍ତା ଏବଂ ଦଳର ରେଫରୀ ଏବଂ ଅଧୁନାୟକମାନେ କାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିଥା’ନ୍ତେ ? ସମସ୍ତେ ନିୟମ ପୁସ୍ତକ ମାନିବାକୁ କିପରି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବ ଯଦି ଦଳର ଅଧୁନାୟକମାନେ ନିୟମ ପୁସ୍ତିକା ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ରାଜି ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ?
Answer:
ଯେକୌଣସି ମାନବ ସମାଜରେ ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ନିୟମର ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ବିନା ନିୟମରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ । ପୁସ୍ତକରେ ଥ‌ିବା ଏକ ଖେଳକୁ ନେଇ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି କୌଣସି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିୟମ ପୁସ୍ତକ ନଥା’ନ୍ତା ତେବେ କ’ଣ ଘଟିଥାନ୍ତା । ଏହାର ଉତ୍ତରରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ବିନା ନିୟମ ପୁସ୍ତିକା ଅନୁସରଣରେ କୌଣସି ଖେଳ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ହେବା ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ । ରେଫରୀ ଏବଂ ଅଧୁନାୟକମାନେ ଖେଳକୁ ପରିଚାଳନା କଲାବେଳେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । ଯଦି ସେମାନେ ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ ନ କରନ୍ତି ତେବେ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଉପୁଜିବା ସ୍ଵଭାବିକ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଶେଷରେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

Question 3.
ତୁମେ ସାଧାରଣତଃ ଖେଳୁଥିବା ଏକ ଖେଳ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର ଏବଂ ତୁମେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ନିୟମଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର ପିଲାମାନେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିଥିବା ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିବେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପସ୍ଥାପନାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ, ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋଚନା କର ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଖେଳର ସାଧାରଣ ନିୟମ ସ୍ଥିର କର । ସମସ୍ତେ ସହମତି ହେଉଥୁବା ନିୟମରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତୁମେ କେଉଁ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛ ?
Answer:
ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଖେଳୁଥିବା ଖେଳ ହେଉଛି କ୍ରିକେଟ୍ । ଏହାର ଆଜି ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜାତୀୟ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଖେଳାଳିମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥା’ନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଆମେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଆମର ଅନଭିଜ୍ଞତା କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ କିଛିଗୁଡ଼ିଏ ନିୟମ ମନକୁ ମନ ଯୋଡ଼ିଥାଉ । ନିଜକୁ ସୁହାଇଲା ଭଳି କିଛି ନିୟମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଶ୍ରେଣୀ ଗୃହରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରି ଉପସ୍ଥାପନା କରିଥା’ନ୍ତି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଖେଳ ଶିକ୍ଷକ ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଯଥାକୃତ ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବାକିକୁ ବାଦ୍ ଦେଇଥାନ୍ତି ଯାହାଫଳରେ ଖେଳପାଇଁ ଏକ ସହମତିରେ ନିୟମ ବନାଯାଇଥାଏ । ଏହି ସହମତିରେ ଅନେକ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ଓ ବାଦବିବାଦ ମଧ୍ୟ ଉପୁଜିଥାଏ । ସର୍ବଶେଷରେ ଖେଳଶିକ୍ଷକ ଏବଂ ଅନ୍ୟକିଛି ବରିଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଏକ ନିୟମ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥାଉ ।

Question 4.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପୁସ୍ତିକାରେ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ଓ ୧୨ଟି ଅନୁସୂଚୀ ରହିଛି । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗର ଉପବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହା ପୃଥ‌ିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲିଖ୍ ସମ୍ବିଧାନ ଅଟେ । ପ୍ରାଥମିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲାବେଳକୁ ଏଥରେ ୨୨ଟି ବିଭାଗ ଓ ୮ଟି ଅନୁସୂଚୀ ଥିଲା । ଏହି ସଂଖ୍ୟା ତୁମେମାନେ ମନେ ରଖୁବା ନିହାତି ଜରୁରୀ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ତୁମେମାନେ ଅନୁମାନ କରିପାରୁଛ କି ୧୯୫୦ ମସିହା ପରଠାରୁ ଏହା କାହିଁକି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ?
Answer:
ଯଦିଓ ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ପୃଥ‌ିବୀର ଏକ ବୃହତ୍ ଲିଖ୍ତ ସମ୍ବିଧାନ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ସମୟକ୍ରମେ ୧୯୫୦ ମସିହାରୁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ନିୟମର ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି । ଆରମ୍ଭରେ ଏଥିରେ ୨୨ଟି ବିଭାଗ ଏବଂ ୮ଟି ଅନୁସୂଚୀ ଥୁଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ଓ ୧୨ ଅନୁସୂଚୀ ରହିଅଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ୭୫ ବର୍ଷ ସମୟ ବିତିଗଲାଣି । ତେଣୁ ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ନେଇ ଏଥୁରେ ନୂଆ ନିୟମ ଯୋଗ କରାଯାଇଛି ।

ଏବେ ସଦ୍ୟ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା, ଜଗତୀକରଣ, ପରିବେଶ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଇତ୍ୟାଦି ନୂତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଖାଦେଇଛି । ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ଦାବି ଏବଂ ନିଷ୍ପଭି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜରୁରୀ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସରକାରଙ୍କର ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ସୁତରାଂ ଏସବୁକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖ୍ ସମ୍ବିଧାନର କଳେବରକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି ।

Question 5.
ଛୋଟ ଛୋଟ ଦଳରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ନାମ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ଯେଉଁମାନେ କି ସମ୍ବିଧାନ ନିର୍ମାଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଇପାରନ୍ତି । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ, ତୁମେ କେଉଁ କେଉଁ ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରିପାରିବ ? (ପଦ୍ଧତି – ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ପାଠାଗାରର ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ତୁମେ ତୁମ ଶିକ୍ଷକ, ପିତାମାତା ଏବଂ ପାଖ ପଡ଼ିଶାରେ ଥ‌ିବା ଅନ୍ୟ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିପାର । (ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ସମ୍ବିଧାନର ସଭା ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର ।)
Answer:
ଓଡ଼ିଶାରୁ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ ମୋଟ ୧୪ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ନାମ ହେଲା – ବିଶ୍ଵନାଥ ଦାସ, କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେବ, ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ସାହୁ, ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀ (ଏକମାତ୍ର ମହିଳା ସଦସ୍ୟା) ।

Question 6.
ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥୁବା ଉଦ୍ଧୃତିଟି ପଢ଼, ସମ୍ବିଧାନର କେଉଁ ଧାରା ବିଷୟରେ ସେ କହୁଥିଲେ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ? ସେ କାହିଁକି କହିଥିଲେ ଯେ, ମହିଳାମାନଙ୍କର ସମାନତା ଭାରତରେ କୌଣସି ନୂଆ ଧାରଣା ନୁହେଁ ? ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଆଲୋଚନା କର ।

‘ଭାରତର ମହିଳାମାନେ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନତାର ନିଜର ଯଥାର୍ଥ ଐତିହ୍ୟର ପାଦ ଦେଇ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି । ଏହା ଏକ ନୂଆ ଧାରଣା ନୁହେଁ, ଯାହା ସମ୍ବିଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି ବରଂ ଏହା ଏକ ଆଦର୍ଶ ଯାହା ଭାରତରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଚାଲି ଆସିଛି । ଯଦିଓ କିଛିଦିନ ପାଇଁ ସାମାଜିକ ଅବସ୍ଥା ନିମନ୍ତେ ଏହା ବନ୍ଦ ଥିଲା । ଏହି ସମ୍ବିଧାନ ସେହି ଆଦର୍ଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଅଧୁକାର ନିମନ୍ତେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖେ ।
ବେଗମ୍ ଏଜାଜ ରସୁଲ, ୨୨ ନଭେମ୍ବର ୧୯୪୯
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ବିତର୍କ ସମୟରେ ।
Answer:
ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୧୫ ଏବଂ ଧାରା ୩୯ ବିଷୟରେ ସେ କହୁଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଭାବୁଛୁ । ଧାରା ୧୫ ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ମଧ୍ଯରେ ପକ୍ଷପାତିତାକୁ ସମ୍ବିଧାନରେ ରଦ୍ଦ କରାଯାଇଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ଉଭୟ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଛି । ସେହିପରି ଧାର ୩୯ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଛି ଯେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ବିଶେଷ କରି ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ । ସେ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ନାରୀ ସମାନତା ଏହା ଏକ ନୂଆ ବିଷୟ ନୁହେଁ, ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଐତିହ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ସମାନତାର ଧାରଣା ରହିଅଛି । ଯଦିଓ ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତି ନେଇ ଏକ ପିତୃକୈନ୍ଦ୍ରିକ ଧାରାରେ ବାସ୍ତବତାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇଛି । ନାରୀମାନଙ୍କ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ସୂଦୁର ଅତୀତରୁ ରହିଆସିଛି । ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ନେତ୍ରୀ ଭାବରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ରୂପେ ଏବଂ ଭାରତର କିଛି ମାତୃକୈନ୍ଦ୍ରିକ ପ୍ରଥା ଅନୁସାରେ ଅନୁଭୂତ ହୋଇଛି । ସୁତରାଂ ସମ୍ବିଧାନ କୌଣସି ଏକ ନୂତନ ଧାରଣାକୁ ପ୍ରଚଳନ କରୁନାହିଁ । କେବଳ ସୁଦୂର ଅତୀତର ଏହି ଲିଙ୍ଗଗତ ସମାନତା ବିଶ୍ୱାସକୁ ପୁନଶ୍ଚ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି ।

Question 7.
ଏକ ସମୟରେ ଜାତୀୟ ପତାକା ନିଜଘରେ ଉଡ଼ାଇବାର ଅନୁମତି ନଥିଲା । ୨୦୦୪ ମସିହାରେ ନିୟମ ବଦଳିଗଲା । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନାଗରିକ ଅନୁଭବକଲେ ଯେ ଏହା ତାଙ୍କର ଦେଶ ପ୍ରତି ଗର୍ବ କରିବାର ଏକ ନିଦର୍ଶନ ଏବଂ ସେ ଏହି ନିୟମକୁ ବିଚାରାଳୟରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସହମତି ପ୍ରକାଶ କଲେ ଜଣଙ୍କର ସ୍ଵାଧୀନତାର ପରିପ୍ରକାଶ ନିମନ୍ତେ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ ମୌଳିକ ଅସ୍ଵୀକାରର ଏକ ଅଂଶ । ଏବେ ଆମେ ପତାକା ଉଡ଼ାଇ ପାରିବା । କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ ବି ଅସମ୍ମାନ କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୂଳ ସମ୍ବିଧାନର ଅଂଶ ନଥିଲା । ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ୭୩ ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଅଧୁନିୟମ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ସମ୍ବିଧାନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

Question 8.
ବିଗତ ଦଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବିଧାନରେ କ’ଣ ସବୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି ତାହା ତୁମେ ଖୋଜି ପାରିବ କି ?
Answer:
ବିଗତ ଦଶବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବିଧାନରେ ଯେଉଁସବୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇଛି ତାହା ନିମ୍ନ ସାରଣୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ।

ସଂଶୋଧନ ।	ବର୍ଷ	ବିଷୟ
୧୦୧ ତମ	୨୦୧୬	ଜି.ଏସ୍.ଟି କର ପ୍ରଚଳନ ।
୧୦୩ ତମ	୨୦୧୯	ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦୁର୍ବଳ ଶ୍ରେଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶତକଡ଼ା ୧୦ ଭାଗ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣ ।
୧୦୪ ତମ	୨୦୨୦	ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି-ଉପଜାତିଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ ସମୟ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଲୋକସଭାରେ ଆଙ୍ଗୋଇଣ୍ଡିଆନ୍ ସଂରକ୍ଷଣ ରଦ୍ଦ ।
୧୦୬ ତମ	୨୦୨୩	ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶତକଡ଼ା ୩୩ ଆସନ ସଂରକ୍ଷଣ, ନାରୀଶକ୍ତି ବନ୍ଦନା ଅଭିଯାନ ଆଇନ ସ୍ଵିକୃତୀ ।

Question 9.
ପ୍ରସ୍ତାବନାରେ ଦିଆଯାଇଥବା ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ତଳେ ଦିଆଯାଇଛି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପଢ଼ ଏବଂ ତୁମ ଚାରିପାଖରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବୋଧଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗର ଉଦାହରଣ ଲେଖ ।

Answer:

ସାର୍ବଭୌମ		ଭାରତବର୍ଷ ତା’ର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ ସ୍ଵାଧୀନ ।
ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ		ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଧର୍ମ ପାଳନରେ ରାଷ୍ଟ୍ରଠାରୁ ଅନୁମତି ନେବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ ଯଦି ତାହା କାହାର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିନଥାଏ ।
ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର		ଭାରତ ଏକ ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ର । ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜନସାଧାରଣଙ୍କଦ୍ଵାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏଠାରେ କୌଣସି ରାଜା ବା ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଶାସକ ନଥା’ନ୍ତି ।
ନ୍ୟାୟ		ଜାତି, ଧର୍ମ, ଲିଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ନିର୍ବିଶେଷରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ ।
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା		ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତା ବା ସ୍ଵାଧୀନତାଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ତା’ର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵର ବିକାଶ ଘଟାଇଥାଏ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକର ସ୍ଵାଧୀନ ମତପ୍ରକାଶ, ବିଶ୍ବାସ,ପ୍ରତ୍ୟୟ ଏବଂ ପୂଜା କରିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି ।
ସମାନତା		ସମାନତା ବିନା ସ୍ଵାଧୀନତା ମୂଲ୍ୟହୀନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଏଣୁ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାନତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ହେଉଛି ସମ୍ବିଧାନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ଏହାର ଅର୍ଥ ଆଇନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ । ସମତା ଆଦର୍ଶ ଉପରେ ଏହି ନିରପେକ୍ଷ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟବସିତ ।
ଭ୍ରାତୃଭାବ		ବିଭିନ୍ନତା ମଧ୍ଯରେ ଏକତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉଛି ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ଭିତ୍ତିଭୂମି । ଆମ୍ଭେମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭେଦଭାବକୁ ଭୁଲି ଭ୍ରାତୃତ୍ୱ ରୂପକ ପ୍ରେମର ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ଜାତୀୟ ଏକତା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖୁବାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟିତ ରହିବା ବିଧେୟ ।

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନସଭା ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ମସିହାରେ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ?
(କ) ୧୯୪୩ ଅକ୍ଟୋବର ୫
(ଖ) ୧୯୪୬ ଡିସେମ୍ବର ୯
(ଗ) ୧୯୪୭ ଜୁଲାଇ ୪
(ଘ) ୧୯୫୦ ଜାନୁୟାରୀ ୨୬
Answer:
(ଖ) ୧୯୪୬ ଡିସେମ୍ବର ୯

Question 2.
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଆଭିମୁଖ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା ?
(କ) ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା
(ଖ) ଫାଶୀବାଦର ପ୍ରତିଷ୍ଠା
(ଗ) ରାଜତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା
(ଘ) ନାଜୀବାଦର ପ୍ରତିଷ୍ଠା
Answer:
(କ) ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା

Question 3.
ପୃଥ‌ିବୀର ବୃହତ୍ତମ ଲିଖ୍ ସମ୍ବିଧାନ କେଉଁ ଦେଶରେ ରହିଅଛି ?
(କ) ଆମେରିକା
(ଖ) ଇଂଲଣ୍ଡ
(ଗ) ଜାପାନ
(ଘ) ଭାରତ
Answer:
(ଘ) ଭାରତ

Question 4.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସମ୍ବିଧାନ ?
(କ) ଅଲିଖ
(ଖ) ଲିଖ୍
(ଗ) ଐକିକ
(ଘ) ଅନମନୀୟ
Answer:
(ଖ) ଲିଖ୍

Question 5.
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ଚିଠା କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
(କ) ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ
(ଖ) ବି.ଆର୍.ଆମ୍ବେଦକର
(ଗ) ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁ
(ଘ) ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସିହ୍ନା
Answer:
(ଖ) ବି.ଆର୍.ଆମ୍ବେଦକର

Question 6.
ସମ୍ବିଧାନରେ ଥ‌ିବା ‘ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତ’’ ନିମ୍ନୋକ୍ତ କେଉଁ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି ?
(କ) କାନାଡ଼ା
(ଖ) ଆୟାଲ୍ୟାଣ୍ଡ
(ଗ) ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା
(ଘ) ଇଂଲଣ୍ଡ
Answer:
(ଖ) ଆୟାଲ୍ୟାଣ୍ଡ

Question 7.
ଭାରତରେ ସର୍ବନିମ୍ନ କେତେ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୋଟ ଦେଇପାରିବେ ?
(କ) ୨୧ ବର୍ଷ
(ଖ) ୨୨ ବର୍ଷ
(ଗ) ୨୦ ବର୍ଷ
(ଘ) ୧୮ ବର୍ଷ
Answer:
(ଘ) ୧୮ ବର୍ଷ

Question 8.
ଦେଶର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଦାଲତ କିଏ ?
(କ) ହାଇକୋର୍ଟ
(ଖ) ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ
(ଗ) ଲୋକ ଅଦାଲତ
(ଘ) ଜିଲ୍ଲାବୋର୍ଡ଼
Answer:
(ଖ) ସୁପ୍ରିମ୍ କୋର୍ଟ

Question 9.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ପାଇଁ କେତେ ସମୟ ନେଇଥିଲେ ?
(କ) ୧ ବର୍ଷ ୫ ମାସ ୧୮ ଦିନ
(ଖ) ୨ ବର୍ଷ ୫ ମାସ ୨୨ ଦିନ
(ଗ) ୨ ବର୍ଷ ୧୧ ମାସ ୧୮ ଦିନ
(ଘ) ୩ ବର୍ଷ ୪ ମାସ ୫ ଦିନ
Answer:
(ଗ) ୨ ବର୍ଷ ୧୧ ମାସ ୧୮ ଦିନ

Question 10.
୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଲାବେଳକୁ ସେଥୁରେ କେତୋଟି ଧାରା ଥିଲା ?
(କ) ୨୧୦
(ଖ) ୨୯୫
(ଗ) ୩୪୯
(ଘ) ୩୯୫
Answer:
(ଘ) ୩୯୫

Question 11.
ଆମ ଭାରତବର୍ଷର ସଂସଦର ନିମ୍ନ ସଦନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଏ ?
(କ) ସଂସଦ ଭବନ
(ଖ) ରାଜ୍ୟସଭା
(ଗ) ଲୋକସଭା
(ଘ) ବିଧାନସଭା
Answer:
(ଗ) ଲୋକସଭା

ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ସମୟରେ ଏଥରେ ____________ ଟି ଭାଗ ଏବଂ __________ ଟି ଅନୁସୂଚୀ ଥିଲା ।
Answer:
୨୨, ୮

Question 2.
ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ___________ ଦ୍ଵାରା ଲେଖାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ______________ ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲା ।
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ ସଭା, ୩

Question 3.
____________ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ ।
Answer:
ଡ.ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ

Question 4.
ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖବନ୍ଧରେ ଥିବା _______________ ପଦଟି ସାମ୍ବିଧାନିକ କ୍ଷମତାର ଉତ୍ସ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଏ ।
Answer:
ଆମ୍ଭେ ଭାରତୀୟମାନେ

Question 5.
ସମ୍ବିଧାନର ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଆଦର୍ଶ ଓ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରକୃତି ସମ୍ପର୍କରେ _________ ସୂଚନା ଦିଏ ।
Answer:
ମୁଖବନ୍ଧ

Question 6.
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ __________ , ________ ଓ _______ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।
Answer:
ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ

Question 7.
____________ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ଚିଠି କମିଟିର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ଜନକରୂପେ ଅଭିହିତ କରାଯାଏ ।
Answer:
ଡଃ ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର

Question 8.
ସମ୍ବିଧାନରେ ____________ ଟି ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଅଛି ।
Answer:
୧୧

Question 9.
ଆମ ସମ୍ବିଧାନର ___________ ଧାରାରେ ସମାନତାର ଅଧିକାର ଏବଂ ___________ ଧାରାରେ ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାର ରହିଛି ।
Answer:
୧୪, ୨୧ (କ)

Question 10.
ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନର ___________ ଭାଗରେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଅଛି ।
Answer:
୪

Question 11.
୧୯୯୨ ମସିହାରେ ୭୩ ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଅଧିନିୟମ ମାଧ୍ୟମରେ __________ ସମ୍ବିଧାନର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।
Answer:
ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ

Question 12.
ସମ୍ବିଧାନର _______________ ଧାରାରେ ଜନମଙ୍ଗଳ ସରକାର ଗଠନ ପାଇଁ ଲେଖାଯାଇଛି ।
Answer:
୪୧

Question 13.
୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଗଠନ କରାଯାଇଥିବା ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାରେ _____________ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ।
Answer:
୩୮୯

Question 14.
_____ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତରେ ପ୍ରଥମ ଆଇନ ଓ ନ୍ୟାୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।
Answer:
ଡଃ ଭୀମରାଓ ଆମ୍ବେଦକର

Question 15.
__________ ସମ୍ବିଧାନକୁ ନିଜ ହାତରେ ଲେଖୁଥିଲେ ।
Answer:
ପ୍ରେମ ବିହାରୀ ନାରାୟଣ ରାଇଜାଦା ।

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ କେବେ ବସିଥିଲା ? ଏହି ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କିଏ ଥିଲେ ?
Answer:

1. ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଣୟନ ସଭାର ପ୍ରଥମ ବୈଠକ ୧୯୪୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ବସିଥିଲା ।
2. ଏହି ସଭାର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଡଃ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ଥିଲେ ।

Question 2.
ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନରେ କେତୋଟି ଧାରା, ଅନୁସୂଚୀ ଓ ଭାଗ ରହିଛି ?
Answer:

1. ଭାରତ ସମ୍ବିଧାନରେ ୪୭୦ଟି ଧାରା ଅଛି ।
2. ଏଥ‌ିରେ ୧୨ଟି ଅନୂସୂଚୀ ଓ ୨୫ଟି ବିଭାଗ ରହିଛି ।

Question 3.
ଆମ ଭାରତରେ ସଂସଦରେ କେତୋଟି ସଦନ ଅଛି ? ସେହି ସଦନଗୁଡ଼ିକର ନାମ କ’ଣ ?
Answer:

1. ଆମ ଭାରତର ସଂସଦରେ ଦୁଇଟି ସଦନ ଅଛି ।
2. ଏହି ଦୁଇଟି ସଦନ ହେଉଛି ଲୋକସଭା ଏବଂ ରାଜ୍ୟସଭା ।

Question 4.
ସମ୍ବିଧାନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏହା କେଉଁଦିନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:

1. ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ଦଲିଲ ଯାହା ଭିଭିରେ ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଏବଂ ନିୟମ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଏହା ୧୯୫୦ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ।

Question 5.
ସରକାରଙ୍କର କେତୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Answer:

1. ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି ।
2. ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ନ୍ୟାୟପାଳିକା

Question 6.
ସମ୍ବିଧାନ କହିଲେ କ’ଣ ବୁଝ ? ଏଥିରେ କ’ଣ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ?
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ ଏକ ଦସ୍ତାବିଜ୍, ଯାହା ଏକ ଦେଶର ମୌଳିକ ନୀତି ଓ ଅଇନକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ । ଏହା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥାଏ ଯେ :
(କ) ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ।
(ଖ) ସରକାରଙ୍କ ତିନୋଟି ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ଯରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରକ୍ଷାକରି ନିରପେକ୍ଷତା, ଦାୟିତ୍ଵ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ଵ । (ଗ) ନାଗରିକମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।
(ଘ) ଦେଶର ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାର ଏକ ରୂପରେଖ

Question 7.
ସମ୍ବିଧାନର ଜନକ ଭାବେ କିଏ ପରିଚିତ ? ସେ କେଉଁ ବିଭାଗର ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ?
Answer:

1. ଡଃ ଭୀମରାଓ ରାମଜୀ ଆମ୍ବେଦକର ସମ୍ବିଧାନର ଜନକ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
2. ସେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଆଇନ ଓ ନ୍ୟାୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ।

Question 8.
ଆଧୁନିକ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ନିର୍ମାତାମାନେ କେଉଁ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନରୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା, ସମାନତା, ଭ୍ରାତୃତ୍ଵର ଆଦର୍ଶ ଆଣିଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି’’ କେଉଁ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନରୁ ଆସିଛି ?
Answer:

1. ଆଧୁନିକ ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନର ନିର୍ମାତାମାନେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସମ୍ବିଧାନରୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା, ସମାନତା, ‘ଭ୍ରାତୃତ୍ଵ’ର ଆଦର୍ଶ ଆଣିଛନ୍ତି ।
2. ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ଆଇରିସ୍ ସମ୍ବିଧାନରୁ ଅଣାଯାଇଛି ।

Question 9.
ସରକାରଙ୍କର କେଉଁ ଅଙ୍ଗ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥାଏ ଏବଂ କେଉଁ ଅଙ୍ଗଦ୍ବାରା ଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥାଏ ? ଏହାର ନେତୃତ୍ୱ କିଏ ନିଅନ୍ତି ?
Answer:

1. ସରକାରଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରେ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଦ୍ୱାରା ଆଇନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୁଏ ।
2. ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏହା ନେତୃତ୍ଵ ନେଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 10.
ଭାରତରେ କେତେ ସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ଓ କ’ଣ କ’ଣ ?
Answer:

1. ଭାରତରେ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ।
2. ଯଥା— କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନ, ରାଜ୍ୟ ଶାସନ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନ (ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ବ୍ୟବସ୍ଥା) ।

Question 11.
ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? କିଏ ଭାରତ ପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରଣେତାମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ସାରାଂଶକୁ ପ୍ରତିନିଧୃତ୍ଵ କରିଥାଏ ।
Answer:

1. ସମ୍ବିଧାନର ମୁଖ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ।
2. ରାଷ୍ଟ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶମୂଳକ ନୀତି ଭାରତପାଇଁ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରଣେତାମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ସାରାଂଶକୁ ପ୍ରତିନିଧ୍ୟ କରିଥାଏ ।

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium ଶାସକଙ୍କ ଠାରୁ ଶାସିତଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ : ସରକାରର ପ୍ରକାର ଭେଦ to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 9 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 9 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ତୁମେ ଶିଖୁବା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସରକାରଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:
(i) ଆମେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଜାଣିଛୁ ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଆଜିର ବିଶ୍ଵରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସରକାର ଅଟେ । ଯେଉଁଥରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରାଯିବା ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ବାକ୍ ସ୍ଵାଧୀନତା ଥାଏ ।

(ii) ଗଣତନ୍ତ୍ର ସରକାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର । ଯଥା- ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର । ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ମଧ୍ଯ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହୋଇପାରେ ।

(iii) ଏବେ ପୃଥ୍ବୀ ପ୍ରଚଳିତ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସରକାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଯଥା- ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସାଉଦି ଆରବରେ ଥ‌ିବାବେଳେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ।

(iv) ଆଉ ଏକ ସରକାର ଅଛି ତାହାହେଲା ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର । ଏଥୁରେ ଦେଶର ଧର୍ମ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କ ନିୟମ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ– ଇରାନ୍ ।

(v) ସେହିପରି ଆଉ ଏକ ଶାସନ ହେଲା ଏକଛତ୍ରବାଦ । ଏପରି ସରକାରରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି । ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ହିଟଲର ଜର୍ମାନୀର ।ଚନ୍ସେଲର ହେବା ପରେ ସେଠାରେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ଚଳାଇଥିଲେ ।

Question 2.
ଭାରତରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସରକାର ଅଛି ? ଏବଂ ଏହାକୁ ସେହି ପ୍ରକାରର ସରକାର କାହିଁକି କୁହାଯାଏ ?
Answer:
(i) ଭାରତରେ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ, ଯେଉଁଥରେ ଲୋକମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧ୍ଵକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାନ୍ତି ।

(ii) ଏହି ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପୁନର୍ବାର ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ, ଯଥା- ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର । ଆମ ଦେଶରେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ’ ଅଛି ।

(iii) ଭାରତୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯିବାର କାରଣ ଦେଶର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ବା ସଂସଦ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

(iv) ଏହି ସଂସଦୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନାଗରିକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାନ୍ତି । ସେହି ସାଂସଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟ କେତେଜଣ

(v) ମନ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ହିସାବରେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟପାଇଁ ସଂସଦ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ତୁମେ ଜାଣିଲ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଏକ ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ରହିଛି । ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସ୍ଵାଧୀନ ହେବା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ତାହାର ତିନୋଟି କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
(i) ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନରେ ତିନୋଟି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ହେଲା- ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଳିକା ।

(ii) ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାର କାମ ହେଲା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା । କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର କାମ ହେଲା ଆଇନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା କିନ୍ତୁ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା ଆଇନକୁ ତର୍ଜମା କରିଥାଏ । ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଠିକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ ।

(iii) ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଉପସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚିତ କରେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ।

(iv) ନ୍ୟାୟପାପଳିକା ସ୍ଵାଧୀନ ନହେଲେ ସରକାରଙ୍କ ମନୋମୁଖୀ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ନାଗରିକମାନେ ସ୍ଵାଧୀନ ଭାବରେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିପାରିବେ ।

(v) ନାଗରିକ ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଇନଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଦେଖୁଥାଏ । ନ୍ୟାୟପାଳିକା ସ୍ଵାଧୀନ ନହେଲେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ଥାଏ ।

Question 4.
ତୁମେ କ’ଣ ଭାବ ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସରକାର ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସରକାର ଅପେକ୍ଷା ଭଲ କାହିଁକି ?
Answer:
(i) ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଯେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଆଜିର ବିଶ୍ଵରେ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସରକାର । ଏହା ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅଟେ । ସେଥୁମଧ୍ଯରୁ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବା ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଅଟେ, ଯାହାକି ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଅଛି ।

(ii) ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରରେ ଲୋକମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାନ୍ତି ।

(iii) ଏହି ସଂସଦୀୟ ସରକାରରେ ସରକାର ସର୍ବଦା ସଂସଦ ନିକଟରେ ତଥା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଥାଆନ୍ତି ।

(iv) ଏଥରେ ନିର୍ବାଚନ ହେଉଛି ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପସନ୍ଦର ସରାକାର ବାଛିପାରିବେ ।

(v) ଏହି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିର୍ବାଚନ ନିୟମିତ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଥରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ଅଧିକାରଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

Question 5.
ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଅନୁସୃତ କେତେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା । ତୁମେ ସେହି ଅନୁସୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରକାର ସହିତ ମେଳ କରିପାରିବ କି ?

Answer:

ଦେଶରେ ଅନୁସୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା	ସରକାରର ପ୍ରକାର
୧. ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ଆଇନ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।	ଗଣତନ୍ତ୍ର
୨. ସରକାର ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଷ୍ପଭି ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କ ମତ ଲୋଡ଼ିଥାନ୍ତି ।	ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର
୩. ରାଣୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ନୂତନ ରାଜା ହେଲେ ।	ରାଜତନ୍ତ୍ର
୪. ଶାସକ କୌଣସି ସମ୍ବିଧାନ ପାଳନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ନୁହନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ।	ଏକଛତ୍ରବାଦ

Question 6.
ନିମ୍ନରେ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଏକ ତାଲିକା ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସରକାର ଅଛି ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ କର । (ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଉତ୍ତର)

Answer:
ଦେଶସରକାରର ପ୍ରକାର୧. ଭୂଟାନ୍ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର୨. ନେପାଳସଂଘୀୟ ଲୋକତାନ୍ତ୍ରିକ ଗଣତନ୍ତ୍ର୩. ବାଂଲାଦେଶସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର୪. ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର୫. ବ୍ରାଜିଲ୍ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର

Question 7.
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏକ ଆଦର୍ଶ ହାସଲ କରିବାରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଦୂର କରାଯାଇପାରିବ ?
Answer:
(i) ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ଭିଭିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଏହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ ।

(ii) ଆମ ଦେଶରେ ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଅଛି । ଆମେ ଆମ ନିତିଦିନିଆ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅନେକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦେଖ‌ିବାକୁ ପାଉ । ପୃଥ‌ିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଦେଶରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି ।

(iii) କିନ୍ତୁ ଏହି ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟା ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ଦୁର୍ନୀତି, ସମ୍ପଭିର ଅସମାନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଅତ୍ୟଧ୍ୱକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ଵାଧୀନତା ଅବକ୍ଷୟ ଇତ୍ୟାଦି ।

(iv) ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସୂଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହେରଫେର ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆଦର୍ଶ ହାସଲ କରିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

(v) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବାପାଇଁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏଥିପ୍ରତି ସଚେତନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଦେଶକୁ ଭଲ ପାଇବାକୁ ଶିଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଦେଶର ସମ୍ପରିକୁ ନିଜର ବୋଲି ମନେ ନକରି ସାମୂହିକ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବିନିଯୋଗ କରିବାପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ତାହାହେଲେ ଏକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇପାରିବ ।

Question 8.
ଗଣତନ୍ତ୍ର, ରଜତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏକଛତ୍ରବାଦଠାରୁ ଭିନ୍ନ । ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର ।
Answer:
(i) ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନରେ ଜନସାଧାରଣ କ୍ଷମତାର ଉତ୍ସ ଅଟନ୍ତି, ମାତ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଶାସନରେ ରାର୍ଜା ବା ରାଣୀଙ୍କ ହାତରେ ସମସ୍ତ ଶାସନ କ୍ଷମତା ଥାଏ । ସେହିପରି ଏକଛତ୍ରବାଦ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଷ୍ଠୀ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଆଇନ ଆଗରେ ସମାନ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ସେମାନଙ୍କର ମତାମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ଅଧିକାର ଥାଏ । ମାତ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଏକଛତ୍ରବାଦରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କର କୌଣସି ଅଧିକାର ନଥାଏ । ସେମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗୁ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ । ଲୋକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି । ମାତ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଏକଛତ୍ରବାଦରେ ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନୁହନ୍ତି ଓ ଲୋକାମେନ ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।

(iv) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଓ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ନିଜ ନିଜ ପରିସରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, କେହି କାହା କାର୍ଯ୍ୟରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମାତ୍ର ଏକଛତ୍ରବାଦ ଓ ରାଜତନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଥାଏ ।

(v) ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏକ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ ସମାନତା ଭିଭିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ମାତ୍ର ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଏକଛତ୍ରବାଦ ମନୋମୁଖୀ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଟେ ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୨୦୭) :

Question 1.
ସରକାର କେତେ ପ୍ରକାର ଥାଏ ?
Answer:
ସରକାର ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ରାଜତନ୍ତ୍ର, ଏକଛତ୍ରବାଦ, ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଥାଏ ।

Question 2.
ସରକାର ତାଙ୍କର କ୍ଷମତା କେଉଁଠାରୁ ପାଇଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କଠାରୁ (ଭୋଟ ମାଧ୍ୟମରେ) କ୍ଷମତା ପାଇଥା’ନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ରାଜତନ୍ତ୍ର ବା ଏକଛତ୍ରବାଦ ଶାସନରେ ସେମାନେ ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ କିମ୍ବା ବାହୁବଳ (ସେନାବଳ) ଦ୍ଵାରା କ୍ଷମତା ହାସଲ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ଗୋଟିଏ ଦେଶର ସରକାର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୋଗସୂତ୍ର ରକ୍ଷା କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ଜନକଲ୍ୟାଣକାରୀ ଯୋଜନା, ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ, ନିର୍ବାଚନ ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗସୂତ୍ର ରକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି ।

Question 4.
ଗଣତନ୍ତ୍ର କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ?
Answer:
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନ ଅଧିକାର, ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ନିଜ ଶାସକ ବାଛିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳୁଥିବାରୁ ଏହା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା

Question 1.
ଷଷ୍ଠଶ୍ରେଣୀ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଦେଖୁଥ‌ିବ। ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମନେପକାଇ ପାରୁଛ କି ?

Answer:
ହଁ ।

Question 2.
ସରକାରଙ୍କର ଆହୁରି ଅନେକ ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।
Answer:
ପାଠ୍ୟ ବିଷୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ସରକାରଙ୍କର ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-

1. ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (ଯେପରି ବାତ୍ୟା, ବନ୍ୟା) ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ।
2. ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଓ ପାଣି ଯୋଗାଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ।
3. ଗରିବ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଜନା (ରାସନ କାର୍ଡ଼) କରିବା ।
4. ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ଓ କାରଖାନା ବସାଇବା ।

Question 2.
ତିନୋଟି ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁ ପଦ୍ଧତିଟି ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନେହେଉଛି ?
Answer:
ତୃତୀୟ ପଦ୍ଧତିଟି (ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ଚୟନ କରିବା) ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମନେ ହେଉଛି । କାରଣ ଏହା ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରକ ପଦ୍ଧତି । ଏଥ‌ିରେ ସମସ୍ତ ପିଲାଙ୍କ ମତାମତ ରହିଥାଏ ଏବଂ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁମାନେ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀର ସୁବିଧା ଅସୁବିଧା ବିଷୟରେ କମିଟିରେ ଭଲ ଭାବରେ କହିପାରିବେ ।

Question 3.
ପୂର୍ବ ସାରଣୀରେ ଦେଶ କ ଓ ଦେଶ ଖ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଖାଲିସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କ ପସନ୍ଦର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଦେଶକୁ ନେଇ ପୂରଣ କର ।
Answer:
ସାରଣୀରେ ପୂରଣ କରାଯାଇଛି । ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ଦେଶ ନେଇ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରିବେ ।

Question 4.
ସାରଣୀକୁ ବିଶ୍ଳେଷଣ କର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉଦାହରଣର ସମାନତା ଓ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବିଷୟରେ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା କର ।
Answer:
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ନିଜ ଭିତରେ ଆଲୋଚନା କରିବେ ।

Question 5.
ଉପରୋକ୍ତ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପରେ, ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାରଙ୍କ ମୂଳ ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କର । ନିଜ ହୃଦବୋଧକୁ ଆଧାର କରି ନିମ୍ନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପାଦିତ କର ।
ତୁମମାନଙ୍କୁ ତୁମ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନିମନ୍ତେ ଏକ ଛାତ୍ରକମିଟି ଗଠନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯାହା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଉପାୟରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କର ଯେ –

1. ସମିତିର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଭଲଭାବରେ ପରିଭାଷିତ ହୋଇଛି ।
2. ସମିତି ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ।

Answer:
(ନମୁନା ଯୋଜନା) :
(i) କମିଟିର କାର୍ଯ୍ୟ : ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ସଫାସୁତୁରା ରଖୁ, ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିବା, ବଗିଚା କାମ ଦେଖୁବା ।

(ii) ନିର୍ବାଚନ ପ୍ରକ୍ରିୟା : ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ରେଣୀରୁ ପିଲାମାନେ ଭୋଟ୍ ଦେଇ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ବାଛିବେ ।

(iii) ବହିଷ୍କାର ବ୍ୟବସ୍ଥା : ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ନିଜ ଦାୟିତ୍ଵ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନ ତୁଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ପକ୍ଷପାତିତା କରନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମତ ନେଇ ତାକୁ ବଦଳାଯିବ ।

Question 6.
ଶେନ୍ ବାସ କରୁଥିବା ଦେଶ କ’ଣ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ପରି ଲାଗୁଛି ?
Answer:
ନା, ଶେନ୍ ବାସ କରୁଥିବା ଦେଶ ଆଦୌ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପରି ଲାଗୁନାହିଁ । ଏହା ଏକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ପ୍ରଚଳିତ ଥ‌ିବା ଦେଶ ।

Question 7.
ଶେନ୍‌ଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ କିପରି ହୋଇଥବ ବୋଲି ତୁମେମାନେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଶେନ୍‌ଙ୍କ ଜୀବନ ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଏବଂ ଭୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥବ । ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ କୌଣସି ସ୍ଵାଧୀନତା ନାହିଁ । ସେ କ’ଣ ପିନ୍ଧିବେ, କିପରି କେଶ କାଟିବେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସରକାର ସ୍ଥିର କରୁଛନ୍ତି ।

Question 8.
ତୁମେମାନେ କ’ଣ ଏପରି ଏକ ଦେଶରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହିଁବ ? କାରଣ ଦର୍ଶାଅ ।
Answer:
ନା, ମୁଁ ଏପରି ଏକ ଦେଶରେ କଦାପି ବାସ କରିବାକୁ ଚାହିଁବି ନାହିଁ ଯେଉଁଠାରେ ଶେନ୍ ବାସ କରୁଛି । ଏହାର ପ୍ରମୁଖ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା –
(i) ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ଵାଧୀନତାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ : ଏହି ଦେଶରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ଵ ପସନ୍ଦ କରିବାର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ । ଲୋକମାନେ କିପରି କେଶ କାଟିବେ ଏବଂ କେଉଁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବେ ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ସରକାର ନିୟମ ତିଆରି କରନ୍ତି ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି ।

(ii) କଠୋର ନିୟମ ଓ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସାମରିକ ସେବା : ଏଠାରେ ଲୋକଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାପନ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଠୋର ନିୟମ ରହିଛି । ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସରକାର ନିଷ୍ପଭି ନନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସାମରିକ ସେବାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ଯାହାକି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ଛଡ଼ାଇ ନିଏ ।

(iii) ସୂଚନା ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଉପରେ କଟକଣା : ଏପରି ଦେଶରେ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଯାଇଥାଏ । ଫଳରେ ସେଠାକାର ଲୋକମାନେ ଦେଶ ବାହାରର ଦୁନିଆ ବିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞ ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ପାଇବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି ।

(iv) ନିରନ୍ତର ଭୟ ଏବଂ ଗୁଇନ୍ଦାଗିରି : ସରକାର ନାଗରିକମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖୁଥା’ନ୍ତି । ଯଦି କେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ରିପୋର୍ଟ କରିବାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ । ଏହାଦ୍ଵାରା ଦେଶରେ ଏକ ଭୟଭୀତ ଏବଂ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ଏହାର ବିପରୀତରେ, ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାପନ କରିପାରିବେ । ସେମାନେ କ’ଣ କହିବେ, କ’ଣ ପିନ୍ଧିବେ ଏବଂ ନିଜକୁ କିପରି ପ୍ରକାଶ କରିବେ ତାହା ସେମାନେ ନିଜେ ଚୟନ କରିପାରିବେ । ତେଣୁ ସ୍ଵାଧୀନତା ଏବଂ ସମାନତା ନଥିବା ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଦେଶରେ ରହିବା ଅପେକ୍ଷା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ନୀତିରେ ପରିଚାଳିତ ଦେଶରେ ରହିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର ଅଟେ ।

Question 9.
ଉପରିସ୍ଥ ବ୍ୟଙ୍ଗଚିତ୍ରଟିକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କର । ଏହା ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆମେରିକାର ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସଂସ୍ଥାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି । ବ୍ୟଙ୍ଗଚିତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ବାଚିତ ସଦସ୍ୟ । ତୁମେମାନେ କ’ଣ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲ ? ବ୍ୟଙ୍ଗଚିତ୍ରର ଉପର ବାମ କୋଣରେ ତୁମେମାନେ କ’ଣ ଦେଖୁଛ ? ଏହି ନିର୍ବାଚିତ ସଂସ୍ଥାରେ କିଏ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ତୁମେ ଭାବୁଛ ?
Answer:
(i) ଏହି ଚିତ୍ରରେ କିଛି ବରାଟକାୟ ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ପଛରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ଛୋଟଛୋଟ ସାଂସଦମାନେ ବସିଛନ୍ତି ।

(ii) ଚିତ୍ର ଦେଖ‌ିଲେ ଲାଗୁଛି ଯେ ନିର୍ବାଚିତ ସାଂସଦମାନେ ନୁହେଁ, ବରଂ ପଛରେ ଥିବା ଧନୀ ଗୋଷ୍ଠୀ (ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର)ହିଁ ପ୍ରକୃତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି ।

Question 10.
ଏକ ଗଣତନ୍ତ୍ର କ’ଣ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ? ଗଣତନ୍ତ୍ରକୁ ସୁଦୃଢ଼ ରଖୁବା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ କ’ଣ କରିପାରିବେ ?
Answer:
(i) ହଁ, ଯଦି କେବଳ କିଛି ମୁଷ୍ଟିମେୟ ଧନୀ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକ ସରକାରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରନ୍ତି, ତେବେ ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ।

(ii) ଲୋକମାନେ ସଚେତନ ହେବା ଉଚିତ, ଠିକ୍ ପ୍ରତିନିଧ୍ ବାଛିବା ଦରକାର ଏବଂ ଦୁର୍ନୀତି ବିରୋଧରେ ସ୍ଵର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Question 11.
ତୁମେମାନେ ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଜାଣିଗଲ । ଗୋଟିଏ କ୍ଷୁଦ୍ର ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କର ।

ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଣୟନ କର ।
ରାଜତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଣୟନ କର ।
ଏକଛତ୍ରବାଦ ପ୍ରଣୟନ କର ।

Answer:
ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ କ୍ଷୁଦ୍ରନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାରର ବିଭିନ୍ନ ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ନିଜେ କରିବେ ।

Question 12.
କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସରକାର ବା ସରକାରଙ୍କର କେଉଁ ରୂପକୁ ତୁମେ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବୁଛ ?
Answer:
ଆମ ମତରେ ‘ଗଣତନ୍ତ୍ର’ ହେଉଛି ସରକାରର ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ରୂପ ବା ବ୍ୟବସ୍ଥା । ଏହାର କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଶାସନ : ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଶାସନ ଓ କ୍ଷମତାର ପ୍ରକୃତ ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି ଜନସାଧାରଣ । ଜନସାଧାରଣ ବା ଲୋକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ପ୍ରତିନିଧୁ ଚୟନ କରିଥାନ୍ତି ।

(ii) ସ୍ଵାଧୀନତା ଓ ସମାନତା : ଏକ ପ୍ରକୃତ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନଯାପନ କରିପାରିବେ । ସେମାନେ କ’ଣ କହିବେ, ପିନ୍ଧିବେ ବା ବିଶ୍ଵାସ କରିବେ ତାହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ ସ୍ଵାଧୀନତା ଥାଏ ।

(iii) ସରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନର କ୍ଷମତା : ଯଦି ସରକାର ଲୋକଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଲୋକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଭୋଟ୍ ଦେଇ ପ୍ରତିନିଧୁମାନଙ୍କୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ ।

(iv) ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା : ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ଲୋକଙ୍କ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ସ୍ଵାଧୀନ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ନାଗରିକଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର :

Question 1.
ଯଦି ରାଜା ନିଜକୁ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର ଅଧ୍ୟାକାରୀ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ତେବେ କ’ଣ ହୋଇପାରେ ? ସେ କିପରି ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବେ ?
Answer:

1. ଯଦି ରାଜା ନିଜକୁ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ (ଭଗବାନଙ୍କ ଦୂତ) ବୋଲି ଭାବିବେ, ତେବେ ସେ ଅହଙ୍କାରୀ ହୋଇଯିବେ ।
2. ସେ ନିଜର ସବୁ କାମକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବିବେ ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କୌଣସି ପରାମର୍ଶ ଶୁଣିବେ ନାହିଁ ।
3. ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କଠୋର ଆଇନ ତିଆରି କରିବେ ।
4. ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରାଇ ଜୋରଜବରଦସ୍ତ ଶାସନ କରିବେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖଦୁଃଖକୁ ଗୁରୁତ୍ଵ ଦେବେ ନାହିଁ ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଆବ୍ରାହମ୍ ଲିଙ୍କନ କେଉଁ ଦେଶର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଥିଲେ ?
Answer:
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା

Question 3.
ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରରେ ମୁଖ୍ୟ ହିସାବରେ କାହାକୁ ଧରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ

Question 3.
କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଗଣତନ୍ତ୍ର

Question 4
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିବା ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାମ କ’ଣ ?
Answer:
ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ

Question 5.
ଆମ ଦେଶରେ କେବେଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୫୦ ମସିହା

Question 6.
୧୯୭୧ ମସିହାଠାରୁ କେଉଁ ଦେଶର ମହିଳାମାନେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ହାସଲ କରିଥିଲେ ?
Answer:
ସ୍ଵିଜରଲାଣ୍ଡ

Question 7.
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ କେତେ ବର୍ଷରେ ଥରେ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଚାରି ବର୍ଷ

Question 8.
ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କେବେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
୧୯୨୮ ମସିହା

Question 9.
କେଉଁ ଦେଶରେ ୧୯୬୫ ମସିହାଠାରୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା

Question 10.
ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦେଶରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ଇଂଲଣ୍ଡ

Question 11.
ଯେଉଁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ବାସ୍ତବ କ୍ଷମତା ହାସଲକରି ଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି, ତାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର

Question 12.
ଆମେରିକାର ସଂସଦକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
କଂଗ୍ରେସ

Question 13.
ଭାରତରେ ଉଚ୍ଚ ସଦନ ଓ ନିମ୍ନ ସଦନ କାହାକୁ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ରାଜ୍ୟସଭା, ଲୋକସଭା

Question 14.
ମହାଜନପଦ ମାନଙ୍କରେ କେଉଁମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ?
Answer:
ରାଜା

Question 15.
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶରଶଯ୍ୟା ସମ୍ପର୍କରେ ମହାଭାରତର କେଉଁ ପର୍ବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ?
Answer:
ଶାନ୍ତିପର୍ବ

Question 16.
ରାଜତନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣତଃ କେତେ ପ୍ରକାର ହୋଇଥାଏ ?
Answer:
ଦୁଇପ୍ରକାର – ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ଏକ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କ୍ଷମତା କାହା ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା
(ଖ) କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା
(ଗ) ନ୍ୟାୟପାଳିକା
(ଘ) ନଗରପାଳିକା
Answer:
(କ) ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା

Question 2.
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ନିମ୍ନ ସଦନକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ରାଜ୍ୟସଭା
(ଖ) ବିଧାନସଭା
(ଗ) ବିଧାନମଣ୍ଡଳ
(ଘ) ପ୍ରତିନିଧ୍ଵସଭା
Answer:
(ଘ) ପ୍ରତିନିଧ୍ଵସଭା

Question 3.
ରାଜ୍ୟସ୍ତରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ବିଧାନ ପରିଷଦ
(ଖ) ବିଧାନସଭା
(ଗ) ସାଧାରଣ ସଭା
(ଘ) ରାଜ୍ୟସଭା
Answer:
(ଖ) ବିଧାନସଭା

Question 4.
ଭାରତରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଲୋକସଭା ୬
(ଖ) ରାଜ୍ୟସଭା
(ଗ) ସଂସଦ
(ଘ) ବିଧାନ ପରିଷଦ
Answer:
(ଗ) ସଂସଦ

Question 5.
ଲିଚ୍ଛାବୀ ରାଜବଂଶ କେଉଁ ମହାଜନପଦରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ?
(କ) କ୍ରିଜି
(ଖ) ମଲ୍ଲ
(ଗ) କୋଶାୟୀ
(ଘ) ବଙ୍ଗ
Answer:
(କ) କ୍ରିଜି

Question 6.
ବିଦ୍ଵାନ କଲ୍‌ହତା କେଉଁ ପୁସ୍ତକରେ କାଶ୍ମୀର ଇତିହାସ ବର୍ଣନା କରିଥିଲେ ?
(କ) ରାଜତରଙ୍ଗିଣୀ
(ଖ) ସୌଦାମିନୀ
(ଗ) ଭୂସ୍ୱର୍ଗ
(ଘ) ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ
Answer:
(କ) ରାଜତରଙ୍ଗିଣୀ

Question 7.
ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର କେଉଁ ଦେଶରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
(କ) ଇଟାଲୀ
(ଖ) ଫ୍ରାନ୍ସ
(ଗ) ଜର୍ମାନୀ
(ଘ) ବ୍ରିଟେନ୍
Answer:
(ଘ) ବ୍ରିଟେନ୍

Question 8.
ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ଭାଟିକାନ୍ ସିଟିରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ?
(କ) ଧର୍ମତନ୍ତ
(ଖ) ରାଜତନ୍ତ୍ର
(ଗ) ଏକଛତ୍ରବାଦ
(ଘ) ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର
Answer:
(କ) ଧର୍ମତନ୍ତ

Question 9.
ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟ୍‌ଲର୍ କେଉଁ ଦେଶର ଚାନ୍ସେଲର୍ ଥିଲେ ?
(କ) ଇଟାଲୀ
(ଖ) ରୋମ୍
(ଗ) ଜର୍ମାନୀ
(ଘ) ଫ୍ରାନ୍ସ
Answer:
(ଗ) ଜର୍ମାନୀ

Question 10.
ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ ଥିଲେ ?
(କ) ବେନିତୋ ମୁସୋଲିନ୍
(ଖ) ହିଣ୍ଡେନବର୍ଗ
(ଗ) ଚର୍ଚ୍ଚିଲ
(ଘ) ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟଲର
Answer:
(ଘ) ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟଲର

Question 11.
ଇଦି ଅମିନ କେଉଁ ଦେଶର ଜଣେ ସାମରିକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ ଥିଲେ ?
(କ) ବୋସନିଆ
(ଖ) ଉଗାଣ୍ଡା
(ଗ) ରୋଡ଼େସିଆ
(ଘ) ନାଇଜେରିଆ
Answer:
(ଖ) ଉଗାଣ୍ଡା

Question 12.
ଯେତେବେଳେ ରାଜନେତା ଏବଂ ଧନୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଏକ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଶାସନରେ ଅତ୍ୟଧ୍ଵ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ଶାସନ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ରାଜତନ୍ତ୍ର
(ଖ) ଅଭିଯାନତନ୍ତ୍ର
(ଗ) ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର
(ଘ) ଧର୍ମତନ୍ତ
Answer:
(ଗ) ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର

ବନ୍ଧନୀ ମଧ୍ଯରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତର ବାଛି ଶୂନ୍ୟସ୍ଥାନ ପୂରଣ କର ।

Question 1.
________ ସରକାର ଦେଶର ଧର୍ମ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କ ନିୟମ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ ହୁଏ ।
(ରାଜତନ୍ତ୍ର, ଏକଛତ୍ରବାଦ, ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର, ସାଧାରଣତନ୍ତ୍ର)
Answer:
ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର

Question 2.
୧୯୩୪ ମସିହାରେ ___________ ଦେଶରେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ସରକାର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ।
(ଇଟାଲୀ, ଜର୍ମାନୀ, ଋଷ୍, ଫ୍ରାନ୍ସ)
Answer:
ଜର୍ମାନୀ

Question 3.
ଇଦି ଅମିନ ____________ ଦେଶର ଜଣେ ସାମରିକ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ ଥିଲେ ।
(ରୁମାନିଆ, ଭିଏତନାମ, ନାମିବିଆ, ଉଗାଣ୍ଡା)
Answer:
ଉଗାଣ୍ଡା

Question 4.
‘ଅଲିଗାକି’ ଶବ୍ଦଟି ମୂଳ ____________ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା । (ଲାଟିନ୍, ଗ୍ରୀକ୍, ଫ୍ରାନ୍ସ, ଚାଇନିଜ୍)
Answer:
ଗ୍ରୀକ୍

Question 5.
___________ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତାଧିକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥାଏ । (ଗୋଷ୍ଠୀତନ୍ତ୍ର, ନିରଙ୍କୁଶ ରାଜତନ୍ତ୍ର, ଏକଛତ୍ରବାଦ, ଗଣତନ୍ତ୍ର)
Answer:
ଗଣତନ୍ତ୍ର

Question 6.
ଭାରତରେ _____________ ଗଣତନ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଅଛି । (ସଂସଦୀୟ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ, ଧର୍ମତାନ୍ତ୍ରିକ, ରାଜତାନ୍ତ୍ରିକ)
Answer:
ସଂସଦୀୟ

Question 7.
ସରକାର କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ ତାହା ________________ ପୁସ୍ତକରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଯାଇଥାଏ ।
(ଲାଲତଥ୍ୟ ପୁସ୍ତକ, ସମ୍ବିଧାନ, ଧର୍ମପୁସ୍ତକ, ପାଣ୍ଡୁଲିପି)
Answer:
ସମ୍ବିଧାନ

Question 8.
କେତେକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶକୁ ଭିତ୍ତି କରି ____________ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
(ସରକାର, ରାଜତନ୍ତ୍ର, ସଂସଦ, ବିଧାନସଭା)
Answer:
ସରକାର

Question 9.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚନରେ ଭୋଟ ଦେବାର ଅଧିକାର ଭାରତୀୟମାନେ __________ ମସିହାରେ ହାସଲ କରିଥିଲେ । (୧୯୪୭, ୧୯୫୦, ୧୯୪୮, ୧୯୪୯)
Answer:
୧୯୫୦

Question 10.
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଇଂଲଣ୍ଡରେ __________ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
(୧୯୨୭, ୧୯୩୦, ୧୯୪୭, ୧୯୨୮)
Answer:
୧୯୨୮

Question 11.
୨୦୦୮ ମସିହାରେ _________________ ଦେଶରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
(କେନିଆ, ନେପାଳ, ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା)
Answer:
ନେପାଳ

Question 12.
ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସର୍ବପ୍ରଥମେ __________________ଦେଶରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା । (ଇଂଲଣ୍ଡ, ଆମେରିକା, ଗ୍ରୀସ୍, ତୁର୍କୀ)
Answer:
ଇଂଲଣ୍ଡ

ସ୍ତମ୍ଭ ମିଳନ କର ।

Question 1.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଷ)
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା	୨୦୦୮ ମସିହା
ଭାରତ	୧୯୪୯ ମସିହା
ନେପାଳ	୧୮୪୮ ମସିହା
ଜର୍ମାନୀ	୧୭୮୭ ମସିହା
ସ୍ବିଜରଲାଣ୍ଡ	୧୯୪୭ ମସିହା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ (ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଷ)
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା	୧୭୮୭ ମସିହା
ଭାରତ	୧୯୪୭ମସିହା
ନେପାଳ	୨୦୦୮ ମସିହା
ଜର୍ମାନୀ	୧୯୪୯ ମସିହା
ସ୍ଵିଜରଲାଣ୍ଡ	୧୮୪୮ ମସିହା

Question 2.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା	ରାଜ୍ୟସଭା
କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା	ଲୋକସଭା
ନ୍ୟାୟପାଳିକା	ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା
ନିମ୍ନ ସଦନ	ଆଇନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା
ଉଚ୍ଚ ସଦନ	ଆଇନକୁ ତର୍ଜମା କରିବା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା	ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା
କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା	ଆଇନକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା
ନ୍ୟାୟପାଳିକା	ଆଇନକୁ ତର୍ଜମା କରିବା
ନିମ୍ନ ସଦନ	ଲୋକସଭା
ଉଚ୍ଚ ସଦନ	ରାଜ୍ୟସଭା

Question 3.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର	ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ କ୍ଷମତା ଥାଏ
ସମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର ।	ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହାତରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଥାଏ
ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର	ରାଜା ନାମକୁ ମାତ୍ର ଶାସନକର୍ତ୍ତା
ଏକଛତ୍ରବାଦ	ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ
ଗଣତନ୍ତ୍ର	ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜତନ୍ତ୍ର	ରାଜାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ
ସମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର	ରାଜା ନାମକୁ ମାତ୍ର ଶାସନକର୍ତ୍ତା
ଧର୍ମତନ୍ତ୍ର	ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ
ଏକଛତ୍ରବାଦ	ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହାତରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଥାଏ
ଗଣତନ୍ତ୍ର	ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ କ୍ଷମତା ଥାଏ

Question 4.

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୧୯୫୦ ମସିହା	କେନିଆରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା
୧୯୨୧ ମସିହା	ଭାରତରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା
୧୯୩୩ ମସିହା	ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ବଯୁଦ୍ଧର ପରିସମାପ୍ତି
୧୯୪୫ ମସିହା	ହିଟ୍‌ଲର ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସେଲର ହେବା
୧୯୬୪ ମସିହା	ସ୍ଵିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ମହିଳାମାନେ ଭୋଟ ଦେବା

Answer:

‘କ’ ସ୍ତମ୍ଭ	‘ଖ’ ସ୍ତମ୍ଭ
୧୯୫୦ ମସିହା	ଭାରତରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା
୧୯୨୧ ମସିହା	ସ୍ଵିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ମହିଳାମାନେ ଭୋଟ ଦେବା
୧୯୩୩ ମସିହା	ହିଟ୍‌ଲର ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସେଲର ହେବା
୧୯୪୫ ମସିହା	ଦ୍ଵିତୀୟ ବିଶ୍ବଯୁଦ୍ଧର ପରିସମାପ୍ତି
୧୯୬୪ ମସିହା	କେନିଆରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ସାଧାରଣ ଭାବରେ ‘ଗଣତନ୍ତ୍ର’ କହିଲେ ତୁମେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ଗଣତନ୍ତ୍ର କହିଲେ ଆମେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ ।
2. ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ କ୍ଷମତା ଓ କର୍ତ୍ତୃତ୍ଵର ଉତ୍ସ ହେଉଛନ୍ତି ସେ ଦେଶର ଜନସାଧାରଣ ।

Question 2.
ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର କାହାକୁ ନେଇ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

1. ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସାଧାରଣତଃ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ଯମରେ ସରକାର ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଏଥିରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧୁମାନେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ସରକାର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ ?
Answer:

1. କେତେକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶକୁ ଭିତ୍ତି କରି ସରକାର ଗଠନ କରାଯାଇଥାଏ ।
2.  ଏଥୁରେ ସରକାର ସମସ୍ତଙ୍କ ସମାନତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାମନା କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ନ୍ୟାୟପାଳିକାର କାମ କ’ଣ ବୋଲି ତୁମେ ଅନୁମାନ କରୁଛ ?
Answer:

1. ନ୍ୟାୟପାଳିକା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକର ମୌଳିକ ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
2. ସରକାର ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ ।

Question 5.
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର କ’ଣ ? ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଅଛି ?
Answer:

1. ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଦେଶର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ମସ୍ତ ନୀତି, ନିୟମ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଦାୟୀ ରହିଥା’ନ୍ତି ।
2. ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ଵିଜରଲାଣ୍ଡରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଅଛି ।

Question 6.
ତୁମେ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ କି ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ହାସଲ କରିଛ ?
Answer:

1. ଯେଉଁ ଦେଶର ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ବା ସଂସଦର ଭୂମିକା ମୁଖ୍ୟ ବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ ତାହାକୁ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଥାଏ ।
2. ଏହି ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଇଂଲଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ତେଣୁ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଜନନୀ କୁହାଯାଇଥାଏ ।

Question 7.
ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାର କାମ କ’ଣ ? ଭାରତ ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:

1. ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ହେଉଛି ସରକାରଙ୍କର ଏକ ଅଙ୍ଗ ଯାହା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିବା ପାଇଁ ଦାୟୀ ହୋଇଥାଏ ।
2. ଭାରତରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକାକୁ ସଂସଦ କୁହାଯାଉଥିଲାବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏହାର ନାମ କଂଗ୍ରେସ ଅଟେ ।

Question 8.
ଜର୍ମାନୀର ଆଡ଼ଲଫ୍ ହିଟଲରଙ୍କୁ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ କୁହାଯାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ଆଡ଼ଲଫ ହିଟଲର ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସସେଲର ହୋଇଥିଲେ ।
2. ଚାନ୍ସେଲର ହେବାପରେ ସେ ଏପରି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତା ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ଦୂର କରିଥିଲା । ସେ ୟୁହୁଦୀ, ରୋମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କରୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ ଜର୍ମାନୀରେ ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସନ ଚଳାଇଥିଲେ ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜଣେ ଶାସକର ତିନିଗୋଟି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କର ।
Answer:

1. କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଜଣେ ଶାସକ ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣରୁ ରାଜ୍ୟଟିକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ।
2. ଦ୍ଵିତୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଟି ହେଉଛି ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ପାଳନ କରିବା ।
3. ତୃତୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଟି ହେଲା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ବା କଲ୍ୟାଣ କରିବା ।

Question 2.
ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣନା ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା କି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ରହିଛି ?
Answer:

1. ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଆବ୍ରାହମ୍ ଲିଙ୍କନ ଗଣତନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଏକ ମାର୍ମିକ ସଂଜ୍ଞା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।
2. ତାଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ‘‘ସରକାର ହେଉଛନ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କର, ଲୋକମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ”’ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ।
3. ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉକ୍ତିଟିର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ରହିଛି ।

Question 3.
ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ତରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥାଏ ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ତରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ଉଦାହରଣ ଭାବରେ ଆମେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ନେଇପାରିବା ।

(ii) ଓଡ଼ିଶାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ଭାବରେ ବିଧାନସଭା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ । ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ବିଧାନସଭା ସଦସ୍ୟରୂପେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ସଦସ୍ୟ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିଥାନ୍ତି ।

(iii) ସେମାନେ ଶାସନଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ବା ବିଧାନସଭା ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ରହିଥା’ନ୍ତି ଓ ବିଧାନ ସଭାର ଆସ୍ଥା ହରାଇଲେ କ୍ଷମତାଚ୍ୟୁତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ଉଚ୍ଚ ସଦନ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ଏହା କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:

1. ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ ଦୁଇଟି ଗୃହ ଥାଏ, ଯଥା- ଲୋକସଭା ବା ନିମ୍ନ ସଦନ ଓ ରାଜ୍ୟସଭା ବା ଉଚ୍ଚ ସଦନ ।
2. କେତେକ ରାଜ୍ୟରେ ଦ୍ଵିସଦନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ବିଧାନ ମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ ।
3. ଏହାର ଉଚ୍ଚ ସଦନକୁ ବିଧାନ ପରିଷଦ ଓ ନିମ୍ନ ସଦନକୁ ବିଧାନସଭା କୁହାଯାଇଥାଏ । ଆମ ରାଜ୍ୟରେ କେବଳ ବିଧାନସଭା ରହିଛି ।

Question 5.
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏକ ଉତ୍ତମ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅନେକ ସମସ୍ୟା ରହିଥାଏ । ସେହିସବୁ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସରକାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଦର୍ଶ ଭିଭିକ ଶାସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

(ii) ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଥିବା ସମସ୍ୟା ମଧ୍ଯରେ ଦୁର୍ନୀତି, ସମ୍ପଭିର ଅସମାନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥା ଉପରେ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଅତ୍ୟଧ୍ଵକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ସ୍ଵାଧୀନତା ଅବକ୍ଷୟ ଇତ୍ୟାଦି ମୁଖ୍ୟ ।

(iii) ସୂଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହେରଫେର ଭଳି ଅନ୍ୟ କେତେକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆଦର୍ଶ ହାସଲ କରିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ଆମ ଜୀବନରେ ସରକାର ନିର୍ବାହ କରୁଥିବା ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ସରକାର ଆମ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରିଥାଏ ଯଥା- ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖୁବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଥିରତା ଓ ନିରାପତ୍ତାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଥାଏ ।

(ii) ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖୁବା ସହ ଜାତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରତି ଯବାନ ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇବା ସହ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଭଳି ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାଏ ।

(iv) ଲୋକ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନଶୈଳୀକୁ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ସତତ ଚେଷ୍ଟିତ ଥାଏ ।

(v) ସରକାରଙ୍କୁ ଅଧିକ ପାରଦର୍ଶିତା ହାସଲ କରିବାକୁ ହେଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ ଏକାନ୍ତ କାମ୍ୟ । ଜନସହଯୋଗ ଓ ଜନଭାଗୀଦାରୀଦ୍ଵାରା ସରକାର ମଜବୁତ୍ ହୋଇଥାଏ ।

Question 2.
ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଭାରତରେ କିପରି ସୁଚାରୁରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ତାହାର ଏକ ତଥ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ଭାରତରେ ପ୍ରତିନିଧୂମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଆସୁଅଛି । ପ୍ରଥମତଃ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ସାର୍ବଜନୀନ ସାବାଳକ ମତଦାନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କର ମନ ପସନ୍ଦର ପ୍ରାର୍ଥୀ ନିର୍ବାଚିତ କରିଥାନ୍ତି ।

(ii) ଏହି ପ୍ରକାର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲୋକମାନେ ସିଧାସଳଖ ଶାସନ କରନ୍ତି ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସରକାର ସର୍ବଦା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଥାଆନ୍ତି ।

(iii) ନିର୍ବାଚନ ହେଉଛି ପ୍ରତିନିଧୁମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ ।

(iv) ତେଣୁ ଏକ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଇଥାଏ । ପୁନର୍ବାର ନୂତନ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଚୟନ କରାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଭାରତରେ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ଥରେ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ କରାଯାଉଥିଲାବେଳେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏହା ପ୍ରତି ଚାରି ବର୍ଷରେ ଥରେ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 3.
ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ? ଏହା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ଯେଉଁ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦେଶର ବାସ୍ତବ ବା ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତା ଉପଲବ୍ଧ କରି ଶାସନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥା’ନ୍ତି ତାହାକୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ ।

(ii) ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନାଗରିକମାନଙ୍କଦ୍ଵାରା ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ସେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭାର ସଦସ୍ୟ ନଥା’ନ୍ତି, ତେଣୁ ନିଜ ଶାସନଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିମନ୍ତେ ସେ ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ସଭା ବା ସଂସଦର ବିଶ୍ୱାସଭାଜନ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ନଥାଏ ।

(iii) ଏହି ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି ।

(iv) ଭାରତରେ ଯଦିଓ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦବୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ କିନ୍ତୁ ସେ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି ।

(v) ବରଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଥ‌ିବା ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦର ପରାମର୍ଶରେ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ପରିଚାଳନା କରିଥା’ନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ ସେ ଭାରତର ବାସ୍ତବ ଶାସକ ନୁହଁନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସେ ଦେଶର ବାସ୍ତବ ଶାସକ ଅଟନ୍ତି ।

Question 4.
ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର କେଉଁଠି ଓ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି, ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଯୁକ୍ତରାଜ୍ୟ ବା ବ୍ରିଟେନ୍‌ରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି ।

(ii) ରାଷ୍ଟ୍ରମୁଖ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା କିମ୍ବା ରାଣୀ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କେବଳ ନାମକୁମାତ୍ର କ୍ଷମତା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକାର ପ୍ରକୃତ କ୍ଷମତାର ଅଧିକାରୀ ହୋଇଥାନ୍ତି । ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା କ୍ଷମତାଟି ସଂସଦ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ ।

(iii) ଦେଶର ସମସ୍ତ ଆଇନ ନିର୍ବାଚିତ ସଂସଦଦ୍ଵାରା ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଏ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା କ୍ଷମତା ପ୍ରଧାମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ମନ୍ତ୍ରୀପରିଷଦଦ୍ଵାରା ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥାଏ ।

(iv) ତେଣୁ ବ୍ରିଟେନ୍‌ରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲା ସତ୍ତ୍ବେ, ପ୍ରକୃତପକ୍ଷେ ଏହା ସଂସଦୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ର ।

(v) ଏହି ପ୍ରକାରର ରାଜତନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ରାଜତନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ସେ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ଦ୍ଵାରା ସ୍ଵୀକୃତ ହୋଇଅଛି ।

Students can include Class 7 Curiosity Extra Questions and Class 7 Science Chapter 6 Adolescence: A Stage of Growth and Change Extra Question Answer in their daily self-study routine.

Class 7 Science Chapter 6 Adolescence: A Stage of Growth and Change Extra Questions

Class 7 Science Chapter 6 Extra Questions on Adolescence: A Stage of Growth and Change

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Very Short Question Answer

Question 1.
Which of the following food groups would be a better choice for adolescents and why?
(i) Rice, sweets, pulses
(ii) Leafy vegetables, rice, pulses, and dry fruits
Answer:
(ii) Leafy vegetables, rice, pulses, and dry fruits are better as they provide a balanced mix of important nutrients and energy essential for growth and development during adolescence.

Question 2.
How does an adolescent experience emotional changes?
Answer:
Adolescents become more self-aware, develop stronger feelings, compassion, and may experience mood swings. They begin to understand responsibility, social behaviour, and engage themselves in varied activities.

Question 3.
Mention any two features each that are seen in boys and girls each to distinguish them from each other at puberty.
Answer:
Two features observed in boys during puberty are:

• Growth of facial hair, and chest and back hair in some
• Voice becomes hoarse
• Growth of voice box, visible as the Adam’s apple
• Broadening of shoulders

Two features observed in girls during puberty are:

• Development of breasts
• Widening of hips

Question 4.
Aditi, a teenager, has been feeling tired and low on energy lately. After a check-up, her doctor advised her to improve her eating habits by following a balanced diet. Why is a balanced diet important during adolescence, and what should it include?
Answer:
Adolescence is a time of rapid growth and development. Hence, a healthy, balanced diet is crucial to ensure the body receives proper nutrients during this phase. A balanced diet includes carbohydrates, proteins, fats, vitamins, and minerals, along with sufficient roughage and water intake.

Question 5.
In a group discussion, Jai said that during adolescence physical changes are more commonly observed in boys, while emotional changes occur mainly in girls. Do you think Jai is correct? If not, explain your answer.
Answer:
No, Jai is not correct because both boys and girls experience physical, emotional, and behavioural changes during adolescence.

Question 6.
Give a suitable word for each of the following statements.
(i) The disease that is caused by the deficiency of iron and vitamin B12.
(ii) The excessive or improper use of addictive substances.
(iii) It marks the beginning of reproductive period.
(iv) Chemicals which control changes at adolescence stage.
Answer:
(i) Anaemia
(ii) Substance abuse
(iii) Puberty
(iv) Hormones

Question 7.
Aman and Shweta noticed increased sweating and occasional body odour after sports class. Feeling concerned, they asked their PT teacher, “Why is personal hygiene important during adolescence?”
Answer:

• Increased sweat and oil production can lead to skin problems like acne.
• Menstruating girls need to maintain hygiene to prevent infections.

Question 8.
Name one government scheme that promotes menstrual hygiene. Also mention some state-level initiatives to provide free sanitary pads.
Answer:
Menstrual Hygiene Scheme (MHS). Under this scheme, sanitary pads are provided either free of cost or at a reduced rate. States like Tamil Nadu and Odisha provide free sanitary napkins to girls.

Question 9.
After receiving hurtful and upsetting messages online, Mahi felt confused and emotionally disturbed. Identify this issue and suggest whom Mahi can talk to for support and guidance.
Answer:
Mahi experienced cyberbullying. It involves the use of digital devices such as phones or computers to harass others by sending misleading messages, spreading false rumours, or sharing personal information without consent. Mahi should talk to trusted elders, such as a parent or a teacher.

Question 10.
Anamika feels tired and stressed due to long hours of study and lack of exercise. Her elder brother suggests that she should practise yoga and do regular exercise. Anamika wonders how these activities can help her maintain good mental and physical health. Can you explain?
Answer:
Regular physical activities and yoga help keep the body fit by improving strength, stamina, and flexibility. They help reduce stress and anxiety by calming the mind and improving mood. Together, they also improve concentration and overall mental well-being.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Short Question Answer

Question 1.
Name an important internal change experienced by girls during adolescence. What does it indicate? Is this change permanent throughout life?

• An important internal change experienced by girls during adolescence is the onset of the menstrual cycle, also known as menstruation or having a ‘period’.
• This indicates that the girl’s body is now capable of reproduction, and it is one of the signs of a good reproductive health.
• No, menstruation stops naturally, marking the end of a woman’s reproductive capability by the age of 45 to 55.

Question 2.
(i) Why should adolescents avoid comparing themselves with others?
(ii) Mention two ways in which adolescents can handle stress positively.
Answer:
(i) Adolescents should avoid comparing themselves with others because it can lead to unnecessary stress, low self-esteem, and anxiety. Every individual grows and develops at their own pace.

(ii)

• Talk to a trusted elder, friend or teacher about their feelings.
• Engage in hobbies like reading, drawing, music, dance, or sports.

Question 3.
Sameer has started noticing physical changes in his body and is curious about puberty. How would you explain what is puberty, and also mention the main change that occurs during this stage of development?
Answer:
Puberty is the stage during which an individual undergoes external and internal changes to develop into adults. The human body experiences various transformations during adolescence, which mark the beginning of puberty. The most significant change marking puberty is that boys and girls become capable of reproduction.

Question 4.
Given in the next page are certain food items required for proper nourishment of adolescents. Name the nutrients present in the food items and write their functions.

Answer:

Food items	Major nutrients	Functions
Pulses and nuts	Proteins	Growth, repair of body parts
Oranges and Amla	Vitamin C and iron	Formation of blood, keep the body healthy
Sugar, Roti	Carbohydrates	Provide energy
Oils	Fats and Vitamin E	Provide energy, maintain healthy skin
Vegetables	Vitamins and minerals, roughage	Keep the body healthy and disease-free

Question 5.
(i) The school counsellor was taking a session on adolescent issues. Sameer, a Grade 7 student, had a friend struggling with addiction. Feeling worried, he asked the teacher the following questions:
(a) What is substance abuse?
(b) How does it affect one’s health?
(ii) Name the harmful substances that should be avoided.
Answer:
(i) (a) The use of harmful substances for nonmedical purposes regularly, leading to addiction, is called substance abuse.
(b) These substances are harmful to our physical and mental health. Using these substances can cause serious health problems such as breathing difficulties, memory loss and damage to the lungs.

(ii) Tobacco, gutka, beedi, cigarettes, alcohol, and illegal drugs

Question 6.
Ved has observed that during the school’s morning assembly, students regularly perform yoga together. Later, during the games period, the teacher encouraged all students to actively participate in sports and games of their choice. Based on these observations, list any three benefits of regular physical activities for adolescents.
Answer:

• Keep the body and mind healthy and active
• Improve stamina and help maintain a healthy body weight
• Enhance mood and reduce stress levels
• Build strength and overall fitness

Question 7.
Adolescents sometimes feel pressured by friends to try harmful substances like tobacco, beedi, alcohol, or illegal drugs.
(i) How can peer pressure influence adolescents to consume such harmful substances?
(ii) Suggest two ways to avoid or overcome such peer pressure.
Answer:
(i) Peer pressure can influence adolescents to try harmful and addictive substances, such as tobacco or alcohol, to gain approval or acceptance from their peer group.
(ii)

• Say ‘No’ confidently.
• Choose friends wisely and spend time with people who encourage healthy habits.
• Seek help from family, teachers, and trusted friends.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Long Question Answer

Question 1.
(i) Disha was told to prepare a poster on physical changes in girls during puberty. Help her list these changes.
(ii) What voice changes happen in boys and girls during adolescence?
Answer:
(i) The changes in girls during puberty are:

• Development of breasts
• Widening of hips
• Growth of hair under armpits and in the pubic region

(ii) Boys: Voice becomes deep and hoarse due to the growth of the voice box.
Girls: The voice box also grows in adolescent girls, but it is less prominent than boys, leading to minimal change in voice.

Question 2.
(i) Name the government initiatives to promote menstrual hygiene.
(ii) Under which scheme are biodegradable sanitary pads provided? [Knowledge-based Skill]
Answer:
(i) To support menstrual hygiene, the government has introduced several initiatives like:

• Menstrual Hygiene Scheme (MHS)
• Rashtriya Kishor Swasthya Karyakram (RKSK)
• Suvidha Sanitary Napkin Initiative
• State-level Initiatives (e.g., Shuchi Scheme in Karnataka)

(ii) Under Suvidha Sanitary Napkin Initiative, biodegradable sanitary pads are provided at affordable prices through Jan Aushadhi Kendras.

Question 3.
(i) Ritu heard about the terms adolescence and puberty and wondered if they mean the same. How would you explain her the difference between both the terms?
(ii) Why does adolescence starts at different ages for different people?
(iii) Ritu also learnt about hormones in class. What are hormones, and do they influence adolescence?
Answer:

Adolescence	Puberty
It is the period of life between childhood and adulthood.	Puberty is the stage, within adolescence, in which an adolescent reaches reproductive maturity.
It refers to physical, internal, emotional, social, and behavioural changes.	It refers to internal and external changes that indicate reproductive maturity.

(ii) Adolescence varies from person to person depending upon various factors such as early life experience, nutrition, etc.
(iii) Hormones are the chemical messengers produced by the body.

• Yes, hormones influence growth and development of body during adolescence.

Question 4.
(i) “Menstrual hygiene and healthy sanitary habits are important for adolescent girls.” Comment.
(ii)What problems can arise if proper menstrual hygiene and healthy sanitary habits are not followed during menstruation?
Answer:
Maintaining hygiene prevents infections and irritation in the pubic region.

• Always use clean sanitary pad or reusable cloth pads.
• Dispose the used sanitary pads properly by wrapping them in newspaper and placing them inside a dustbin to promote community health and environmental cleanliness.
• Never flush sanitary pads in the toilet.
• Wash hands with soap after changing pads.

(ii) If proper menstrual hygiene and healthy sanitary habits are not followed, it can lead to infections of the reproductive and urinary tract, along with skin irritation and foul odour. In severe cases, these infections may cause discomfort and long-term health problems.

Question 5.
During a school health checkup, Arya was diagnosed as underweight. Arya spoke to the nurse and asked the following questions:
(i) What is the role of nutrition during adolescence?
(ii) What are the nutrients essential during adolescence?
(iii) What else should we do to stay healthy besides having a balanced diet? [Critical Thinking Skill]
Answer:
(i) Proper nutrition during adolescence supports growth and development of both the mind and body. Adolescents require a balanced diet rich in essential nutrients to fuel their bodies through this period of change.

(ii) The nutrients essential during adolescence, along with adequate water intake and roughage are:

• Carbohydrates
• Fats
• Proteins
• Vitamins and Minerals

(iii) Regular physical activity is also important to stay healthy, along with a balanced diet during adolescence. These activities keep the body and mind fit and healthy, build up stamina and also function as a mood booster.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Case Based Questions

Read the following passages and answer the questions that follow:

Question 1.
Aryan and Riya, both 13-years-old, noticed that they were growing taller much faster than the previous year. Aryan observed that his voice had started cracking during conversations. Their science teacher explained that this is normal during adolescence and that they should not worry about these changes.

(i) Explain the term adolescence.
Answer:
The stage of life when the body undergoes changes that lead to reproductive maturity is called adolescence.

(ii) Name one factor, other than hormones that affects growth during adolescence.
Answer:
A nutritious diet is necessary to support growth and development during this stage.

(iii) Why does the voice change during adolescence? Is the change in voice the same in boys and girls?
Answer:

• Voice changes because of the growth of the voice box during puberty.
• No, the Adam’s apple is more prominent in boys, causing a deeper voice, while in girls, the change is minimal.

OR

(iii) Write any two common physical changes that will be experienced by Aryan and Riya during adolescence.
Answer:
Two common changes in boys and girls during adolescence are:

• Growth of hair in the armpits
• Increase in height

Question 2.
Daksh’s cousin, Arnav, who is in Grade 7, has started grooming himself and behaving differently. Daksh also observes changes in his attitude and realised that he may be influenced by the wrong peer group. Daksh understands that his cousin is going through adolescence and feels confused about how to manage this phase of life.

(i) Adolescence is a stage when teenagers want to develop/gain:
(a) Physical strength
(b) Identity and independence
(c) Intelligence
(d) All of the above
Answer:
(d) All of the above

(ii) Behavioural changes during adolescence are mainly due to:
(a) Ageing
(b) Lack of discipline
(c) Hormonal changes
(d) Physical changes
Answer:
(c) Hormonal changes

(iii) How does excessive use of social media platforms influence adolescents?
Answer:
Social media platforms influence adolescents by shaping their thoughts, behaviour, peer opinions, and online trends. Excessive use can affect their confidence, studies, and real-life relationships if not used responsibly.

OR

(iii) Suggest two ways in which family members can support adolescents during this phase of life.
Answer:
Family members can support adolescents by:

• Listening patiently and giving them a chance to share their feelings without scolding or judging them.
• Providing guidance and encouraging healthy habits and respectful communication in them.

Adolescence: A Stage of Growth and Change Class 7 Picture Based Questions

Observe the given pictures and answer the questions that follow:

Question 1.
A teenager is looking at himself in the mirror and notices pimples on his face.
(i) Which stage of life is the boy likely going through?
Answer:
Adolescence

(ii) Acne is an example of which type of change?
(a) Physical change
(b) Change in reproductive capabilities
(c) Emotional change
(d) Behavioural change
Answer:
(a) Physical change

(iii) What changes in the body cause the appearance of pimples during this stage?
Answer:
Pimples appear during adolescence due to hormonal changes and an increase in oily secretions from the skin, which clog pores and lead to infections.

OR

(iii) Suggest some hygiene practices that can help reduce acne.
Answer:
Avoid squeezing pimples:

• Avoid touching your face with dirty hands
• Drink plenty of water
• Wash your face with a gentle cleanser

Question 2.
(i) Identify the physical change shown in the picture.

Answer:
An increase in height (rapid growth) during adolescence.

(ii) What do we call the period when secondary sexual characteristics begin to appear in boys and girls?
Answer:
Puberty

(iii) State whether these changes are uniform in all individuals.
Answer:
No, these changes are not uniform in all individuals. It occurs at different ages and at different rates in different people.

OR

(iii) Mention any two other physical changes observed only in boys during adolescence.
Answer:
Two other physical changes observed in boys during adolescence are:

• Deepening of voice
• Growth of facial hair (beard and moustache)

Electricity: Circuits and Their Components Class 7 Activity Based Questions

Read the following activities and answer the questions that follow:

Question 1.
To create awareness about cybercrime among students, Meena, a science teacher, planned an activity. She divided the class into two groups and assigned different tasks to each group.

• Group A was asked to collect information from newspapers and news channels about the types of cybercrimes that people face nowadays.
• Group B was instructed to explore reliable websites to find out the common types of cybercrimes and the safety measures that can be taken to prevent them.

After collecting the data, each group prepared a table to present their findings to the class.

Source	Types of Cybercrime
Newspaper and news channels	Cyberbullying
	Cyberstalking
Trusted Websites	Online fraud (financial scams)
	Digital harassment
	Identity theft

(i) What is cyberbullying?
Answer:
Use of digital devices such as phones, computers, or online platforms to harass others by sending misleading messages, spreading false rumours, or sharing personal information without consent is called cyberbullying.
OR
(i) How can sharing a password on online platforms with a stranger be harmful?
Answer:
Sharing an account password with a stranger is harmful because the person may misuse the account, change important settings, access or share personal information, or even lock the user out of the account.

(ii) Chirag is facing cyber harassment. Which of the following is the most appropriate action he should take in this situation?
(a) Ignore the messages
(b) Inform a trusted adult, such as a parent or teacher, and seek help
(c) Reply to the harasser with rude or hurtful messages
(d) Isolate himself and stop socialising
Answer:
(b) Inform a trusted adult, such as a parent or a teacher, and seek help.

(iii) Which of the following is a safe online practice?
(a) Sharing location with virtual friends
(b) Clicking on unknown links
(c) Keeping personal information private
(d) Accepting friend requests from strangers
Answer:
(c) Personal information should be kept private as it can be misused by strangers to harm an individual, leading to cyber harassment or cyberbullying.

Question 2.
Observe the chart and graph given below carefully and answer the following questions.

(i) Which of the line represents the height of boys?
Answer:
The dashed line represents the beight of boys.

(ii) Which line represents the height of girls?
Answer:
The solid line represents the height of girls.

(iii) What is the difference between the pattern of increase in the height of boys and girls?
Answer:
At the onset of puberty, girls grow faster in height than boys, and by the age of 18 years, both reach their maximum height.

OR

(iii) Is this pattern true for each individual?
Answer:
No, the rate of increase in height varies among individuals. Some may grow tall suddenly at puberty and then slow down, while others may grow gradually.

Electricity: Circuits and Their Components Extra Questions for Practice

Question 1.
Kush, a 14-year-old boy, often feels confused and gets angry over small issues. His teachers notice that his behaviour has changed compared to earlier years. What is the main reason for such sudden mood swings at his age?
(a) Physical growth
(b) Change in food habits
(c) Hormones
(d) Social awareness
Answer:
(c) Hormones affect both emotions and behaviour, leading to mood swings that occur during adolescence.

Question 2.
Sarla, a science teacher showed the following picture while conducting a seminar on the topic of adolescence. Select the option that best describes the activity depicted in the picture.

(a) Engaging in peer group activities
(b) Exploring different clothing styles
(c) Social interactions
(d) Both (a) and (c)
Answer:
(d) Both (a) and (c)

Question 3.
Pratiksha, a student of class 7, has begun getting her monthly periods. She notices that it recurs every 28-30 days and lasts for about 3 to 7 days. As she is still learning about menstruation, she comes across some common beliefs related to menstruation, many of which are myths. Identify the correct statement related to menstruation from the following options.
(a) Menstruation occurs lifelong in women.
(b) Menstruation is a natural process and a sign of good reproductive health.
(c) Menstruation stops naturally between the ages of 55-65
(d) Physical isolation during menstruation relieves pain and discomfort.
Answer:
(b) Menstruation is a natural process and a sign of good reproductive health.

Question 4.
Aditi noticed small pimples on her face after frequently consuming fried foods. Identify the correctly matched pair that best explains the likely cause of this condition. [1]
(i) Pimples are caused due to a deficiency of vitamin B12.
(ii) Pimples are associated with excessive oily secretion from the skin.
(iii) Pimples can result from bacterial infection in clogged skin pores.
(iv) Pimples can result from an improper diet.
(a) (ii), (iii), and (iv)
(b) (i) and (iii) only
(c) (ii) only
(d) (iii) and (iv) only
Answer:
(a) Deficiency of vitamin B12 results in anacmia.

Questions 5 and 6 consist of two statements – Assertion (A) and Reason (R). Answer these questions by selecting the correct option:
(a) Both A and R are true and R is the correct explanation of A.
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.
(c) A is true but R is false.
(d) A is false but R is true.

Question 5.
Assertion (A): Besides proper nutrition, maintaining personal hygiene is crucial during adolescence.
Reason (R): Menstrual hygiene is important for both comfort and health.
Answer:
(b) Both A and R are true but R is not the correct explanation of A.

Question 6.
Assertion (A): Adolescence is the critical period during which girls may sometimes suffer from blood-related health problems.
Reason (R): The most common blood-related health issues like anaemia arise due to a deficiency of vitamin C in the body.
Answer:
(c) Most common blood-related health issues like anaemia arise from iron and vitamin B12 deficiency.

Question 7.
Puberty starts at different ages in different individuals. Justify this statement.
Answer:
Puberty starts at different ages because every individual has a unique growth pattern. Factors like nutrition and health influence the timing of hormonal changes that lead to puberty.

Question 8.
Name the essential components of a balanced diet required during adolescence. Explain why a balanced diet is especially important at this stage.
Answer:
A balanced diet for adolescents should include proteins, carbohydrates, fats, vitamins and minerals like iron, calcium and iodine, along with roughage and water for supporting proper growth and development.

Question 9.
(i) Describe the emotional changes observed during adolescence.
Answer:
During adolescence, some emotional and social changes experienced by adolescents are:

• Mood swings
• Development of personal identity
• Social and behavioural changes
• A growing sense of independence

(ii) Suggest some ways to deal with emotional stress.
Answer:
To deal with cmotional stress, adolescents should:

• Talk to their parents
• Avoid comparing themselves to others
• Take part in physical activities for fitness
• Take part in various extra-curricular activitics like music, dance, or sports

Question 10.
Ms. Ahuja, a Grade 7 science teacher, showed before-and-after images of human lungs after prolonged exposure to cigarette smoke on the smartboard.

(i) What message does she wants to convey to the class?
Answer:
(i) She wants to show the class the difference between healthy lungs and lungs affected by smoking. The ‘before’ image represents healthy lungs, while the ‘after’ image shows lungs that are damaged and darkened due to long-term smoking.

(ii) Explain how harmful substances affect the body, especially during adolescence.
Answer:
Harmful substances like tobacco, beedi, and cigarettes not only damage physical and mental health, but are also addictive. Using these substances can cause serious health problems, such as breathing difficulties, reduced lung function, and long-term diseases, especially during adolescence when the body is still developing.

Question 11.
Aisha, a 12-year-old girl, got her first period at school, and felt scared and confused. Her teacher took her to the school nurse, who explained that it was a natural part of growing up. The nurse reassured Aisha that there was nothing to be ashamed of and also guided her on how to maintain proper hygiene during this time.

(i) What biological process did Aisha experience? At what age does it usually begin?
Answer:

• Lisha experienced menstruation, which is a natural biological process in girls.
• It usually begins during adolescence, between the ages of 10 to 14 years.

(ii) Why is hygiene important during this time?
Answer:
Hygiene is important to prevent infections and maintain personal cleanliness and comfort.

(iii) What does this process indicate? Is it a life-long process in females?
Answer:

• Menstruation is one of the signs of good reproductive health and the beginning of puberty (reproductive maturity).
• No. Menstruation naturally stops by the age of 45-55 in females.

OR

(iii) Mention two hygiene practices that girls should follow during this phase.
Answer:
Use clean sanitary pads, reusable cloth or biodegradable pads during menstruation.

• Change the sanitary pads at regular intervals.
• Dispose of used sanitary pads properly by wrapping them in newspaper and inside a dustbin.

Question 12.
Kirti was invited to attend Rahul’s 13th birthday. While greeting Rahul, she noticed he has grown taller, and his voice has also become deeper. Based on her observations, answer the following questions:

(i) What could be the possible reasons for these changes in Rahul?
Answer:
Rahul is going through a stage called adolescence. During this period, the body develops and transforms from a child into an adult.

(ii) List out some other changes that occur during this period in:
(a) Boys
(b) Girls
Answer:
(a) In boys:

• Broadening of shoulders
• Growth of facial hair (beard and moustache)

(b) In girls:

• Development of breasts
• Onset of menstruation

(iii) What is the age range during which these changes occur? What is the cause behind these changes?
Answer:
These changes typically occur between the ages of 10 to 19 years. These changes occur due to production and release of special chemicals in the body called hormones.

Go through Class 7 Social Science Solutions Odia Medium and Class 7 Social Science Chapter 8 Question Answer Odia Medium ଭୂମି ପବିତ୍ର ହୁଏ କିପରି? to understand textbook questions more clearly.

7th Class Social Science Chapter 8 Question Answer Odia Medium

Class 7 Social Science Chapter 8 Odia Medium

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କାର୍ଯ୍ୟ

Question 1.
ବିଶିଷ୍ଟ ପରିବେଶ ଚିନ୍ତକ ‘ଡେଭିଡ୍ ସୁଜୁକି’ଙ୍କ ପରିବେଶ ସମ୍ପର୍କିତ ସୂଚନାଟି ପଢ଼ – ଆମେ ଜଗତକୁ
ଯେପରି ଭାବରେ ଦେଖୁଥାଉ, ସେପରି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ । ଯଦି ପର୍ବତ ଏକ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ଗଦା ନୁହେଁ, ଏକ ଦେବତା, ଯଦି ନଦୀ ଅଞ୍ଚଳ ଜଳସେଚନର ପାଣି ନୁହେଁ, ତାହା ସ୍ଥଳଭାଗର ଶିରା ପ୍ରଶିରା, ଯଦି ଜଙ୍ଗଲ ପବିତ୍ର ଅଟେ, କାଠ ନୁହେଁ, ଯଦି ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଜୈବିକ ସମ୍ପର୍କୀୟ ସମ୍ବଳ ନୁହନ୍ତି କିମ୍ବା ଯଦି ପୃଥ‌ିବୀ ଆମର ମା’, ଏକ ସୁଯୋଗ ନୁହେଁ ତେବେ ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଅଧିକ ସମ୍ମାନର ସହ ବ୍ୟବହାର କରିବା । ଏହାକୁ ହିଁ କୁହାଯିବ ଦୁନିଆକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖୁବାର ଏକ ଆହ୍ୱାନ ।
ଛୋଟ ଦଳରେ ଆଲୋଚନା କର । ଏହି କଥନର ଅର୍ଥ କ’ଣ ବୋଲି ତୁମ୍ଭେ ଭାବୁଛ ? ଆମ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଥିବା ବାୟୁ, ଜଳ, ଭୂମି, ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ କି ପ୍ରଭାବ ରହିଛି ?
Answer:
ବିଶିଷ୍ଟ ପରିବେଶ ଚିନ୍ତକ ଡେଭିଡ୍ ସୁଜୁକି ଆମକୁ ଦୁନିଆକୁ ଏକ ନିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖ‌ିବା ପାଇଁ ଆହ୍ଵାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ କଥନର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ହେଲା-
(i) ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ପରିବର୍ତ୍ତନ : ଆମେ ଜଗତକୁ ଯେପରି ଦେଖୁ, ତାହା ପ୍ରତି ଆମର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଆମର ଚିନ୍ତାଧାରା ବଦଳିବା ଦରକାର ।

(ii) ପର୍ବତ ଓ ନଦୀର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ : ପର୍ବତକୁ କେବଳ ଖଣିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏକ ଗଦା ନଭାବି, ଏହାକୁ ଏକ ‘ଦେବତା’ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ସେହିପରି ନଦୀକୁ କେବଳ ଜଳସେଚନର ପାଣି ନ ଭାବି ଆମ ସ୍ଥଳଭାଗର ଜୀବନ ରେଖା ବୋଲି ମାନିବା ଦରକାର ।

(iii) ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ : ଆମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ କେବଳ କାଠ ସଂଗ୍ରହର ସ୍ଥାନ ନ ଭାବି ଏହାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମାନିବା ଉଚିତ । ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ କେବଳ ଆମ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଥ‌ିବା ଜୈବିକ ସମ୍ବଳ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥ‌ିବୀରେ ବଞ୍ଚିବାର ଅଧିକାର ଅଛି ।

(iv) ପୃଥ‌ିବୀ ଆମର ମାଆ : ଯଦି ଆମେ ପୃଥ‌ିବୀକୁ କେବଳ ଆମ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକ ‘ସୁଯୋଗ’ ନଭାବି ନିଜର ‘ମାଆ’ ବୋଲି ଭାବିବା, ତେବେ ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିକୁ ଆହୁରି ଅଧ‌ିକ ସମ୍ମାନର ସହ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା ।

Question 2.
ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କର । ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାହିଁକି ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରାଯାଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କର । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ କୌଣସି କାହାଣୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଅଛି କି ? ୧୫୦ ଶବ୍ଦରେ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖ । (ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ତୁମ ପରିବାର ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବୟସ୍କ ଲୋକଙ୍କ ସହ କତା ହୋଇପାରିବ । ତୁମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରିପାରିବ । ପୁସ୍ତକ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧ ପଢ଼ିବା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବ ।)
Answer:
(i) ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ କରି ପୁରୀର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଧାମ, କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ତା’ ସହିତ ଅନେକ ଶକ୍ତିପୀଠମାନ ରହିଅଛି ।

(ii) ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଥ‌ିବା ପୌରାଣିକ ଘଟଣାଟି ଏଠାରେ ଅବତାରଣା କରିବାକୁ ଯାଉଛି ।

(iii) ଲାଙ୍ଗୁଳା ନରସିଂହ ଦେବ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ସ୍ଵପ୍ନକୁ ସାକାର କରିବାକୁ ଯାଇ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଶିବେଇ ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ।

(iv) କୋଣାର୍କ ବେଳାଭୂମିରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ଯେତେ ପଥର ପକାଯାଇଥିଲା ସେଥୁରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ରହୁନଥିଲା, ସ୍ରୋତରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଆଡ଼େ ଚାଲିଯାଉଥିଲା । ଶିବେଇ ସାମନ୍ତରା ହତାଶ ହେବା ସମୟରେ ମଙ୍ଗଳା ମାଆ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବେଶରେ ସାକ୍ଷାତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ପାଖରୁ ପଥର ପକାଇ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବାକୁ କହି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ।

(v) ପରବର୍ତୀ ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ସେହି କଥାନୁଯାୟୀ ପଥର ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବାପାଇଁ ୧୨ ଶହ ବଢ଼େଇଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଥିଲେ ବିଶୁ ମହାରଣା । ୧୨ ଶହ ବଢ଼େଇ ୧୨ ବର୍ଷ ଧରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସୁଦ୍ଧା ମନ୍ଦିରର ଚୂଳ ବସାଇ ପାରୁନଥିଲେ । ଶେଷର ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ବିଶୁ ମହାରଣାର ପୁତ୍ର ଧରମା ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅକ୍ଳେଶରେ କରିଦେଇଥିଲା । ଶେଷରେ ୧୨ଶହ ବଢ଼େଇଙ୍କ ଜୀବନରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜେ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା ଜଳରେ ଝାସ ଦେଇ ଜୀବନ ବିସର୍ଜନ କରିଥିଲା । ଏହି କାହାଣିଟି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।

Question 3.
ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ପର୍ବତ ପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରାଯାଏ ବୋଲି ତୁମେ କାହିଁକି ଭାବୁଛ ? ସେମାନେ ଆମ ଜୀବନରେ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
(i) ସାଧାରଣତଃ ଦେଖାଯାଇଛ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ନା କୌଣସି ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପର୍ବତ ଉପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଏଥୁରୁ ଯାହା ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂକ୍ଷେତ୍ର ସବୁକୁ ପବିତ୍ର ବା ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

(ii) ଏହି ଅବଧାରଣା ଆମକୁ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି । ଏହିସବୁ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଭୂଗୋଳ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସମ୍ମଳନ ଘଟିଛି ।

(iii) ବୈଦିକ୍ ଯୁଗରୁ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି । ଅନେକ ପୂଜାକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ଥ‌ିବା ପ୍ରାଚୀନ ୧୯ଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଇଥାଏ ।

(iv) ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ନା କୌଣସି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଦେବତା ଏବଂ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କରର ଭାବନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସାଙ୍କେତିକ ଦ୍ଵାର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

(v) ଅନେକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ପର୍ବତାରୋହଣ ସହିତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାରେ କିଛି ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ଅନୁଭୂତି ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଇଥାଏ । ପୁନଶ୍ଚ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପର୍ବତ ମଣିଷ ତଥା ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କର ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଯୋଗାଇ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

Question 4.
ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ କାହିଁକି ପରିଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
(i) ଆମ ଦେଶରେ ଏହା ଏକ ପରମ୍ପରା ଭାବରେ ଚଳି ଆସିଥାଏ ଯେ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପରିଦର୍ଶନ ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ।

(ii) ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଅବିରତ ପରମ୍ପରାକୁ କେବଳ ଶାରୀରିକ ଯାତ୍ରା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାନଯାଇ ଏହାକୁ ଏକ ଅନ୍ତରର ଯାତ୍ରା ଭାବରେ ବିଚାର କରାଯାଇଥାଏ । ଏଥରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧ୍ ନିହିତ ଥାଏ ।

(iii) ଯେତେବେଳେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜର ଧର୍ମ ବା ବିଶ୍ଵାସ ସହ ସଂପୃକ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି, ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଗର୍ବିତ ଅନୁଭବ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା, ରୀତିନୀତି, ପୋଷାକ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।

(v) ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବା ମନ୍ଦିରକୁ ପାର୍ବତ୍ୟ ରାସ୍ତାଦେଇ କଷ୍ଟଦାୟକ ଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଦକ୍ଷତା ସହିତ ମାନସିକ ଶକ୍ତିର ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ହେଉଥିଲା । ସେଥ‌ିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳୁଥିଲା ।

Question 5.
ପ୍ରାଚୀନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ସେ ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ? ତୁମେ ଭାବୁଛ କି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସେ ଅଞ୍ଚଳର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବିକଶିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ?
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବଣିକମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିଲେ । ଏହା ଫଳରେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାବର ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ସହିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଆନିଆ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରେ ଦୁଇପକ୍ଷ ଉପକୃତ ହୋଇଥିଲେ ।

(ii) ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଯୋଗାଇ ଦେଉଥିଲେ । ଫଳସ୍ଵରୂପ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପଥ ଅନେକ ସମୟରେ ପରସ୍ପର ମିଶି ଯାଇଥିଲେ ।

(iii) କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଦୂର ସହର ଏବଂ ନଗରକୁ ନିଜର ଜିନିଷପତ୍ର ବୋହି ନେଇଯାଉଥଲେ ।

(iv) ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପଥ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ । ଗୋଟିଏ ହେଲା ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଲା ଦକ୍ଷିଣାପଥ ।

(v) ଉତ୍ତରାପଥଟି ଉପମହାଦେଶରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଭାଗକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା ଯାହାକି ମୁଖ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟପଥ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଥିଲା । ଦକ୍ଷିଣାପଥଟି ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଦେଇ କୌଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପାଇଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା । ଯାହାଫଳରେ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥ‌ିବା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ମାନଙ୍କରେ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ବୃଦ୍ଧିପାଇବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।

Question 6.
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥୁଲା ?
Answer:
(i) ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ପରିଦର୍ଶନରେ ଆସିବା ଫଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଓ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପରସ୍ପରର ଭାଷା, ରୀତିନୀତି, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟପେୟର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସନ୍ତି । ଏହାଦ୍ଵାରା ଉଭୟଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାଏ ।

(ii) ପବିତ୍ରସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ବିଶ୍ଵାସ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିତର୍କ ହେବା ସହ ଭାବର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୁଏ ଏବଂ ମନରେ ଥିବା ଭ୍ରାନ୍ତ ବିଶ୍ଵାସ ଦୂର ହୋଇ ନୂତନ ବିଶ୍ଵାସ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

(iii) ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଓ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍କୃତିର ବିନିମୟ ଘଟିଥାଏ । ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ଇକ ବିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିର ସମନ୍ଵୟରେ ପୀଠସ୍ଥଳୀ ପାଲଟି ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଦେବତା ରୂପେ ପୂଜା କରାଯାଇଥିବାରୁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଏ । ପରିବେଶ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁସମ୍ପର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

(v) ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହା ଆମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ । ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରୁ ନୂତନ ଜ୍ଞାନ ନେଇ ଫେରନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଚାର ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାଣ୍ଟି ଥାଆନ୍ତି ।

Question 7.
ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମ ପସନ୍ଦର ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ବାଛ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ଵ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ।
Answer:
(i) ଭାରତରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକଟିର କିଛିନା କିଛି ଗୁରୁତ୍ଵ ଓ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀଥାଏ । ସେଥୁମଧ୍ୟରୁ ଆମେ ବାରଣାସୀର ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

(ii) ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପ୍ରତି ଛଅ ବର୍ଷରେ ଥରେ କୁମ୍ଭମେଳାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ । ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଏବଂ ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳରେ ପ୍ରୟାଗରାଜ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ପଛରେ ଥ‌ିବା ପୌରାଣିକ କାହାଣୀଟି ନିମ୍ନରେ ଅବତାରଣା କରାଯାଇଛି ।

(iii) ଅମୃତ ମନ୍ଥନର କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ କୁମ୍ଭମେଳାର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଐଶ୍ୱରୀକ ଅମୃତ ଲାଭ କରି ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ ନିମନ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ ।

(iv) ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ଲାଭରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

(v) ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ କେତୋଟି ଅମୃତବିନ୍ଦୁ ହରିଦ୍ଵାର, ପ୍ରୟାଗରାଜ, ନାସିକ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ଏହି ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଅଛି । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ମଧ୍ଯରେ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ ପକାଇଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଏ ।

Question 8.
ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଦ୍ବିଗୁଣ ମହତ୍ଵ କ’ଣ ?
Answer:
(i) ବିଭିନ୍ନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ନେଇ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଗଢ଼ିଉଠିଥାଏ । ଭାରତରେ ବାସ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ପ୍ରଥା କେଉଁ କାଳରୁ ଚଳି ଆସୁଅଛି ।

(ii) ସେମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଯେ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଥରେ ମାତ୍ର ନିଜ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରି ଆରାଧ୍ୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏକଥା ଲୋକ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ ।

(iii) ତୀର୍ଥସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ କୁହାଯାଏ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ସମୟରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟସବୁ ସଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ।

(iv) ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଶାରୀରିକ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଅନ୍ତରର ଯାତ୍ରା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଜୈନଧର୍ମର ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥ କରିବାପାଇଁ ମାଉଣ୍ଟଆବୁ, ଗିରିନାର ଏବଂ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରର ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ବତକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି । ଠିକ୍ ସେହିପରି ବୌଦ୍ଧଧର୍ମର ଲୋକମାନେ ବୋଧଗୟାକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

ଆସ ଚିନ୍ତା କରିବା (ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକସ୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର, ପୃଷ୍ଠା-୧୮୯) :

Question 1.
ପବିତ୍ରତା କ’ଣ ?
Answer:

1. ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ଏକ ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ।
2. ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ, ବସ୍ତ ବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ବିଶ୍ଵାସ ଥାଏ, ତାହାକୁ ଆମେ ପବିତ୍ର ବୋଲି କହିଥାଉ ।

Question 2.
ଭୂମି କିପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ ?
Answer:
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ସହିତ ଭଗବାନ, ମହାପୁରୁଷ, ଧାର୍ମିକ ଘଟଣା କିମ୍ବା ପ୍ରକୃତିର ବିଶେଷ ଗୁଣ (ଯଥା— ନଦୀ, ପାହାଡ) ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଭୂମି ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଯୋଗୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ ।

Question 3.
ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ସଂସ୍କୃତି ସହିତ କିପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସଂପୃକ୍ତି ରହିଛି ?
Answer:

1. ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତି ଓ ପୁଣ୍ୟ ପାଇବା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
2. ଏହାଦ୍ଵାରା ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ଆସେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନର ସଂସ୍କୃତି ସହ ପରିଚିତ ହେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ ।

Question 4.
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପବିତ୍ର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତ୍ରୀକରଣରେ ଭୂଗୋଳର ଭୂମିକା କ’ଣ ଥିଲା ?
Answer:

1. ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥ‌ିବା ପବିତ୍ର ନଦୀ, ପାହାଡ ଓ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ି ରଖୁଥିଲା ।
2. ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଫଳରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରିଥିଲା ।

ଆସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା :

Question 1.
କୌଣସି ଚିତ୍ର ତୁମକୁ ପରିଚିତ ଲାଗୁଛି କି ? ତୁମେ ତୁମ ଆଖପାଖରେ ଥିବା ସେହିପରି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ନାମ କହିପାରିବ କି ?
Answer:

1. ହଁ, ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମର ପ୍ରାର୍ଥନାସ୍ଥଳ ଯଥା- ମନ୍ଦିର, ମସଜିଦ୍, ଗୀର୍ଜା (ଚର୍ଚ୍ଚା) ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ଵର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି ।
2. ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନର ନାମ ଲେଖୁବେ ।

ଉଦାହରଣ – ଆମ ଗାଁ ମନ୍ଦିର, ଭୁବନେଶ୍ଵରର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଇତ୍ୟାଦି ।

Question 2.
ନିମ୍ନଲିଖତ ଲେଖାକୁ ପଢ଼ । ତୁମର ଅନୁଭବଗୁଡ଼ିକ କ’ଣ ? ‘‘ରାମେଶ୍ୱରରୁ ହରିଦ୍ଵାରକୁ ଯାଉଥ‌ିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଦଳଙ୍କ ରାସ୍ତାକୁ ଚିହ୍ନାଅ । ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ ଯେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଦଳଟି ଦିଲ୍ଲୀରେ ନ ଅଟକି ସିଧା ହରିଦ୍ଵାର ଯାଉଥିଲେ ?
Answer:

1. ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଦଳର ରାସ୍ତା : ରାମେଶ୍ଵରମ୍ → ଗ୍ବାଲିୟର୍ → ଦିଲ୍ଲୀ → ହରିଦ୍ଵାର ।
2. ସେମାନେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ନ ଅଟକି ହରିଦ୍ଵାର ଯାଉଥିଲେ କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ‘ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା’ । ହରିଦ୍ଵାର ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ କିନ୍ତୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଏକ ରାଜନୈତିକ ସହର ଥିଲା ।

Question 3.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇରୁ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ବାରାଣସୀକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ ସେମାନେ କେଉଁ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ସାମ୍ନା କରୁଥିବେ ? ସେମାନେ ସେ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ କିପରି ଯୋଗାଯୋଗ କରୁଥିବେ ? ସେମାନେ କେଉଁଠାରେ ରହୁଥ‌ିବେ ? ସେମାନେ କ’ଣ ଖାଉଥ‌ିବେ ?
Answer:

1. ସେମାନେ ତାମିଲ, ତେଲୁଗୁ, ମରାଠୀ, ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭଳି ଅନେକ ଭାଷା ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଥ‌ିବେ ।
2. ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ସେମାନେ ସେ ସମୟର ସାଧାରଣ ଭାଷା (ଯଥା- ସଂସ୍କୃତ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୀର କିଛି ରୂପ) କିମ୍ବା ଇସାରା | ସଙ୍କେତ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବେ ।
3. ସେମାନେ ଧର୍ମଶାଳା, ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣ କିମ୍ବା ଗଛ ମୂଳରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥ‌ିବେ ।
4. ସେମାନେ ନିଜ ସହିତ ଶୁଖୁଲା ଖାଦ୍ୟ (ଯଥା- ଅଟା, ଚିନି, ଘିଅ) ନେଇଥ‌ିବେ, ରାସ୍ତାରେ ନିଜେ ରୋଷେଇ କରି ଖାଉଥ‌ିବେ ।

Question 4.
ଚାରିଧାମ ଅବସ୍ଥାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ । ତୁମେ କ’ଣ ଭାବୁଛ, ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପୂର୍ବ-ପଶ୍ଚିମ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ?
Answer:
(i) ହଁ, ଭାରତର ଚାରିଧାମ (ଉତ୍ତରରେ ବଦ୍ରିନାଥ, ଦକ୍ଷିଣରେ ରାମେଶ୍ଵରମ୍, ପୂର୍ବରେ ପୁରୀ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଦ୍ଵାରକା) ଭାରତର ଚାରି ଦିଗରେ ରହିଛି ।

(ii) ଏହି ଧାମଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭ୍ରମଣ କରିଥା’ନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷା ସଂସ୍କୃତି ଖାଦ୍ୟପେୟ ଓ ବେଶପୋଷାକ ସହ ପରିଚିତ ହୁଅନ୍ତି ।

Question 5.
ତୁମେ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦିଆଯାଇଥ‌ିବା କିଛି ପାରମ୍ପରିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନର ନାମ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ କି ? ତୁମେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବହିର ଶେଷରେ ଥ‌ିବା ରାଜନୈତିକ ମାନଚିତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କର ।
Answer:

(i) ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ : ସୋମନାଥ, କାଶୀ ବିଶ୍ଵନାଥ, ରାମେଶ୍ଵରମ୍ ।
(ii) ଶକ୍ତିପୀଠ : କାମାକ୍ଷା, କାଳୀଘାଟ, ବିରଜା (ଓଡ଼ିଶା)
(ii) ବୌଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର : ବୋଧଗୟା, ସାରନାଥ ।
(iv) ଚାରି ଧାମ : ପୁରୀ, ବଦ୍ରି ନାଥ, ଦ୍ଵାରକା, ରାମେଶ୍ଵରମ୍

Question 6.
ଟ୍ରେସିଂ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ଏକ ସ୍ୱଚ୍ଛ କାଗଜ ନିଅ । ‘ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଭ୍ୟୁଦୟ’ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥର ଏକ ମାନଚିତ୍ର ଟ୍ରେସ୍ କଲେ । ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନର ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ଏହାକୁ ରଖ । ତୁମେ କ’ଣ ଅନୁଭବ କରୁଛ ?
Answer:
(i) ଆମେ ଦେଖୁବାକୁ ପାଇବା ଯେ ପୁରାତନ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ ।

(ii) କାରଣ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ନିଜକୁ ନିରାପଦ ମଣୁଥୁଲେ ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ବଜାର ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ସୁବିଧାଜନକ ଥିଲା ।

(iii) ମାନଚିତ୍ର ଟ୍ରେନିଂ (ପାଇଁ) ନିର୍ଦ୍ଦେଶ : ଗୋଟିଏ ପତଳା କାଗଜ ନିଅ । ତାକୁ ତୁମ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପୃଷ୍ଠା ୯୨ରେ ଥ‌ିବା ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ରଖ୍ ପେନ୍‌ସିଲ୍‌ରେ ଗାର ଟାଣି ନକଲ କର । ଏବେ ସେହି କାଗଜଟିକୁ ଆଣି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପୃଷ୍ଠା ୧୯୬ରେ ଥ‌ିବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ରଖ । ତୁମେ ଦେଖୁବ ଯେ ତୀର୍ଥ ରାସ୍ତା ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟ ରାସ୍ତା ପ୍ରାୟତଃ ମିଶି ଯାଉଛି ।

ଏହା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାକର :

Question 1.
ଲୋକମାନଙ୍କର ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସହିତ ଏହି ସବୁ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପର୍କ କିପରି ରହିଛି ବୋଲି ଭାବୁଛ ? ନିଜ ମନରୁ ଚିନ୍ତାକରି ଏହିସବୁ ସମ୍ପକୀୟ ଏକ ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କ । ଏହି ଚିତ୍ରଟି ତୁମକୁ କିଛି ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିବ ।

Answer:
ଧାର୍ମିକ ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ଅର୍ଥନୈତିକ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ :
(i) ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଓ ବ୍ୟବସାୟ : ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବଣିକମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥା’ନ୍ତି । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ସ୍ଥାନୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ଵାରା ଉଭୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉପକୃତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ତୀର୍ଥପଥ ଓ ବାଣିଜ୍ୟପଥର ମିଶ୍ରଣ : ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଏକାଠି ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାରୁ, ଫଳସ୍ଵରୂପ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପଥ ଅନେକ ସମୟରେ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି ଯାଆନ୍ତି । ଏହାଦ୍ଵାରା ନୂଆ ବ୍ୟବସାୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଅର୍ଥନୈତିକ ଉନ୍ନତି ହୋଇଥାଏ ।

(iii) ନୂତନ ବଜାରର ସନ୍ଧାନ : କେବଳ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନେକ ବଣିକ ନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିନିମୟ କରିବା ନିମନ୍ତେ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନକୁ ଆସିଥା’ନ୍ତି । କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଦୂର ସହର ଏବଂ ନଗରକୁ ନିଜର ଜିନିଷପତ୍ର ନେଇଯାଇ ବ୍ୟବସାୟର ପରିସର ବଢ଼ାଇଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ବହୁମୂଲ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟବସାୟ : ଏହି ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ମୁଖ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପଥ (ଯଥା- ଉତ୍ତରାପଥ ଓ ଦକ୍ଷିଣାପଥ) ଦେଇ ସାମୁଦ୍ରିକ ଶଙ୍ଖ, ମୋତି, ସୁନା ସମେତ କପା, ମସଲା ଏବଂ ଚନ୍ଦନ କାଠ ପ୍ରଭୃତି ବହୁମୂଲ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟର କାରବାର ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରେ ।

(v) ପିଲାମାନେ ନିଜର ଭାବନାକୁ ନେଇ ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବେ ।

Question 2.
ଚିତ୍ରରେ ବିବେଚିତ ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କର ଏହି ଚିତ୍ରକୁ ଧାନର ସହ ଲକ୍ଷ୍ୟ କର । ଉତ୍ତରରେ ଯମୁନା, ପୂର୍ବ ରେ ମହାନଦୀ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣରେ କାବେରୀ ନଦୀ, ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ର ନଦୀ । ସେସବୁ କିପରି ଏତେ ପରି ମାଣରେ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ? ତୁମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି କି ? ଯାହା ମନୁଷ୍ୟକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଦ୍ଵାରା ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରଦୂଷିତ କିମ୍ବା ଅବକ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଛି । ଆମ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରିବା କାହାର ଦାୟିତ୍ଵ ? ଏକଥା ଶ୍ରେଣୀରେ ଆଲୋଚନା କର ।

Answer:
(i) ପବିତ୍ର ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଦୂଷଣର କାରଣ : ଆମର ବ୍ୟାପକ ଅବହେଳା ଏବଂ ଅଦୂରଦର୍ଶୀତା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଯୋଗୁଁ ଯମୁନା, ମହାନଦୀ ଓ କାବେରୀ ପରି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି । ମଣିଷ ନିଜ ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଏବଂ ଅଧିକ ଲାଭ ଆଶାରେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଖାତିର ନ କରିବା ଏବଂ କଳକାରଖାନାର ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ତଥା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆବର୍ଜନା ପକାଇବା ଫଳରେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଶୋଷିତ ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇ ସ୍ଥିତି ହରାଇବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି ।

(ii) ଆମ ଅଞ୍ଚଳର ଉଦାହରଣ : ଆମ ଅଞ୍ଚଳ କଟକ ଦେଇ ବହି ଯାଉଥୁବା ପବିତ୍ର ‘ମହାନଦୀ’ କୂଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସମାନ ସମସ୍ୟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ମନୁଷ୍ୟକୃତ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଯେପରିକି ନଦୀରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପଲିଥନ୍ ଫୋପାଡ଼ିବା, ଅଦରକାରୀ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ପକାଇବା ଏବଂ ସହରର ବିଭିନ୍ନ ନର୍ଦ୍ଦମା ଜଳ ସିଧାସଳଖ ନଦୀରେ ମିଶିବାଦ୍ଵାରା ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀଟି ଅବକ୍ଷୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଛି ।

(iii) ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ : ପ୍ରକୃତି ତଥା ଏହି ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନୈତିକ କର୍ଭବ୍ୟ ଅଟେ । ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ । ତେଣୁ ଏହାର ଦାୟିତ୍ଵ କୌଣସି ଝୁଲେଇଲ ସରକାରଙ୍କର ନୁହେଁ ବରଂ ମତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କର ।

ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦିଅ ।

Question 1.
ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ଵ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତିର ମହାନତାକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ପବିତ୍ରତା

Question 2.
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଲୋକମାନେ କ’ଣ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଉପାସନା

Question 3.
ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କର କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥିଲା ?
Answer:
ବିହାରର ବୋଧଗୟା

Question 4.
ଶ୍ରୀପାଟଣା ସାହେବ ତଖତ୍ କେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ବିହାରର ପାଟଣା

Question 5.
ହିମାଳୟର ବରଫାବୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥ‌ିବା ତିନିଗୋଟି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ ଲେଖ ?
Answer:
ବଦ୍ରିନାଥ, କେଦାରନାଥ ଓ ଅମରନାଥ

Question 6.
ତୁମେ ହରିଦ୍ଵାର ଗଲେ’ ତୁମକୁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଟ୍ରେନ୍ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ?
Answer:
ଦିଲ୍ଲୀ

Question 7.
ରାମେଶ୍ଵର ଭାରତର କେଉଁ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ

Question 8.
ବେଲୁର ମନ୍ଦିର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
Answer:
କର୍ଣ୍ଣାଟକ

Question 9.
କନ୍ଧ ଜନଜାତିର ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଡୋଙ୍ଗରିଆ

Question 10.
ତାମିଲନାଡୁର ନୀଳଗିରିରେ ଥିବା କେଉଁ ଜନଜାତି ଅନେକ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେକରନ୍ତି ?
Answer:
ଟୋଡ଼ା

Question 11.
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଚାରିଧାମ ଯାତ୍ରା କେଉଁ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କୁ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଉତ୍ତରରେ ବଦ୍ରିନାଥ, ଦକ୍ଷିଣରେ ରାମେଶ୍ଵର, ପୂର୍ବରେ ପୁରୀ, ପଶ୍ଚିମରେ ଦ୍ଵାରିକା

Question 12.
ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ମାନଙ୍କରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ଶିବ

Question 13.
ସାଧାରଣତଃ କେଉଁ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନ ଦେଖୁବାକୁ ମିଳିଥାଏ ?
Answer:
ନଦୀକୂଳ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖର

Question 14.
ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ କେଉଁ ତିନିଗୋଟି ନଦୀର ସଙ୍ଗମ ହୋଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ?
Answer:
ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ଵତୀ

Question 15.
ଅଶ୍ଵତ୍‌ଥ ବୃକ୍ଷର ବକଳରୁ କେଉଁ ରୋଗପାଇଁ ଔଷଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ ?
Answer:
ପେଟରୋଗ

ଚାରୋଟି ବିକଳ୍ପ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟରୁ ଠିକ୍ ଉତ୍ତରଟି ବାଛି ଲେଖ ।

Question 1.
ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିବୋଲି କେଉଁ ପୁରାଣରେ କୁହାଯାଇଛି ?
(କ) ମହାଭାରତ
(ଖ) ରାମାୟଣ
(ଗ) ବେଦ
(ଘ) ଭାଗବତ
Answer:
(ଘ) ଭାଗବତ

Question 2.
ଭେଲାଙ୍କାନୀ ଗୀର୍ଜା ଭାରତର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) କେରଳ
(ଖ) ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ
(ଗ) ତାମିଲନାଡୁ
(ଘ) ତେଲେଙ୍ଗାନା
Answer:
(ଗ) ତାମିଲନାଡୁ

Question 3.
ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଦେହାବଶେଷ ରଖାଯାଇଥିବା ସାଞ୍ଛସ୍ତପ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ
(ଖ) ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ
(ଗ) ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
(ଘ) କର୍ଣ୍ଣାଟକ
Answer:
(ଖ) ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ

Question 4.
ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧ କେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥିଲେ ?
(କ) ବୋଧଗୟା
(ଖ) କୁଶୀନଗର
(ଗ) ପାଟଳୀପୁତ୍ର
(ଘ) ସାଞ୍ଚ୍
Answer:
(କ) ବୋଧଗୟା

Question 5.
ଶିଖ୍ ଧର୍ମର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଦରଘା
(ଖ) ତଖତ୍
(ଗ) ଉପାସନା କେନ୍ଦ୍ର
(ଘ) ମକବରା
Answer:
(ଖ) ତଖତ୍

Question 6.
ସୌରାଷ୍ଟ୍ରର ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ପର୍ବତ କେଉଁମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଟେ ?
(କ) ଶିଖ୍
(ଖ) ଜୈନ
(ଗ) ବୌଦ୍ଧ
(ଘ) ଖ୍ରୀଷ୍ଟିୟାନ୍
Answer:
(ଖ) ଜୈନ

Question 7.
ସାବରିମାଳା ମନ୍ଦିର ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ?
(କ) କର୍ଣ୍ଣାଟକ
(ଖ) ତାମିଲନାଡୁ
(ଗ) କେରଳ
(ଘ) ଗୋଆ
Answer:
(ଗ) କେରଳ

Question 8.
ଝାଡ଼ାଖଣ୍ଡର କେଉଁ ପର୍ବତମାଳାରେ ଡୋଙ୍ଗରିଆମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି ?
(କ) ବିନ୍ଧ୍ୟ
(ଖ) ସାତପୁରା
(ଗ) ଖଣ୍ଡଗିରି
(ଘ) ନିୟମଗିରି
Answer:
(ଘ) ନିୟମଗିରି

Question 9.
ସମଗ୍ର ୧୨ଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ କେଉଁ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ?
(କ) ଶିବ
(ଖ) ବିଷ୍ଣ
(ଗ) ବ୍ରହ୍ମା
(ଘ) ବ୍ୟାସ
Answer:
(କ) ଶିବ

Question 10.
ଭାରତବର୍ଷରେ ମୋଟ କେତେଗୋଟି ଶକ୍ତିପୀଠ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ୫୦
(ଖ) ୫୧
(ଗ) ୫୨
(ଘ) ୫୩
Answer:
(ଖ) ୫୧

Question 11.
ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପ୍ରତି କେତେ ବର୍ଷରେ ଥରେ କୁମ୍ଭମେଳାର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ୫ ବର୍ଷ
(ଖ) ୭ ବର୍ଷ
(ଗ) ୧୨ ବର୍ଷ
(ଘ) ୬ ବର୍ଷ
Answer:
(ଘ) ୬ ବର୍ଷ

Question 12.
କେଉଁ ବୃକ୍ଷର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ ହେଉଛି ‘ଫିକସ୍ ରେଲିଜିଓସା’ ?
(କ) ନିମ୍ବ
(ଖ) ଅଶ୍ଵତ୍ଥ
(ଗ) ବେଲ
(ଘ) କରଞ୍ଜ
Answer:
(ଖ) ଅଶ୍ଵତ୍ଥ

Question 13.
ଅଶ୍ଵତ୍‌ଥ ଗଛର ପତ୍ରରେ କେଉଁ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଜ୍ୱର
(ଖ) ଅପସ୍ମାର
(ଗ) ଚର୍ମ
(ଘ) କୁଷ୍ଠ
Answer:
(ଗ) ଚର୍ମ

Question 14.
ରାଜସ୍ଥାନରେ ପବିତ୍ର ବନାନୀକୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ କ’ଣ କୁହାଯାଇଥାଏ ?
(କ) ଓରାନ
(ଖ) ସରନା
(ଗ) ଦେବଗୁଡ଼ି
(ଘ) ଦେବରାଇ
Answer:
(କ) ଓରାନ

Question 15.
ମାଓରି ଆଦିବାସୀମାନେ କେଉଁ ଦେଶରେ ବସବାସ କରନ୍ତି ?
(କ) ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ
(ଖ) ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ
(ଗ) ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ
(ଘ) ଆୟାରଲ୍ୟାଣ୍ଡ
Answer:
(ଖ) ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ

Question 16.
ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଦେହାବଶେଷ ରଖାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ________ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
(କ) ସ୍ତପ
(ଖ) ଚୈତ
(ଗ) ଗୀର୍ଜା
(ଘ) ଦରଘା
Answer:
(କ) ସ୍ତପ

Question 17.
ମହାବେଥ୍ ସ୍ତପରେ __________ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥିଲେ ।
(କ) ଗୌତମବୁଦ୍ଧ
(ଖ) ରାମାନୁଜ
(ଗ) କବୀର
(ଘ) ମହାବୀର ଜୈନ
Answer:
(କ) ଗୌତମବୁଦ୍ଧ

Question 18.
ଅମୃତସର ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ଦିରରେ ____________ ତଖତ୍ ଅବସ୍ଥିତ ।
(କ) ଶ୍ରୀପାଟଣା ସାହେବ ତଖତ୍ ସାହେବ
(ଖ) ଅକାଳ ତଖତ୍
(ଗ) ଶ୍ରୀ କେଶଗଡ଼ ତଖତ୍
(ଘ) ଖାଲସା ତଖତ୍
Answer:
(ଖ) ଅକାଳ ତଖତ୍

Question 19.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକମାନେ ତାମିଲନାଡୁର ମଦୁରାଇରୁ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର __________ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥ‌ିଲେ ।
(କ) ଗୋରଖପୁର
(ଖ) ବାରାଣସୀ
(ଗ) ମଥୁରା
(ଘ) ବୃନ୍ଦାବନ
Answer:
(ଖ) ବାରାଣସୀ

Question 20.
ଆୟାଗା ଦେବତାଙ୍କୁ କେରଳର ___________ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ ।
(କ) ସାଗରମାଳି
(ଖ) ସବରିମାଳି
(ଗ) ସାବରିମାଳା
(ଘ) ଲହରୀମାଳା
Answer:
(ଗ) ସାବରିମାଳା

Question 21.
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ___________ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
(କ) ଓ୍ୱାରୀ
(ଖ) ପ୍ୟାରୀ
(ଗ) ଘୋରୀ
(ଘ) ଝରୀ
Answer:
(କ) ଓ୍ୱାରୀ

Question 22.
ସମଗ୍ର ପୃଥ‌ିବୀକୁ ପବିତ୍ର ବିବେଚନା କରାଯାଇ ପୃଥ‌ିବୀକୁ _______________ କୁହାଯାଇଥାଏ ।
(କ) ଶ୍ରୀଦେବୀ
(ଖ) ଭୂଦେବୀ
(ଗ) ପୀଠଦେବୀ
(ଘ) ମାତୃଦେବୀ
Answer:
(ଖ) ଭୂଦେବୀ

Question 23.
ଜୋଙ୍ଗରିଆମାନେ ______________ ଜନଜାତିର ଆଦିବାସୀ ଅଟନ୍ତି ।
(କ) କୋହ୍ଲ
(ଖ) ସାନ୍ତାଳି
(ଗ) ଭୂୟାଁ
(ଘ) କନ୍ଧ
Answer:
(ଘ) କନ୍ଧ

Question 24.
ତାମିଲନାଡୁର ___________ ପାହାଡରେ ଟୋଡ଼ା ଜନଜାତିର ଲୋକ ବାସ କରିଥାନ୍ତି ।
(କ) ପାଟଣାଗିରି
(ଖ) ନୀଳଗିରି
(ଗ) ଧବଳଗିରି
(ଘ) ସରଧାଗିରି
Answer:
(ଖ) ନୀଳଗିରି

Question 25.
ହିନ୍ଦୁମାନେ ଭାରତର _____________ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛାପ୍ରକାଶ କରିଥା’ନ୍ତି ।
(କ) ପୁରୀଧାମ
(ଖ) ଦ୍ଵାରିକାପୁର
(ଗ) ଚାରିଧାମ
(ଘ) ରାମେଶ୍ଵରମ୍
Answer:
(ଗ) ଚାରିଧାମ

Question 26.
ମା’ ସତୀଙ୍କର ପବିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ____________ ଟି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।
(କ) ୧୨
(ଖ) ୧୩
(ଗ) ୫୦
(ଘ) ୫୧
Answer:
(ଘ) ୫୧

Question 27.
____________ କାଳରୁ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି ।
(କ) ପ୍ରାକ୍‌ଦିକ
(ଖ) ବୈଦିକ
(ଗ) ପ୍ରାଚୀନ
(ଘ) ପରବର୍ତୀ ବୈଦିକ
Answer:
(ଖ) ବୈଦିକ

Question 28.
ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ _____________ ମେଳା ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥାଏ ।
(କ) ଶାନ୍ତି
(ଖ) ପାପକ୍ଷୟ
(ଗ) କୁମ୍ଭ
(ଘ) ଶୁମ୍ଭ
Answer:
(ଗ) କୁମ୍ଭ

ଅତିସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ପବିତ୍ରତା କହିଲେ ତୁମେ ସାଧାରଣଭାବେ କ’ଣ ବୁଝ ?
Answer:

1. ପବିତ୍ରତାର ଅନେକ ଅର୍ଥ ରହିଛି । ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ଏକ ଗଭୀର ଧାର୍ମିକ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତିର ମହାନତା ।
2. ପବିତ୍ରତା କେବଳ ଧର୍ମ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହ ଜଡ଼ିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭୂଗୋଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଭାରତର ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ ।

Question 2.
ଆମ ଦେଶରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଗୁରୁତ୍ଵ କ’ଣ ରହିଛି ?
Answer:

1. ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିନଥାଏ । ଅନେକ ଭାରତୀୟ ନିଜ ନିଜର ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ଯାଇଥା’ନ୍ତି ।
2. ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଅବିରତ ପରମ୍ପରା । ଏହା କେବଳ ଏକ ଶାରୀରିକ ଯାତ୍ରା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ଅନ୍ତରର ଯାତ୍ରା ଯେଉଁଥ‌ିରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆଚରଣ ବିଧ୍ ନିହିତ ଥାଏ ।

Question 3.
ହିନ୍ଦୁମାନେ କେଉଁସବୁ ସ୍ଥାନ ଓ ପଦାର୍ଥକୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରିଥାନ୍ତି ?
Answer:

1. ଆମ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେତୋଟି ପବିତ୍ର ନଦୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥାଏ ।
2. ଅନେକ ନଦୀକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିବାବେଳେ କିଛି ପ୍ରଜାତିର ବୃକ୍ଷ, ପଶୁ ଏବଂ ଉଭିଦକୁ ମଧ୍ଯ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 4.
ଆମ ଦେଶରେ କେତେଗୋଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି ? ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ?
Answer:

1. ଆମ ଦେଶରେ ମୋଟ ୧୨ଗୋଟି ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ରହିଛି ।
2. ସେଗୁଡ଼ିକ ହିନ୍ଦୁ ଦେବତା ଶିବଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଅଟେ ।

Question 5.
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କେଉଁସବୁ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା ? ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଅଟେ ?
Answer:

1. ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ରବ ବା ନଦୀକୂଳ, ଅରଣ୍ୟ ବା ପର୍ବତ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ପ୍ରାକୃତିକ ଭୂକ୍ଷେତ୍ର ସବୁକୁ ପବିତ୍ର ବା ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା ।
2. ଏଥୁରୁ ଯାହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ଆମକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାରେ ଏହା ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା । ତତ୍‌ସହିତ ଏହିସବୁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୂଗୋଳ, ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ସମ୍ମଳନ ଘଟିଛି ।

Question 6.
ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ଦେବଦେବୀ ଓ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ସାରା ବିଶ୍ଵରେ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ନା କୌଣସି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ, ଦେବତା ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି ।
2. ସେମାନଙ୍କ ଭାବନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପବର୍ତଗୁଡ଼ିକ ପୃଥ‌ିବୀ ଓ ସ୍ଵର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସାଙ୍କେତିକଦ୍ଵାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ଦେଶରେ ‘ଅଶ୍ଵତ୍‌’ ବୃକ୍ଷକୁ ଅଧିକ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥାଏ କାହିଁକି ?
Answer:

1. ଭାରତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ହଳଦୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇ ସଜ୍ଜିତ କରାଯଇଥାଏ ।
2. ଡିମିର ପ୍ରଜାତିର ଏକ ବୃକ୍ଷ ହେଉଛି ‘ଅଶ୍ଵତ୍‌ଥ’, ଯାହାକୁ ବୋଧୃବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହି ବୃକ୍ଷ ହିନ୍ଦୁ, ବୌଦ୍ଧ, ଶିଖ୍ ଏବଂ ଜୈନମାନଙ୍କର ଏକ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ ।
3. ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ବୃକ୍ଷର ବୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ ହେଉଛି ‘ଫିକସ୍ ରେଲିଜିଓସା’’ ଯାହାର ଲାଟିନ୍ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧାର୍ମିକ ବା ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ ।

Question 2.
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପଥ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଏକ ସୁସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ି ଉଠିଥାଏ ?
Answer:
(i) ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ବଣିକମାନଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।

(ii) ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଯୋଗାଇ ଦେଇଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଫଳସ୍ଵରୂପ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପଥ ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପଥ ଅନେକ ସମୟରେ ପରସ୍ପର ମିଶିଯାଆନ୍ତି । କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଦୂର ସହର ଏବଂ ନଗରକୁ ନିଜର ଜିନିଷପତ୍ର ବୋହି ନେଇଯାଇଥା’ନ୍ତି ।

Question 3.
ଭାରତ ବାହାରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀସ୍‌ରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଭୂମିରୂପ ସହିତ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷଲତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଥିଲା । ଆମେରିକାର ମୂଳବାସିନ୍ଦାମାନେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲେ । ଯାହାକୁ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନେକରୁଥିଲେ ।

(ii) ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡର ମାଓରି ଆଦିବାସୀମାନେ ତାରାନାକି ମାଉଙ୍ଗା ପର୍ବତକୁ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବି ପବିତ୍ର ମନେ କରୁଥିଲେ ।

(iii) ମାଓରିଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତିନିଧ୍ଵ ପରେ ସମ୍ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ପର୍ବତକୁ ମଣିଷ ପରି ଅଧିକାର ଓ ଦାୟିତ୍ଵ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଯାହା ଫଳରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଶୋଷିତ ଏବଂ ଅବକ୍ଷୟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି ।

Question 4.
ଭାରତରେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କାହିଁକି ଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ?
Answer:

1. ବ୍ୟାପକ ଅବହେଳା ଓ ଅଦୂରଦର୍ଶିତା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପାଇଁ ଭାରତର ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦୂଷିତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି ।
2. ଏହି ଅବସରରେ ଆମେ ଆମର ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମନେକରିବା ଉଚିତ ।
3. ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଆମର ସମ୍ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ସମୟେ ସମୟେ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଥାଏ ।

Question 5.
କନ୍ଧ ଜାତିର ଢୋଙ୍ଗରିଆମାନେ କାହାକୁ ସେମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନେ କରିଥା’ନ୍ତି ?
Answer:
(i) ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ନିୟମଗିରି ପର୍ବତମାଳାର ନିୟମ ଡୋଙ୍ଗର ପାହାଡ଼ ଡୋଙ୍ଗରିଆ କନ୍ଧ ଜନଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଟେ ।

(ii) ସେମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି ଯେ ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ନିୟମ ରାଜାଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ, ଯିଏକି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ପ୍ରଦାନ କରିଥା’ନ୍ତି ।

(iii) ଏଠାରେ ଗଛ କାଟିବା ନିଷେଧ ଏବଂ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ ।

ଦୀର୍ଘ ଉତ୍ତରମୂଳକ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର

Question 1.
କୁମ୍ଭମେଳା ପଶ୍ଚାତ୍‌ରେ ଥିବା ପୌରାଣିକ ତଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖ ।
Answer:
(i) ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନର କିମ୍ବଦନ୍ତୀରୁ କୁମ୍ଭମେଳାର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ପାରମ୍ପରିକ ଶତ୍ରୁ ଦେବତା ଓ ଅସୁର ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ କରିବା ପୂର୍ବକ ଐଶ୍ଵରୀକ ଅମୃତଲାଭ କରି ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ । ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ଲାଭରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ମୋହିନୀ ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ ।

(iii) ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ କେତୋଟି ଅମୃତବିନ୍ଦୁ ହରିଦ୍ଵାର, ପ୍ରୟାଗରାଜ, ନାସିକ ଏବଂ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନାମକ ଚାରୋଟି ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଥିଲା ।

(iv) ଏହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।

(v) ସେହି ସମୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ ପକାଇଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ଵାସ କରାଯାଇଥାଏ ।

Question 2.
ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କେଉଁ କାଳରୁ କିପରି ଚଳି ଆସୁଛି, ତାହାର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ବୈଦିକ କାଳରୁ ଭାରତରେ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇ ଆସୁଅଛି ବୋଲି ବେଦରୁ ଜଣାଯାଇଥାଏ ।

(ii) ଋଗ୍‌ବେଦରେ ‘ନଦୀସୂତି ସୂକ୍ତ’’ ହେଉଛି ନଦୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ଲିଖ୍ ସ୍ତୋତ୍ର, ଯେଉଁଥରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ୧୯ଟି ମୁଖ୍ୟ ନଦୀକୁ ଆବାହନ କରାଯାଇଥାଏ ।

(iii) ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତର ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତିରେ କେତେକ ପ୍ରଧାନ ନଦୀର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଆହ୍ଵାନ କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଶ୍ଳୋକରୁ ଅନୁମେୟ–

‘ଗଙ୍ଗେଚ-ଯମୁନେ ଚୈବ ଗୋଦାବରୀ ସରସ୍ଵତୀ
ନର୍ମଦେ ସିନ୍ଧୁ କାବେରୀ ଜଳେସ୍ମିନ ସନ୍ନିଧୂମ କୁରୁ ।’’

(iv) ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, ସିନ୍ଧୁ ଏବଂ କାବେରୀ ଏହି ଜଳରେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତୁ ବୋଲି ଆବାହନ କରାଯାଇଥାଏ ।

(v) ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ପାଇଁ ଜୀବନରେଖା ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ ଶାଖା ଏବଂ ପ୍ରବାହିତ ସ୍ଥାନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯଇଥାଏ । ଏହାର କୂଳରେ ଥିବା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକମାନେ ପରିଦର୍ଶନ କରିଥାନ୍ତି ।

Question 3.
ଆମ ଦେଶରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କିପରି ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ସହିତ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ, ସେ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୁଚିନ୍ତିତ ମତାମତ ପ୍ରଦାନ କର ।
Answer:
(i) ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଭାରତୀୟ ଅଧ୍ଵବାସୀ ଓ ପବିତ୍ର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସୁସମ୍ପର୍କ ବିରାଜମାନ କରିଥିଲା, ତାହାର ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷରେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା ଆଜି ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି ।

(ii) ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାଧା ଉପୁଜିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ଏପରିକି ନଦୀଟି ମାତ୍ରାତ୍ଵିକ ମାତ୍ରାରେ ଶୋଷିତ ହୋଇଗଲେ ତାହା ସ୍ଥିତି ହରାଇବାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଯାଏ ।

(iii) ସେହିପରି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପର୍ବତଟିର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ଯେତେବେଳେ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ବସେ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ପରିବେଶ, ଦେବାଦେବୀ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାପାଇଁ ଆଗେଇ ଆସିଥା’ନ୍ତି ।

(iv) ତେଣୁ ନଦୀ ଓ ପର୍ବତଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।

(v) ଶିଳ୍ପ ଓ ଖଣିଖନ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ପର୍ବତ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ହରାଇଥା’ନ୍ତି ।